Özlem Nur AYYILDIZ
Akdeniz Üniversitesi Fen Bilgisi
Öğretmenliği Bölümü
2
Dünya, Güneş’ten aldığı ışık miktarı, sıcaklığı, karada ve sudaki
yaşama ortamları ile canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için
en uygun gezegendir. Bu gezegende bitkiler, hayvanlar, mantarlar
ve mikroskobik canlılar belli bir uyum içinde yaşamaktadır.
3
Güneş sisteminde bulunan Dünya’mızda farklı canlılar
yaşamaktadır. Yeryüzünde her canlının kendine özgü yaşam
alanı vardır. Canlılar kara ve su gibi özel alanlarda yaşayabildiği
gibi her ortamda yaşabilen canlı türleri de vardır.
4
•Bir canlının yaşayıp üreyebildiği, korunabildiği, besin
sağlayabildiği yer onun habitatı diğer bir ifade ile yaşam alanıdır.
•Habitat, bir okyanus ya da bir çayırlık kadar büyük olabileceği
gibi çürümüş bir ağaç kütüğünün altı ya da bir başka canlının
bağırsağı kadar küçük de olabilir. Aşağıdaki resimlerde değişik
habitatları bulabiliriz.
Antartika’da bir Habitat
Çöl Habitatı
Deniz Habitatı
5
Yanda bir aslanın fotoğrafı görülmektedir.
Ortak bir atadan gelen, çiftleştiklerinde
kısır olmayan döller veren benzer
bireyler topluluğuna tür denir. Kedi,
köpek, kaplumbağa, karınca, çam,
papatya vb. türe örnek olarak
sıralanabilir.
6
Belli bir bölgede yaşayan, aynı türden organizmaların oluşturduğu
topluluğa popülasyon denir. Van Gölü’nde yaşayan inci kefali,
Adana Aladağlar’daki kızılçamlar, Hatay Samandağ’daki kral
kelebekleri birer popülasyon örneğidir.
İnci Kefali
Kızıl Çam
Kral Kelebeği
7
Aşağıdaki fotoğrafta ise birden fazla aslanın oluşturduğu aslan
popülasyonu bulunmaktadır. Aslanların diğer canlılarla birlikte
bulunduğu bu fotoğrafta bitkiler ve dağın da bulunduğu dikkatinizi
çekti mi?
8
Belirli bir habitatta canlı ve cansızların karşılıklı etkileşim hâlinde
olduğu yaşam birliğine ekosistem denir. Ekosistemin canlı faktörleri
bitki, hayvan, mantar vb. cansız faktörleri ise hava, su, toprak, rüzgâr
ve güneş ışığıdır.
9
* Dünyamız da basitten karmaşığa doğru düzenli ve dengeli
bir sisteme sahiptir.
* Organizmalar (türler) popülasyonları, popülasyonlar
ekosistemleri ve ekosistemler de yaşadığımız Dünya’daki
canlı hayatını oluşturur.
Organizma
(tür)
Populasyon
Ekosistem
10
Yaşadığımız gezegen
Ekosistemlerde sürekli bir değişim vardır. Bir ekosistemdeki
güneş ışığının azlığı veya çokluğu o ekosistemdeki canlı sayısını ve
çeşidini etkiler. Ekosistemleri etkileyen cansız faktörleri iklim,
güneş ışığı, sıcaklık, su, toprağın yapısı ve rüzgâr olarak
sıralayabiliriz.
11
Genel olarak ekosistemleri su ve kara ekosistemleri olmak üzere
ikiye ayırabiliriz.
Kara Ekosistemi
Su Ekosistemi
12
Su ekosistemi; deniz, nehir, dere, çay, göl ve bataklık şeklinde
sınıflandırılabilir. Deniz ekosistemi, yeryüzünün en büyük
ekosistemlerinden biridir. Bu ekosistemde tek hücrelilerden çok
hücrelilere kadar pek çok popülasyon yaşar.
*Suyun derinliği, tuz oranı,
sıcaklık, ışık miktarı ve bitki
örtüsü yanında cansız
faktörler de bu ortamdaki
canlı çeşitliliğini belirler.
13
* Dere, nehir, çay gibi hareketli sular, akarsu ekosistemleridir.
İçerisinde çok sayıda hayvan ve bitki türü barındırır.
* Göl gibi kapalı olan durağan sular göl ekosistemini oluşturur.
* Balık, kurbağa, sülük, böcek gibi pek çok canlıyı barındıran bazı
göller, çevresinde de zengin bir bitki örtüsüne sahiptir.
* Hatta Manyas Kuş Cenneti örneğinde görüldüğü üzere bazı
göller pek çok kuş türüne ev sahipliği yapmaktadır.
14
Kara ekosistemi; orman, çöl, mağara, çayır gibi yaşam
alanlarından oluşur.
15
* Çöller, az yağış alan sıcak ve kurak iklimin hâkim olduğu
ekosistemlerdir.
* Çöllerde gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farkı çok fazladır.
* Bitki örtüsünün çok seyrek bulunduğu geniş araziler olan
çöllerde daha çok iri gövdeli hayvanlar yaşar. Bunlar vücutlarında
yağ depo ederek susuzluğa dayanabilirler.
Dünyanın en
büyük çöl
ekosistemi Kuzey
Afrika’da bulunan
Sahra Çölü’dür.
16
* Yağmur ormanları, çöllerin aksine yıl boyunca yağış alan ve
sıcaklık ortalamasının 24 °C’un altına düşmediği ortamlardır.
* Su miktarının bolluğu, sıcaklığın normal değerlerde olması
bölgedeki bitki çeşitliliğini ve dolayısıyla hayvan çeşitliliğini
artırmıştır.
Yağmur ormanlarının
en büyüğü Amazon
ormanlarıdır.
17
Ekosistemde canlılar, karşılıklı olarak madde alış verişi yaparak
birbirini etkiler. Ancak sadece canlılar arasındaki etkileşim
değil, canlıların cansız varlıklarla ve bütün doğal çevreyle olan
ilişkileri de ekosistemin bir parçasıdır. Ekosistemde canlı ve
cansızlar arasındaki madde akışı besin zinciri ile sağlanır.
18
* Her canlı, ihtiyacı olan enerjiyi besinlerden sağlar.
* Bitkiler, kendi besinlerini kendisi üretir. Hayvanlar ise etle
beslenenler, otla beslenenler, hem et hem otla beslenenler
olmak üzere üç gruba ayrılır.
* Doğadaki bütün canlılar besin zincirinin birer halkasıdır. Aşağıda
bir besin zinciri görülmektedir.
19
Ekosistemde bir canlı tek tür canlı ile beslenmeyebilir. Bir canlı,
birden fazla besin zincirinde yer alabilir. Bu durumda besin
zincirleri birbirleriyle bağlantılıdır. Birden fazla besin zincirinin
birbiriyle bağlanması sonucu besin ağı oluşur. Besin zincirindeki
bir canlının yok olması durumunda diğer canlıların sayısında da
değişim olur. Dolayısıyla bu durumdan tüm besin ağı etkilenir.
Aşağıda bir kara ekosisteminde bulunan besin ağı görülmektedir.
20
* Bir bölgede bulunan bitki ve hayvan türlerinin çeşitliliği ve sayısı, o
bölgedeki biyolojik çeşitliliği ifade eder.
* Bir ekosistemde ne kadar fazla çeşitte hayvan, bitki, mantar ve
mikroskobik canlı yaşıyorsa o ekosistem biyolojik çeşitlilik yönünden
o kadar zengindir.
21
*Biyolojik çeşitlilik ekosistemleri dengede tutar,
gezegenimizi yaşanabilir hale getirir.
*Buna rağmen doğal kaynakların bilinçsiz kullanımı ve
hızlı nüfus artışı ekosistemdeki türlerin yok olmasına
sebep olmaktadır.
*Öyleyse canlı neslinin tükenmesi biyolojik çeşitliliğin
azalması anlamına gelir diyebiliriz.
22
Biyolojik çeşitliliği tehdit eden birçok faktör vardır. Bu
faktörler şunlardır:
1- Çayır -mera ve yaylaların aşırı otlatılması
2- Makineli tarıma geçme
3- Tarımda düzensiz ve aşırı şekilde zirai ilaç kullanımı
4- Sulak alanların kurutulması
5- Barajlar ve şehirleşme
6- Endüstrileşme, ev ve sanayi artıkları
7- Küresel ısınma
23
Yeryüzündeki biyolojik çeşitlilik milyonlarca yıldır var olmakla
birlikte zaman içerisinde tür kayıplarının olduğu da bilinmektedir.
Bugün geçmişte yaşamış dinozorlar ile diğer bazı bitki ve hayvan
türlerini fosillerinden tanıyoruz. Hadi videomuzu izleyelim
24
Nesli tükenmiş bazı canlılar :
Moa
Mamut
Nesli tükenmekte olan bazı canlılar :
Akdeniz Foku
Panda
Kelaynak
25
- Canlıların nesillerinin konuna altına alınması için tabiat parklarının,
doğal yaşam alanlarının oluşturulması, organik tarımın tercih
edilmesi ve insanların bu konularda eğitilmesi gerekmektedir.
- Çiftçiler aşırı otlatmanın, bitkilerin aşırı toplanmasının, ormanların
arazi kazanmak amacıyla tahrip edilmesinin biyolojik çeşitlilik
açısından olumsuz etkileri konusunda bilinçlendirilmelidir.
26
- Kıyı habitatlarının tahrip edilmesi, balıkçılığın ve avlanmanın
aşırı ve kontrolsüz yapımı engellenmelidir. Ayrıca bu türlerin
korunması ve denetimi için mekanizmalar geliştirilmelidir.
- Biyolojik çeşitlilik tüm dünyanın ortak zenginliğidir. Bugünün
ihtiyaçlarını karşılayarak gelecek kuşaklara da bu çeşitliliği
aktarabilmek amacıyla biyolojik çeşitliliğin korunması
gereklidir.
27
1)
2)
3)
4)
5)
6)
www.fenokulu.net
7. sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı
7. Sınıf Fen ve Teknoloji Çalışma Kitabı
www.vikipedi.org
www.vitaminegitim.com
www.notdenizi.com
28
Download

File