ABD’nin Transatlantik Politikası
Doç. Dr. Atilla SANDIKLI
ABD’NİN TRANSATLANTİK
POLİTİKASI
Doç. Dr. Atilla SANDIKLI
AMAÇLAR
Bu üniteyi tamamladıktan sonra;
 Transatlantik ilişkilerin çeşitli boyutlarını tanımlayabilecek,
 Transatlantik ilişkilerde savunma ve güvenlik boyutunun neden
daha önemli olduğunu açıklayabilecek,
 Transatlantik ilişkilerin Soğuk Savaş döneminde bütün
zorluklarına rağmen neden daha sorunsuz olduğunu ifade
edebilecek,
3
AMAÇLAR
Bu üniteyi tamamladıktan sonra;
 Transatlantik ilişkilerde Türkiye’nin yerini tartışabilecek,
 Transatlantik ilişkilerin 1990’lı yıllarda neden daha sorunlu
olmaya başladığını ve bunda etkili olan faktörlerin neler
olduğunu açıklayabilecek,
 Transatlantik ilişkilerde ABD Başkanı Bush’un politikalarının
neden olumsuz sonuçlar ortaya çıkardığını açıklayabilecek,
4
AMAÇLAR
Bu üniteyi tamamladıktan sonra;
 ABD’nin Transatlantik ilişkilere bakışının Obama’nın
başkanlığı döneminde neden daha olumlu olmaya
başladığını açıklayabilecek bilgi ve beceriler
kazanabileceksiniz.
5
ANAHTAR KAVRAMLAR
Transatlantik İlişkiler
NATO
NATO’nun Dönüşümü
Avrupa Birliği
Soğuk Savaş
Yeni Muhafazakarlık
Kıyısal Dengeleme Stratejisi
Kapsayıcı Güvenlik
6
Transatlantik ilişkilerin çeşitli
boyutlarını tanımlamak
 Transatlantik ilişkilerin ekonomik, sosyo-kültürel ve
savunma/dış politikalar olmak üzere çeşitli boyutları vardır.
 Sosyo-kültürel boyut taraflar arasında ortak değer ve
normların varlığına işaret eder.
 Ekonomik boyut, taraflar arasında ortak ekonomik
modellere işaret eder.
7
Transatlantik ilişkilerin çeşitli
boyutlarını tanımlamak
 Taraflar birbirlerinin en büyük ticaret ortaklarıdır.
 Dış politika ve savunma boyutunda NATO transatlantik
ilişkilerin en önemli kurumudur.
 Bu boyutta NATO içerisinde ABD ile Avrupalı müttefikleri
arasındaki ilişkiler, Soğuk Savaş’ın başından günümüze
kadar bazen sıcak bazen de sorunlu bir seyir izleyerek
8
devam etmiştir.
Transatlantik ilişkilerin çeşitli
boyutlarını tanımlamak
 NATO, üyelerini ortak tehditlere karşı koruyan bir güvenlik
ve savunma örgütüdür.
 NATO aynı zamanda üyelerinin ortak değerler etrafındaki
birlikteliğini temsil etmektedir.
9
Transatlantik ilişkilerde savunma ve
güvenlik boyutunun neden daha önemli
 Savunma ve güvenlik boyutu önemlidir zira Transatlantik
ortaklar arasında sağlıklı ve işbirliğine dayalı ilişkilerin
kurulabilmesi, tarafların ortak tehdit ve dış politika
algılamalarına sahip olmalarına yakından bağlı olmuştur.
 Transatlantik ilişkiler kavramı özünde savunma ve dış
politika alanındaki ilişlileri kapsamaktadır.
10
Transatlantik ilişkilerin Soğuk Savaş döneminde
bütün zorluklarına rağmen neden daha sorunsuz
 ABD ve Avrupalı müttefikleri, Soğuk Savaş sırasında ortak
güvenlik tehditlerine maruz kalmışlardır.
 Taraflar arasında yaşanan bazı görüş ayrılıklarına rağmen,
bu ilişkiler Soğuk Savaş sırasında daha sorunsuz bir şekilde
cereyan etmiştir; çünkü Sovyetler Birliği’nden kaynaklanan
tehdit, tarafların aralarındaki farklılıkları bir kenara
bırakmalarını gerektirecek kadar hayatidir.
11
Transatlantik ilişkilerin Soğuk Savaş döneminde
bütün zorluklarına rağmen neden daha sorunsuz
 ABD, Avrupalı müttefiklerinin askerî ve ekonomik kabiliyetlerinin
artmasına destek vermiştir.
 Avrupalı müttefikler de ABD’nin ve NATO’nun Avrupa
kıtasındaki varlığı sayesinde kendi aralarındaki karşılıklı
bağımlılığa dayalı ekonomik entegrasyonu ilerletebilmişlerdir.
 Her iki taraf da bu ilişkilerin devamından büyük fayda
gördüğünden, ara ara ortaya çıkan görüş ayrılıkları tolere
12
edilmiştir.
Avrupalı müttefiklerin Soğuk Savaş sırasında zaman zaman
gösterdikleri tepkilere rağmen, ABD’nin NATO içindeki hakim
konumunu genelde kabul etmelerinin nedenleri nelerdir?
 Soğuk Savaş sırasında Sovyetler Birliği’nden kaynaklanan
tehdidin büyüklüğü ve Avrupalı müttefiklerin kendilerini bu
tehdide karşı savunabilecek askerî imkânlara sahip
olmayışları, onları ABD’nin NATO içindeki liderliğini kabul
etmeye zorlamıştır.
13
Avrupalı müttefiklerin Soğuk Savaş sırasında zaman zaman
gösterdikleri tepkilere rağmen, ABD’nin NATO içindeki hakim
konumunu genelde kabul etmelerinin nedenleri nelerdir?
 Ayrıca unutmamak gerekir ki, ABD askerlerinin NATO
şemsiyesi altında Avrupa kıtasındaki varlığı, Avrupalı
müttefiklere sınırlı kaynaklarını ekonomik entegrasyon
sürecine ayırabilme imkânını sunmuştur.
 Avrupa kıtasındaki entegrasyon süreci, NATO’nun sunmuş
olduğu güvenlik garantisi sayesinde mümkün olabilmiştir.
14
Transatlantik ilişkilerde Türkiye’nin yeri
 Türkiye bir yandan NATO üyesi olup diğer yandan da AB üyesi
olmaya çalışan bir ülkedir.
 Soğuk Savaş sırasında ABD ve Avrupalı müttefikleri,Türkiye’nin
Avrupa’nın güvenliğinde oynadığı rolü önemli bulmuşlardır.
 Türkiye, NATO üyesi olmayı hem kendi güvenlik ihtiyaçlarını
karşılamak hem de batılı kimliğini pekiştirmek adına çok
15
istemiştir.
Transatlantik ilişkilerde Türkiye’nin yeri
 Türkiye’nin Transatlantik ilişkilerde rolü ve faydası Soğuk
Savaş sonrasında daha tartışmalı hâle gelmiştir.
16
Transatlantik ilişkilerde Türkiye’nin yeri
 Ortak Sovyet tehdidinin ortadan kalkması,
 ABD’nin stratejik ilgisini Avrupa dışı alanlara kaydırmaya
başlaması,
 AB’nin temel ilgi ve enerjisini kendi içindeki entegrasyon
sürecine vermesi ve
 AB’nin kendisine ait NATO’dan bağımsız askerî kurum ve
imkânlarını geliştirmek istemesi,
 Transatlantik ilişkilerde Türkiye’nin rolünü önemli kılmaya
17
devam ederken aynı zamanda tartışmalı hâle getirmiştir.
Transatlantik ilişkilerde Türkiye’nin yeri
 AB’nin NATO’nun askerî imkân ve yeteneklerine erişimi
bağlamında Türkiye’nin ve AB’nin birbirlerine karşı
takındıkları uzlaşmaz tutumlar, AB-NATO arasındaki
ilişkinin problemli gelişmesinde önemli olmuştur.
 ABD’nin, Türkiye’nin AB’ye üyeliğini desteklemesi ve buna
AB üyesi ülkelerin verdikleri tepkiler ayrıca önemlidir.
18
Türkiye’nin AB üyesi olmak istemesine rağmen, AB’nin
NATO’nun askerî imkân ve yeteneklerine erişimini
engelleme çabalarını nasıl yorumlamak gerekir?
 Aslında burada söz konusu olan, Türkiye’nin, AB’nin
kendisine ait askerî imkân ve yeteneklerini oluşturmasına
karşı gelmesi değildir.
 Türkiye bu sürecin içinde meşru bir aktör olarak yer almak
istemiştir.
19
Türkiye’nin AB üyesi olmak istemesine rağmen, AB’nin
NATO’nun askerî imkân ve yeteneklerine erişimini
engelleme çabalarını nasıl yorumlamak gerekir?
 NATO üyesi olarak Avrupa’nın güvenliğine yapıyor olduğu
katkının göz ardı edilmesi, Türk liderleri üzmüştür.
 Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle birlikte Türkiye’nin daha çok
Orta Doğu coğrafyası bağlamında dikkate alınmaya
başlaması, Türkiye açısından bir üzüntü kaynağı olmuştur.
20
Türkiye’nin AB üyesi olmak istemesine rağmen, AB’nin
NATO’nun askerî imkân ve yeteneklerine erişimini
engelleme çabalarını nasıl yorumlamak gerekir?
 Türk liderler, Türkiye’nin bu konudaki politikasının
Türkiye’nin AB’ye üyelik sürecinin dışında değerlendirilmesi
gerektiğini ifade etmişlerdir.
 İki olay arasında doğrudan bir bağlantı kurulmasına karşı
gelmişlerdir.
21
Türkiye’nin AB üyesi olmak istemesine rağmen, AB’nin
NATO’nun askerî imkân ve yeteneklerine erişimini
engelleme çabalarını nasıl yorumlamak gerekir?
 Ama diğer taraftan bakıldığında, Avrupalı müttefikler
Türkiye’nin bu tutumunu anlaşılmaz bulmuşlar ve
Türkiye’nin bu tutumunun onun AB üyelik şansını olumsuz
etkileyebileceğini söylemişlerdir.
22
Transatlantik ilişkilerin 1990’lı yıllarda neden daha sorunlu
olmaya başladığı ve bunda etkili olan faktörler
 Bu zaman diliminde, Transatlantik ilişkilerde ilk ciddi
çatlaklar ortaya çıkmaya başlamıştır.
 Sovyetler’den kaynaklanan ortak tehdidin son bulması,
taraflar arasındaki ortak çıkar ve kader birliği duygusunu
zayıflatmıştır.
23
Transatlantik ilişkilerin 1990’lı yıllarda neden daha sorunlu
olmaya başladığı ve bunda etkili olan faktörler
 AB’nin kendi entegrasyon sürecine daha fazla önem vermeye
başlaması,
 Avrupa’nın güvenliğini etkileyen Balkanlarda gelişmelerin
ortaya çıkması,
 ABD’nin küresel çıkarlarını Avrupa merkezli tanımlamaya
devam etmesi ve
 ABD’nin küresel güç imkânlarındaki artış,
 Transatlantik ilişkilerin gergin seyretmesine neden olan
24
faktörlerdir.
Transatlantik ilişkilerin 1990’lı yıllarda neden daha sorunlu
olmaya başladığı ve bunda etkili olan faktörler
 1990’lı yıllarda ABD, NATO içindeki liderlik pozisyonunu
korumaya çalışırken,
 Avrupalı müttefikler de Transatlantik ilişkilerin daha
dengeli bir karakter kazanmasını istemişlerdir.
25
Soğuk Savaş’ın sona ermesi ve Sovyetler Birliği’nden kaynaklanan
tehdidin ortadan kalkmasına rağmen, NATO 1990’lı yıllarda Avrupa
kıtasının güvenliğinin sağlanmasında en önemli örgüt olmaya
devam etmiştir. Bunun nedeni ya da nedenleri nedir?
 Bunun başlıca nedenleri arasında, Avrupalı müttefiklerin kendi
güvenlik imkânlarını oluşturamamaları, AB’nin bir güvenlik
örgütüne dönüşememesi ve ABD’nin ulusal güvenliğini hâlâ büyük
ölçüde Avrupa kıtası odaklı tanımlamaya devam etmesi sayılabilir.
 NATO’nun askerî müdahaleleri ve operasyonları olmadan
Balkanlar’da yaşanan iç çatışmaların sona ermesi mümkün
olmayacaktı.
26
Transatlantik ilişkilerde ABD Başkanı Bush’un politikalarının
neden olumsuz sonuçlar ortaya çıkardığını açıklamak
 2000’li yıllarda Yeni Muhafazakar düşüncenin Başkan
Bush’un dış politikasını etkilemeye başlaması ABD ile
Avrupalı müttefikleri arasındaki ilişkinin sorunlu ve gergin
geçmesine neden olmuştur.
27
Transatlantik ilişkilerde ABD Başkanı Bush’un politikalarının
neden olumsuz sonuçlar ortaya çıkardığını açıklamak
 Amerikan dış politikasında askerî güç kullanımını
önemseyen,
 çok taraflı kurumsal yapılara kuşkuyla bakan ve
 ABD’nin küresel hegemonyasını sürdürmesini önemseyen bu
bakış açısı,
 Bush’un Avrupalı müttefiklere karşı politikalarını olumsuz
28
etkilemiştir.
Transatlantik ilişkilerde ABD Başkanı Bush’un politikalarının
neden olumsuz sonuçlar ortaya çıkardığını açıklamak
 Bush döneminde ABD’nin NATO’yu pek
ciddiye almadığı ve Avrupalı
müttefiklerin görüşlerini pek
önemsemediği görülmüştür.
 Avrupa ülkelerindeki Amerikan
aleyhtarlığı bu zaman diliminde
artmıştır.
29
ABD’nin Transatlantik ilişkilere bakışının Obama’nın başkanlığı
döneminde neden daha olumlu olmaya başladığını açıklamak
 Obama’nın ABD Başkanı olması Transatlantik ilişkilere
olumlu bir etki yaratmıştır.
 Obama, Avrupalı müttefikleriyle işbirliğini önemsemektedir.
 Obama, NATO’nun kapsayıcı güvenlik stratejisi bağlamında
NATO-AB ilişkilerinin güçlendirilmesini istemektedir.
30
ABD’nin Transatlantik ilişkilere bakışının Obama’nın başkanlığı
döneminde neden daha olumlu olmaya başladığını açıklamak
 Obama’yı Avrupalı müttefiklere
yaklaştıran bir sebep, ABD’nin temel
ilgi alanını Uzak Doğu Asya’ya
çevirmeye başlaması ve bu bağlamda
Avrupalı müttefiklerin desteğine her
zamankinden daha fazla ihtiyaç
duymasıdır.
31
ABD’nin Transatlantik ilişkilere bakışının Obama’nın başkanlığı
döneminde neden daha olumlu olmaya başladığını açıklamak
 Avrupa kıtasının ve yakın çevresinin güvenliğinin Avrupalı
müttefiklerin kendileri tarafından sağlanması, ABD’nin
içinden geçmekte olduğu ekonomik kriz sürecinde anlamlı
olmaktadır.
32
ABD’nin Transatlantik ilişkilere bakışının Obama’nın başkanlığı
döneminde neden daha olumlu olmaya başladığını açıklamak
 Obama, Avrupalı müttefiklerinin yaşadıkları ekonomik ve
kurumsal kriz neticesinde, AB’nin dış, savunma ve güvenlik
konularında tek sesli hareket edebilecek bir aktöre
dönüşebileceğine inanmamaktadır.
 Bu nedenle Obama, AB’nin NATO’nun askerî imkânlarına
erişimi konusunda daha esnek bir tutum takınmaktadır.
33
Önümüzdeki yıllarda NATO’nun Transatlantik
ilişkilerde en önemli örgütü olarak kalmaya devam
edeceğini söyleyebilir misiniz? Neden?
 Bu konuda iyimser olmamızı mümkün kılacak nedenler söz
konusudur.
 NATO’nun Lizbon Anlaşması ile kendisini yeniden
tanımlaması ve yeni güvenlik tehditlerine uyumlu bir şekilde
güvenlik kavramlarını güncellemesi olumlu gelişmelerdir.
34
Önümüzdeki yıllarda NATO’nun Transatlantik
ilişkilerde en önemli örgütü olarak kalmaya devam
edeceğini söyleyebilir misiniz? Neden?
 Ayrıca belirtmek gerekir ki hem ABD hem de Avrupalı
müttefik ülkelerin çoğunda NATO’nun önemine inanan
liderler iktidarda bulunmaktadır.
 NATO’yu önemli kılabilecek bir diğer sebep, ABD ve
Avrupalı müttefiklerinin Çin’in yükselişine dair benzer
kaygılara sahip olmalarıdır.
35
Önümüzdeki yıllarda NATO’nun Transatlantik
ilişkilerde en önemli örgütü olarak kalmaya devam
edeceğini söyleyebilir misiniz? Neden?
 Batı dışı ülkelerin küresel güç skalasında yükselişe geçmeleri,
Batılı devletleri NATO bünyesinde daha yakın işbirliği
yapmaya teşvik edebilir.
 Bir diğer gelişme, Avrupalı müttefiklerin AB’yi NATO’ya
alternatif bir güvenlik örgütüne dönüştürme yönündeki
isteklerini kaybetmeye başlamaları ve bunu
36
gerçekleştirebilecek maddi imkânlardan yoksun olmalarıdır.
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Avrupa Birliği: Altı Batı Avrupalı devletin (Batı Almanya,
Fransa, İtalya, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg) 1957
yılında Avrupa Ekonomik Topluluğu adıyla kurdukları
örgüt, 1992’de Maastricht Anlaşmasıyla Avrupa Birliği (AB)
adını almıştır.
 Amacı üyeleri arasında birçok alanda ileri düzeyde
entegrasyon kurmaktır.
37
ANAHTAR KAVRAMLAR
 NATO: 1949 senesinde Kuzey Amerika kıtasında yer alan
ABD ve Kanada’yla batı Avrupa’da yer alan devletlerin
kurdukları, temel amacı Sovyetler Birliği’nden kaynaklanan
güvenlik tehdidinin caydırılması olan ortak savunma
örgütüdür.
 Örgüt içerisinde üyelerden herhangi birine yapılacak silahlı
bir saldırı diğer üyelerin hepsine yapılmış addedilir.
38
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Erime Kasesi/Çanağı: Amerika Birleşik Devletleri’nde
yaşayan farklı etnik, dini ve dilsel grupların ortak
Amerikalılık kimliği altında kolayca kaynaşabilmelerini
ifade eden bir terimdir.
39
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Avrupa Savunma Topluluğu: 1952 senesinde oluşturulan
ama 1954 senesinde Fransız meclisinin veto etmesiyle
hayatiyet kazanamayan bir projedir.
 Gerçekleşmesi durumunda, batı Avrupa’daki altı devlet ulus
üstü bir savunma topluluğu kuracaklar ve ortak orduya
sahip olacaklardı.
40
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Güvenlik cemiyeti: Savaşın ve güç kullanımının devletlerarası
ilişkilerde bir araç olmaktan çıktığı bir devletlerarası ilişki tarzını
ifade etmektedir.
 Bu cemiyet içerisinde olan devletler sorunlarını uzlaşma ve
müzakere ile çözerler.
 Karşılıklı bağımlılık ilişkisi ve ortak değerler sayesinde bu
cemiyetin üyeleri birbirlerini dost olarak görürler.
 Cemiyetin formal bir yapıya sahip olması gerekmez.
41
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Marshall Planı: İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD Dış
İşleri Bakanı Marshall’ın adıyla anılan ve amacı ABD’nin
savaştan tükenerek çıkmış Avrupa ekonomilerini diriltmek
olan geniş kapsamlı ekonomik yardım planıdır.
42
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Bretton Woods sistemi: İkinci Dünya Savaşı’nın sonunda
ABD’nin Bretton Woods şehrinde kabul edilen ekonomik
sistemin adıdır.
 Buna göre serbest piyasa ekonomisinin temel değer ve
prensiplerinin dünyanın her yanına yayılması için
Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası gibi örgütler
kurulacaktır.
43
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Avrupa’nın Fransızlaşması: Fransa’nın Avrupa kıtasını
kendi değer ve çıkarları doğrultusunda dönüştürmeye
çalışmasını ifade eden bir kavramdır.
 Fransa’nın AB’yi, kendi gücünü hem Avrupa hem de küresel
ölçekte daha görünür hale getirmek için aracsal bir
mantıktan kullanması anlamına gelmektedir.
44
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Almanya’nın Avrupalılaşması: Almanya’nın ortak Avrupa
değerlerini kabul edip kendisini her şeyden önce bir Avrupalı
olarak tanımlamasını ve bu sayede komşusu olan ülkelerin
gözünde tehdit olmaktan çıkmasını ifade eden bir kavramdır.
45
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Topyekûn karşı koyma stratejisi: 1950’li yıllarda NATO’nun
kabul ettiği stratejik kavramdır.
 Buna göre NATO, Sovyetler Birliği’nden kaynaklanabilecek
tehditlere karşı, niteliği ne olursa olsun, elindeki en şiddetli
silahlarla karşılık verecektir.
 Nükleer saldırı olmasa bile nükleer silahlarla karşılık
verilmesi söz konusu olabilecektir.
46
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Esnek mukabele stratejisi: NATO’nun 1960’lı yılların
sonunda kabul ettiği stratejik kavramdır.
 Sovyetlerden kaynaklanabilecek tehditlere tehdidin
karakteriyle doğru orantılı bir karşılık verilmesi anlamına
gelmektedir.
47
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Yıldız savaşları projesi: 1980’li yılların
başında ABD Başkanı Reagan’ın öne
attığı ve amacı ABD topraklarını
Sovyetler Birliği’nden fırlatılacak
nükleer başlık taşıyan kıtalararası
balistik füzelere karşı korumak olan
füze savunma sistemi projesidir.
48
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Tarafsızlık Politikası: Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı
sırasında takip ettiği politikanın adıdır.
 Herhangi bir devletin herhangi bir savaşta savaşın tarafları
arasından tarafsız kalması durumunu ifade etmektedir.
49
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Kore Savaşı: 1950’li yılların başında Kore yarımadasında
Kuzey ve Güney Kore arasında yaşanan savaştır.
 Komünist Kuzey’in, Güney’i kontrolü altına almak
istemesinden kaynaklanan savaş küresel aktörlerin de dahil
olduğu Soğuk Savaş’ın ilk önemli güç mücadelesidir.
 Türkiye bu savaşta Batılı aktörlerin yanında yer alarak
Kore’ye 4500 civarında asker göndermiştir.
50
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Müşterek savunma örgütü: Üyelerini ortak dış düşmanlara
karşı korumak olan savunma örgütüdür.
 Bu örgütlerin üyeleri düşmanlarını önceden tanımlamakta
ve onlardan ne zaman ve ne şekillerde tehdit gelebileceğini
bilmektedir. Bu anlayışa göre, güvenlik bölünebilir.
51
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Müşterek güvenlik örgütü: Güvenliğin bölünmezliği ve
tehditlerin önceden tanımlanamayacağı varsayımıyla
kurulan Birleşmiş Milletler gibi uluslararası örgütlerdir.
 Bu tarz örgütlerin üyeleri herhangi bir dış düşmana karşı bir
araya gelmiş değillerdir.
52
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Tehdit, örgüt içerisinden ya da dışarısından kaynaklanabilir.
 Tehdit tanımlandığında örgütün bütün üyeleri tehdidin
bertaraf edilmesi için güçlerini birleştirirler.
53
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Alan-dışı misyon: NATO’nun üyelerini herhangi bir silahlı
dış saldırıya karşı korumak dışındaki görevleridir.
 Alan dışılık hem askerî operasyonun karakteri hem de
faaliyette bulunulan alanla ilgili olabilir.
54
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Alan dışı operasyonlar genelde savaş dışındaki misyonları,
örneğin insani krizlere müdahaleyi ifade ederler.
 Coğrafi olarak alan-dışılık ise NATO’nun geleneksel olarak
odak noktasını oluşturan Kuzey Atlantik bölgesi dışındaki
faaliyetlerini kapsamaktadır.
55
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Füze savunma kalkanı projesi: ABD Başkanı George W.
Bush’un önerdiği, amacı ABD ve diğer NATO üyesi ülkelerin
topraklarını İran gibi ülkelerin sahip olduğu varsayılan kitle
imha silahları taşıyabilen füzelere karşı korumak olan bir
savunma projesidir.
 Amerikan topraklarını vurabilecek füzeler fırlatıldıkları
andan itibaren izlenecek ve atılacak karşı füzelerle
vurulacaktır.
56
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Kendi kaderini kendi belirleme: Uluslararası hukuka ait bir
kavramdır.
 Buna göre, her bir ulus devlet kendi geleceğini kendi
belirleyebilmeli ve devletler birbirlerinin iç işlerine
karışmamalıdırlar.
 Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesiyle o zamanki ABD
Başkanı Woodrow Wilson’ın önemle vurguladığı bir
57
prensiptir.
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Kapsayıcı Güvenlik: Güvenliğin çok boyutlu bir şekilde
tanımlanmasını ifade eder.
 Güvenlik sorunlarının askerî ve sivil yönleri vardır.
 Güvenlik problemleriyle hem askerî hem de sivil araçlar
kullanarak mücadele edilmelidir.
 Uluslararası insani operasyonların başarılı olabilmesi,
kapsayıcı güvenlik anlayışının benimsenmesine yakından
58
bağlıdır.
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Kıyısal Dengeleme: ABD dış politikasında var olan bir
düşünce ekolüdür.
 Buna göre, ABD küresel hegemonyasını devam ettirmek için
dünyanın çeşitleri yerlerinde ciddi sayıda asker
bulundurmamalı, bunun yerine kilit önemdeki coğrafyalarda
kendisiyle iş birliği yapacak kilit müttefiklerle yakın ilişkiler
geliştirmelidir.
59
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Herhangi bir bölgede her hangi bir devlet bölgesel
hegemonya peşinde koşarsa, ABD oralara asker göndermek
yerine o bölgelerdeki müttefiklerini desteklemelidir.
 Bu yeterli olmazsa güç kullanılması düşünülmelidir.
60
ABD’NİN TRANSATLANTİK
POLİTİKASI
Doç. Dr. Atilla SANDIKLI
Download

indirmek için tıklayınız