Dilin Beyindeki Gerçekleşimi ve
Konuşma Eylemi
Prof. Dr. İclal Ergenç
Nörolingüistik (Neurolinguistics: Nörodilbilimler):
 Nörodilbilim beyinde dilin edinimi, anlaşılması,
üretilmesi gibi işlevlerin hangi nöral yapılar tarafından
yapıldığını inceleyen bilim alanı.
 Sağlıklı insanda dile ilişkin süreçlerin hangi nöral
mekanizmalar tarafından nasıl yerine getirildiğini
inceleyen alan.
 Bunu yaparken nöroloji, psikoloji, biyoloji, felsefe,
bilgisayar mühendisliği ve dilbilim gibi birçok bilimden
faydalanır.
Nörolingüistik (Neurolinguistics: Nörodilbilimler):
 Sapir–Whorf hipotezi: Dilsel Görecelilik (linguistic
relativity), Farklı diller insanların bilişsel süreçlerini ve
davranışlarını farklı şekilde mi etkiler?
 Diller arasındaki farklılıklar bilişsel-davranışsal
farklılılara da yol açar mı?
 Örneğin dillerinde renkler için farklı kelimeler kullanan
halklarda bu renklerin algılanmasında da farklılıklar var
mıdır?
Nörolingüistik (Neurolinguistics: Nörodilbilimler):
 Psikolingüistik (pycholinguistics: dilin psikolojisi):
Sağlıklı bireyde dilin kullanımını/yapısını inceleme (yine
dili kullanma, anlama, üretme ve edinim süreçleri)
 Edinim: Innateness hypothesis (Dil edinimi için
doğuştan gelen bir yapı, Chomsky; Language Instinct:
Pinker)
 Anlama: Garden-path theory (Cümle işlemede ilk önce
sözdizime (sentaks) ilişkin bilgi elde edilir; sonra
anlamla (semantik) ilgili bilgiye başvurulur.)
 “The evidence examined by the lawyer turned out to
be unreliable.”
 “Time flies like an arrow; fruit flies like a banana.”
Afaziler
Dil Bilim (Lingüistik): Dilin bilimsel olarak incelenmesi.
 Ses Bilimi (Fonoloji): Ses birleşmesi ve hece bilgisi gibi her
dilde bulunan ses sistemlerini inceler.
 Biçim Bilgisi (Morfoloji): Kelime yapısı ve isim, sıfat, fiil
çekimi gibi değişken sözcük biçimlerini inceleyen bilim
dalıdır.
 Anlambilim (Semantik): Bir dildeki cümle ve sözcüklerin
anlamlarını araştırır.
 Sözdizimi (Sentaks): Cümlelerin biçim ve yapılarını inceler.
 Pragmatik: Doğal sosyal ortamlarda dilin kullanımını
inceler.
 Leksikon (Lexicon): Sözcük dağarcığı
Afaziler
Dil Bilim (Lingüistik)
Pragmatik: Doğal sosyal ortamlarda dilin kullanımını inceler.
 İletişim becerileri
 Sırasını bekleme
 Göz kontağı kurma
 Sorular sorma, iletişimi sürdürme, konuya bağlı kalma
 Yaş grubuna göre dil kullanma
 Ses tonu
 Yüz ifadesi
 Vucut dili
AFAZİLER
 Afazi tüm dil fonksiyonlarının yok olması (misnomer!).
Disfazi (Dysphasia) kısmi dil bozuklukları.
 Afazi: Konuşulan, yazılan ve harekete dayalı dili (işaret
dili) anlamada ve üretmede yaşanan problemlere
verilen isim.
 Afazi tanısı: Duyusal (görme ve işitme), hareketle ilgili
sistemde (apraksi), algılamayla ilgili sistemde (agnozi) ve
düşünme süreçlerinde bozulmaya yolaçan bir
rahatsızlıktan (şizofreni, demans, otizm gibi)
kaynaklanmamalıdır.
Dil işlemlemede görev üstlenen
bölgeler: Perisilvian ve Frontal alanlar
Afazi değerlendirmesi (Lezak, 1983)
Parietal-temporal-occipital area: BA39, BA 40, BA 19 ve BA 37.
Dil işlemlemede görev üstlenen
bölgeler: Perisilvian ve Frontal alanlar
İfade edici dil: Broca
Alıcı dil: Wernicke
BA4
BA40
BA44
BA45
BA39
BA41BA 42
BA22
BA22
Afazide etkilenen bölgeler:
Angular Girus (BA 39)
• Wernicke ve görsel alanlar arasında bir bölge.
• Yazılı bilginin anlamlandırılması
• Okuyamama (alexia); okumada zorluk (dyslexia); yazamama
(agraphia)
• Mecazların anlaşılması
• Kelime bulmada zorluk, resimleri tanımlamada zorluk, Saf Kelime
Körlüğü (okuyamama; ama işitsel temelli anlama, tekrar sağlam)
Supramarginal Girus (BA 40)
• Okumada sesler ile anlam arasındaki ilişkiyi kuran yapılardan birisi
Dilin Nörofizyolojik Temelleri
 Primer işleme alanları: Bir objenin beyinde görsel,
işitsel, dokunsal, tadsal ve kokusal bileşenlerine
yönelik işlemlemelerin yapıldığı alanlardır.
 Asosiyasyon (birleştirme) alanları: Beyinde farklı
modaliteden temsillerin bir araya getirilerek birçok
duyusal özelliği bir arada barındıran temsilinin
oluşturulduğu alanlardır.
Dilin Nörofizyolojik Temelleri
 Dil öğrenilirken objenin (elma) görsel, işitsel ve somatik
(dokunsal) temsilleri angülar ve supramarginal girus
tarafından (multimodal asosiyasyon alanları)
birleştirilerek oluşturulan “elma” kavramı (engram)
anlamsal olarak Wernicke (BA 22, Süperior Temporal
Girusu arka bölgeleri) alanında saklanır.
 Broca (BA 44, 45) alanındaysa anlamsal temsillere
ilişkin “motor temsillerin” saklandığı bölgedir. Bu bölge
aynı zamanda dilin söz dizimsel (sentatik) özellikleriyle
de ilgilidir.
Wernicke-Lichtheim (1885)-Geschwind Modeli
 Arcuate Fasciculus (AF): Wernicke alanındaki bilgi
Broca alanına bu yapı (sub kortikal) aracılıgıyla
iletilir.
 Kelimelerin Sessel temsilleri sol temporal (Wernicke), Motor
temsilleriyse sol frontal bölge tarafından icra edilir.
Modelin kestirimi:
Br ve Wr alanları birbirine bağlı olmalı (AF) .
Cn
Br
Okuma
Wr
Yazma
motor
auditory
Wernicke-Lichtheim-Geschwind Dil İşlemleme modeli
(Lokalist ve Bağlantıcı)
Fakat modelin yaptığı öngörüler her zaman doğru değil. Örneğin Broca
afazisi bu alan dışındaki alanlara gelen hasarlarla da oluşabilir.
Söyleneni anlama
ve Konuşma
Okuduğunu anlama
ve Konuşma
Dilin Nörofizyolojik Temelleri
Dilin Nörofizyolojik Temelleri (Wernicke–Geshwind M.)
1
1
1
Görsel
(okuyarak)
İşitsel
Somatosensory
(işaret Dili)
Kavramların olduğu bölge inferior pariatal (BA 39 ve BA 40) bölgede
olabilir (Geschwind, 1967)
Dilin Nörofizyolojik Temelleri (Wernicke–Geshwind M.)
Anlama
İşitme
Okuma
Konuşma
Tekrar
Dil ve Beyin
•Konuşma: Konuşmanın gerçekleşebilmesi için iki tür bağlantıya
gerek vardır: Birincisi primer motor korteksin ses (phone) üretimiyle
ilgili alanlarının Broca alanıyla olan bağlantısıdır. Bu bağlantı, ses
üretim işlevini daha üst düzeyde bir işleve, konuşmaya
dönüştürmektedir. İkinci bağlantı ise Broca ve Wernicke alanları
arasındaki bağlantıdır ve bu bağlantı, Wernicke alanının düzenli
konuşma emrinin ya da kodlamasının Broca alanına iletilmesini
sağlar.
•Anlama: Burada da iki bağlantı söz konusudur: Birincisi, primer
işitme korteksiyle Wernicke alanı arasındaki bağlantı, ikincisi ise
Wernicke ile angüler girüs arasındaki bağlantıdır. Birinci bağlantının
etkilenmesi işitme ancak anlamlandıramama ile sonuçlanmakta,
ikinci bağlantının etkilenmesi ise okuyarak anlamayı etkilemektedir.
Afaziler
Afaziler: Boston Sınıflandırması
Akıcı Olmayan Afaziler (Non Fluent Aphasias)
•
•
•
•
Broca Afazisi
Global Afazi
Transkortikal Motor Afazi (TCMA)
Karışık (Mixed) Transkortikal Afazi
Akıcı Afaziler (Fluent Aphasias)
•
•
•
•
Wernicke Afazisi
Conduction Afazisi
Anomic Afazi
Transkortikal Duyusal (sensory) Afazi
Afaziler: Boston Sınıflandırması
 Parafazi: Parafaziler dil üretiminde ortaya çıkan,
istenmedik veya planlı olmayan üretimlerdir (eksik, fazla
veya yerinde olmayan üretim).
 Ses, hece, kelime veya tamlamalar (phrases: cümle
parçaları)
 Phonological (sessel) veya literal: üretimek istenen
kelimeye benzer sesli bir kelimenin üretilmesi veya
üretilen kelimenin içinde eksik veya fazla seslerin olması
Saz için kaz üretme
Telefon için Telfon
elma için emla (benzer ses kelime olmayan bir
üretim de olabilir.
Afaziler: Boston Sınıflandırması
 Neolojistik: o dilde olmayan bir kelime veya abuk-subuk
bir kelime üretme. Kelime bulma zorluğunu gösteren bir
duraksama peryodundan sonra sıklıkla gözlemlenirler.
• Üretmek istediği kelimeye benzer sesler olabilir; fakat
benzer ses sayısı %50’den azdır.
• Argo sözler veya jargon kelimeler kullanımı (Wernicke
A. de fazla)
 Verbal (sematik): Bir kelimenin başka bir kelime yerine
kullanılması
• Araba için taksi (car – van)
• Aslan için kaplan
• Elma için meyve,
• Gül için çiçek,
• Ayakkabı için ayak kelimesini kelimesini kullanması gibi
AFAZİ TÜRLERİ
1) Wernicke Afazisi (Duyusal, Alıcı dil ya da Akıcı Afazi)
 Dilin anlamada yaşanan zorluklarla karakterizedir.
 Kendi konuştuklarını da anlamada yaşadıkları zorluk
nedeniyle durumlarının farkında değildir.
 Dil üretiminde sorun yok (Konuşma akıcıdır).
 Süperior temporal girusun Heschl’in girusuna yakın
birinci kıvrımına ve ikinci kıvrımın posterior alanlarına
ve Planum temporale gelen hasararda oluşur.
AFAZİ TÜRLERİ
1) Wernicke Afazisi (Duyusal, Alıcı dil ya da Akıcı Afazi)








Okuma yazmaya oranla daha bozuktur.
Tekrarlama ve isimlendirme bozuktur.
Kelimeler uydurma (neolojizm)
Perseverasyonlar (bazı kelimeleri sürekli tekrar etme)
olabilir.
Konuşulan kelimeleri tanıyamama (kelime
sağırlığı)/Anlayamama
Düşünceyi kelimelere çevirememe
Durumlarının farkında olmama (anosognosia)
Konuşma sırasını bekler
AFAZİ TÜRLERİ
AFAZİ TÜRLERİ
1) Wernicke Afazisi (1874)
*Bir resimde anne bulaşık yıkarken arkada iki çocuk (kız
ve erkek) kurabiye çalmaktadır. Devrilmiş bir tabure
vardır.
* H1: "Bu iki kabuk içi. Bu felg için. Bu gıbıldan. Öte
yandan ise buradan sılış vaziyeti, ensesine cıbula.“
* H2: "Kız var, burda bir kadın olarak; yani bir kız bunları
şeyetmedi, erkekten bunlar"
* ”kalem” gösterilip ne olduğu sorulduğunda "Hambe",
“masa” gösterdiğinde "Faze" cevabı (neolojistik parafazi:
Anlamlı olmayan sesleri yanyana getirme)
*http://www.itfnoroloji.org/semi2/agnozi.htm
AFAZİ TÜRLERİ
1) Wernicke Afazisi (perseverasyon örneği)
*Bir resimde anne bulaşık yıkarken arkada iki çocuk (kız
ve erkek) kurabiye çalmaktadır. Devrilmiş bir tabure vardır
(önceki kartı hatırlatma amacıyla).
* H3:"Bu evde çocuğun yeri girildi. Bu çocuğun bu kareli
uçağı, içine girdi. Kadın, açılan küçük yerin aldılar,
düşerken çocuk ile girdiler. Çocuğun havere yere
düşürüldü. Düşürülen havale keler düşürüldü. Uçlu ile
düşürüldü. Kızın için yeri düşürüldü. Tenkere".
*http://www.itfnoroloji.org/semi2/agnozi.htm
AFAZİ TÜRLERİ
2) Broca Afazisi (Akıcı olmayan, ifade edici dil ya da Motor
Afazi)
 Dilin üretilmesindeki zorluk (Hiç üretememeden,
güçlükle üretmeye kadar değişen yelpaze)
 Dilin anlamayla ilgili problem yok.
 Konuşmayı başlatmada, sürdürmede zorluk, vurgulama
hataları, işlev kelimelerini (bağlaç, edat gibi)
kullanmama
 Konuşma güçlüğü nedeniyle ekonomik davranma
“telegramatik” ya da “telegrafik” konuşma (bazı ekleri,
edatları kullanmama)
*“Of çay topla”
 Literal parafaziler gözlemlenir (çiçek-çecik*; zürafazüfera*)
*http://www.itfnoroloji.org/semi2/agnozi.htm
AFAZİ TÜRLERİ
2) Broca Afazisi (Akıcı olmayan, tutuk, ifade edici dil ya da
Motor Afazi)
 Sentatik (söz dizimsel) olarak karmaşık cümleleri
anlamakta zorlanabilirler…
Köpek kemiği ısırdı (anlamada sorun yok)
Oğlan kız tarafından tokatlandı (sorun olabilir-devrik)
 Sorunlarının farkındalar,
 Bazıları Leborgine gibi tek bir sözcüğü (Tan) dertlerini
anlatmak için sürekli kullanabilirler (eve gidelim- yani,
yani)
 Yazmada problem yaşayabilirler (adını yazamama),
 Okumada problem,
 Tekrar etmede problem
 Diğer afazilere göre daha iyi iyileşebilirler
(recovery)
AFAZİ TÜRLERİ
2) Broca Afazisi (Akıcı olmayan, tutuk, ifade edici dil ya da
Motor Afazi)
- Şarkı söyleyebiliyorlar (+çok bilindik atasözleri,
+deyim)
- İnsulaya hasar geldiğinde de oluşabiliyor.
• Broca afazisinin özetle üç temel özelliği bulunmakta
1) Agramatizm
2) Anomia (kelime bulmada zorluk)
3) Artikülasyon zorlukları (telaffuzda bozulma,
sesleri atlama)
AFAZİ TÜRLERİ
3) İletim (Conduction) Afazisi
 Arcuate fasciculus’de (Wernicke alanını Broca alanına
bağlayan yolakların geçtiği bölge) hasar var.
 Dili anlamada ve üretmede sorun yok
 Duyduğunu ve okuduğunu anlayabilir.
 Anlamsız sözcüklerin tekrarında sorun var.
 Hatalarının farkındalar ve
doğru alternatifi bulabiliyorlar.
3) İletim (Conduction) Afazisi
 Geschwind’e göre hasta bir sözcüğü işittiğinde örneğin
bisiklet, bu sözcüğe ilişkin zihinsel temsili (image)
oluşturur. Görsel birleşim alanlarındaki bu bilgi Brocaya
gönderilir ve kişi söylenen anlamlı kelimeyi telafuz
edebilir. Fakat anlamsız kelimelerde bu zihinsel
oluşturulamaz ve kişi sözcüğü tekrar edemez.
Arcuate F
Angular girus
Supramarginal girus
X
AFAZİ TÜRLERİ
3) İletim (Conduction) Afazisi
 Lezyon, Arcuate fasciculus’e ek olarak
Angular girus ve supramarginal girusu’da
kapsarsa bu durumda kendisinden
istenen okumaları yapamaz.
 Tekrar edemez.
*Hafif düzeyde iletim afazili hasta zürafa resmi
soruduğunda: *“Biliyorum, şimdi söyleyeceğim. Züf, züf,
yok değil ,zür, zür, züri, yok canım, bir dakika,
söyleyeceğim, züf, züfir, züfire, yok, ay niye
söyleyemiyorum, oysa biliyorum,bir dakika, züfera, yok
olur mu ,ne diyorum ben!”
*http://www.itfnoroloji.org/semi2/agnozi.htm
AFAZİ TÜRLERİ
4) Anomik Afazi
 Temel sorun nesnelerin isimlendirilmesindedir.
 Anlama ve motor üretim (tekrarlama) normaldir.
 Temporoparietal lezyonlar
 Angular girus etkilenirse alexia ve agraphia
 Wernicke tanısı alanlar sonradan iyileşme sürecinde
anomic olabiliyorlar.
 Beyin Tümörlerinde sıklıkla ilk gözlemlenen olgu
AFAZİ TÜRLERİ
4) Anomik Afazi
 *"Pencerenin içinde duran bardağı verir misin?" demek
için "Şeyin içinde duran şeyi verir misin?“
 Cismin adı yerine yerine cismi tarif eder:
*"bununla yazı yazarız", "bununla su içilir"
*http://www.itfnoroloji.org/semi2/agnozi.htm
AFAZİ TÜRLERİ
5) Transkortikal Sensory Afazi
 Daha önce ezberlenmiş şiir marş gibi metinleri
söylemede ve söylenileni tekrar etmede sorun yok.
 Dili anlama, isimlendirme, okuma ve yazmada sorun var.
 Konuşma akıcı; fakat anlamsız.
 Wernickeden farkı anlamlı anlamsız sözcükleri tekrar
edebiliyor.
 Sol temporo-parieto-occipital bağlantıda hasar (Arcuate
fasciculus sağlam olabilir. Dil modülü kendi içinde
sağlam olduğu ileri sürülmekte)
Afaziler
Transkortical Duyusal (Sensory) Afazi
5) Transkortikal Sensory Afazi
•
•
•
•
•
•
Başkalarının ne söylediğini anlamada problem
Akıcı şekilde konuşma
Tekrar edebilirler (Söylediklerini anlayamamaktalar)
Bugün nereye gittin? (nereye gittin: ekolali)
Wernicke alanlarını çevreleyen alanlarda hasar
Semantic paraphasia (elma yerine portakal; kalem yerine
kağıt)
AFAZİ TÜRLERİ
6) Transkortikal Motor Afazi
 Broca Afazisine çok benzer (Bebek Broca Afazisi)
 Tekrarlama, ezberden söyleme, isimlendirme? ve
anlama korunmuş.
 Broca alanının diğer bölgelerle olan bağlantıları hasara
uğramıştır (SMA).
 Yazmada problem
 İleri durumlarda telegrafik konuşma görülebilir
AFAZİ TÜRLERİ
7) Karma (Mix) Transkortikal Afazi
 Transkortikal sensory ve Transkortikal motor afazi
semptomlarının birlikte görüldüğü afazi türü.
 Konuşma ve anlamada problemler
 Tekrar etmede sorun yok
 Broca, Wernicke ve arcuate fasikülüs sağlam ama bu
bölgelerin arasındaki/etrafındaki damar ağları
(watershed) hasarlı
AFAZİ TÜRLERİ
8) Global Afazi
 Dil işlevlerinin en fazla bozulduğu afazi türü,
 Dili anlama, tekrar etme, konuşma ve isimlendirme
bozulmuş.
 Yazma bozulmuş
 Bazı otomatik kelime kalıplarını anlama ve üretme
bozulmamış olabilir. Örneğin selamlama (günaydın, iyi
akşamlar, bazı argo veya küfür tarzı kelimeler)
 Perisilvian bölgesindeki alanların hasarlanması sonucu
oluşur.
Afaziler
Fluency: Akıcılık; Comprehension: Anlama; Repetition: Tekrar; Naming: İsimlendirme
Spared: Korunmuş; Impaired: Bozulmuş
Afaziler
Fluency: Akıcılık; Comprehension: Anlama; Repetition: Tekrar; Naming: İsimlendirme
Spared: Korunmuş; Impaired: Bozulmuş
AFAZİ TÜRLERİ
Derin Disfazi (deep dysphasia)
 Sözel olarak bir kelimeyi tekrar etmesi istendiğinde
anlamsal olarak ilişkili olanını söylüyor.
Uçurtma için Balon
Kabuk için çekirdek
 Somutlar soyutlardan daha iyi tekrarlanır.
 İsimler fiillerden daha iyi tekrarlanır.
 Kelime olmayanlar tekrarlanamaz.
 Sol temporal lob hasarlarında
AFAZİLERİN İYİLEŞMESİ
 Neden ileri geldiği,
 Başlangıç zamanı,
 Lezyonun yeri ve hasarın büyüklüğü dil fonksiyonlarının
geri kazanımında önemli
 Global afazide iyileşme daha zor,
 Konuşma terapileriyle afazilerin 1/3’ü tedavi
edilebiliyor.
 Hasarlı bölgenin hemen çevresindeki bölgeler o işlevi
üstelenebiliyor olabilir?
 Diğer hemisferdeki homolog dil alanları görev üstlenyor
olabilir?
AFAZİ DEĞERLENDİRMESİ
Afazi değerlendirmesi (Lezak, 1983)
1) Spontan konuşma,
2) Tekrar (kelime, tamlama ve cümle),
3) Anlama,
4) Adlandırma,
5) Okuma ve
6) Yazma
Boston Diagnostic Aphasia Examination (Goodglass &
Kaplan, 1972)
İŞARET DİLİ
 Sol hemisferdeki dil alanlarına gelen hasarlar İşaret
dilini de etkilemektedir.
 Broca ve Wernicke alanlarındaki hasarlar işaret dilinde
de konuşma ile benzer afazik örüntüler ortaya
çıkarmaktadır.
Okumayla ilgili bozukluklar: Disleksiler
A) Edinilmiş (Acquired) Disleksiler (Marshall ve Newcombe)
a) Görsel kelime formu Disleksisi
 Kelimlerin ilk başta okunması zordur fakat zaman
verilirse okunabilir.
 LAT, “ S,A,T…..SAT” olarak okunabilir.
 Angular girus ile görme alanları arasındaki kopukluklar
(Visual Word From Area?)
b) Phonojik Disleksi:
 Anlamı olmayan sözcükleri okuyamama
 Ses-anlam eşlemesi yapan bölgeler (Temporal)
etkilenmekte
c) Yüzeysel Disleksi (Surface):
 Düzenli ve anlamsız sözcükleri okuyabilir; fakat düzensiz
kelimeleri okuyamamakta…
Okumayla ilgili bozukluklar: Disleksiler
A) Edinilmiş (Acquired) Disleksiler (Marshall ve Newcombe)
Kelime okuma 2 temel şekilde meydana gelmakte:
1) Fonetik okuma (ilk defa karşılaştığımız kelimler- harfler
seslere çevriliyor))
2) Tüm kelime okuması (aşina olduğumuz kelimeler)
2
1
Okumayla ilgili bozukluklar: Disleksiler
A) Edinilmiş (Acquired) Disleksiler (Marshall ve Newcombe)
b) Phonolojik Disleksi:
 Anlamı olmayan sözcükleri okuyamama (anlamlı fakat
yeni karşılaşılan kelimeleri okuyamama)
 Ses-anlam eşlemesi yapan bölgeler (Temporal)
etkilenmekte.
Görsel Kelime Formu Alanı
(Visual Word Form Area:
Sol Fusiform Alan)
Okumayla ilgili bozukluklar: Disleksiler
A) Edinilmiş (Acquired) Disleksiler (Marshall ve Newcombe)
Kelime okuma 2 temel şekilde meydana gelmakte:
c) Yüzeysel Disleksi (Surface):
 Düzenli ve anlamsız sözcükleri okuyabilir (bu sözcüklerin
harf-ses çevrimleri kurallara
uyduğu durumda okuyabilir.)
Örneğin: table-hand-chin gibi
glab-trisk gibi (kelime değiller)
 fakat düzensiz kelimeleri
okuyamamakta (harf ses
eşlemesi düzensiz olan kelimeler)
Örneğin: sew-sue olarak okunabilir.
pair, pear, veya pare ayrımını yapamaz.
Okumayla ilgili bozukluklar: Disleksiler
A) Edinilmiş (Acquired) Disleksiler (Sol hemisferde geniş
hasarlar)
d) Derin (Deep) Disleksi
 Okumada büyük sıkıntılarla karakterize,
 Somut kelimeler kısıtlı (“rüya” kelimesini okurken yakın
anlamlısını söyleme “uyku”) şekilde okunurken
soyut kelimelerin okunmasında büyük güçlük
 İsimlerde, fiilerden daha iyiler
 Anlamsız kelimeleri okuyamıyorlar
 Kelimelerde kısaltma “dilenci” “dilen” şeklinde
 Yazma bozulmakta
 Sözel KSB etkilenmiş
Okumayla ilgili bozukluklar: Disleksiler
B) Gelişimsel Disleksi
Okumada büyük sıkıntılarla karakterize,
 Çocukta herhangi bir zeka geriliği bulunmazken (ve
yeterli eğitim olanaklarına sahipken) okumanın
öğrenilmesindeki güçlük
 Genellikle oğlan çocuklarında
 Harf-ses dönüşüm kurallarını uygulayamama
(kafiye testlerinde de kötüler)
 Kelimeleri hecelere ve seslere ayıramamaktalar
 Bellekleri de iyi değil (kelimelerin fonolojik ve görsel
temsillerine ilişkin bellek).
 Kompleks şekilleri kopyalayamıyorlar…
Okumayla ilgili bozukluklar: Disleksiler
B) Gelişimsel Disleksi
Thalamus: Lateral Genuculate Body
parvocellular sistem : renk ve ayrıntı
magnocellular sistem(GD ile ilgili?):
yönelim, hareket, yön ve derinlik algısı
-M yolakları seçici dikkatle ilgili olabilir.
-Kabukta V5’e Dislx ile kontrolleri ayırıyor.
- disleksiklerde PT simetrisi (hemisferelerarası)
gözlenmektedir.
i) Sesleri ayırd etmeyle ilgili bir sorun (disfonetik disleksi)
ii) Kelimelerin görsel formlarının ayırd etmede sorun (diseidetik
disleksi-VWFA)
AFAZİLER
 İki dillilik (Bilingual) durumunda beynin sağ yarısına
gelen hasarlar sol yarısına gelen hasarlardan daha fazla
2.dili etkilemekte (Sağ hemisfer 2. dilin ediniminde
önemli).
 Fakat diğer çalışmalar Sol hemisferinde 2.dili
öğrenmede etkili olduğunu göstermektedir.
 Dili sonradan öğrenenlerin Broca alanlarında farklı
alanlar aktif olmakta; fakat Wernickede böyle bir
farklılık bulgulanmamış.
Download

Dil ve Beyin, Sol Beyin Yarımküresi İşleveri