Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 1:2 (1991)
AKUT PSİKOZLARDA ÜNİLATERAL DOMİNANT, NON-DOMİNANT VE BILATERAL
EKT’NİN PROLAKTİN ÜZERİNE ETKİLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI
Nevzat TARHAN (*) Dr.M.Emin CEYLAN (*) Dr.Mesut ÇETİN (**)
Dr.İlker ÖZİL (***) Dr.Hüseyin ÖZÖĞRETMEN (****)
ÖZET
Akut psikotik reaksiyon tablosunda bulunan yaş orta­
laması 21 olan 17 erkek hasta çalışmaya BL,ULD ve
ULND EKT uygulamak üzere üç gruba ayrılarak alında.
Hastalardan herhangi bir türden tıbbi,nörolojik ve endokrinolojik bozukluk mevcut değildi. Kan örnekleri aynı ko­
şullarda tedavi öncesi, birinci ve üçüncü EKTde ayrıca,
klinik kısmi iyileşme dönemlerinde alındı. Plazma PRL
düzeyleri her üç grupta da ilk EKTde önemli ölçüde yük­
sek bulundu. ULD grupta yükselme 3 ’ncü ETK’de de sü­
rerken, bütün gruplarda kısmi remisyon döneminde PRL
düzeyleri tedavi öncesi değerlerde bulundu. Sonuçlar
uygun istatistiksel yöntemlerle değerlendirildi.
SUMMARY
The Effects of Unilateral, Dominant, Non-Dominant
and Bilateral ECT on Prolactine Secretion in Acute
Psychotic Patients.
17 male inpatients v/ith acute 1 psychotic reaction
were divided into three groups and a series of
ULD, ULND and BL ECT were applied. The age of the
subjects were 20-22 (Average age 21). none of the
patients were found to have medical, neurological and
endocrinological problems. Blood samples were taken
under similar conditions before treatment,after first and
third ECTs and after particaJ clinical remission. Plasma
PRL levels showed a significant elevation after the first
ECTin all three groups. After repeated. ECT treatment a
slight decreas was observed in PRL levels
while
elevation continued in ULD group. During clinical
remission PRL levels approached pre-treatment values.
These results were evaluated by proper istatistical
methods.
Anahtar Kelimeler: EKT, Prolaktine, Akut Psikoz.
Klin.Psikofarmakol.Rül. 12 (17-22) 1991
GİRİŞ
Key Words: ECT, Prolactine, Acute Psychosis.
BDll.Clin.Psychopharmacol.,U (17-22) 1991
sekresyonunun azalm asına neden o larak serum P R L düzeyi
Serum P R L düzeyinin insanlarda E K P d e n sonra, (grand-m al) epileptik post-iktal dönem de ayrıca hayvanlarda
ların, özellikle de halloperidol’un post-sinaptik re sep tö r blo­
E lektro şoktan sonra, özellikle 1 saat k a d ar yüksek düzey­
kajı yapmak ve hem de pre-sinaptik D A salınım ını inhibe
ler gösterdiği bilinm ektedir (15,17,20,21,24,27). İnsan bey­
etm ek suretiyle antidopam ineıjik etki yaptığı, dolayısı ile
ninde elektrik uyarım ı ve b u n u n sonucu oluşan konvülsiyon
düşm ektedir (12). M evcut bilgilerim izden anti-psikotik ajan­
değişm eler birçok çalışmaya konu olm uştur. A ncak sağlıklı
P R L sekresyonunun bastırılm asına k arşı çıkıcı etkisi vardır
(3). B enzer şekilde etkilerin olduğunu, klorprom ozin stimülasyon test, L-D opa ve T R H testi ile P R L düzeylerindeki
bir ilişki kurulam am ıştır (9). Psikozlarda özellikle şizofreni
artm a ve azalm alardan anlam aktayız (10). İnsanlardaki
de esas pato g en ezin hip erd o p am in eıjik aktivite olduğu gö­
rüşü yaygındır (7,3). İn san lard a m ezolim bik ve mezokortikal dop am in eıjik sistem lerin aktivitesini ölçebilecek direk
ve indirek y ö ntem ler yetersizdir (3,8). İntrahipotalam ik do-
E K T n in etkilerinden biri de ben zer şekilde olup başka de­
ğişik yollardan, anti-depresif, anti-m anik ve anti-konvülsan
özellikleri de tartışılm aktadır (12). P ratik te U L D E K T çok
az kullanılm akta, bellek kusurlarını aza indirm ek amacıyla
BL ve U LN D E K T konusu tartışılm aktadır (9,12,13). Ayrı­
ca P R L ’nin genel olarak m em elilerde öğrenm e ve bellek
ile nö ro tran sm itte r düzeyleri ve re sep tö r duyarlılığındaki
pam ineıjik tra k tu sta (tu b ero in fu n d ib u le traktus) hipotalam usun m edian em inence’inde d ep o lan an nörohorm onlardan pro lak tin inhibisyon h orm o n u n (P IH )P R L sekresyonunu regüle ettiği bilinm ektedir (3,9). A yrıca P R L ’nin salın­
ması, dopam inin bu bölgedeki direk tonik inhibisyonu altın­
üzerine etkileri bulunduğu düşünülm ektedir (14). E K P d e
unilateral uygulamalar, serebral lateralizasyon gerçeğine uy­
gun tutulm aya çalışılmıştır. D om inant hem isferde verbal,
da bulunduğu d ü şünülm ektedir (10,11). Tuberoinfundibu-
non-dom inant hem isferde non-verbal hafızanın kodlandığı
ler dopam inerjik aktivitenin artm ası ile ön hipofızden PR L
için tedavide oluşabilecek am nezide seçici davranm a eğili-
(*) Psikiyatri D oçenti, (**) Psikiyatri Y a rd ım a Doçenti, (***) Psikiyatri U zm am
G A T A H aydarpaşa E ğitim H astanesi
(* * **) Psikiyatri U zm am , G üm üşsüyü A skeri H astanesi
Klinik Psikofarmakoloji Bülteni I '2 (1991)
mi a rtm ak tad ır (1,2,14,15). D iğ er taraftan, L ateralite kura­
m ına göre beyinde hem isferlerin birbirinin denetim i altında
olduğu "Transkallozal N ö ral İnhibisyon"adı verilen beyinde­
rekli ön hazırlıklar en az 3 günde tam am lanm ış tedavi önce­
si ve E K P d e n sonraki 15’nci dakikalarda ve kısmi klinik re-
ki bu k o n trlateral inhibisyon olayı ile psikozlarda sol, dep­
arasında alınmıştır.
H astalar 6 ULND, 5 U L D ve 6 B L tedavi grubu olarak
misyondaki kan örnekleri sabah aç o larak 08.00 ile 09.00
resyonda ise sağ hem isfer suçlanm ıştır. D isfonksiyonlu hem isfer’in karşı hem isferin d en etim in d en çıktığı ya d lateralizasyon’un
kaybolm ası
g ö rü şleri
de
tartışılm aktadır
rastgele eşleştirilmiştir. H er gruptaki h a sta la r ortalam a haf­
(8„14,16,17,18,19). T ek yanlı E K T uygulaması, nörotransm itte r ve dolayısı ile n ö ro h o rm o n salınımı arasm da ilişki­
nin ancak ileri teknik, y ö n tem ve kontrollü çalışmalarda
mens m arka, Konvulsator-622 tipindeki aygıt ile hastaların
hepsine 41 ve 1.6 saniye akım uygulanm ış konvulsiyon sağ­
lanmıştır. B L gruba bifronto-tem poral, U L gruplara ise
Elia’mn tanımladığı şekilde bir e lektrot fro n to -tem p o ral di­
ğer eletrot parieto-occipital yerleştirilm iştir (2,22).
tada 3 seans ve ortalam a 5+ -1 E K T uygulanm ıştır. Sie­
açıklık kazanacağı açıktır.
A m aç olarak akut Pisikozda hangi tip uygulamanın daha ya­
Tedavi öncesi, l ’nci ve 3’ncü E K T d e n sonra ayrıca kli­
rarlı olduğunu irdelem ek istedik.
MATERYAL VE M ETO D
1989 yılı içinde kliniğim ize getirilen, yaş ortalam ası
nik kısmi remisyon dönem inde aynı ko şu llard a 10 cc olarak
(20 + l)o la n erkek 17 hasta alınm ıştır. Özellikle başka tü r­
ları ayrılarak, uygun koşullarda saklanm ış, (-20 c), kitler ha­
d en dahili ve cerrahi patalojisi ayrıca nörolojik b ir defisiti
linde im m unom etrik Assay yöntem i ile değerlendirilm iştir.
bulunm ayan sağ elin kullanan, ilk ve akut gelişen,
D S M -III-R (298.90) tanı k riterlerin i karşılayan psikotik has­
arasında belirtilmiştir. İstatistik yöntem o la ra k "Pairs t-tes-
alınan düz kan (ven) örnekleri nükler tıp şubesinde serum ­
PR L için ilgili m etod ile norm al d e ğ erle r 0-15 ng/m l
ta la r çalışmaya alınm ıştır (20,21).
H astalara kliniğim izde hiçbir ilaç verilmemiş, ayrıca ge­
ti" kullanılmıştır.
BULGULAR
B ulgular, tablolar v e şekiller o larak sırayla aşağıda belirtilm ektedir: T.Ö , l.E K T , 3.EKT, ve klinik kısm i rem isyonda serum
P R L değerleri T a b lo -I’de gösterilm iştir.
TA B LO -I- V A K A LA RIN PR L D E Ğ E R L E R İ
ULD
BL
Gruplar
3 4 5 6
S a S 90
| s £ <Q
Hastalar
1 2
T.Ö
m
1. EKPde
Vö
in
3. EKPde
K.Kısmi Rem.
a
a
3
uo
(n g /m l)
Os
VO
1 2 3
*n o
3
S s o
ULND
4 5 1
m
a s
3
m
S
S
»»T
S
Os
2
3 4 5
00 M r - t"
E OO
o o
r-
00
3
V)
o
T ab lo II a,b ve c de T Ö , 1 v e 3 .E K T d e ayrıca kısmi remisyon dönem inde her üç grup için istatiski d eğerlendirm eler.
TA BLO Il-a (BL)
Fark. Ort.
St. Sapm a
T Ö -L E K T
-35.6
26.1
TÖ -3.E K T
-18.1
35.1
-L24
0.05
-2 . 1
23.7
-0 .2 2
0.05
0 .0 1 1
T Ö -K .R
t
-3.34
p
0 .0 2
TA B LO Il-b (U L D )
T Ö -L E K T
-9.2
4.5
-4.52
T Ö -3.E K T
-17.0
5.4
-7.00
0 .0 0 2
T Ö -K .R
-2.7
9.9
-0.61
0.05
Akut Psikozlarda ULD, ULND ve BL E K T nin Prolaktin
Üzerine Etkilerinin Karşılaştırılm ası / TARIIAN ve Ark.
TA BLO II.c(ULND)
t
Standart sapma
Fark O r t.
P
-12.2
7.3
1
0
TÖ-l.ekt
TÖ-3.EKT
-1.6
14.2
-0.29
P 0.05
1.9
12.4
0.38
P 0, 05
TÖ k.R
PRL (ng/ml)
B.L.
60
50
40
30
20
10
.
0
T .ö.
ŞEKİL I-Bilateral
.
1.EKT
.
3.EKT
K.R.
tedavi grubunun çeşitli dönemlerde PRL
d e ğ e r l e rinin ortalama gösterimi.
P=0,009
K lin ik Psikofarmakoloji Bülteni I '2 (1991)
P .R .L (ng/m l)
U .L .D .
30 r
S
—
'"
A
20
r
~
A
10
T .ö .
1.EKT
3. EKT
K.R.
ŞEKİL 2-Unilateral dominant tedavi grubunun çeşitli dönemlerde PRL
değerlerinin ortalama gösterimi.
PRL
(ng/m l)
U .L .N .D .
30 r
20
10
-
T .ö .
1.EKT
3.EKT
K.R.
ŞEKİL 3-Unilateral non-dominant tedavi grubunun çeşitli dönemlerde
PRL değerlerinin ortalama gösterimi.
Akut Psikozlarda ULD, ULND ve BL EK Tnin Prolaktin
Üzerine Etkilerinin K arşılaştırılm ası / TARHAN ve Ark.
BL
U LD
UNLD
ŞEKİL 4-Her 3 tedavi grubunun,dönemlere göre ortalamasının
çizgi-grafik gösterimi.
P R L (ng/m l)
□
E
BL
ULD
□
U LND
SEKİL 5-Üç grupta her dönemin PRL değerleri ortalamasının
karşılaştırılması.
-21-
Klinik Psikofarmakoloji Bülteni I"2 (1991)
TARTIŞMA VE SONUÇ
L iteratü r taram alarında; belkide psikozlara göre depres­
yon spektrum u, sem ptom , prognoz ve tam boyutunda daha
kolay bilinebildiği, ölçülebildiği için birçok çalışmaya çokça
rastlanm aktadır. Bu nedenle depresif bozukluklar ya da ge­
nel olarak affektif bozukluklarda biyolojik m arker’lar geliş­
miş, alt tiplem e yapılabilmiş ve bugün D ST ,T R H ’a TSH ce­
vabı gibi artık rutine girmiş testler geliştirilmiştir. Aynı za­
m an d a tedavi boyutunda da ileri araştırm a ve gelişmeler
sürm ektedir (10,11). Şüphesiz, son 50 yıldır tedavi alanına
giren antipsikotik, anti-depresif, anti-m anik ve anti-konvülzif ilaçlar E K T y e olan rağbeti azaltmış olsa da bugün bazı
klinik tablolarda halen alternatif bir yöntem olarak EK T
kullanılm aktadır (15,23). Y an etkilerinin en aza indirilmesi
amacıyla çeşitli elektrot yerleştirimi, akım çeşitleri kas gevşetim li uygulamalar, O2 verilmesi v.b. geliştirilmiştir
(2,13,24,25,26).
Bugün, nörotransm itter-nöroendokrin sistem etkileşim­
leri birçok yönleriyle bilinmesine rağm en EK T ve lateralite
konularında görüşler n et değildir (14,20).
Bulgularımızda, b ü tü n vakalarda ilk E îC F den sonra se­
rum P R L düzeyi hızlı b ir şekilde yükselmiş, tekrarlayan
4 . Sofuoğlu S.T sik iyatrik Bozukluklarda N öroendok m olojik
Değişiklikler" Türkiye klinikleri Tıp Bilimleri A raştırm a Dergisi,
Cilt:5, Sayı:l, 27-32, 1985.
5 . Swartz C.,A bram s R. "Prolactin Levels after B L and U L
ECT" Bitish Journal o f Psychiatry, 144,643-645, 1984.
6
. W yllie E.,Lüders H ,M ac millan J.P.,G upta M."Serum
prolaktin levels after epileptic seizures" N eurology, 34:1601-160},
1984.
7
.
Rubin
R.T. "Prolactin
and
Schizophrenia"
Psychopharm ocoloy T h e Third G eneration o f progress, Raven
Press, New Y ork, ch 79,803-807, 1987.
8
. Lane R .D ,Z eitIin S.B,Abram s R,Sqartz C.M ."Differantial
Effects o f Right U nilateral and Bilateral EC T on H eart Rlate"
A m .J.Psych. 146:8, 1041-1043, 1989.
9 . W einer R.D."Indication for use o f ECT" A P P ,Jin,R eview
o f Psychiatry, V o l 7, 458-478, 1988.
10
.
A tasü
T.,"Prolaktin
Patalojisi
ve
kliniği"
11
.
ÖZKAN
S."Klinik
Psikiyatride
Biyolojik
(K onferans) Türk Nöro-Psikiyatri D erneğinin
12 . Sackeim H .A."M echanism o f action o f ECT" Am erican
Psychiatric Press, Inc.R eview o f psychiatry, V ol 7, Ch. 19,436-453,
1988.
13 . Özkan
S,Adam
E.,Saygılı S,Kayır A ."Ü nilateral
2) diğer iki grupta ilk E K T y e göre daha az P R L yükselme
karşılaştırılm ası. İ.Ü .T ıp Fak.M ecm ., 48:108-111, 1985.
T Ö düzeylere yaklaşm ıştır (Şekil 4-5).
H e r ne k ad ar D SM -III-R A tipik Psikoz kriterlerine uy­
gun vaka seçilmişse d e bu grup bozukluğa dahil edilen has­
H .paşa
E ğt.H st.’de aylık bilim sel toplantısı 1988.
Bilateral
lerin d e her gruptaki hastaların serum P R L düzeyleri bazal
Ölçütler"
G ATA
EIC T lerde U L D uygulamada yükselme devam etm iş (Şekil
cevabı düşm üştür (Şekil 1-3). Klinik kısmi remisyon dönem ­
Başkent
Yayınları, Ankara, 21-57, 1984.
EKT
Uygulam asının
bellek
üzerine
ve
etkisinin
14 . Ceylan E.,A bay E."Nörotransm itterler v e Depresyon"
N ob el T ıp K itabevi İstanbul, 150-157,1988.
15
.
Kaplan
H .I.,Sadock
B.O."Convulsive
Therapies"
C om pr.Text.Psy.IV Londan V o l 2, 30:5, 1558-1563, 1985.
16 . A bram s R .,T aylor M .A.and Volavha J."ECT-Induced
EEG
A sym m etry
and
taların kişisel özellikleri önemlidir. A ncak en azından vaka­
M elancholia:Pelation to
ların erkek ve 20 yaş grubunda olması, ilk ataklı, akut psi-
J.Psychiatry 144:3, 1987.
Therapeutic
R esp o n se
treatm ent Electrode
in
Placement" A m
k o tik reaksiyon geçirm eleri ayrıca daha önce E K T uygulan­
1 7 . H enry P .F .T h e influence o f laterality in psychopathology"
m am ış bulunm ası ve çalışma boyunca herhangi b ir psikot-
Excerpta M edica, Psychiatry in the 80's, A m sterdam V ol.5,3,1-8,
1987.
ro p verilm eksizin izlenebilm eleri bize, nöroendokrin pencere ’den, E K P n in 3 tip elektrot yerleştirimi uygulaması ve et­
k ileri konusunda çok sınırlı bir alanda P R L açısından çalış­
m a imkanı sağlamıştır.
18 . Işık N .,Subutay N .,Zileli T."Serebral
D om inans ve
Latealizasyon" M edial İhtisas D ergisi,s. 130 135, 1987.
19
.
R obertson
G .,Taylor
psychosis:N europsychological
P.J."Laterality
and
evidence"B rit.M ed.B ulI.Vol
Bu sınırlı çalışma bulgularım ızda tekrarlayan E K T uygu­
lam alarında U L D g rupta diğerlerine oranla anlamlı bulu­
43, N o. 3, pp. 634-650, 1980.
n a n farklı serum P R L yükselmesi eğilimi teorik olarak, psi­
T 3 ve T 4 değerleri ve bunların kısa süreli tedaviye cevabı" G A T A
B ülteni, 30:455-465, 1988.
kozlarda d aha çok kabul görm ekte olan sol hem isfer disfonksiyonu görüşüyle uygunluk içindedir (14,16). A ncak bu
konu, daha ileri teknik ve araştırm alarla açıldığa kavuşturul­
m alıdır (2). Sonuç olarak bulgularımız, literatü r ve bu alan­
da yapılmış çalışm alarda elde edilen sonuçlarla paralellik
gösterm iştir.
20 . Sürm eli A."Akut Psikotik Tepkili 20 yaş grubu erkeklerde
2 1 . D S M -III-R A P A , W ashington,D .C 1987.
22 . Fink M."Convulsive Therapy: a manual o f practice"
A m erican Psychiatric Press.Inc.R eview o f Psychiatri,V olum e 7,
482-492, 1988.
23 . Ö ztürk O ,Savaşır Y."Ruh Sağlığı ve Bozuklukları" N urol
M atb. Ankara 459-467, 1988.
24 . K aplan-Sadock"Synapsis o f Psychiatry" Fifth Edition,
KAYNAKLAR
U S A 31:6, 527-531, 1988.
25 . Özkan S.^Adam E.,Saygılı S."Ünilateral E lektroşok’un
1 . Özkan T."Psikiyatride Biyolojik Tedavi" Nobel Tıp
Kitabevi, İstanbul 236-255,1989.
2 . Palmer-R.L.,Electroconvulsive Therapy:an appraisal
Oxford University Press, 1981.
3 . Sofuoğlu S.,Arkonaç O.,"Kronik Şizofrenide Serum
Prolaktin Seviyesi Üzerine Haloperidol Etkisi" Türkiye Klinikleri
Tıp Bilimleri Araştırma Dergisi,C.2.S.4, 343-350, 1984.
-22-
Beyin
B iyoelektriği
Ü zerin e
Etkisi"
İ.Ü .T ıp
Fak.M ecm .,
47:641-645, 1984.
26
.
B a tta ls^ E K T n in
kan
gazlan
üzerine
etkilerinin
karşılaştırılm ası G A T A Bülteni, 26:185-192, 1984.
27 . Figiel G .S.,C offey C .E .,W einer R.D."Rrain M agnetic
R esonans im aging in Elderly D epressed Patient R eceiving ECT"
Convulsive Therapy, V o l:5 ,N ,l, 26-34,1989,
Download

•Kenya a gitmek isteyen Türk vatandaşlarını Umuma