-~-~-
-----~
li T
\1
j\
~J
j\
\J
r~
J ..r.l :_) ..r.l J :J.
J :.J
;..\ ;::: JrJ.l J'JıJ ..r.l \1
;:::
J _.
j\
--.1
TÜRKiYE'DE YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI
Türkiye'de özellikle 1950 sonrasında çıkarılan direkt olarak Yabancı Sermaye
yatırımlarını konu alan kanunlar dışında, o tarihe kadar bu konuda herhangi önemli bir
yasal düzenleme yapılmamıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren özellikle
Atatürk'ün yabancı sermayeye karşı olunmadığını ve yasalara ve ülkenin
egemenliğine saygı göstermek kaydıyla yabancı sermayeye her zaman hoş
bakılacağını vurgulayan demeçleri vardır. Ancak özellikle 1933-1939 döneminde, özel
yabancı sermayeye karşı açık bir karşı çıkış olmamakla birlikte, yürürlüğe konulan
devletçilik rejiminin de etkisiyle yabancı sermayeye oldukça kapalı bir politika
izlenmiştir. Netice itibariyle, mevcut verilere göre, 1950'1i yıllara kadar Türkiye'ye fiilen
giriş yapan özel yabancı sermayeden söz etmek mümkün değildir.
Cumhuriyet döneminde yabancı sermayeyi de ilgilendiren ilk düzenleme,
22.5.1947 yılında yürürlüğe giren 13 Sayılı "Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında
Karar'dır.
düzenleme, 1950 yılında çıkarılan 5583 sayılı "Hazinece Özel
Teşebbüsler Kefalet Edilmesine ve Döviz Taahhüdünde Bulunulmasına Dair
Kanun"dur. Türkiye Devleti'nin kuruluşundan itibaren yabancı sermayeye yurtiçinde
yatırım yapma müsaadesini sağlayan ilk hukuki mevzuattır. iki maddeden oluşan bu
kanunun 1. maddesi, yurdun kalkınmasında faydalı görülen alanlarda üretim ve
ihracatı arttırmak amacıyla özel sektör tarafından yurtdışından yapılacak uzun vadeli
borçlanmalara, tutarı 300 milyon $'ı geçmemek üzere Bakanlar Kurulu'nun kefil
olacağını belirtmektedir. 2. madde ise, birinci maddede belirtilen amaç doğrultusunda
yurda getirilecek ayni ve nakdi sermayenin yurtiçinde elde edeceği gelirin ve
kendisinin yurtdışına transferinde Maliye Bakanlığı'nın taahhüdünü mümkün kılmıştır.
Sadece 1,5 yıl kadar yürürlükte kalan bu kanun, yabancı sermayeyi çekmek
konusunda başarılı olamamış ve bu kanun kapsamında birkaç küçük ölçekli firma
dışında herhangi bir başvuru yapılmamıştır. Bu sebepten dolayı, ilgilerce yetersiz
bulunan bu kanunun yerine, 1951 yılında 5821 sayılı "Yabancı Sermaye Yatırımlarını
Teşvik Kanunu" yürürlüğe konulmuştur. Bu Kanun ise, yatırım alanlarını sadece belli
bazı sektörlerle sınırlı tutmuş ve yurtdışına transferine izin verilen kar oranını azami
%10 olarak belirlemiştir. Bu şartlar altında, bu kanunun yürürlükte kaldığı yaklaşık iki
senelik süre zarfında Türkiye'ye 15 milyon TL gibi düşük miktarda bir yabancı sermaye
ikinci
yatırımı çekilebilmiştir.
Bu sebeplerden dolayı mevcut yatırım ortamını, yabancı sermayenin başka
ülkelerde yatırıma elverişli bulduğu şartlara uydurmak amacıyla tekrar çalışmalara
başlanmış ve 1954 yılında 6224 sayılı "Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu"
hazırlanarak yürürlüğe konulmuştur. Bu Kanun, o günün şartlarına göre dünyanın en
liberal yabancı sermaye kanunlarından biri olarak kabul edilmiştir. Söz konusu kanun,
2003 yılının Haziran ayında yürürlüğe giren 4875 Sayılı yeni "Doğrudan Yabancı
Yatırımlar Kanunu" ile yürürlükten kaldırılmıştır.
2
Ekte Sunulan Tablo'da, 1950 yılından itibaren Türkiye'ye girmesine müsaade
edilen ve fiilen giriş yapan doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının yıllar itibariyle
seyri görülmektedir. 2003 yılında yürürlüğe giren 4875 sayılı yasa ile, doğrudan
yabancı sermaye yatırımları için izin şartı da yürürlükten kaldırılmıştır.
kadar ülkeye giriş yapan yabancı sermaye tutarı 5 milyon $ iken,
1960 yılına gelindiğinde bu rakam sadece 24 milyon $'a yükselmiştir. Ülkeye giriş
yapan doğrudan yabancı sermaye yatırımlarında, 1980'1i yılların sonlarına kadar
kırılma sayılabilecek anlamda bir artış sağlanamamıştır. 1986 yılında ilk defa 300
milyon $'ın üzerine çıkan yatırımlar, 1989-2001 yıllarını kapsayan dönemde hiçbir
zaman yıllık 1 milyar $'ın üzerine çıkamamış ve ortalama 700-800 milyon $ civarında
1950
yılına
seyretmiştir.
2001 yılında 3,4 milyar $ gibi önemli miktarda bir giriş gerçekleşmiş, ancak
yaşanan kriz nedeniyle bu miktar izleyen yılda tekrar düşüş göstermiştir.
Krizi izleyen yıllarda uygulanan sıkı maliye ve para politikalarına dayalı güçlü
makroekonomik programın yanı sıra, dalgalı kur rejimi ve Merkez Bankası
bağımsızlığı
gibi diğer makroekonomik değişikler sayesinde, Türkiye'nin
makroekonomik göstergelerinde önemli iyileşmeler gerçekleşmiş, enflasyon tek haneli
rakamlara indirilmiş ve Türkiye 2002-2005 yılları arasında ortalama %8'e yakın bir
yıllık büyüme grafiği yakalamıştır. Tüm bu gelişmelerin yanı sıra, 2003 yılında
yürürlüğe konulan 4875 sayılı "Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu" da dahil olmak
üzere yatırım ortamında gerçekleştirilen önemli iyileştirmeler, uygulamaya konulan
yapısal reformlar ve AB üyelik sürecinin resmen başlamış olması dolayısıyla,
Türkiye'ye giriş yapan doğrudan yabancı sermaye yatırımların bir patlama
yaşanmıştır. 2002 yılı başından 2006 yılının Eylül ayına kadar geçen sürede
Türkiye'de gerçekleştirilen toplam doğrudan yabancı sermaye yatırımları tutarı 28
milyar $'ı aşmıştır. Sadece 2006 yılında gerçekleşmesi beklenen yatırım tutarı 18
milyar$ olarak tahmin edilmektedir.
Sözkonusu yatırımlarda, özelleştirme yoluyla yurda giren yabancı sermayenin
önemli bir payı vardır. Özellikle 2005 yılında özelleştirme kapsamında Türk
Telekom'un %55'1ik hissesinin 6,5 milyar $'a Oger Telecoms Ortak Girişim Grubu'na
ve TMSF elinde bulunan Telsim'in 4,5 milyar $'a Vodafone'a satışı en önemli
kalemlerdir. Özelleştirmenin yanısıra yabancı sermayenin en çok ilgi gösterdiği sektör
bankacılık sektörü olmuştur. Özellikle Dışbank'ın Fortis'e, Denizbank'ın Dexia'ya ve
Finansbank'ın Yunan NBG'ye satışları ile Garanti Bankası'nın General Electric ile
yaptığı ortaklık bunların en önemlileridir.
3
YILLAR ITIBARIYLE TURKIVE'DE DOGRUDAN YABANCI SERMAYE
YATIRIMLARI
Fiilen Giren Yabancı
Izin Verilen Yabancı
Sermaye (Milyon $)
Sermaye jMilyon $)
1950
1
5
1960
10
24
1970
88
58
1975
114
1976
10
1977
27
1978
34
1979
75
1980
97
18
1981
95
1982
55
1983
103
46
1984
271
113
1985
235
99
1986
364
125
1987
655
115
1988
821
354
1989
1.512
663
1990
1.861
684
1991
1.967
810
1992
1.820
844
1993
2.063
636
1994
1.478
608
1995
2.938
885
1996
3.837
722
1997
1.678
805
1998
1.647
940
1999
1.700
783
2000
3.477
982
2001
2.725
3.352
2002
2.243
1.137
2003
1.208 *
1.752
2004
2.883
2005
9.794
2006**
12.804
Kaynak: DPT, TCMB.
* 2003 yılının Haziran ayında yürürlüğe giren 4875 Sayılı yeni "Doğrudan Yabancı
Yatırımlar Kanunu" ile izin şartı yürürlükten kaldırılmıştır.
** 2006 yılı Ocak-Eylül dönemi için.
- 1975-1979 ve 1981-1982 yılları için verilen izinlerle ilgili veri bulunamamıştır.
4
2005 YIL SONU iTiBARiYLE TÜRKiYE'DEKi DOGRUDAN YABANCI
SERMAYESTOKUNUN ÜLKELEREGÖREDAGILIMI (Milyon$;%)
5358;8%
6616; 10%
7301;12%
7547; 12%
2271;4%
I
D Almanya
lllll ingiltere
D Fransa
lii_~elçika
D Lüksemburg • Amerika
D 1-k:ıllanda
• Finlandiya
lllll Asya
D
D italya
Diğer
2005 YIL SONU iTiBARiYLE TÜRKiYE'DEKi DOGRUDAN YABANCI
SERMAYE STOKUNUN SEKTÖRLERE GÖRE DAGILIMI
(Milyon$;%)
4639; 7%
1856; 3%
1O imalat Sanayi
1
Iili Madencilik
O Toptan ve Perakende Ticaret
lı' Ulaştırma ve Haberleşme
•
Iili Finansal
Aracılık
O Oteller ve Lokantalar
O Emlak
O Diğer
--~------------
Komisyonculuğu,
Kiralama
---------- - - - - - - - - '
5
Download

Günlük Bülten - Borsa İstanbul