SOSYAL BİLGİLER 6 5.ÜNİTE ( ÜLKEMİZ VE DÜNYA ) DERS NOTLARI
Zeki DOĞAN –Sosyal Bilgiler Öğretmeni - www.zekidogan.net
DÜNYA'NIN NERESİNDEYİZ
Sınırları belirli bir alan içinde yaşayan insan sayısına nüfus  Verimli toprakların bulunduğu, akarsuların,
göllerin, tatlı su kaynaklarının olduğu yerlerde de
denir. Bu alan Dünyanın tamamı olabileceği gibi kıta, ülke,
nüfus yoğundur. Örneğin; Nil, Dicle, Fırat, İndus ve
bölge, il, ilçe, köy veya daha dar bir alan da olabilmektedir.
Ganj gibi akarsu havzaları tarıma elverişli olduğu için
İnsanların eseri olan ya da doğal çevreden elde edilen,
buralarda nüfus yoğundur.
işletildiğinde gelir getiren zenginlikler ekonomik kaynak
olarak adlandırılır. Ekonomik kaynakların işleniş şekilleri, mal  Ulaşım, sanayi, tarım, ticaret ve enerji
kaynaklarının işletilmesi gibi ekonomik faaliyetlerin
ve hizmet etkinlikleri ile bu etkinliklerden doğan ilişkilerin
yoğun olduğu yerlerde insan gücüne ihtiyaç
bütününe de ekonomik faaliyetler denir.
duyulması nedeniyle buralarda nüfus yoğundur.
Nüfus ve ekonomik faaliyetler yeryüzüne eşit ve dengeli
Örneğin; önemli ticaret yollarının geçtiği Türkiye,
bir şekilde dağılmamıştır. Bunun nedeni yeryüzündeki her
tarım alanlarının geniş olduğu Hindistan, sanayinin
alanın aynı özellikleri taşımamasıdır.
geliştiği Batı Avrupa ve Japonya nüfusun yoğun
Dünya üzerinde nüfusun ve ekonomik faaliyetlerin
olduğu yerlerdir.
dağılışının düzensiz olmasında çeşitli faktörler etkilidir.
Bunlar;
Fiziki Faktörler
1.Yeryüzü şekilleri
2.İklim özellikleri
3.Bitki örtüsü
4. Toprak verimliliği
5. Su kaynakları
6. Kara ve denizlerin dağılışı
7- Coğrafi konum
8. Yer altı kaynakları
9. Bakı
Beşerî ve Ekonomik Faktörler
1.Ulaşım
2.Sanayileşme
3.Ticaret
4.Tarım
5.Yer altı zenginlikleri
6.Turizm
7 Tarihî faktörler
8.Göçler
 Arazinin engebeli olduğu yerlerde ulaşım, iş olanakları
ve tarım alanları kısıtlı olur. Bu nedenle dağlık ve
engebeli alanlar nüfusun seyrek olduğu yerlerdir.
İnsanlar asırlar boyunca yerleşmek için düz alanları
seçmiştir. Örneğin; Alp ve Himalaya dağları gibi yüksek
ve engebeli yerlerde nüfus oldukça azdır.
Dünyada Nüfusun Yoğun Olduğu Yerler
 Afrika'da Nil Vadisi, Kuzey Amerika'nın doğu kıyıları,
Güneydoğu Asya kıyıları (Malezya, Endonezya,
Hindistan), Avrupa ülkeleri (Fransa, İngiltere, Hollanda, Belçika, Lüksemburg, Almanya, İsviçre, Macaristan,
Avusturya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya).
 Dünyada nüfusun yoğun olduğu yerlerde iklim
şartları elverişli, yeryüzü şekilleri sade, tarım
alanları geniş, toprak özellikleri tarıma elverişli, su
kaynaklan bol, ulaşım ağı gelişmiştir.
Dünyada Nüfusun Az Olduğu Yerler
 Dağların yüksek kesimleri,
 Kuzey ve güney kutup çevreleri,
 Bataklık alanlar ve engebeli dağlık araziler,
 Ekvatoral bölgedeki Amazon ve Kongo havzaları gibi
sık ormanlık alanlar,
 Asya Kıtası içlerindeki ve dönenceler çevresindeki çöl
ve bozkır alanlarıdır.
Dünyada nüfusun ve ekonomik faaliyetlerin az olduğu
yerler doğal faktörler açısından insan yaşamı için uygun
koşullar taşımayan yerlerdir.
Nüfus Yoğunluğu Fazla Olan Ülkelerden Bazıları
Bangladeş, Güney Kore, Hollanda, Belçika, Japonya,
Hindistan, El Salvador, Sri Lanka, İngiltere, Almanya
Nüfus Yoğunluğu Az Olan Bazı Ülkeler
 İklim özellikleri de nüfusun coğrafi dağılışı üzerinde
Moğolistan, Namibya, Avusturya, Moritanya, Libya,
etkilidir. Sıcaklık ve yağış koşullarının yeterli olduğu
Kanada, Kazakistan, Orta Afrika, Bolivya, Rusya,
yerlerde nüfuslanma fazla iken ekonomik faaliyetler de
çeşitlidir. Buna karşılık sıcaklığın ve yağışın yetersiz
TÜRKİYE'DE NÜFUS DAĞILIŞI
veya çok fazla olduğu yerlerde ise nüfus ya çok az
 Türkiye'de kıyı kesimleri, iklimin elverişli olmasından
ya da hiç yoktur. Kutup bölgeleri ve Ekvator çevresi bu
dolayı tarımsal etkinlikler için uygun koşullar
duruma örnektir. Doğal bitki örtüsü orman olan bu
oluşturur. Bu nedenle kıyı kesimlerinde nüfus
alanlar tarıma ve yerleşmeye elverişli değildir. Bu
yoğunluğu fazladır.
nedenle bu alanlarda nüfusun az olduğu görülür.
 Kışları çok soğuk geçen yüksek ve engebeli alanlar
ile kuraklığın yaygın olduğu kesimlerde nüfus
yoğunluğu azdır.
Türkiye'de Nüfusun Yoğun Olduğu Kesimler
1. Çatalca-Kocaeli Bölümü başta olmak üzere Marmara
Bölgesi,
2. Ege Bölümü,
3. Çukurova ve Akdeniz kıyı kesimi,
4. Doğu Karadeniz'in kıyı kesimleri, İç kesimlerde verimli
alüvyal ovalar
Türkiye'de Nüfusun Seyrek Olduğu Kesimler
1. Doğu Karadeniz'in iç kesimleri,
2. Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki yüksek platolar,
3. Hakkari Bölümü(Doğu Anadolu)
4. Menteşe Yöresi(Akdeniz)
5. Teke ve Taşeli platoları(Akdeniz), Yıldız Dağları
Bölümü(Marmara)
KİM NEREDE ÇALIŞIYOR?
Dünya üzerinde yaşayan nüfusun bir kısmı tarım, bir
kısmı sanayi, bir kısmı da hizmet sektöründe çalışmaktadır.
Bu sektörler içinde değişik meslek dalları yer almaktadır.
Ülkelerin ekonomik alanda öne çıkmalarında;

İklim özellikleri
 Toprak özellikleri
 Doğal kaynaklar
 Devlet politikası
 Yetişmiş insan gücü
 Girişimcilik arayışı etkili olur.





Sektörün
Adı




Ekonomik Faaliyet
Kolları
Tarım
Tarla ve bahçe bitkileri, hayvancılık ve
ormancılık
Sanayi
Madencilik, Elektrik, gaz ve su,
İnşaat ve bayındırlık işleri
Hizmetler
Toptan ve perakende ticaret, lokanta ve
oteller, ulaştırma, haberleşme,
depolama, mali kurumlar, sigorta ve
yardımcı iş hizmetleri, toplum
hizmetleri, sosyal ve kişisel hizmetler

ALDIKLARIMIZ, SATTIKLARIMIZ
Belirli bir kazanç sağlamak amacıyla her türlü mal ve
hizmetin alım satım faaliyetlerine ticaret adı verilir.
Bir ülkenin sınırları içindeki iç pazara yönelik ticaret iç
ticaret, ülkeler arasında dış pazara yönelik ticaret ise
dış ticaret olarak adlandırılır.Ülkeler ürettikleri
malların ya da ham maddelerin fazlasını diğer
ülkelere satar.
Bir ülkenin başka bir ülkeye mal satmasına dış satım
(ihracat) denir.
Dış ticaret ile satılan malların döviz olarak karşılığına
dış ticaret hacmi denir.
Bir ülkenin başka bir ülkeden mal almasına ise dış
alım (ithalat) denir.
Bir ülkenin ihracatı ve ithalatı üzerinden alınan
vergiye gümrük vergisi denir. Devlet gümrük
vergisinin alınmasından sorumludur ve bazı
kuruluşları aracılığıyla bu işi yapar. Ülkelerin giriş ve
çıkışlarında gümrük kapısı olarak adlandırılan vergi
denetiminin yapıldığı yerler vardır.
Sınır Kapılarımız: Yunanistan-İpsala, BulgaristanKapıkule, Suriye-Nusaybin-Cilvegözü-Ceylanpınar, IrakHabur, İran-Gürbulak-Esendere, Nahçıvan-Dilucu,
Ermenistan-Akyaka, Gürcistan-Sarp
TÜRKİYE'NİN DIŞ SATIMI (İHRACATIMIZ)
Ülkemizin
dış ticaret hacmi yıllara göre büyümüş olsa
Tarım sektöründe çalışan nüfusun yoğun olduğu ülkeler
da
henüz
yeterli
düzeyde değildir. Özellikle dış satımımız
fazla gelişme gösterememiştir. Hizmet ve sanayi
istenilen düzeye ulaşamamıştır. Bunda dış pazarlarda
sektöründe çalışan nüfusun fazla olduğu ülkeler ise
yaşanan rekabet güçleri, hızlı nüfus artışı ve dışarıdan
oldukça gelişmiş ülkelerdir.
alınan ağır sanayi ürünlerine ödenen giderlerin fazla
Malavi, Bolivya, Arnavutluk, Bangladeş ve Jamaika
olması gibi faktörler etkili olmuştur.
gibi ülkelerde tarım alanında çalışan nüfusun oranı
yüksek iken ABD, Japonya, İngiltere, Norveç, Güney
Türkiye'nin İhraç Ettiği Başlıca Ürünler
Afrika gibi ülkeler hizmet ve sanayi sektörü alanında
Madencilik sektöründe; Krom, Bor, Civa, Manganez,
gelişme göstermiştir.
Bakır
Tarım sektörüne ağırlık veren ülkelerin gelişmişlik
Tarım sektöründe; Pamuk, Tütün, Sanayi bitkileri, İncir,
düzeyi yetersiz, hizmet ve sanayi sektörüne ağırlık
Üzüm, Zeytin, Turunçgiller, Buğday, Arpa, Sebze ve
veren ülkelerin gelişmişlik düzeyi yüksektir.
meyve, Canlı hayvan, Hayvansal ürünler, Su ürünleri
Sanayileşmiş ülkelerde tarımda çalışan insan sayısı
İmalat sanayi sektöründe: Dokuma ve tekstil ürünleri
azdır. Ancak tarımdan elde edilen verim oldukça
Bitkisel ve hayvansal yağlar, Unlu mamuller, Plastik
yüksektir. Sanayileşmiş ülkelerde tarım alanında
maddeler, Orman ürünleri, Kimyasal maddeler, Demir modern yöntemler uygulandığı gibi teknik araç ve
çelik ürünleri, Madeni eşyalar, Ev eşyaları, Şeker, Lastik
gereçlerden yararlanarak daha çok gelir ve verim elde
Çimento
edilir.
Türkiye'nin En Fazla İhracat Yaptığı Ülkeler
Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya, Irak
TÜRKİYE’NİN DIŞ ALIMI (İTHALATIMIZ)
 Atatürkçülüğün ilkelerinden biri de tam
Türkiye'nin dış ticaretinde ithalatın payı ihracattan fazladır.
bağımsızlıktır. Atatürk, Kurtuluş Savaşı sonunda
Bu nedenle ticarette giderlerimiz gelirlerimizden fazladır.
yurdumuzu düşmanlardan kurtararak tam bağımİthalatımızda da en fazla pay sanayi sektörüne aittir. Türkiye
sızlığına kavuşturdu.
bir tarım ülkesi olduğu için ithalatta en az pay tarım sektö-  Atatürk'e göre, Türk halkının haysiyeti, onurlu bir
rüne aittir.
halk olarak yaşaması ancak tam bağımsızlıkla
Türkiye'nin İthal Ettiği Başlıca Ürünler
sağlanabilirdi. Bu nedenle dış politikadaki anlayışını
Tarım sektöründe; Çay, Kahve, Muz, Pirinç, Kauçuk
tam bağımsızlık ilkesi üzerine kurdu.
Madencilik sektöründe; Ham petrol
İmalat sanayi sektöründe; Sanayi ham maddeleri, İlaç,
 Bağımsızlığa çok önem veren Atatürk Sovyetler
Boya, Madeni yakıtlar, Yağlar, Suni gübre
Birliği egemenliği altında yaşayan Türklerin de bir
gün tam bağımsızlığına kavuşacağını önceden
Türkiye'nin En Fazla İthalat Yaptığı Ülkeler
sezmiş ve "Bugün güneşin ağardığını nasıl
İtalya, Rusya, Almanya, Çin, ABD, İtalya
görüyorsam, uzaktan bütün Doğu uluslarının da
uyanışlarını öyle görüyorum. Bağımsızlık ve özNOT: Türkiye'nin ithalat ve ihracat yaptığı ülkelerin başında
gürlüğüne kavuşacak olan çok kardeş ulus vardır.
Almanya gelir.
Onların yeniden doğuşu bütün güçlüklere ve bütün
engellere karşı çıkacaklar ve kendilerini bekleyen
KÜLTÜRLER ARASI KÖPRÜ
geleceğe ulaşacaklardır." demiştir.
 Anadolu ilk çağlardan beri dünyanın en eski yerleşim
 Atatürk bu duruma hazır olmamızı ve Türk
merkezlerinden biri olmuştur.
kardeşlerimize sahip çıkmamız gerektiğini
 İklim koşullan, bol su kaynakları, önemli ticaret ve
vurgulamıştır.
ulaşım yollarının Anadolu'dan geçmesi buranın
 Dünyada 250 milyondan fazla Türk yaşamaktadır. 70
yerleşim yeri olarak seçilmesinde etkili olmuştur.
milyonu aşan nüfusu ile ülkemiz en fazla Türkün
 Anadolu, konumunun sağladığı özelliklerden dolayı
yaşadığı yerdir. Türkiye dışında yaşayan
tarih boyunca farklı kültürlere, medeniyetlere ve
vatandaşlarımızın sayısı 5 milyona yakındır. 3,5
devletlere ev sahipliği yapmıştır. Aynı zamanda ticaret
milyonu aşan Türk varlığı ile en fazla Türk'ün
ve kültür iletişiminin kaynaşma noktası olmasıyla
yaşadığı ülke Almanya'dır. Bunun dışında Fransa,
dünyadaki birçok medeniyetin oluşmasında ve
Hollanda, Belçika, Avusturya, İsviçre ve İsveç'te de
gelişmesinde önemli rol oynamıştır.
Türk vatandaşlarımız bulunmaktadır. Türkler bu
 Türkiye Cumhuriyeti kurulduğu ilk günlerden itibaren
ülkelere genellikle çalışmak için gitmiştir.
dış politikasında barışı esas almıştır. Yabancı ülke
temsilcilerinin ziyareti, elçilik binalarının yapılması,
devletlerarası antlaşmalar, uluslararası örgütlere üyelik
ULUSLARARASI İŞ BİRLİĞİ
gibi faaliyetler Atatürk dönemi dış politikamıza örnek
Yardımlaşma, kendi gücümüzü ve olanaklarımızı,
teşkil eder.
başkalarının iyiliği için kullanmaktır. Dayanışma, toplumu
 Türkiye, I. Dünya Savaşı'nın ardından uluslararası barış oluşturan bireylerin bir konuda, duygu, düşünce ve
ve güvenliği sağlamak, adaletli onurlu ilişkiler
karşılıklı çıkar birliği içinde olmalarıdır.
sürdürmek amacıyla kurulan Milletler Cemiyeti'ne
Her ülke doğal afetlerden ve çevre sorunlarından zarar
1932 yılında üye olmuştur.
görenlere yardım etmek amacıyla yardım kurumları
 Aynı işleri yürüten ve II. Dünya Savaşı'ndan sonra
kurmuşlardır. Ülkeler tek başlarına çözemeyecekleri doğal
kurulan Birleşmiş Milletlere ise 50 asil üye arasında yer afetler ve çevre sorunlarıyla karşılaştıkları zaman diğer
alarak 1945 yılında üye olmuştur. Günümüzde dünya
ülkelerden yardım alırlar.
devletlerinin 189'u bu örgüte üyedir.
 1937 yılında Türkiye, Iran, Irak ve Afganistan,
Doğal afetlerin ve çevre sorunlarının ortaya çıkması
İtalya'nın doğu ülkelerine yönelik politikalarına karşı iş
sonucu birçok ülke, uluslararası yardım kuruluşları ve
birliği içine girdiler ve Sadabat Paktı'nı imzaladılar.
sivil toplum örgütleri iş birliği yaparak insanlığa
Böylece dört ülke arasında dostluk ilişkilerini
hizmet etmektedirler. Hızlı teknolojik gelişmeler çevre
sürdüreceklerine, birbirlerine saldırıda
sorunlarını da beraberinde getirmiştir. Bu sorunlarla başa
bulunmayacaklarına ve sınırlarının korunmasına ilişkin
çıkmak için ülkeler uluslar arası konferanslar düzenleyip
anlaşma sağlanmış oldu.
uluslararası sözleşmeler yapmaktadırlar. Örneğin Kyoto
Anlaşması, gelişmiş ülkelerin sera etkisi yaratan gazların
salınımını 2008-2012 yılları arasında %5,2 düşürmelerini
öngörmektedir.
DOĞAL AFETLER
Deprem, Erozyon, Sel baskını, Çığ, Toprak kayması, Yangın
ÇEVRE SORUNLARI
 Havanın kirlenmesi
 Suyun kirlenmesi
 Toprağın kirlenmesi
 Doğal varlıkların yok olması
Bu sorunlar karşısında hizmet veren çeşitli uluslar arası
yardım kuruluşlarından bazıları şunlardır:
 Kızılay
 Kızılhaç
 FAO (BM Gıda ve Tarım Örgütü)
 WHO ( BM Dünya Sağlık Örgütü)
Türkiye Kızılay Derneği uluslararası yardımları nedeniyle
dünya kamuoyu tarafından takdir edilmiştir. Kızılay özellikle
bulunduğu bölge (Balkanlar, Kafkaslar, Orta Doğu)
içerisindeki ülkelere yönelik yapmış olduğu çalışmalarda
Türkiye'yi en iyi şekilde temsil etmiştir. Güney Asya'da
meydana gelen tsunami ve Pakistan depreminde zarar
gören afetzedelere de yardım etmiştir. Savaşta ve barışta
Uluslararası Kızılhaç Komitesiyle iş birliği yaparak afet,
felaket ve acil yardım çalışmalarına katılmaktadır. Kızılay
afet bölgelerine ekipler gönderir, acil yardım malzemesi ve
para yardımlarında bulunur.
SOSYAL BİLGİLER 6 5.ÜNİTE ( ÜLKEMİZ VE DÜNYA ) DERS NOTLARI
Zeki DOĞAN –Sosyal Bilgiler Öğretmeni - www.zekidogan.net
Download

SOSYAL BİLGİLER 6 5.ÜNİTE ( ÜLKEMİZ VE DÜNYA ) DERS