İTÜ GELİŞTİRME VAKFI OKULLARI
BEYLERBEYİ ÖZEL ANAOKULU
ÇOCUK GELİŞİMİNDE
SORUMLULUK DUYGUSUNUN
ROLÜ
Sorumluluk kazandırmak; çocuğunuzun geleceği için yapacağınız değerli bir yatırımdır.
Günümüzde değişen şartlarla birlikte çocuklar daha erken yaşlarda eğitim hayatına
başlamaktalar. Küçük yaşlarda girdikleri yeni ortamlarda kendilerini ve ihtiyaçlarını ifade
edebilmeleri onlar ve tabii ki siz anne babalar için büyük önem taşımakta. Yeni girdikleri
sosyal ortamda, çocuklarınız birçok etkinlikle olduğu kadar birbirinden farklı durum ve
görevlerle de karşılaşıyorlar. Onları sosyal yaşama, görev ve sorumluluk bilinci kazandırarak
doğru bir şekilde hazırlamanın sizler için önemini biliyoruz. Bu sebeple, bu bültenimizde
sorumluluk bilincine dair birçok konuya değinmeye özen gösterdik.
Çocuğunuzun sorumluluk alması duygusal, sosyal, zihinsel ve bedensel gelişimi açısından
önemlidir. Bu bilince sahip çocuklar duygusal gelişimleri açısından önemli bir yere sahip olan
“bağımsızlık” kavramı ile daha hızlı tanışırlar.
Birçok beceri gibi, sorumluluk da öğrenilebilen davranıştır. Çocuğunuz ne kadar sık denerse
bu konuda o kadar başarılı olur. Çocuğunuzun bu duyguyu kazanabilmesi, büyük ölçüde ona
sağlanan fırsatlara ve ebeveyn yaklaşımına bağlıdır. Bu yüzden, çocuğunuzun yapması
gerekenleri siz onun yerine yapmayın, onun özgüvenini kırmayın ve neleri yapabileceğinin
farkına varmasını geciktirmeyin. Çocukları olayların sonuçları ile yüzleştirmeden onlar için
her şeye karar verici bir rol sergilemek, çocuğun gerçek yaşamın getirilerinden uzak ve
habersiz kalmasının yanı sıra özgüven gelişiminin sekteye uğramasına neden olabilir.
Sorumluluk duygusunu yerleştirmede en büyük unsur, sevgi ve
güvendir. Öncelikle çocuğunuzun çevresinden ve bakımını
sağlayan kişilerden derin bir sevgi duygusu kazanmış olması
gerekir. Bunu kazanacağı ilk yer ise, ailedir. İdeal aile
yaklaşımında, ebeveynler çocuğun sınırlar içinde karar
vermesine ve bu kararların sorumluluğunu taşımasına olanak
tanır. Bu yöntem, sorumluluk bilincinin temellerini oluşturan
bir yaklaşımdır. Aynı zamanda, öz disiplini, yani kendi kendini
yönlendirme yeteneğini geliştirir. Çocuğunuz bu sayede
yapabildiklerini keşfedecek ve kendi ile ilgili geliştirmekte
olduğu benlik algısına olumlu katkılar sağlayacaktır.
Çocuğunuzun öncelikle evde bazı sorumluluklar üstlenerek sorumluluk bilincinin gelişmesi,
onun okul ile ilgili sorumluluklarını da daha kolay üstlenmesine ve karşılaşabileceği
sorunlarla daha hızlı baş edebilmesine yardımcı olacak ve zemin hazırlayacaktır. Bu şekilde
1
büyüyen çocukların, ilerleyen yıllarda başarılı olma ve yaşamdan keyif alma becerilerinin
daha yüksek olduğu da bilinmektedir.
Çocuklarınıza ev içinde vereceğiniz küçük görevlerle onların sorumluluk bilincini
artırabilirsiniz. Çocuğunuza hangi yaşta ne gibi sorumluluklar verebileceğinizle ilgili
aklınızda bulundurmanız gereken temel prensip; “Çocuğumun becerebildiği şeyler onun
sorumluluğudur.” olmalıdır.
3–4 yaş çocuklarına verilebileceğiniz sorumluluklar:
•
Sofrayı kurmaya ve toplamaya yardım etmek (Örneğin her
akşam masa hazırlanırken ve toplanırken tuzluk, peçetelik
vb. sizin seçeceğiniz malzemelerden onu sorumlu tutmak)
•
Oynadıktan sonra oyuncaklarını yerlerine kaldırmak
•
Alışveriş dönüşü malzemelerin yerleştirilmesine yardımcı
olmak
•
Ayakkabısını kendi giymek ve yemeğini yardımsız yemek
•
Mevsime uygun koşullarda kıyafet seçimleri yapmak
5–6 yaş çocuklarına verebileceğiniz sorumluluklar:
•
Kirli giyeceklerini sepete atmak
•
Odasını toplamak
•
Kendi kendine hazırlanmak ve giyinmek
•
Tuvalet temizliğinde, giderek, yardımcı olan kişiye ihtiyaç
duymamak
•
Evde, varsa, çiçekleri sulamak ve evcil hayvanlara yem vermek
•
Telefon, kapı çalması gibi durumlarda gereken karşılama sözlerini söylemek
•
Yemek yendikten sonra kendi tabağını kaldırmak
•
Bulaşıkları yerleştirmede ebeveynlerine yardımcı olmak
Evinizin koşulları doğrultusunda, önerdiklerimizin dışında sizler de çocuklarınıza yerine
getirebileceğini düşündüğünüz çeşitli sorumluluklar verebilirsiniz. Kazanılan her sorumluluk
onun yaşamında bir artı olarak yerini alacaktır.
2
Çocuklarınıza Sorumluluk Verirken Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar:
•
Çocuğunuzun yaşına, bulunduğu gelişim dönemine uygun sorumluluklar vermek
gerekir. Yerine getiremeyeceği sorumluluklar vermek kadar, çocuğunuzun çok kolay
yapacağı ve bulunduğu gelişim düzeyine oranla çok kolay olan sorumluluklar vermek
de gelişimini olumsuz etkileyebilir. Çocuğunuzun yaşıyla doğru orantılı olarak
sorumlulukları da çeşitlendirilmeli ve artırılmalıdır.
•
Sorumluluk verirken olanak buldukça seçim yapmasına fırsat vermek gerekir. “Bu
akşam oynamadığın oyuncaklarını ayırmak mı istersin yoksa giymediğin kıyafetlerini
seçmek mi?”
•
Uzun ve anlaşılmaz cümleler kurmamaya ve çocuğunuzun
gelişim düzeyine uygun yönergeler vermeye özen
göstermeniz gerekir. Uzun yönergeler çocuğunuzun
dikkatini dağıtabilir.
•
Çocuğunuzun sorumluluk almak istediği durumları iyi
değerlendirip hevesini kırmadan sorumluluğu yerine getirmesine yardımcı olmanız
gerekir. “Kardeşini uyutmak istediğini biliyorum; ama okul çantanı şimdi
düzenlemezsen yarın sabah çok sıkışabilirsin. Okul çantanı düzenledikten sonra tabii
ki kardeşini uyutabilirsin.”
•
Sorumlu şekilde davrandığı durumlarda desteklemek, yapmadıklarını değil
yapabildiklerini vurgulamak önemlidir. “Yatağını toplaman ne kadar güzel, yerdeki
kâğıtları da çöpe attığında her şey mükemmel olacak.”
•
Çocuğunuzu, davranışlarından ayrı ele alın. Çünkü çocuğunuzun
şeylerin onu sevmenize engel olmayacağını bilmeye ihtiyacı
seviyorum; ama oyuncaklarını salona getirmen hiç hoşuma
çocuğunuzun davranışından rahatsız olduğunuzu belirtmiş, fakat
sevmenize engel olmadığını da vurgulamış olursunuz.
•
yerine getirmediği
vardır. “Seni çok
gitmiyor.” derken
bu davranışın onu
Yapılan çalışmalarda, sorumluluğun önemi
tüm aile bireyleri açısından vurgulandığında,
çocuğunuzun kendisinden bekleneni çok daha
kolay kavradığı ve yapması gerekenleri daha
hızlı yaptığı gözlenmiştir.
ÇOCUĞUNUZDA SORUMLULUK DUYGUSUNU GELİŞTİRMEK İÇİN NELER
YAPABİLİRSİNİZ?
•
Çocuğunuz yeni bir durum ya da sorunla
karşılaştığında, bu konuda ne düşündüğünü ve
aklından geçen çözüm yollarının neler olduğunu
sorun. Bu çözüm yollarına onun ne gibi bir katkıda
bulunabileceğini konuşun. Tüm bunları konuşuyor
3
olmak, ona olan güveninizi çocuğunuza gösterecek ve dolayısıyla çocuğunuzu daha
çok sorumluluk almak için cesaretlendirecektir.
•
Ev işlerinde çocuğunuzun size yardımcı olması için imkânlar yaratın. Önce kolaylıkla
yapabileceği işler ile başlamak çocuğunuzun motivasyonunu ve kendine olan güvenini
artıracaktır. Çocuğunuza yardımcı olmasını beklediğiniz işi nasıl yapacağını ve bu işi
nasıl eğlenceli hale getirebileceğini anlatın. Sorumlu davrandığını fark ettiğinizde ise
bu davranışından dolayı yaşadığınız memnuniyeti çocuğunuz ile paylaşın.
•
Çocuklar, yeni öğrendikleri becerileri
uygularken ve işlerini kendi kendilerine
yapmaları gereken durumlarda yetişkinlerden
daha fazla zamana ihtiyaç duyabilirler.
Odasını toplama, giyinme, yemek yeme, masa
kurmaya yardım etme, çamaşırları toplama vb.
durumlarda sabırlı davranın. Çocuğunuzun
kendisi ile ilgili işleri onun yapmasına fırsat
tanıyın.
•
Aile üyelerinin ev içindeki en önemli sorumluluklarından biri de, kendi düzenini
oluşturmasıdır. Günlük olarak yapılması gerekenler, zamanın yetersizliği gibi
sebeplerden dolayı çoğu kez zamanında yerine getirilemez. Bu, hayatın bir parçasıdır;
fakat kimsenin beklemediği bir anda birlikte bir ev turuna çıkmak, çocuğunuza birçok
konuşma ve öğütten daha fazlasını öğretebilir. “Herkes yanıma gelsin. Şimdi hep
birlikte ev turuna çıkıyoruz.” diyerek, evin odalarını teker teker gezip toplanmamış
oyuncaklar, kaldırılmamış boya kalemleri, birikmiş kıyafetleri hep birlikte toplayarak
yürüyüşünüze devam edin. Bu tur, çocuğunuza gereken mesajı iletmekte etkili bir
adım olacaktır.
•
Çocuğunuz zaman içinde artık büyüdüğünü ifade ederek, birçok şeyi kendi başına
yapmak istediğini dile getirecektir. Böyle bir durumla karşılaştığınızda, çocuğunuza
büyümenin ona ne gibi sorumluluklar getirdiğini anlatın. Örneğin; market
alışverişinizde tek başına reyonları gezmek istediğinde yön kavramının öneminden ya
da kendi başına alışveriş yapmak istediğinde, parayı hesaplı ve doğru harcama
gereksinimlerinden bahsedebilirsiniz.
•
Ev ortamında, anne ve babaların, çocukların
genellikle farkına varmadığı pek çok sorumluluğu
var. Bu sorumlulukların neler olduğunu ve ne gibi
işlere yaradığını çocuklarınıza göstermek için bir
tatil gününde tüm ev içi görevlerinizi askıya
almayı deneyin. Bu durum, çocuğunuz için ev
ödevinde yardım istememek, anlaşmazlıklarda
arabuluculuk
talep
edememek,
yemek
isteyememek vb. anlamlarına gelir. Gün sonunda
4
ise, çocuğunuzla o gün yaşananlar ve hissedilenler üzerine konuşup günü
değerlendirin. “Bu durum kimin için ve neden zor oldu? Beğendiğiniz ya da
beğenmediğiniz yönleri nelerdi?” gibi konularda görüş alışverişi yapın.
•
Evdeki sorumlulukları belirlemek için bir akşam “Aile Toplantısı” düzenleyebilirsiniz.
Bu toplantıda çocuklarınızdan hangi görev ve sorumlulukları yerine getirmelerini
beklediğinizi açık ve net bir şekilde konuşun. Bu hafta boyunca sorumluluklarla ilgili
hatırlatma ve yakınmalardan uzak durmaya özen gösterin. Bir haftanın sonunda
yeniden bir araya gelerek, yapılan ve atlanan görevler hakkında konuşun. Bu geri
bildirimler, çocuğunuzun sorumluluk duygusu ve görev takibi konularındaki becerisini
artırıcı etki oluşturur.
Şimdi oyun zamanı…
Kare şeklinde keseceğiniz kâğıtlar üzerine;
- Mataramı okulda/evde unuttum.
- Arkadaşıma sormadan onun bir eşyasını aldım.
- Harçlığım istediğim oyuncağı almama yetmiyor.
- Alışveriş merkezinde gezerken annemi kaybettim.
- Projemi evde unuttum.
benzeri durumları belirten cümleler yazın.
Oyunu oynamak için hazırladığınız tüm kâğıtları masanın üzerine kapalı bir şekilde koyun.
Birinci kişi ilk kartı seçip okuduktan sonra oyuna katılanlar, okunan bu durumla ilgili
yapılabilecek en sorumlu davranışın ne olduğunu düşünsün. Kartı okuyan kişi, herkesin fikrini
dinledikten sonra kendi fikrini de söylesin. Oyuna katılanların tümü, bu durumla ilgili en
mantıklı davranış hakkında tartışsın. Tüm kartlar bitene kadar oyunu sürdürebilirsiniz.
Kartları hazırlamaya vaktiniz olmadığında ise, bu oyunu, sözel olarak da oynayabilirsiniz. Bu
tür oyunlar çocuklarınızın problem çözme becerilerinin çeşitlenmesine fırsat tanırken,
düşünme yöntemleri ve yaklaşımları ile ilgili de sizlere ipuçları verecektir.
Unutmayın ki; çok az şey, bir insana sorumluluk vermek ve ona güvendiğinizi belli etmek
kadar onun gelişmesine hizmet eder. Gelişim temellerinin atıldığı 0–6 yaş döneminde
çocuklarınıza kazandırdığınız her şey onların yaşama hazır oluşları, sorumluluk bilinçleri ve
özgüven gelişimlerine katkıda bulunmaktadır.
Bu konularla ilgili desteğe ihtiyaç duymanız halinde çocuğunuzun sınıf öğretmeni ya da
psikolojik danışmanlık ve rehberlik bölümü ile iletişime geçebilirsiniz.
Hepinize mutlu ve sağlıklı bir bayram diliyoruz.
İTÜ GELİŞTİRME VAKFI OKULLARI
BEYLERBEYİ ÖZEL ANAOKULU
PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BÖLÜMÜ
5
Download

çocuk gelişiminde sorumluluk duygusunun rolü