T.C.
ISPARTA VALİLİĞİ
ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ
09.09.2013 TARİHLİ VE 2013/37 SAYILI
HAVA KALİTESİ DEĞERLENDİRME VE
YÖNETİMİ GENELGESİ KAPSAMINDA
TEMİZ HAVA EYLEM PLANI
TEMMUZ, 2014
T.C.
ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI
ISPARTA ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ
ISPARTA İLİ TEMİZ HAVA EYLEM PLANI
THEP (2014-2019)
DESTEK SAĞLAYAN KURUMLAR
- Isparta Belediye Başkanlığı
- Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü
- İl Halk Sağlığı Müdürlüğü
- Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü
- Meteoroloji Müdürlüğü
- Süleyman Demirel Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Başkanlığı
- Makine Mühendisleri Odası Başkanlığı Isparta İl Temsilciliği
Planın Onay Tarihi
31.07.2014
1
ÖNSÖZ
Bu bölümde ilde hava kalitesini arttırmaya yönelik plan ve programlarda karar vericilere yol
gösterici olmasına özen gösterilerek, gerçekçi ve uygulanabilir bir eylem planı formatında
hazırlanan hava kalitesi eylem planının, içerik, kapsam, uygulama adımları gibi aşamalarından
bahsedilebilir.
(1 sayfa-Vali (bu sayfada temiz hava eylem planının onaylandığını gösteren imzanın da olması
gerekmektedir), 1 sayfa-Belediye Başkanı (bu sayfada temiz hava eylem planının onaylandığını
gösteren imzanın da olması gerekmektedir))
2
3
İÇİNDEKİLER
Sayfa Numarası
Önsöz
İçindekiler
Tablo Listesi
Şekil Listesi
1. GİRİŞ
1.1
1.2
1.3
1.4
Hava kirliliği ve hava kirliliğinin insan sağlığı ve çevre üzerindeki zararlı etkileri
Bu planın neden yazıldığına dair genel bilgi ve gerekliliği (mevzuat kapsamında)
Temiz hava eylem planı komisyonu üyeleri (kurum ve kişi bazında)
Temiz hava eylem planını hazırlayanlar ve iletişim bilgileri
2-3
4
5-6
6
7
7
8
9
9-10
2. İLDEKİ HAVA KALİTESİ DURUMU VE TAHMİNİ
10
2.1. Hava kalitesi ölçüm istasyonu verilerinin değerlendirilmesi
10
(istasyon kuruluş tarihinden itibaren tüm veriler)
2.1.1. Mevcut Durum
10-33
2.2. Gelecek Durum Tahmini
34
2.3
Hava Kalitesi Sınır Değerleri Aşım Durumuna İlişkin Bilgiler
35
2.3.1. Kirlilik Aşımının Yeri (KAY)
35-36
2.4. Kirliliğin Kaynağı ve Değerlendirilmesi
36
2.5. Hava Kalitesi Gösterge Ölçümleri (pasif örnekleme çalışması varsa)
36
2.5.1. Kirlilik Kaynağına Göre Alt Başlıklar
37
2.5.1.1. Sanayi
37
2.5.1.2. Evsel Isınma
37
2.5.1.3 Karayolu Ulaşımı
37
2.6.
Emisyon Envanteri
37
2.7
Emisyon Envanterine İlişkin Değerlendirme
38
2.8
Modelleme- Hava Kirliliği Dağılım Haritası (ilde hava kirliliği dağılımını gösteren 38
hava kirliliği dağılım modeli çalışması varsa)
2.9
İzleme Verilerinin Değerlendirme Çıktıları ve Hava Kalitesi Model Sonuçlarının/
38
Emisyon Envanterinin Birlikte Değerlendirilerek Yorumlanması
3. ALINACAK ÖNLEMLER
3.1. Sorumlu Merciler
3.2. Durum Analizi
3.3. Mevcut Olan İyileştirme Projeleri Veya Önlemlerin Detayları
3.4. Kirliliği Azaltmak İçin Uygulanacak Projeler Veya Önlemlerin Detayları (sanayi,
38
38
38
39
39-41
evsel ısınma ve trafik başlıkları altında)
3.5. Uzun Vadede Araştırılan Veya Planlanan Projeler Veya Önlemlerin Detayları
4. SORUNLAR VE OLASI ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
4.1. İzlemenin (yeri, veri alımı, vs.) İyileştirilmesi İçin Gerekenler Nelerdir?
4.2. Emisyon Verisi toplama oranının yükseltilmesi İçin Gerekenler Nelerdir?
4.3. Hava Kirliliği Dağılımının Haritalandırılması ve Hava kalitesi modellerinin
çalıştırılması için Gerekenler Nelerdir?
4.4. Temiz Hava Eylem Planlarının Geliştirilmesi İçin Gerekenler Nelerdir?
4.5. Diğer Beklentiler
5. KAYNAKLAR
41
41
41
42
42
42
43
43
4
TABLO LİSTESİ
Tablo 1: Isparta İli Uzun Yıllar (2006-2014) Hava Kirliliği Ölçüm Sonuçları
10
Tablo 2: Isparta İli Hava Kalitesi Uzun Yıllar (1960-2013) Rüzgar Yönleri ve Esme Sayıları
11
Tablo 3: Isparta İli Hava Kalitesi Ölçüm İstasyonu Tipi, Ölçülen Parametreler ve İstasyon
Koordinat Bilgileri
Tablo 4: Isparta İli Hava Kalitesi Ölçüm İstasyonu Bilgileri
15
Tablo 5: Isparta İli Hava Kalitesi Ölçüm İstasyonu Bilgileri
16
Tablo-6: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin değerlendirilmesi sonucu belirlenen aşım
sayısı tablosu.
Tablo-7: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (Kış
sezonu SO2 ve PM Ortalamaları)
Tablo-8: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO 2 ve
PM Değişimi Grafik Şeklinde )
Tablo-9: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (Kış
Sezonu SO2 ve PM Oranları Aylık Tablo Şeklinde )
Tablo-10: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO 2 ve
PM Değişimi 2006 yılı )
Tablo-11: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve
PM Değişimi 2007 yılı )
Tablo-12: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO 2 ve
PM Değişimi 2008 yılı )
Tablo-13: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve
PM Değişimi 2009 yılı )
Tablo-14: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO 2 ve
PM Değişimi 2010 yılı )
Tablo-15: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve
PM Değişimi 2011 yılı )
Tablo-16: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO 2 ve
PM Değişimi 2012 yılı )
Tablo-17: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve
PM Değişimi 2013 yılı )
Tablo-18: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO 2 ve
PM Değişimi 2014 yılı )
Tablo-19: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve
PM Değişimi 2006-2007 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
Tablo-20: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO 2 ve
PM Değişimi 2007-2008 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
Tablo-21: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO 2 ve
PM Değişimi 2008-2009 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
Tablo-22: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve
PM Değişimi 2009-2010 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
Tablo-23: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO 2 ve
PM Değişimi 2010-2011 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
Tablo-24: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve
PM Değişimi 2011-2012 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
Tablo-25: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO 2 ve
PM Değişimi 2012-2013 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
Tablo-26: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO 2 ve
PM Değişimi 2013-2014 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
Tablo-27: Isparta İli Hava kalitesi istasyonu veri alım oranları (Kış Sezonu Yıllar itibari ile)
19
16
20
20
21
21
22
22
23
23
24
24
25
25
26
26
27
27
28
28
29
29
30
5
Tablo-28: Isparta İli Hava kalitesi istasyonu veri alım oranları ( Yıllar itibari ile)
30
Tablo-29: Isparta İli Hava kalitesi istasyonu veri alım oranları ( 2011-2012 Kış Sezonu)
31
Tablo-30: Isparta İli Hava kalitesi istasyonu veri alım oranları ( 2012-2013 Kış Sezonu)
31
Tablo-31: Isparta İli Hava kalitesi istasyonu veri alım oranları ( 2013-2014 Kış Sezonu)
32
Tablo-32: Isparta İli Yıllara Göre Kış Sezonu Aşım Gün Değerleri ( 2006-2014 Kış Sezonu)
32
Tablo 33: Yıllara Göre Ortalama Aylık Hava Kalitesi Ölçüm Değerleri
33
Tablo 34: 2014 yılı KVS (24 saat) Verileri Dikkate Alınarak 2014 Yılından 2019 Yılına Kadar
PM Parametresi Aşım Riski Senaryosu
34
ŞEKİL LİSTESİ
Şekil-1: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Yıllık Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
12
Şekil-2: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Ekim Ayı Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
12
Şekil-3: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Kasım Ayı Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
13
Şekil-4: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Aralık Ayı Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
13
Şekil-5: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Ocak Ayı Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
14
Şekil-6: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Şubat Ayı Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
14
Şekil-7: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Mart Ayı Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
15
Şekil-8: Isparta İli Hava Kalitesi İzleme İstasyonu Resimleri
17
Şekil 9: Isparta İli Hava Kalitesi İstasyonu ve Çevresini Gösterir Harita
18-19
Şekil 10: Isparta İli Hava Kalitesi İstasyonu ve Çevresini Gösterir Harita
35
6
GİRİŞ
1.1. Hava kirliliği ve hava kirliliğinin insan sağlığı ve çevre üzerindeki zararlı etkileri
Hava kirliliği; atmosferde toz, duman, gaz, su buharı şeklindeki kirleticilerin, insan ve
diğer canlılara zarar verecek düzeye erişmesidir. Trafik, sanayi ve ısınma sistemleri hava
kirliliğinin başlıca kaynaklarıdır. Hızlı kentleşme, şehrin yanlış bölgelere kurulması, kalitesiz
yakıtlar ve uygun olmayan yakma sistemleri gibi sebepler de hava kirliliğinin artmasına yol
açmaktadır. Yapılan klinik çalışmalarda söz konusu kirleticilerin solunum yolu hastalıklarını
artırdığı tespit edilmiştir.
Hava kirliliğinin sağlık etkisi öksürük ve bronşitten, kalp hastalığı ve akciğer kanserine
kadar değişmektedir. Kirliliğin olumsuz etkileri sağlıklı kişilerde bile gözlenmekle birlikte, bazı
hassası gruplar daha kolay etkilenmekte ve daha ciddi sorunlar ortaya çıkmaktadır. Bu gruplardan
biri yaşlılardır. Fizyolojik kapasitesi ve fizyolojik savunma mekanizması fonksiyonlarındaki
azalma, kronik hastalıklardaki artma sebebiyle yaşlılar normal yaş gurubundaki halka nazaran
hava kirliliğinden daha kolay etkilenmektedir. Küçük çocuklar, savunma mekanizması gelişiminin
tamamlanmaması, vücut kitle birimi başına daha yüksek ventilasyon (soluk alıp verme) hızları ve
dış ortamla daha sık temas sebebiyle daha fazla riske sahip diğer bir hassas gruptur. Yaş
durumunun yanısıra hava yolunda daralmaya yol açan hastalıklar da kirleticilere hassasiyeti
artırmaktadır. Yapılan çalışmalar, kirlilik arttıkça astım ve kronik obstrüktif akciğer hastalıkları
(KOAH) gibi hastalıklarda artış olduğunu göstermiştir. Kalabalık yaşam, yetersiz sanitasyon
(çevre hijyeni), beslenme yetersizliği gibi düşük yaşam standartları da hassasiyeti etkileyen
faktörlerdendir. Bu şartlarda yaşayanlar enfeksiyon hastalık sorunları ile karşı karşıyadırlar.
Dolayısıyla, hava kirliliğinin sonuçlarından daha fazla etkilenilmektedir.






Hava Kirliliği ve Risk Grupları
Bebekler ve gelişme çağındaki çocuklar
Gebe ve emzikli kadınlar
Yaşlılar
Kronik solunum ve dolaşım sistemi hastalığı olanlar
Sigara kullananlar
Düşük sosyoekonomik grup içinde yer alanlar
Genel olarak havadaki kirleticilerin sağlığa etkileri şöyle toparlanabilir;






Solunum fonksiyonlarında bozulma
Solunum sistemi hastalıklarında artış
Kronik solunum sistemi hastalığı olan kişilerin hastalıklarının alevlenmesinde artış
Kronik kalp hastalığı olan kişilerin hastalıklarının alevlenmesinde artış
Kanser görülme sıklığında artış
Erken ölümlerde artış
Her bir hava kirleticinin etki süresi, konsantrasyonu ve diğer karakteristiklerine bağlı olarak
insan vücudunda yapmış olduğu etkiler aşağıda sıralanmaktadır.
Karbonmonoksit ( CO )
Karbon monoksitin oksijen taşıma kapasitesini azaltması sonucunda kandaki oksijen
yetersizliği nedeniyle kan damarlarının çeperleri, beyin ve kalp gibi hassas organ ve dokularda
fonksiyon bozuklukları meydana gelmektedir.
7
Kükürt Oksitler ( SOX )
Hava kirletici emisyonların en yaygın olanı (SO2) kükürtdioksitdir. Her yıl tonlarca SO2
çeşitli kaynaklardan atmosfere verilmektedir. Solunan yüksek konsantrasyondaki kükürt dioksitin
%95'i üst solunum yollarından absorbe olmaktadır. Bunun sonucu olarak, bronşit, amfizem ve
diğer akciğer hastalık semptomları meydana gelmektedir.
Azot Oksitler (NOX)
Azot oksitlerin en önemli kaynağı taşıt egzozu ve sabit yakma tesisleridir. Bu gazlar
atmosferde doğal gaz çevrimine girerek, nitrik asit (HNO3) oluşumuyla sonuçlanan zincirleme
reaksiyonları tamamlarlar.
Azot oksitlerin
atmosferdeki konsantrasyonuna bağlı olarak, uzun süre maruz
kalındığında, akciğerlerde geri-dönüşlü ve geri-dönüşsüz birçok etkisi olduğu saptanmıştır.
Akciğer dokusunda yapısal değişikliklere yol açabilmekte ve amfizem benzeri bir tabloya neden
olabilmektedir. Düşük seviyeli konsantrasyonlara uzun süre maruz kalınması hücresel düzeyde
değişikliklere yol açmaktadır. Ayrıca bakteriyel ve viral enfeksiyonlara karşı direnci
düşürmektedir. Yapılan çalışmalar uzun süre azotdioksite maruz kalan çocukların solunum sistemi
semptomlarında artış ve akciğer fonksiyonlarında azalış olduğunu göstermiştir. Ancak erişkinlerde
benzer bir ilişki net olarak gösterilememiştir.
Uçucu Organik Bileşikler
Uçucu organik bileşiklere (UOB) maruziyet akut ve kronik sağlık etkileri oluşturur.
Düşük dozlardaki UOB’ler, astıma ve diğer bazı solunum yolu hastalıklarına sebep olur. UOB’ler
yüksek konsantrasyonlarda, merkezi sinir sistemi üzerinde narkotik etki yaparlar. Bazı UOB’ler
ekstrem konsantrasyonlara ulaştıklarında sinir sistemine ait fonksiyonlarda bozulmalara neden
olurlar. Toksik özellik gösteren bu bileşikler solunum yolu hastalıklarına sebep oldukları gibi,
yüksek konsantrasyonlarda sinir sisteminde tahribata yol açmaktadır. Amerika Çevre Koruma
Ajansı (EPA) tarafından yapılan sınıflandırmada “benzen” kanserojen madde olarak
değerlendirilirken; karbon tetraklorür, kloroform, vinil klorür, etilen dibromür kansere sebep
olma riski taşıyan maddeler olarak sınıflandırılmıştır.
Partikül Maddeler ( PM)
Partikül maddelerin fiziksel yapısı ve kimyasal kompozisyonu sağlık açısından oldukça
önemlidir. Kanser yapıcı organik kimyasallar (PAH, dioksin, furan gibi) içeren partikül maddeler
sağlık açısından çok tehlikelidir. Birçok farklı bileşenden oluşmuş olan partikül maddeler
akciğerdeki nemle birleşerek aside dönüşmektedir. PM10, akciğere kadar ulaşıp, kanın içindeki
karbon dioksitin oksijene dönüşmesini yavaşlatmakta, bu da nefes darlığına sebep olmaktadır. Bu
durumda oksijen kaybının giderilebilmesi için kalbin daha fazla çalışması gerektiği için kalp
üzerinde ciddi bir baskı oluşturmaktadır. Partikül maddelerin sağlık üzerine etkileri akuttan daha
çokkroniktir.
1.2. Bu planın neden yazıldığına dair genel bilgi ve gerekliliği (mevzuat kapsamında)
Hava kalitesinin iyileştirilebilmesi için ülkemizde de tüm gelişmiş ülkelerde olduğu gibi
çeşitli yasal düzenlemeler yürürlüktedir. Bunların bir kısmı sanayi, ısınma, trafik gibi kirletici
kaynakların kontrolüne yönelik, bir kısmı da soluduğumuz havanın kalitesine ilişkindir. Kirliliğin
kontrolüne ilişkin düzenlemelerle hedeflenen, hava kirliliğinin insan sağlığı ve çevre üzerindeki
zararlı etkilerini önlemek veya azaltmak için belirlenmiş hava kalitesi hedeflerini sağlamaktır.
Ülkemizde hava kalitesi yönetimine ilişkin usul ve esaslar Avrupa Birliği (AB) çevre mevzuatıyla
tam uyumlu olan “Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği” ile belirlenmiştir. Bu
Yönetmelik ile temel olarak 13 kirleticiye (SO2, PM10, NOx,..) dair, insan sağlığı ve çevrenin
8
korunabilmesi için sağlanması gerekli olan limit değerler belirlenmiştir. Nihai olarak AB
ülkelerindeki hava kalitesi değerlerine ulaşılması hedeflenen bu Yönetmelikte; 2014 yılına kadar
mevcut hava kalitesi sınır değerlerinin kademeli olarak azaltılması; 2014 yılından itibaren de
tedbir alma yükümlülükleriyle beraber yine kademeli olarak ana hedefin yakalanması
öngörülmektedir.
HKDY Yönetmeliğinin öngördüğü sınır değerler, mülga Hava Kalitesinin Korunması
Yönetmeliğinde belirtilen sınır değerlerle karşılaştırıldığında aradaki farkın çok yüksek olduğu
kolayca anlaşılabilir. Bir diğer deyişle, insan sağlığı ve çevrenin korunabilmesini teminen
ülkemizde hava kalitesi sınır değerleri her yıl azalmakta; dolayısıyla mevcut hava kalitesinin
iyileştirilmesi için atılması gerekli adımların önemi her geçen yıl daha da artmaktadır.
Mevzuatımıza göre bir alanda, öncelikle hava kalitesinin mevcut durumu tespit edilmeli,
iyileştirme gerekiyor ise kirliliğin boyutuna göre yerel ölçekte temiz hava ve eylem planlarının
geliştirilmeli ve uygulanmalıdır.
1.3. Temiz hava eylem planı komisyonu üyeleri (kurum ve kişi bazında)
İlimiz Mahalli Çevre Kurulu Kararları çerçevesinde hava kirliliğinin azaltılması amaçlı
yapılan toplantılarda yer alan Kamu Kurum ve Kuruluşları ile Sivil Toplum Kuruluşları:
- Isparta Belediye Başkanlığı
- Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü
- İl Halk Sağlığı Müdürlüğü
- Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü
- Süleyman Demirel Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölüm Başkanlığı
- Meteoroloji Müdürlüğü
- Makine Mühendisleri Odası Başkanlığı Isparta İl Temsilciliği
1.4. Temiz hava eylem planını hazırlayanlar ve iletişim bilgileri
ADI SOYADI
KURUMU
ÜNVANI
TEL NO
E-POSTA
İlknur
KARAGÖNEN
Çevre ve
Şehircilik İl
Müdürlüğü
İl Müdür Yrd.
V.
0246
2241300
ikaragö[email protected]
Harun
DOĞRUYUSEVER
Çevre ve
Şehircilik İl
Müdürlüğü
Çevre
Yönetimi ve
Denetimi Şb.
Müdür V.
0246
2241300
[email protected]
Ahmet ASLAN
Isparta Belediye
Başkanlığı
Çevre Koruma
Şube Müdürü
0539
5051043
-
Çetin AKTAŞ
İl Halk Sağlığı
Müdürlüğü
Çevre Sağlığı
Teknisyeni
0542
8343608
[email protected]
Serkan BOZTEPE
Gıda Tarım ve
Hayvancılık İl
Müdürlüğü
Mühendis
0532
5571938
[email protected]
9
Güntekin DOĞAN
Meteoroloji
Müdürlüğü
Tekniker
0533
7683301
gü[email protected]
Mehmet BEYHAN
Süleyman
Demirel
Üniversitesi
Çevre
Mühendisliği
Bölüm Başkanlığı
Yrd. Doç. Dr.
0532
6539703
[email protected]
Hasan AKILLI
Makine
Mühendisleri
Odası İl
Başkanlığı Isparta
İl Temsilciliği
Oda Başkanı
Makine
Yüksek
Mühendisi
0246
2329028
-
2. İLDEKİ HAVA KALİTESİ DURUMU VE TAHMİNİ
2.1. Hava kalitesi ölçüm istasyonu verilerinin değerlendirilmesi (istasyon kuruluş tarihinden
itibaren tüm veriler)
2.1.1. Mevcut Durum
İlimiz Orman Bölge Müdürlüğü bahçesinde bulunan Hava Kalitesi Ölçüm İstasyonumuzda
SO2 ve PM10 ölçümleri yapılmaktadır. Ölçüm istasyonunda 24 saat ve 15’er dakika aralarla SO2 ve PM
miktarları tespit edilmektedir.
ISPARTA ŞEHİR MERKEZİNDE HAVA KİRLİLİĞİ ÖLÇÜM SONUÇLARI
KIŞ
DÖNEMİ
EKİM
SO2 PM
KASIM
SO2
PM
ARALIK
SO2
PM
OCAK
SO2
PM
ŞUBAT
SO2 PM
MART
SO2
PM
ORTALAMA
SO2
PM
2006-2007
-
44
-
48
178
189
98
192
-
132
73
79
116
114
2007-2008
23
61
83
109
124
152
169
170
152
180
60
81
102
126
2008- 2009
-
47
103
157
148
183
130
159
70
82
62
83
113
119
56
-
144
35
147
54
104
62
66
2009-2010
-
40
72
48
98
2010-2011
15
57
47
167
50
204
50
171
48
145
39
127
42
145
2011-2012
14
-
73
-
96
227
49
127
47
124
38
103
53
145
2012-2013
25
67
50
128
29
117
23
112
31
84
35
77
32
98
2013-2014
26
55
29
88
55
173
45
181
45
131
-
64
40
115
3
3
SO2 (g / m ), PM (g / m )
Tablo 1: Isparta İli Uzun Yıllar (2006-2014) Hava Kirliliği Ölçüm Sonuçları
10
-
Ulusal izleme ağına bağlı olmayan hava kalitesi izleme istasyonu var mı?
İlimizde Ulusal İzleme ağına bağlı olmayan istasyon bulunmamaktadır.
-
Meteorolojik veri
İlimizde; özelikle Ekim-Mart aylarını içeren kış döneminde ısınmadan kaynaklanan hava kirliliği
yaşanmaktadır. Bu dönem içerisinde durgun meteorolojik şartların yaşandığı (Enverziyon) günlerde kirlilik
daha yoğun olarak gözlenmektedir. İl Müdürlüğü olarak Ekim-Mart kış dönemi boyunca Meteoroloji
Müdürlüğünden alınan hava (Enverziyon) tahminleri tablolara işlenmektedir.
N Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
NNE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
NE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
ENE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
E Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
ESE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
SE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
SSE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
S Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
SSW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
SW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
WSW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
W Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
WNW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
NW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
NNW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
N Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
NNE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
NE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
ENE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
E Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
ESE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
SE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
SSE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
S Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
SSW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
SW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
WSW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
W Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
WNW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
NW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
NNW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
OCAK
1938
1186
1757
1529
1023
1510
3878
3281
2317
957
1904
2343
3885
4137
2614
2089
ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ
1562
1738
1517
1992
2128
2144
1091
1171
1213
1509
1726
2112
1797
1801
1394
1765
2813
3832
1557
1929
1467
1904
2583
3684
1080
1090
947
1056
1342
1619
1358
1673
1773
1826
1346
1547
4388
5546
5481
5148
3081
3086
3429
4059
4793
3155
2041
1831
2149
2141
2029
1794
1250
999
871
878
870
923
799
750
1654
1432
1408
1654
1829
1711
1989
2162
2018
2856
3171
3091
3331
3721
3379
3613
3880
3793
3745
4133
4059
3939
4223
3827
2385
2434
2525
2389
2328
2096
1955
1834
1609
1923
2023
1723
AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK TOPLAM
1988
1737
1695
1470
1793
21702
2240
1641
1662
1346
1208
18105
3814
2546
1953
1633
1580
26685
3157
2423
2277
1684
1596
25790
1387
1145
1223
954
962
13828
1444
1255
1529
1384
1842
18487
3065
3266
3720
4374
4306
49339
2035
2364
3199
3240
3194
36621
1108
1489
1687
1906
2138
21007
843
1043
1283
1309
1170
11696
1947
2318
2497
2524
1935
22813
3376
4104
4000
3840
2731
35681
4018
3831
3595
3280
3865
44191
3637
3505
3230
2849
3730
45014
2019
2037
1869
1876
2379
26951
1586
1391
1520
1721
2106
21480
Tablo 2: Isparta İli Hava Kalitesi Uzun Yıllar (1960-2013) Rüzgar Yönleri ve Esme Sayıları
11
YILLIK
N
21702
NNE
18105
NE
26685
ENE
25790
E
13828
ESE
18487
SE
49339
SSE
36621
S
21007
SSW
11696
SW
22813
WSW
35681
W
44191
WNW
45014
NW
26951
NNW
21480
Şekil-1: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Yıllık Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
EKİM
N
1695
NNE
1662
NE
1953
ENE
2277
E
1223
ESE
1529
SE
3720
SSE
3199
S
1687
SSW
1283
SW
2497
WSW
4000
W
3595
WNW
3230
NW
1869
NNW
1520
Şekil-2: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Ekim Ayı Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
12
KASIM
N
1470
NNE
1346
NE
1633
ENE
1684
E
954
ESE
1384
SE
4374
SSE
3240
S
1906
SSW
1309
SW
2524
WSW
3840
W
3280
WNW
2849
NW
1876
NNW
1721
Şekil-3: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Kasım Ayı Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
ARALIK
N
1793
NNE
1208
NE
1580
ENE
1596
E
962
ESE
1842
SE
4306
SSE
3194
S
2138
SSW
1170
SW
1935
WSW
2731
W
3865
WNW
3730
NW
2379
NNW
2106
Şekil-4: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Aralık Ayı Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
13
OCAK
N
1938
NNE
1186
NE
1757
ENE
1529
E
1023
ESE
1510
SE
3878
SSE
3281
S
2317
SSW
957
SW
1904
WSW
2343
W
3885
WNW
4137
NW
2614
NNW
2089
Şekil-5: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Ocak Ayı Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
ŞUBAT
N
1562
NNE
1091
NE
1797
ENE
1557
E
1080
ESE
1358
SE
4388
SSE
3429
S
2149
SSW
871
SW
1654
WSW
1989
W
3331
WNW
3745
NW
2385
NNW
1955
Şekil-6: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Kasım Ayı Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
14
MART
N
1738
NNE
1171
NE
1801
ENE
1929
E
1090
ESE
1673
SE
5546
SSE
4059
S
2141
SSW
878
SW
1432
WSW
2162
W
3721
WNW
4133
NW
2434
NNW
1834
Şekil-7: Isparta İli Uzun Yıllar (1960-2013) Mart Ayı Hakim Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları
-
İzleme istasyonu/istasyonlarının yerlerinin tanımlanması
Hava Kalitesi İstasyonu İlimiz Orman Bölge Müdürlüğü bahçesi içerisinde bulunmakta olup,
istasyonun yan tarafından 20 m. mesafede ara yol bulunmakta olup Orman Bölge Müdürlüğü
binası ve lojmanlarında doğalgaz kullanılmaktadır.
İstasyon Adı
ISPARTA
Ölçülen Parametreler
SO2 ve PM10
İstasyon Tipi
Kentsel
Koordinatı
X
Y
4182571
0284580
Tablo 3: Isparta İli Hava Kalitesi Ölçüm İstasyonu Tipi, Ölçülen Parametreler ve İstasyon Koordinat
Bilgileri
15
ISPARTA İLİ HAVA KALİTESİ İZLEME İSTASYONU BİLGİ FORMU
İstasyonun Bulunduğu Şehir
ISPARTA
İstasyon Başlangıç Tarihi
30 Eylül 2005
İstasyon Enlem Ondalık Dereceleri
30 0 32’50. 075’’.
İstasyon Boylam Ondalık Dereceleri
37 0 46’36. 847’’.
İstasyon Enlem (Derece-Dakika-Saniye)
37 0C 46 dk. 40 sn.
İstasyon Boylam (Derece-Dakika-Saniye)
30 0C 32 dk. 52 sn.
İstasyonun Deniz Seviyesinden Yüksekliği (m)
1022 m.
Şehrin Nüfusu
201.873
İstasyon ADI
KOORDİNATLARI
ISPARTA
ÖLÇÜLEN HAVA
KİRLETİCİLERİ
Enlem
Boylam
SO2
PM10
30 0 32’50. 075’’.
37 0 46’36. 847’’.
+
+
Tablo 4: Isparta İli Hava Kalitesi Ölçüm İstasyonu Bilgileri
İSİM
ISPARTA
KODU
TR
-
TÜR
Kentsel
KİRLETİCİLER İŞLETMECİ
SO2, PM10
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı, Ulusal
Referans
Laboratuarı Gölbaşı
ÇALIŞMAYA
BAŞLAMA
TARİHİ
2005
Tablo 5: Isparta İli Hava Kalitesi Ölçüm İstasyonu Bilgileri
16
Şekil-8: Isparta İli Hava Kalitesi İzleme İstasyonu Resimleri
17

İstasyonun temsil ettiği varsayılan alanın tanımlanması
Isparta İli Hava Kalitesi İstasyonu İlimiz Merkezi sayılabilecek bir noktada ana karayoluna
yaklaşık 75 m. mesafede ara yola 10 m. mesafededir. Orman Bölge Müdürlüğü Bahçesi içerisinde
bulunmakta olup, istasyon çevresinde bulunan bina ve lojmanlarda doğalgaz kullanılmaktadır.
18
Şekil 9: Isparta İli Hava Kalitesi İstasyonu ve Çevresini Gösterir Harita
İstasyonlarda ölçülen hava kalitesi verileri
o
İL
ISP
AR
TA
2006 Yılı
2007 Yılı
2008 Yılı
2009 Yılı
2010 Yılı
2011 Yılı
2012 Yılı
2013 Yılı
SO2
SO2
SO2
SO2
SO2
SO2
SO2
SO2
PM
PM
PM
PM
PM
PM
PM
PM
KVS
KVS
KVS
KVS
KVS
KVS
KVS
KVS
(24
saatlik)
(24
saatlik)
(24
saatlik)
(24
saatlik)
(24
saatlik)
(24
saatlik)
(24
saatlik)
(24
saatlik)
400
300
400
300
400
300
370
260
µg/
m3
µg/
m3
µg/
m3
µg/
m3
µg/
m3
µg/
m3
µg/
m3
µg/
m3
1
6
-
11
-
17
-
13
340
µg/
m3
220
µg/
m3
310
µg/
m3
180
µg/
m3
280
µg/
m3
140
µg/
m3
250
µg/
m3
100
µg/
m3
-
26
-
44
-
48
-
73
Tablo-6: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin değerlendirilmesi sonucu belirlenen aşım sayısı
tablosu.
19
Tablo-7: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (Kış sezonu SO2 ve
PM Ortalamaları)
Tablo-8: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi Grafik Şeklinde )
20
Tablo-9: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (Kış Sezonu SO2 ve
PM Oranları Aylık Tablo Şeklinde )
Tablo-10: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2006 yılı )
21
Tablo-11: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2007 yılı )
Tablo-12: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2008 yılı )
22
Tablo-13: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2009 yılı )
Tablo-14: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2010 yılı )
23
Tablo-15: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2011 yılı )
Tablo-16: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2012 yılı )
24
Tablo-17: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2013 yılı )
Tablo-18: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2014 yılı )
25
Tablo-19: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2006-2007 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
Tablo-20: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2007-2008 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
26
Tablo-21: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2008-2009 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
Tablo-22: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2009-2010 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
27
Tablo-23: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2010-2011 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
Tablo-24: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2011-2012 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
28
Tablo-25: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2012-2013 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
Tablo-26: Isparta İli Hava kalitesi izleme verilerinin yıllar itibari ile değerlendirilmesi (SO2 ve PM
Değişimi 2013-2014 yılı Kış Sezonu Ekim-Mart Ayları)
29
Tablo-27: Isparta İli Hava kalitesi istasyonu veri alım oranları (Kış Sezonu Yıllar itibari ile)
Tablo-28: Isparta İli Hava kalitesi istasyonu veri alım oranları ( Yıllar itibari ile)
30
Tablo-29: Isparta İli Hava kalitesi istasyonu veri alım oranları ( 2011-2012 Kış Sezonu)
Tablo-30: Isparta İli Hava kalitesi istasyonu veri alım oranları ( 2012-2013 Kış Sezonu)
31
Tablo-31: Isparta İli Hava kalitesi istasyonu veri alım oranları ( 2013-2014 Kış Sezonu)
Tablo-32: Isparta İli Yıllara Göre Kış Sezonu Aşım Gün Değerleri ( 2006-2014 Kış Sezonu)
32
o
İzleme verilerinin kalite güvence/kalite kontrolü
İlimiz Orman bölge Müdürlüğü bahçesinde bulunan hava kalitesi istasyon verileri İl
Müdürlüğümüz tarafından hergün (yaz ve kış ayları) ilgili tablolara kaydedilmektedir. Kış Sezonu
verileri ayrıca Bakanlığımız tarafından açıklanan hava kalitesi bültenlerindeki verilerle kıyaslanarak
güncellemeside yapılmaktadır.
Yıllara Göre Ortalama Aylık Hava Kalitesi Ölçüm Değerleri
YILLAR
MAYIS
HAZİRAN
TEMMUZ
AĞUSTOS
EYLÜL
YILLIK
ORTALAMA
NİSAN
-
-
-
-
-
-
-
39
66
-
53
PM
-
-
-
-
-
-
-
-
-
64
88
144
99
SO2
-
61
34
22
5
-
-
-
-
-
-
178
60
PM
128
131
74
57
46
41
40
62
43
44
48
189
75
SO2
98
73
43
15
5
14
21
22
23
83
124
48
PM
192
132
79
56
43
34
41
49
49
61
109
152
83
SO2
169
152
60
12
5
5
6
4
-
103
148
63
PM
170
180
81
58
38
34
36
64
103
47
157
183
96
SO2
130
70
62
35
15
4
2
-
-
-
35
39
PM
159
82
83
32
29
31
20
22
56
144
147
70
SO2
54
62
40
8
5
6
7
15
47
50
27
PM
104
66
72
53
42
39
26
45
36
57
167
204
76
SO2
50
48
39
18
14
7
7
6
7
14
73
96
32
PM
171
145
127
66
55
53
94
24
-
-
-
227
107
SO2
49
47
38
23
12
11
13
22
26
25
50
29
29
PM
127
124
103
64
56
58
63
51
64
67
128
117
85
SO2
23
31
35
16
11
-
-
-
-
26
29
55
28
PM
112
84
77
62
54
47
24
41
40
55
88
173
71
SO2
45
45
-
PM
181
131
64
ARALIK
MART
-
KASIM
ŞUBAT
-
EKİM
OCAK
SO2
2005
2006
-
2007
30
2008
1
2009
22
36
8
2010
2011
2012
2013
2014
Tablo 33: Yıllara Göre Ortalama Aylık Hava Kalitesi Ölçüm Değerleri
33
2.2 Gelecek Durum Tahmini
İlimiz hava kalitesi ölçüm sonuçları incelendiği zaman PM (Partikül Madde) değerlerinin
Bakanlığımız hava kalitesi limit değerlerinin zaman zaman üzerinde olduğu bu nedenle İlimizde
öncelikli olarak PM (Partikül Madde) değerlerinin limit değerlerin altına düşürülmesi
hedeflenmektedir.
2014 YILI KVS (24 SAAT) VERİLERİ DİKKATE ALINARAK 2014 YILINDAN
2019 YILINA KADAR SO2 PARAMETRESİ AŞIM RİSKİ SENARYOSU
Yıllar ve Sınır Değerler
İL
ISPARTA
Not:
2014
2015
2016
2017
2018
2019
AB
Limit
Değeri
250
225
200
175
150
125
125
µg/m3
µg/m3
µg/m3
µg/m3
µg/m3
µg/m3
µg/m3
---
---
---
---
---
---
---
---: Aşma yok
√: Aşma var
2014 YILI KVS (24 SAAT) VERİLERİ DİKKATE ALINARAK 2014 YILINDAN
2019 YILINA KADAR PM PARAMETRESİ AŞIM RİSKİ SENARYOSU
Yıllar ve Sınır Değerler
İL
ISPARTA
2014
2015
2016
2017
2018
2019
AB
Limit
Değeri
100
90
80
70
60
50
50
µg/m3
µg/m3
µg/m3
µg/m3
µg/m3
µg/m3
µg/m3
√
√
√
√
√
√
√
Not: ---: Aşma yok
√: Aşma var
Tablo 34: 2014 yılı KVS (24 saat) Verileri Dikkate Alınarak 2014 Yılından 2019 Yılına Kadar PM
Parametresi Aşım Riski Senaryosu-
34
2.3 Hava Kalitesi Sınır Değerleri Aşım Durumuna İlişkin Bilgiler
2.3.1 Kirlilik Aşımının Yeri (KAY)
o
Şehir, endüstriyel veya kırsal alan tipinin tanımlanması
İlimiz hava kalitesi ölçüm istasyonu şehir merkezine yakın bir noktada bulunmakata olup,
ölçüm istasyonuna yakın sayılabilecek küçük ölçekli sanayi dükkanları, siteler ve şehir
merkezine ulaşan ana karayolu ağı bulunmaktadır.
o
Şehir ve KAY’nin harita üzerinde gösterimi
Şekil 10: Isparta İli Hava Kalitesi İstasyonu ve Çevresini Gösterir Harita
o
Ölçüm istasyonu (harita, coğrafik koordinatlar)
İstasyon ADI
ISPARTA
o
KOORDİNATLARI
ÖLÇÜLEN HAVA
KİRLETİCİLERİ
Enlem
Boylam
SO2
PM10
30 0 32’50. 075’’.
37 0 46’36. 847’’.
+
+
Kirlenen alan (km2) ve kirliliğe maruz kalan nüfusun tahmini
100 km2’lik bir alan tahmini olarak kirlenmekte olup, kirliliğe maruz kalan nüfus 170.000
kişi olarak tahmin edilmektedir.
35
o
Kullanılabilir iklim verileri
Isparta ili, Akdeniz iklimi ile Orta Anadolu da hüküm süren karasal iklim arasındaki geçiş
bölgesinde yer almaktadır. Bu sebeple il sınırları içinde her iki iklim özellikleri de görülür. İlimizde
yarı kurak, az nemli, kışları serin, yazları sıcak bir iklim yaşanır. İlimizin Akdeniz’e yakın olan güney
bölgelerinde Akdeniz ikliminin özelliği gözlenir. Yazları sıcak ve kurak, il merkezinde kışlar ilimizin
kuzey bölümlerine göre ılık ve yağışlı geçer. Kuzeydoğuya gidildikçe karasal iklim özellikleri kendini
gösterir. Kışlar daha soğuk geçer. Kuzey bölgeler daha az yağış alır.
o
İlgili topoğrafik veriler
İlimizin etrafı dağlarla çevrili olup, çukur bir yapıya sahiptir.
o
KAY’de koruma gerektiren hedeflerin tipi hakkında yeterli bilgi.
Isınmadan kaynaklı hava kirliliğinin kontrolü için İlimizin yakıt programları,
Bakanlığımızın ilgili Genelgeleri ve Mahalli Çevre Kurulu Kararları doğrultusunda, İlimizin
topoğrafik yapısı da göz önüne alınarak belirlenmektedir. Hava Kalitesi Ölçüm İstasyonu genel
anlamda İlimiz merkezinde bulunduğundan öncelikli olarak koruma gerektiren hedef nüfusun
yoğun olduğu şehir merkezidir.
o
Aşımın detaylı bilgileri
İlimizde PM (Partikül Madde) kaynaklı hava kirliliği yaşanmakta olup, İlimizde ısınma
amaçlı kullanılan katı ve sıvı yakıtların Mahalli Çevre Kurulunca belirlenen kriter değerleri
taşıması esastır. Kriter değerleri taşımayan yakıtların İlimize girişi, yakılması, depolanması ve
satılması yasaklanmıştır.
2.4 Kirliliğin Kaynağı ve Değerlendirilmesi
o
Kirlilik kaynaklarına ilişkin yüksek sıçramalar (varsa), episotlar ve açıklamaların
grafik halinde değerlendirilmesi
o
Kirliliğin nedenlerinin tanımlanması
o
Meteorolojik faktörler (rüzgâr yönü, inverziyon vb.) de dikkate alınarak kirliliğin
dağılım/taşınım durumu hakkında bilgi)
o
Değerlendirme için kullanılan
WRFmodeli ,dream modeli vb.)
yöntemler
(excel,yazılım,hysplit
programı,
İlimiz hava kirliliğinin yoğun olarak yaşandığı 1. derece kirli İller arasında yer almakta
olup, dört tarafı dağlarla çevrili çanak görünümünde bir topoğrafik yapıya sahiptir. Şehirde yılın
265 günü hava kirliliğini yoğunlaştıran enversiyon şartları hüküm sürmektedir.
Hava kirliliği ile ilgili olarak Meteoroloji Bölge Müdürlüğünden İlimizde gerçekleşen hava
olayları hakkında bilgiler günlük olarak faks yolu ile alınmakta olup, bu bilgiler değerlendirilerek
oluşturulan tablolara işlenmektedir. İlimizin genel anlamda bir önceki yıl ile meteorolojik şartlar
açısından kıyaslaması yapıldığında enverziyonlu gün sayısında bir artış meydana gelmiş olup,
(2013-2014 kış sezonu) hava kirliliğinde de buna bağlı olarak kış sezonu (Ekim-Mart) döneminde
SO2’de %25, PM (Partikül Madde) %17’lik artış meydana gelmiştir.
2.5 Hava Kalitesi Gösterge Ölçümleri (pasif örnekleme çalışması varsa)
İlimizde konu ile ilgili olarak yapılan herhangi bir pasif örnekleme çalışması
bulunmamaktadır.
36
2.5.1.Kirlilik Kaynağına Göre Alt Başlıklar
o
o
o
o
o
o
2.5.1.1. Sanayi
Veri Sağlayıcılar (kim, hangi kurum, özel yorumlar)
Emisyon faktörü seçimi (Bakanlıkça envanter kılavuzu ile yayınlanacaktır)
Kaynaklar konusunda özel bilgi (koordinatlar, yükseklik, ısıl içeriği, vs)
Daha fazla detaylı bilgi
Emisyonların sektörel alt toplamı (PM10, SO2, NOx)
Gridleme 1x1 km çözünürlükte (xy koordinatları, işlenen veri, vs.) Coğrafi Bilgi
Sistemleri yazılımları ile emisyon alt toplamlarının mekânsal olarak dağıtılması
İlimizde emisyon envanteri ile ilgili olarak daha önce herhangi bir çalışma
bulunmadığından ilgili çalışma yapılmamıştır.
o
o
o
o
o
o
2.5.1.2. Evsel Isınma
Veri Sağlayıcılar (kim, hangi kurum, özel yorumlar)
Tanımlanan yakıt alt kategorileri (doğalgaz, kömür, diğer yakıtlar vs)
Emisyon faktörü seçimi (Bakanlıkça envanter kılavuzu ile yayınlanacaktır)
Daha fazla detaylı bilgi
Emisyonların alt toplamı (PM10, SO2, NOx)
Gridleme (xy koordinatları, işlenen veri, vs.) Coğrafi Bilgi Sistemleri yazılımları ile
emisyon alt toplamlarının mekânsal olarak dağıtılması
İlimizde emisyon envanteri ile ilgili olarak daha önce herhangi bir çalışma
bulunmadığından ilgili çalışma yapılmamıştır.
o
o
2.5.1.3 Karayolu Ulaşımı
Veri Sağlayıcılar (kim, hangi kurum, özel yorumlar)
Tanımlanan yakıt ve taşıt alt kategorileri (dizel, benzin, vb, otomobil, otobüs, kamyon,
vb.)
o
o
o
o
Emisyon faktörü seçimi (Bakanlıkça envanter kılavuzu ile yayınlanacaktır)
Daha fazla detaylı bilgi
Emisyonların alt toplamı (PM10, SO2, NOx)
Gridleme (xy koordinatları, işlenen veri, vs.) Coğrafi Bilgi Sistemleri yazılımları ile
emisyon alt toplamlarının mekânsal olarak dağıtılması
İlimizde emisyon envanteri ile ilgili olarak daha önce herhangi bir çalışma
bulunmadığından ilgili çalışma yapılmamıştır.
2.6 Emisyon Envanteri
İlimizde emisyon envanteri ile ilgili olarak daha önce herhangi bir çalışma
bulunmamakla beraber İlimiz hakkında Bakanlığımız tarafından açıklanan herhangi bir
emisyon envanteri mevcut değildir.
37
2.7 Emisyon Envanterine İlişkin Değerlendirme
o
Kirliliğe neden olan ana emisyon kaynaklarının listesi (harita)
o
Bu kaynaklardan yayılan emisyonların toplam miktarı (ton/yıl)ve yüzdeleri ile oranları
İlimizde emisyon envanteri ile ilgili olarak daha önce herhangi bir çalışma
bulunmadığından ilgili çalışma yapılmamıştır.
2.8 Modelleme- Hava Kirliliği Dağılım Haritası (ilde hava kirliliği dağılımını gösteren hava
kirliliği dağılım modeli çalışması varsa)
İlimiz ve genelinde hava kirliliği ile ilgili olarak herhangi bir modelleme çalışması
bulunmamaktadır.
2.9 İzleme Verilerinin Değerlendirme Çıktıları ve Hava Kalitesi Model Sonuçlarının/
Emisyon Envanterinin Birlikte Değerlendirilerek Yorumlanması
İlimizde emisyon envanteri ve hava kirliliği modelleme çalışması ile ilgili olarak daha
önce herhangi bir çalışma bulunmadığından ilgili çalışma yapılmamıştır.
3. ALINACAK ÖNLEMLER
3.1 Sorumlu Merciler
o
Temiz hava eylem planlarının gelişimi ve uygulanmasından sorumlu kişilerin isim
ve iletişim bilgileri
- Isparta Belediye Başkanlığı - Ahmet ASLAN/ 0539 5051043
- Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü - İlknur KARAGÖNEN / 0246 2241300
Harun DOĞRUYUSEVER 0246 2241300
- İl Halk Sağlığı Müdürlüğü – Çetin AKTAŞ / 0542 8343608
- Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü – Serkan BOZTEPE / 0532 5571938
- Meteoroloji Müdürlüğü – Güntekin DOĞAN / 0533 7683301
- Süleyman Demirel Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Başkanlığı
Mehmet BEYHAN / 0532 6539703
- Makine Mühendisleri Odası Başkanlığı Isparta İl Temsilciliği
Hasan AKILLI / 0246 2329028
3.2 Durum Analizi
o
Aşımdan sorumlu faktörlerin detayları (taşınım, sınır ötesi taşınım, oluşum)
o
Hava kalitesinin iyileştirilmesi için olası önlemlerin detayları
Bugüne kadar tek bir ölçüm istasyonundan yapılan mevcut hava kirliliği ölçümleri, hava
kirliliği neticesinde yaşanan olumsuzlukları tam olarak ifade edecek yeterlilikte ve özellikte
değildir. Öncelikle Isparta şehir merkezini tam olarak temsil edecek ve bölgesel farklılıkları
detaylı bir şekilde gösterecek ölçüm noktaları belirlenmeli ve daha fazla sayıda parametre
ölçümünün yapılması sağlanmalıdır. Bu kapsamda temsil edici noktaların belirlenmesine yönelik
kapsamlı bir çalışma yapılmalıdır.
38
Hava kirliliği kaynakları :
- Isınma
- Ulaşım
- Sanayi
- İnsan Kaynakları
Hava Kirliliğini Önlemek İçin Alınacak Tedbirler :
- Sanayi tesislerinin bacalarına filtre takılması sağlanmalı.
- Evleri ısıtmak için yüksek kalorili kömürler kullanılmalı, kaçak kömür kullanımı engellenmeli.
- Temiz enerji kaynakları (Güneş, doğalgaz, joetermal enerji vb.) yaygınlaştırılarak özendirilmeli.
- Yerleşim yerlerinde yeşil alanlar arttırılmalı,
- Toplu taşım araçları yaygınlaştırılmalı,
- İşletme kurulurken uygun yer seçimi yapılmalı.
3.3 Mevcut Olan İyileştirme Projeleri Veya Önlemlerin Detayları
o
Yerel, bölgesel, ulusal, uluslararası önlemler
o
Bu önlemlerin gözlemlenen etkileri
Isparta şehir merkezinde hava kirliliği bakımından yaşanan olumsuzlukları gidermek ve
etkili önlemler alabilmek için öncelikle değerlendirmeye alınacak verilerin yetersizliğini
gidermek gerekmektedir. Bunun için veri sayısını ve kalitesini artırmaya yönelik girişimlerde
bulunmak öncelikli çözülmesi gereken bir sorundur.
3.4 Kirliliği Azaltmak İçin Uygulanacak Projeler Veya Önlemlerin Detayları (sanayi, evsel
ısınma ve trafik başlıkları altında)
Belirlenen tüm önlemlerin listesi ve açıklaması
Azaltım önlemleri için öncelikler
Uygulama için zamanlama tablosu/takvim
Bu hedeflere ulaşmak için gerekli olan tahmini sürenin ve planlanan hava
kalitesinin iyileştirilmesinin tahmini
Yeterli derecede ve temsil edici özellikte veri temini sağlandıktan sonra sorun yaşanan
öncelikli alanlar tespit edilecek ve alınması gerekli önlemler belirlenecektir. Bu kapsamda
sanayi bölgelerinin, çukurda kalan alanların, nispeten yüksek kotlu bölgelerin, eğitim ve
sağlıkla ilgili tesislerin bulunduğu alanlarının, trafiğin yoğun olduğu bölgelerin durumu ve varsa
diğer kritik yerlerin durumu detaylı bir şekilde incelenmelidir.
Mevcut verilerin analizi yapıldığında ise doğal gaza geçişin başlaması ile birlikte SO2
emisyonlarında azalma dikkat çekmekle beraber partikül madde konsantrasyonlarında ise
belirgin bir azalma olmadığı ve bu değerlerle kalite standartları hedeflerine mevcut hava kalitesi
yönetimi anlayışı ile pek kolay ulaşılamayacağı görülmektedir.
Yukarıda sayılan hedeflere ulaşmak için maksimum 1 yıl içinde veri toplama altyapısının
iyileştirilmesi ve hava kirliliğine neden olan alanlarda daha etkin denetim ve iyileştirme
faaliyetlerinin yapılması kaçınılmazdır.
o
o
o
o
Yakıtlara Dair Tedbirler
- Toplam enerji tüketiminde fosil yakıt kullanımı miktarı azaltılmalı, temiz enerji (rüzgâr,
jeotermal, güneş enerjisi) kaynaklarının kullanımı arttırılmalı, bununla ilgili üniversite – sanayi
39
firmaları işbirliği ile kullanılabilir ve ekonomik teknolojik ürünlerin geliştirilmesi sağlanmalı
ve bu ürünlerin kullanılması teşvik edilmelidir.
- İlimizde ısınma amaçlı kullanılan enerji kaynağının 2/3’ünü kömür oluşturmaktadır. Isınma
amaçlı kullanılan yakıt türleri içinde kömürün oranını düşürmek ve daha temiz bir yakıt türü
olan doğalgazın kullanımını yaygınlaştırmak için tedbirler ve teşvikler uygulanmalıdır.
- Altyapısı olmayan bölgelerde de doğalgaz kullanımını sağlayacak altyapı çalışmaları
hızlandırılmalıdır.
- Özellikle plansız yapılaşmış, ekonomik gelişmişliği düşük bölgeler için, doğalgazın altyapı
sistemi kurulmadan da kullanılmasını sağlayan sıvılaştırılmış doğalgaz vb. yöntemler geliştirilmeli
ve kömür – odun sobaları yerine doğalgaz sobalarının kullanılması sağlanmalıdır.
- Her yıl İlimizde satışı yapılacak katı yakıt türlerinin standartlarının ilan edilerek, bu standartlara
uymayan yakıt tür ve cinslerinin ile girişi yasaklanmalıdır.
- İlimize girişi yapılacak her tür katı yakıtın izinli üretici/ithalatçı/dağıtıcı tarafından getirilmesi,
izinli firmalar tarafından satılması sağlanmalı, bu yöntemle kaçak yakıtın ile girişi ve satışının
önüne geçilmelidir.
- Yerleşim içinde faaliyet gösteren fırın ve fırınlı lokantaların kullanacağı odun türleri için
standartlar belirlenmeli ve bu tip katı yakıtların kullanılıp kullanılmadığı düzenli olarak
denetlenmelidir.
- İlimize girişi ve satışı yapılan katı yakıtlar için düzenli olarak denetim yapılıp, numunelerin tahlil
ettirilerek, katı yakıtların belirlenen standartları sağlayıp, sağlamadıkları kontrol edilmelidir.
- Katı yakıt denetimleri için ilgili kamu birimlerinde daimi ekipler oluşturulmalı ve denetim
araçları tahsis edilmelidir.
- Tüketicilerin, kömürlerini izin belgeli firmalardan alması sağlanmalı, bu konuda tüketiciler hangi
türde, hangi kalitede yakıt tercih etmeleri ve yasal sisteme uygun katı yakıtları nasıl ayırt
edebilecekleri konusunda bilgilendirilmelidir.
- İlimizde kaçak mazot, kaçak biodizel, kaçak madeni yağ üretimine ve satışına engel olmak için,
bu ürünleri üretecek prosese sahip tesisler düzenli olarak denetlenmeli, akaryakıt istasyonları
düzenli olarak denetlenmeli ve özellikle promosyonlu ve düşük fiyatlı ürün satan tesisler kontrol
edilmelidir.
- İlimizde üretimi yapılan prina odunlarının üretimi izinli hale getirilmeli, prina odunlarının
standart sağlayacak şekilde üretilmesi sağlanmalı, standart sağlamayan ürünlerin kullanımına izin
verilmemelidir.
Yanma Sistemlerine Dair Tedbirler
- Sanayi yatırımlarının kuruluş aşamalarında, çevre mevzuatlarınca alınan izinler kapsamında
yanma sistemleri için uygun teknolojiyi kullanmaları yönünde yönlendirilmeleri sağlanmalı,
özellikle ÇED Yönetmeliğine tabi tesislerin yanma sistemleri, henüz planlama aşamasında gözden
geçirilmeli ve gerekli durumlarda daha yeni ve uygun teknolojilerin kullanılması önerilmelidir.
- Kalorifer kazanlarının tekniğine uygun yakılması ve kazan bakımı işlerinde çalışacaklar için
“Yetkili Kalorifer Ateşçisi Kursları” düzenli olarak ve belirli aralıklarla gerçekleştirilmelidir.
- İşyerleri, kamu kurum ve kuruluşları ve konutlarda ateşçi/kaloriferci belgesi olmayan kaloriferci
çalıştırılmamalı ve bu kurala uymayan binalar için cezai müeyyideler uygulanmalıdır.
Yanma Sonucu Oluşan Atık Gazlara Dair Tedbirler
- Sanayi kuruluşları ve İşletmelerin emisyon kaynaklı “Çevre İzin”lerinin alınması sağlanmalıdır.
“Çevre İzni” olmayan tesislerin çalışmasına izin verilmemelidir.
- Emisyon içerikli “Çevre İzni” için başvuran tüm tesislerin, yönetmelik doğrultusunda emisyon
kaynakları ölçülerek, atmosfere yayım standartlarını sağlayıp sağlamadıklarını kontrol edilmelidir.
40
- Atmosfere yayım standartlarını sağlayamayan tesislerin teknolojilerini, proseslerini, yakma
sistemlerini ve yakıtlarını kontrol edilmeli, tüm bu önlemlerle standardı sağlayamayan tesisler için
filtre önlemleri aldırılmalıdır.
- Yerleşim alanları içinde bulunan fırın, fırınlı lokantaların baca yükseklikleri ve filtreleri için
standart belirlenmeli ve yapılan denetimlerde bu standartları sağlayıp sağlamadığı kontrol
edilmelidir.
- Motorlu araçların egzoz emisyonlarının standartlara uygun halde trafiğe çıkmaları sağlanmalıdır.
- Motorlu araçların egzoz emisyon değerlerinin standartlara uygun olduğunu belgelemek için
egzoz emisyon belgelerini almaları sağlanmalı, teşvik edilmeli ve denetlenmelidir.
- Egzoz ölçüm yetkisi verilen kuruluşların, egzoz ölçümlerini standartlara uygun yapıp
yapmadıkları rutin yapılacak denetimlerle kontrol edilmelidir.
- Şehir içinde ve ilçelerde, hareket halindeki araçlarda egzoz denetimleri yapılarak, araçların egzoz
emisyon belgeleri bulunup bulunmadığı kontrol edilmeli, izin veya izinsiz olsalar dahi emisyon
değerlerinin uygun olup olmadığı kontrol edilmelidir.
- Yakıt olarak kaçak mazot, kaçak biyodizel ve kaçak yağ kullanma olasılığı yüksek olan otobüs,
minibüs, dolmuş ve servis araçlarının egzoz emisyon ölçümlerine öncelik verilmelidir.
- Belirtilen sorunların giderilmesi için bu konu ile görevlendirilmiş Çevre ve Şehircilik İl
Müdürlüğü ile Belediye Başkanlığı tarafından denetim ve kontrollerin sık ve standartlara uygun
olarak yapılması sağlanmalıdır.
- Hava kalitesi ölçüm istasyonu sayısı artırılmalıdır.
3.5 Uzun Vadede Araştırılan Veya Planlanan Projeler Veya Önlemlerin Detayları
- Motorlu araçların vergilendirilmesinde aracın emisyon oranına göre hesaplanması
- Elektrikli araç alımlarında vergi teşvikleri uygulanması
- Şehirlerin planlanmasında/imar planlarında hava kirliliğinin dikkate alınarak planlama yapılması
gerekmektedir. Meteorolojik parametreler dikkate alınarak özellikle rüzgar yönü göz önünde
bulundurularak yerleşim alanlarının hava kirliliğinden etkilenme durumunun dikkate alınması,
yerleşim alanı ile sanayi alanı arasında özellikle yeşil kuşakların oluşturulması, yerleşim
alanlarında hava koridorlarının oluşturulması, binaların hava akımlarını kesmeyecek yükseklik ve
biçimde yapılması, yalıtım tedbirlerinin alınarak ısı verimliliğinin sağlanması, yol güzergahlarının
trafik yoğunluğu yaratmayacak şekilde öngörülmesi, akıcı trafik düzeni, raylı sistem vb. toplu
taşıma sistemlerinin kullanımının sağlanması, çevre yollarının yapılarak kent trafiğinin
azaltılması.
- İl merkezinde inşaat yoğunluğu ve kat yükseklikleri ve İlimizin hakim rüzgar yönüne bağlı
olarak inşaat gelişim bölgelerinin oluşturulması,
- Yapı sınıflarının iyileştirilmesi ve Belediye Başkanlığı ile Sivil Toplum Kuruluşları tarafından
halkın teşvik edilmesi,
- Binalarda ısı yalıtımına önem verilmesine,
4.SORUNLAR VE OLASI ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
4.1 İzlemenin (yeri, veri alımı, vs.) İyileştirilmesi İçin Gerekenler Nelerdir?
İzleme noktası yerlerinde kullanılacak cihazların teknik kapasiteleri ölçüsünde temsil edici
olacak şekilde revize edilmesi.
Hava kalitesi ölçüm istasyonu sayısının arttırılması. İki yeni veri izleme istasyonu
kurulması; Davraz Mahallesi ve Batıkent Mahallesi.
41
4.2 Emisyon verisi toplama oranının yükseltilmesi için gerekenler nelerdir?
Ölçümü yapılan parametre sayısının artırılması. (NOx gibi)
4.3 Hava kirliliği dağılımının haritalandırılması ve hava kalitesi modellerinin çalıştırılması
için gerekenler nelerdir?
Konusunda uzman kişi ve kurumlardan haritalandırma ve modelleme gibi konularda
danışmanlık hizmeti alınabilir.
Bakanlığımız destekli Kurumlarla( Meteoroloji Müdürlüğü, Süleyman Demirel Üniversitesi
vb.) işbirliği içinde çalışılıp da hazırlanabilir.
4.4 Temiz Hava Eylem Planlarının Geliştirilmesi İçin Gerekenler Nelerdir?
Hava Kirliliğine Karşı Alınabilecek Önlemler: (Türkiye Geneli ve İlimiz İçin)
1. Hava kirliliğinin yoğun olduğu diğer İllerimizde kaliteli ve temiz linyitin yakılması için gerekli
tedbirler alınmalıdır.
2. Kentsel ısınmada doğal gazın kullanımının artırılması ve yoğun hava kirliliği yaşanan İllerimize
doğal gazın götürülmesi gerekmektedir.
3. Yakıtların tekniğe uygun olarak yakılabilmesi için kazanın, yakıtın yanma özelliğine göre
standartlarına uygun olarak üretilmesi ve uygun yanma şartlarının sağlanması gerekmektedir.
Kazan yakıcıların periyodik zamanlarda eğitilerek, uygun yakma kurallarını öğrenmeleri
sağlanmalıdır.
4. Büyük ısıtma sistemlerine filtre takma zorunluluğu getirilmelidir.
5. Sadece uçucu kül için elektrofiltre bulunan termik santrallere desülfürizasyon tesislerinin de
zorunlu olarak kurdurulması sağlanmalıdır.
6. Bina projelerinde, baca ve kazanın konacağı yer standartlara uygun olmalı ve ısı yalıtımına
önem verilmelidir
7. Motorlu taşıtlar için; karbüratör ayarı şartı getirilmeli portatif CO ve HC için kurşuna dayanıklı
katalizörler veya oksidasyon katalizörleri kullanılmalı, sekonder hava NOX için egzoz gazı
resirkülasyonu uygulanmalıdır.
8. Atmosferdeki kükürt ve azot oksit emisyonlarının azaltılması uzun vadede gerçekleştirilecek bir
işlem olduğundan çevrede yarattıkları olumsuz etkileri nedeniyle emisyonlarının azaltılması için
gereken önlemlerin vakit kaybetmeden alınmasının zorunluluğu açıkça görülmektedir. Bunun
yanında acil önlem olarak bir bölgede hava kirliliği, teknolojik önlemler tespit edilerek dikkatle
gözden geçirilmeli ve uygulanmalıdır. Asit depolanması sorununa bilimsel yönden çözüm yolları
ararken, zarar tespitleri yapılmalı ve ekosistem detaylı bir şekilde incelenmelidir. Ayrıca problem
politik ve bilimsel olarak benimsenmelidir.
9. 1950 lerden beri hava kirliliğinin insan sağlığına etkilerini gösteren kanıtlar vardır. 1980 sonları
1990 larda ise yeni epidemiyolojik çalışmalarla hava kirliliğinin sağlığa etkileri gösterilmiştir.
10. Bu çalışmalar önce ABD ve Avrupa ülkelerinde yapılmış, daha sonra pek çok ülkede de
benzer çalışmalar ile sağlığın olumsuz etkilendiği gözlenmiştir. Bu çalışmalarda ölümler,
hastaneye başvurular gibi sağlık göstergeleri ile havadaki kirleticilerin konsantrasyonunun ilişkisi
aranmış ve her ikisinin birlikte artış veya azalış gösterdiği belirlenmiştir.
11. Hava kirleticilerindeki günlük artışlar çeşitli akut sağlık sorunlarına neden olmaktadır. Örneğin
kirletici konsantrasyonunda artma astım ve KOAH ataklarında artışa yol açmaktadır. Kirleticilere
uzun süreli maruz kalım ile sağlıkta kronik etkiler ortaya çıkmaktadır.
12. ABD ve Hollanda'da yapılan çalışmalarda hava kirliliği olan bölgelerde yaşayanların
ömrünün, kirliliğin olmadığı bölgelerde yaşayanlara göre 1-2 yıl daha kısa olduğu belirlenmiştir.
42
13. Yalnızca gelişmekte olan ülkelerde havada bulunan partiküler madde ve kükürtdioksit
nedeniyle yılda 500,000 kişinin öldüğü tahmin edilmektedir.
14. Hava kirliliğinin sağlık etkisi öksürük ve bronşitten, kalp hastalığı ve akciğer kanserine kadar
değişmektedir. Kirliliğin olumsuz etkileri sağlıklı kişilerde bile gözlenmekle birlikte, bazı duyarlı
gruplar daha kolay etkilenmekte ve daha ciddi sorunlar ortaya çıkmaktadır. Bu gruplardan biri
yaşlılardır. Fizyolojik kapasitesi ve fizyolojik savunma mekanizması fonksiyonlarındaki azalma,
kronik hastalıklardaki artma nedeniyle yaşlılar normal popülasyondan daha duyarlıdır, bu nedenle
daha kolay etkilenmektedir. Küçük çocuklar savunma mekanizması gelişiminin tamamlanmaması,
vücut kitle birimi başına daha yüksek ventilasyon hızları ve dış ortamla daha sık temas nedeniyle
daha fazla riske sahip diğer bir gruptur. Yaş yapısı yanısıra hava yolunda daralmaya yol açan
hastalıklar da kirleticilere duyarlılığı artırmaktadır.
15. Yapılan çalışmalar kirlilik arttıkça astım ve kronik obstrüktif akciğer hastalıkları (KOAH) gibi
hastalıkların alevlenmelerinde artış olduğunu göstermiştir. Kalabalık yaşam, yetersiz sanitasyon,
beslenme yetersizliği gibi düşük yaşam standartları da duyarlılığı etkileyen faktörlerdendir. Bu
koşullarda yaşayanlar enfeksiyon hastalıkları sorunları ile karşı karşıyadır ve yetersiz sağlık
hizmeti almaktadırlar. Bu nedenle hava kirliliğinin sonuçlarından daha fazla etkilenilmektedir.
4.5 Diğer Beklentiler:
Bakanlığımızın Büyükşehir Belediye Başkanlıkları tarafından yapılan Avrupa Birliği kredi
destekli Temiz Hava Eylem Planlarının hava kalitesi kirli olan daha küçük İllerde de yapılmasının
sağlanması ve Bakanlığımız tarafından İllerin emisyon envanterinin çıkarılması veya nasıl
oluşturulacağı hususunda yol gösterilmesi gerekmektedir.
o
5. KAYNAKLAR
İstenilen bilgileri desteklemede kullanılan yayınlar, belgeler, akademik çalışmalar,
internet siteleri, elektronik belgeler ve benzerlerinin listesi
-
Bakanlığımız Hava Kalitesi Bültenleri
Bakanlığımız İnternet Sitesi
Temiz Hava Eylem Planının hazırlanmasında katkıda bulunan Kamu Kurum ve Kuruluşları
ile Sivil Toplum Kuruluşları
43
Download

temiz hava eylem planı - Çevre ve Şehircilik Bakanlığı