MAO ZEDUNG
KÜLTÜR SANAT VE
EDEBİYAT ÜZERİNE
Özet Çalışması
Yazar:
Mao Zedung
Çeviren: Celâl Üster
Berfin Yayınları
21.Yüzyılda Çin (Özet Çalışması)
Önsöz
Teori maddi hayattan beslenir. Pratikte kaydedilen
meselesidir. Sanat ve edebiyatın kime hizmet edeceği
her gelişme teoriye yeni unsurlar ekler, eskiye ait unsurları
meselesini çözdükten sonra ikinci mesele nasıl hizmet
geçersiz kılarken, bazılarını daha da yetkinleştirir. Marks,
edeceğidir…”
71 günlük Paris Komünü deneyiminden koskoca bir teori
milyonlarca emekçiye hizmet etmesi gerekir…”
çıkarmıştı, daha önce söylediklerini bu pratik içinde
“Sanat
ve
edebiyatın
milyonlarca
ve
1950’lerin sonlarında başlatılan kültürel hamle içinde
sınamıştı.
“Yüz çiçek açsın, yüz fikir akımı birbiriyle yarışsın”
Sf:7
ifadesiyle
sloganlaştırılan
düşünce,
Mao
Zedung’un
Mao Zedung, 1917 yılından sonra yaşananları doğru
sosyalist topluma bakış açısını yansıtmasının yanı sıra,
tahlil ederek Bilimsel Sosyalist teoriye katkıda bulundu.
kültür ve sanat bakışını çok özlü bir şekilde dile getirir.
Mao Zedung’un katkısı sadece geri ülkelerde Milli
Sosyalizm uzun bir tarihi dönemi kapsar. Bu tarihi dönem
Demokratik Devrim süreci veya sosyalizmin inşası ile ilgili
boyunca iki sistem, iki sınıf ve iki çizgi arasındaki
olmadı. Her büyük devrimci gibi Mao da hayatın her alanıyla
mücadelesinden kitleler ve parti doğruya ulaşır.
ilgiliydi.
Askerlikten
sanata,
ekonomiden
kültüre,
Farklı fikire zorbalık uygulamak, tek tip insan
politikadan felsefeye; her konuda devrimin ve yeni bir
yaratmak, düşünceyi toplumu sözüm ona farklılıklardan
toplum inşasının getirip önüne koyduğu sorunlarla ilgilendi.
arınmış olarak yeknesaklaştırmak; Mao’nun ömrü boyunca
Bu çabanın sonucu, Teoride Lenin’le 21. yüzyıl arasındaki
müzadele ettiği yanlışlardır.
halkanın oluşmasıdır.
Çelişme hayatın kendisinde vardır. Çelişmenin bittiği
Halk; Mao Zedung’un Teorisinde başköşedir. Şüphesiz
yerde hayat biter, daha doğrusu madde biter. Böyle bir şey
Bilimsel Sosyalizmin diğer ustaları da sorunu böyle
mümkün olamayacağına göre, doğru tutum, hayatın her
koymuşlardı. Ama özellikle Sovyetler Birliği deneyinden
alanında çelişmelerin olduğu temel gerçeğine göre politika
sonra Mao, bu noktaya vurgu yapmayı önemli görmüştü.
yapmaktır. Parti, işçi sınıfı, halk, bunlar; içinde çelişmeleri;
Halk, parti ve birey; bunlar ayrı kategorilerdir. Halkın ve
başka bir ifadeyle zıtları barındıran bütünlerdir. Zıtlığı
partinin çıkarları çeliştiği zaman devrimci; halktan yana
görmedikçe gerçeği göremezsiniz. Partiyi, sınıfı ve halkı
tavır alır. Birey ile partinin çıkarları çeliştiği zaman ise
anlayamazsınız.
devrimcinin tavrı partiden yanadır. Bu temel ilke sanat
Maddenin özünde olan çelişmenin, hayatın başka
alanına uygulandığı zaman ne olur? Mao’nun cevabı şudur:
alanlarında (parti vb.) kendini olanca çığlaklığıyla ortaya
“Bu ‘kim için’ meselesi temel meseledir, bir ilke
koymaması bazı zamanlar anlaşılabilir. Ama sanat ve kültür
2
21.Yüzyılda Çin (Özet Çalışması)
alanı, hayatın bütün çelişmelerinin kendilerini bütün
usanmadan öğretmek>> olmalıdır.
çığlaklığı ile koyabildiği alanlar olmalıdır.
“Çin Komünist Partisi’nin
Bilimsel Sosyalist çizgi böyle bir ortamda kendini nasıl
Milli Savaştaki Rolü” nden.
egemen kılacaktır? Mao şöyle diyor: “Sanat ve edebiyatın
Sf:15
sınıflar üstü olduğundan sözedenler aslında burjuva sanat
Çin’in
demokratik
devrim
hareketinde
siyasi
ve edebiyatını savunur. Proleter sanat ve edebiyatına karşı
bakımdan ilk uyuyanlar, aydınlar olmuştur. Gerek 1911
çıkarlar. Bunlardan başka, emperyalistlerin hizmetinde
Devrimi, gerekse 4 mayıs hareketi bu gerçeği açıkça ortaya
olan sanat ve edebiyat da vardır.”
koymuştur. Üstelik aydınlar 4 Mayıs Hareketi sırasında
“... gerici kültür yok edilmedikçe, hiçbir yeni kültür inşa
1911 Devrimine oranla hem sayıca daha fazla, hem de siyasi
edilemez. Yıkmadan inşa etmek olmaz. Suyun önünü
bakımdan daha bilinçliydiler. Ama aydınlar işçi ve köylü
kesmeden akması sağlanamaz, durgunluk olmadan hareket
kitleleriyle kaynalmak isteyip istememeleri ve gerçekten
olmaz. Eski kültür ile yeni kültür arasında bir ölüm kalım
kaynaşıp kaynaşmamalarıdır. Son tahlilde, biricik denektaşı
mücadelesi başlamıştır.”
budur; yoksa Üç Halk İlkesine ya da Marksizme lafta bağlılık
“Yeni kültür ise, hizmet etmeyi amaçladığı yeni siyaset
değil. Gerçek devrimci, işçiler köylülerle kaynaşmak isteyen
ve yeni ekonominin ideolojik bir yansımasıdır.”
ve gerçekten kaynaşan kişidir.
Sanat ve kültür hayatındaki çelişmelere, zıtların
Sf:18
mücadelesine böyle bir perspektifle yaklaşmak, halkın
Yeni Demokratik Kültür (Ocak 1940)
hüzmetinde olan bir kültürel faaliyetin esası olmalıdır. Bu
yaklaşım kişiyi, partiyi ve toplumu ileriye doğru götürür.
Mao’dan
öğrenmek,
insanlığın
bilgi
Çin’in yeni kültürü, 4 Mayıs Hareketi’nden önce, eski-
birikiminde
demokratik bil kültürdü ve dünya burjuvazisinin kapitalist
yüzyılımızda meydana gelen ilerlemeleri kavramanın
kültür
önemli bir parçasıdır.
Hareketi’nden bu yana Çin’in yeni kültürü yeni-demokratik
Sf:7-8
devriminin
bir
parçasıydı.
Ama
4
Mayıs
bir kültür olmuş ve dünya proletaryasının sosyalist kültür
devriminin bir parçası durumuna gelmiştir.
İnceleme (Ekim 1938)
Yeni demokratik kültür, geniş halk yığınlarının
İnceleme alanındaki düşmanımız, bildiklerimizle
antiemperyalist ve anti-feodal kültürüdür. Bugün bu kültür,
yetinme anlayışıdır. Gerçekten birşeyler öğrenmek
Japonya’ya karşı birleşik cepheninn kültürüdür. Bu kültüre
istiyorsak, bu anlayışa son vermek zorundayız.
proletaryadan başka hiçbir sınıfın kültür ve ideolojisi
Kendimize karşı tutumumuz <<doymak bilmeden
önderlik edemez, başka bir deyişle ancak komünist ideoloji
öğrenmek>>, başkalarına karşı tutumumuz ise <<bıkıp
önderlik edebilir. Sözün kısası, yeni-demokratik kültür,
3
21.Yüzyılda Çin (Özet Çalışması)
geniş halk yığınlarının proletarya önderliğindeki anti-
kültürel zorbalığı da <<rafa kaldırmalarıdır.>>
emperyalist ve anti-feodal kültürüdür.
Sf: 29-30
Sf:23
Bilimsel ve kitlesel bir kültür; işte halkın anti –
emperyalist ve anti-feodal kültürü, Yeni demokrasinin
Kültürün Niteliği Konusunda
kültürü, Çin milletinin yeni kültürü budur.
Bazı Yanlış Düşünceler
Kurmak istediğimiz demokratik cumhuriyet, gerçek
Yeni olan her şe zorlu ve acılı mücadeleler içinde
bir Çin cumhuriyeti ve Yeni Çin ancak Yeni Demokrasinin
yaratılır. Bu, iyinin de kötünün de mücadele içinde sınanıp
siyasetini, ekonomisini ve kültürünü bütünleştirdiğimiz
kanıtlandığı son yirmi yıl boyunca dolambaçlı bir yol
zaman gerçekleşecektir.
izleyen yeni kültür için de böyledir.
İşte, Yeni Çin göründü. Hep birlikte selamlayalım!
Yola gelmez burjuvalar, siyasi iktidar sorununda
olduğu
gibi
kültür
yanılmaktadırlar.
özelliklerini
Çin’deki
sorununda
bu
kavrayamamakta
da
yeni
ve
Direkleri ufukta belirdi. Hep birlikte alkışlayalım!
bütünüyle
dönemin
kitlelerin
Yeni Çin bizimdir! Coşkuyla karşılayalım!
tarihi
yeni
“Yeni Demokrasi Üzerine”den
–
Sf:35
demokratik kültürünü reddetmektedirler. Onlar burjuva
zorbalığından hareket etmekte ve bu da kültür alanında
Yenan Sanat ve Edebiyat Forumunda
burjuvazinin kültürel zorbalığı biçiminde yansımaktadır.
Konuşmalar
Avrupa – Amerikan okulundanyetişme sözümona kültürlü
Mayıs 1942
insanların daha önce Guomindang hükümeti tarafından
Açılış Konuşması
kültür cephesinde açılan <<komünizmi yok etme>>
2 Mayıs 1942
harekâtına katılmış olan bir kesimi (yalnızca bir kesimi
Yoldaşlar! Bugün bu foruma düşüne alışverişinde
diyorum) anlaşılan şimdi de Guomindang hükümetinin
bulunmak ve sanat edebiyat alanındaki çalışmalar ile genel
Komünist
Partisi’ni <<kısıtlama>> ve <<yıpratma>>
olarak devrimci çalışma arasındaki ilişkiyi incelemek için
siyasetini desteklemektedir. Bunlar işçilerin ve köylülerin
çağrılmış bulunuyorsunuz. Amacımız, devrimci sanat ve
gerek siyaset ve gerekse kültür alanında başkaldırmalarını
edebiyatın
istememektedirler.
düşmanlarımızın
Oysa
yola
gelmez
burjuvaların
doğru
gelişme
yolunu
altedilmesini
ve
izlemesini,
milli
milli
kurtuluş
benimsedikleri kültürel zorbalık tutumu tam bir çıkmaza
görevimizin başarılmasını kolaylaştıracak öteki devrimci
saplanmıştır? Hem ülke içinde, hem de ülke dışında, gerek
çalışmalara daha fazla yardımcı olmasını sağlamaktadır.
siyasi zorbalığın, gerekse kültürel zorbalığınzorunlu
Sf:36
önkoşulları yoktur. Dolayısıya onlar için en hayırlısı, bu
Davranış sorunu: Bir kimsenin tutumundan, belirli
4
21.Yüzyılda Çin (Özet Çalışması)
sorunlar karşısında belirli davranışlar doğar. Söz gelimi, bir
kalabalık ve en sağlam müttefiklerimiz içindir. Üçüncü
kimsenin övülmesi mi, yoksa yerilmesi mi gerekir? Bu bir
olarak, silahlı işçi ve köylüler, yani devrimci savaşın temel
davranış sorunudur. İstenen davranış hangisidir? Bence her
gücünü meydana getiren Sekizinci Yol Ordusu, Yeni
ikisi de. Burada sorun, ele alınanın kim olduğudur. Üç çeşit
Dördüncü Ordu ve öteki silahlı halk birlikleri içindir.
insan
cephedeki
Dördüncü olarak da, devrimde müttefiklerimiz olan ve
müttefiklerimiz ve kendi halkımız. Halkımı kitleler ve onun
bizimle uzun süreli işbirliği yapabilecek durumda bulunan
öncüsüdür. Bu üç çeşit insandan her birine karşı farklı bir
şehir küçük burjuvazisinin emekçi kitleleri ve küçük
davranış benimsemeliyiz. Düşmanlarımız, yani Japon
burjuva aydınları içindir. Bu dört tip insan, Çin milletinin
emperyalistleri ve bütün öteki hak düşmanları söz konusu
ezici çoğunluğunu, yani en geniş halk kitlelerini meydana
olduğunda, devrimci yazar ve sanatçıların görevi Japon
getirir.
vardır:
Düşmanlarımız,
birleşik
aleyhtarı orduyu ve halkı, düşmanı altetmede tek bir
Sf: 46-47
yumruk gibi kararlılıkla savaşmaları için yüreklendirmek
Peki, bizim bu tutumumuz, faydacı bir tutum mudur?
amacıyla, düşmanın ikiyüzlülüğünü ve zulmünü sergilemek
Materyalistler genel olarak faydacılığa değil, feodal, burjuva
ve aynı zamanda onun yenilgisinin kaçınılmaz olduğunu
ve küçük burjuva sınıfların faydacılığına karşıdırlar.
göstermektir.
Materyalistler, faydacılığa lafta saldırıp gerçekte bencil ve
Sf:37-38
en dar görüşlü faydacılığa dört elle sarıla ikiyüzlülere
karşıdırlar.
Birinci sorun şudur: Kimin için sanat ve edebiyat?
Sf:57
Gerçekte bu sorun Marksistler tarafından, özellikle de
<<İnsan tabiatı teorisi. >> İnsan tabiatı diye birşey var
Lenin tarafından çok önceleri çözülmüştü. Lenin daha 1905
mıdır? Elbette vardır. Ama soyut olarak değil, somut olarak
yılında, sanat ve edebiyatımızın <<milyonlarca ve on
vardır. Sınıflı toplumda sınıflar üstü bir insan tabiatı değil,
milyonlarca emekçiye… hizmet etmesi>> gerektiğini
sınıfsal nitelikte bir insan tabiatı vardır. Biz proletaryanın ve
önlemle belirtmişti.
halk kitlelerinin insan tabiatından yanayız.
Sf:44-45
Sf:63
Peki, halk kitleleri derken ne anlıyoruz? Halkın en
<<Ben övme ve yüceltme düşkünü değilim. Aydınlık
geniş kesimlerini, toplam nüfusumuzun yüzde doksanından
olanı yüceltenlerin eserleri ille de büyük olkayabileceği gibi,
fazlasını oluşturan işçileri, köylüleri, askerleri ve şehir
karanlık olanı işleyenlerin eserleri de ille de değersiz
küçük burjuvazisini anlıyoruz. İşte bu yüzden, sanat ve
olmayabilir>>
edebiyatımız her şeyden önce işçiler, yani devrime önderlik
Sf:66
eden sınıf içindir. İkinci olarak, köylüler, yani devrimdeki en
Kitlelerin yeniçağına uymak zorunda olduğumuza
5
21.Yüzyılda Çin (Özet Çalışması)
göre, birey ile kitleler arasındaki ilişki sorununa tam bir
karşılıklı denetleme>> sloganları hangi durumda ortaya
çözüm bulmamız gerekmektedir. Lu Sün’ün şu dizeleri bize
atılmıştır? Bu sloganlar, Çin’in somut koşullarının ışığında,
ışık tutmalıdır:
sosyalist toplumda çeşitli türden gelişöelerin varlıklarını
Kaşlarım çatık, dimdik meydan okurum suçlayan
sürdürdükleri gerçeğine dayanılarak ve ülkenin iktisadi
Bilerce parmağa;
kültürel gelişmesinin ivedilikle hızlandırılması gerekliliği
Başım eğik, uysal bir öküz gibi hizmet ederim
karşısında ortaya atılmıştır.
Çocuklara.
Sf:92
Sf:71
Anayasamızın
ilkelerine,
halkımızın
büyük
Hiç kuşkusuz, Yu Ping-po gibi burjuva aydınlarına
çoğunluğunun iradesine ve siyasi partilerimizin ve
karşı tutumumz, onlarla birleşmek olmalıdır; ama onların
gruplarımızın çeşitli durumlarda açıkladıkları programlara
gençlerin zihinlerini zehirleyen hatalı düşüncelerini
dayanarak, aşağıdaki ölçütlere uygun düşen söz ve
eleştirip mahkûm etmemiz ve bu düşüncelere teslim
davranışlarımızın
olmamamız gerekir.
söyleyebiliriz:
Mao Zedung bu mektubu, Çin
doğru
olarak
kabul
edileceğini
(1) Sözler ve davranışlar, çeşitli milliyetlerden
Komünist Partisi Merkez Komitesi Siyasi
halkımızı bölmeye değil, birleştirmeye yardımcı olmalıdır.
Bürosu üyeerine ve öteki ilgililere yazmıştır.
(2) Sosyalist dönüşüme ve sosyalizmin inşasına zararlı
Sf:83
değil, yararlı olmalıdır.
Yabancılara özgü şeyleri öğrenmemizin nedeni, Çin’e
(3) Demokratik halk diktatörlüğünü baltalamaya ya da
özgü şeyleri incelemek ve geliştirmek istememizdi.
zayıflatmaya değil, sağlamlaştırmaya yardımcı olmalıdır.
Sf:86
(4) Demokratik merkeziyetçiliği baltalamaya ya da
zayıflatmaya değil, sağlamlaştırmaya yardımcı olmalıdır.
<<Yüz Çiçek Yanyana Açsın>> ve
(5)
<<Yüz Düşünce Akımı Birbiriyle Yarışsın>>
Komünüst
Partisi’nin
önderliğini
ortadan
kaldırmaya ya da zayıflatmaya değil, güçlendirmeye
27 Şubat 1957
yardımcı olmalıdır.
<<Yüz çiçek yanyana açsın>> ve <<yüz düşünce akımı
(6) Uluslararası sosyalist birliğe ve barışsever dünya
birbiriyle yarışsın>>, <<uzun süreli bir arada yaşama ve
halklarının birliğine zararlı değil, yararlı olmalıdır.
6
Download

“Kültür Sanat ve Edebiyat Üzerine” Özet Çalışması için Tıklayınız