Klasik Koşullama
Öğretim İlke ve Yöntemleri
Yrd. Doç. Dr. Cenk Akbıyık
Klasik Koşullama
Pavlov’un, köpeklerin mide ve tükürük salgılarını
çalışırken köpeğin henüz eti görmeden deneyi
yapan kişinin ayak seslerini duyduğunda salya
salgılaması, dikkatini çekmiştir.
Böylece doğal tepkilerin koşullandırılabileceğini ve
zamanla tarafsız uyaranlarla oluşturulabileceğini
keşfetmiştir.
Pavlov, bu amaçla yaptığı deneylerde, köpeğe
yiyecek vermişken, yiyecekle birlikte ya da
yiyecekten biraz sonra zil çaldığında ve bu durum
birçok kez tekrarlandığında bir süre sonra yiyecek
verilmediği halde bile köpeğin salya salgıladığını
saptamıştır.
Yani zil sesinin yiyeceğin yerini aldığını görmüştür.
Bu durum köpeğin zil sesinden sonra yiyecek
geleceğini öğrenmiş olduğunu ortaya koymaktadır.
Pavlov, bu deneyi ile klasik koşullanma olarak bilinen
ilkeyi bulmuştur.
Klasik koşullanmaya göre birçok öğrenme,
koşullandırılmış davranış zincirinden oluşmaktadır.
Klasik koşullama ile ilgili önemli kavramlar şunlardır:
 Koşulsuz uyarıcı
 Koşullu uyarıcı
 Koşulsuz tepki
 Koşullu tepki
 Nötr uyarıcı
 Bitişiklik
 Sönme
 Genelleme
 Ayırt etme
Öğrenme yaşantısı gerektirmeksizin tepkiye yol açan
uyarıcıya “koşulsuz uyarıcı” denirken, öğrenme
yaşantısı sonucu tepkiye yol açan uyarıcıya ise
“koşullu uyarıcı” denmektedir.
Koşulsuz uyarıcılar koşulsuz tepkiye yol açarken,
koşullu uyarıcılar koşullu uyarıcıya yol açar.
Nötr uyarıcı ise organizmada herhangi bir tepkiye yol
açmayan uyarıcıdır.
Bitişiklik, koşullu ve koşulsuz uyarıcıların birbirine
yakın zamanlarda verilmesidir.
Sönme, koşullu uyarıcının bir süre verilmemesi
durumunda koşullu tepkinin azalması ve yok
olması durumudur.
Örneğin zil sesine tepki vermeyi öğrenmiş bir
köpeğe uzun süre yalnızca zil sesi uyarıcı olarak
sunulduğunda köpek zil sesine tepki vermeyi
bırakmaktadır.
Sönmenin gerçekleşmemesi için koşullu ve koşulsuz
uyarıcılar aralıklarla bitişik olarak sunulmalıdır.
Genelleme, belirli bir uyarana karşı verilen koşullu
tepkinin benzer uyarıcılara karşı da gösterilmesidir.
Örneğin zil sesine tepki vermeye koşullanan bir
köpek benzer zil seslerine de aynı tepkiyi
vermektedir.
Ayırt etme, koşullu uyaranın diğer uyarıcılardan ayırt
edilmesidir.
Diğer bir deyişle ayırt etme, genellemenin tersidir.
Klasik koşullanmanın bilişsel öğrenmelerle ilgili etkisi
düşük olmasına karşın bu kuram genellikle tutum
ve duyguların biçimlendirilmesinde etkili
olmaktadır.
Örneğin okula ilk başlayan öğrencilerde okul
korkusunun oluşmaması için onların okuldan
korkmalarına yol açabilecek etmenlerin kontrol
edilerek okulu sevmelerini sağlayacak önlemlerin
alınması etkili olmaktadır.
Kaynaklar
Tekin İftar, E. (2013). Klasik Koşullanma ve Edimsel Koşullanma. G.
Can, (Ed.), Eğitim Psikolojisi. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim
Fakültesi Yayını: Eskişehir.
Senemoğlu, N. (2005). Gelişim Öğrenme ve Öğretim, Kuramdan
Uygulamaya. Gazi Kitabevi, Ankara.
http://acikders.ankara.edu.tr/
http://www.psikolik.com/
http://www.egitimpsikolojisi.com/
http://notoku.com/
Download

3. Klasik Koşullama