İÇİNDEKİLER
PROGRAM
Emek, Eşitlik, Özgürlük, Barış ve Adalet İçin...
Halklarımız Sistem Partilerine Mahkum Değildir
Partinin Hedefleri
Emperyalizme, Savaşlara, Sömürüye ve
Hegemonyacılığa Karşı Mücadele
Demokrasinin Kazanılması İçin Mücadele
Yerinde ve Yerelde Yönetim, Demokratik Özerklik
Kürt Sorununda Barış, Eşitlik Ve Demokratik Çözüm İçin Mücadele
Emeğin Haklarının Kazanılması İçin Mücadele
Halklara ve İnançlara Eşitlik ve Özgürlük İçin Mücadele
Kadınlara Eşitlik ve Özgürlük Mücadelesi
LGBT Bireyler
Ekoloji ve Yaşam Mücadelesi
Söz, Yetki ve Karar Gençlere
04
06
07
08
10
13
16
18
21
22
24
24
25
TÜZÜK
Partinin Adı ve Tanımı
Amaç
Örgütlenme İlkeleri ve İç İşleyiş
Üyelik
Fahri Üyelik
Üyelik Ödentisi
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 1
29
29
32
33
34
34
21.10.2014 15:17
34
35
36
36
36
37
37
38
38
40
41
43
44
44
46
46
47
48
49
49
49
50
51
Üye Olmak
Üyelerin Hakları
Üyelikten Çıkma
Örgütün Yapısı
Danışma Toplantıları
Merkez Organları
İl, İlçe ve Belde Örgütleri, Yurtdışı Temsilcilikleri
Kadın Meclisi ve Gençlik Meclisi
Parti Grupları
Genel Kongre
Eş Genel Başkanlar
Parti Meclisi
Merkez Yürütme Kurulu
Merkez Disiplin Kurulu
Uzlaşma Kurulu
Merkez Danışma Kurulu
İl Örgütü
İl Kongresi
İl Yönetim Kurulu
İl Disiplin Kurulu
İlçe Örgütü
İlçe Kongresi
İlçe Yönetim Kurulu
Belde Örgütü
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 2
21.10.2014 15:17
Büro, Komisyon ve Çalışma Grupları
Parti Temsilciliği
Parti Grupları
Grup Eş Genel Başkanları
TBMM Parti Grubu Yönetim Kurulu
Grup Üyelerinin Görev ve Sorumlulukları
Grup Kurulamayan Durumlar
TBMM Parti Grubu Disiplin Kurulu
İl Genel Meclisi Ve Belediye Meclisleri Parti Grupları
Gençlik Meclisi
Kadın Meclisi
Yurtdışı Parti Temsilciliği
Konferanslar
Genel Hükümler
Onursal Başkan
Genel Disiplin Kuralları
Disiplin Suç ve Yaptırımları
Geçici Madde
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 3
51
52
52
53
53
54
54
54
55
56
56
56
57
57
60
60
61
62
21.10.2014 15:17
04
EMEK, EŞİTLİK, ÖZGÜRLÜK, BARIŞ VE ADALET İÇİN...
İnsanlık tarihi bir mücadeleler tarihidir. Farklı ve tarihsel
evrelerde ve düzeylerde cereyan eden mücadelelerin en önemli
evrensel ortaklıkları eşitlik, özgürlük ve adalet arayışı olmuştur.
Büyük altüst oluşların kaynağında bu idealler olduğu gibi, sınıflı
toplumların tümüne damgasını vuran mücadelelerin esasında
da bunlar bulunur.
Bugün de bu mücadeleler sürüyor. Bugünün dünyasında,
toplumların ırkçı, milliyetçi, militer, cinsiyetçi, muhafazakar ve
piyasacı güçlere teslim olmasına karşı durmak, bu güçlere karşı
geniş bir toplumsal desteğe dayanarak mücadele etmek büyük
önem taşıyor. İnsanın insana kulluk etmediği, baskının ve
sömürünün olmadığı, savaşların yaşanmadığı, ezen ve ezilen
ilişkisinin son bulduğu; tüm insanlığın dil, din, renk, ırk, cinsiyet
farkı olmaksızın, yaşamın her alanında eşit, özgür, insanca
ve adil yaşadığı bir dünya bugün de bir özlem olarak varlığını
sürdürüyor. İnsanlık tarihinde sağlanan gelişim ve elde edilen
kazanımlar da bu özlemin boş bir hayal olmadığını gösteriyor.
Bugün dünyada hâkim olan kapitalist emperyalist sistem,
toplumsal yaşamda büyük tahribatlar yaratıp insanı
yalnızlaştırıyor; bireyi kendi emeğine, kimliğine, topluma ve
doğaya yabancılaştırıyor. İşte egemenlerin toplumsal birliktelik
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 4
21.10.2014 15:17
anlamına gelen her türlü örgütlülüğü etkisizleştirme ve
dağıtma çabasına karşı, ortak mücadele ve dayanışma ruhunu
yeniden kurmak iktidarlara ve sisteme karşı direnişin en önemli
adımıdır.
05
Egemenlere karşı verilen mücadeleleri birleştirmenin, ezilen
ve sömürülenlerin birbirlerine karşı kullanılmasının önüne
geçeceğini biliyoruz. Sorunlarımızın birbiriyle ilişkili olduğunun
bilincindeyiz. Birimizin haksızlık yaşadığı bir yerde, hiçbirimizin
özgür ve eşit olamayacağının farkındayız.
İşte Partimize ilham veren, insanlığın bu evrensel ve yerel
mücadeleleri ve edinilen deneyimlerdir. Emeğin ve ezilenlerin
kurtuluşu için; özgürlük, barış ve adalet için mücadele eden
güçlerin birliğinden oluşan Partimiz, insanlığın sınıfsız, sınırsız
ve sömürüsüz bir dünyaya ulaşacağına inanır. Üzerinde
yaşadığımız ve tüm sömürü aygıtıyla birlikte, inkarın, baskının,
asimilasyonun egemen olduğu topraklarda ise emek
mücadelesinin önündeki tüm engellerin kaldırıldığı, halkların
ve inançların özgür olduğu, kadın erkek eşitliğinin yaşandığı
demokratik bir halk iktidarını hedefler. “Etnik kimliği, kültürü,
dili ve diniyle tek tip Türk milleti” dayatmalarına karşı çoğul,
farklılıkların eşit ve gönüllü beraberliğine dayalı bir toplumsal
yaşamı; özgürlükçü ve demokratik bir Türkiye hedefini savunur.
Partimiz, yoksulluğun ve sefaletin olmadığı, adaletin, eşitliğin
ve özgürlüğün yaşam bulduğu, bütün sorunların serbestçe
tartışıldığı, kimsenin inançsal ve etnik kimliğini gizlemediği,
kimseye bu tür kimliklerin zorla dayatılmadığı, tarihiyle ve
bütün komşularıyla barışık, özgür ve demokratik bir ülke
hedefinin güncelliğini tespit ederek; emek, etnik ve dini
kimlikler, kadın, cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği, çevre ve
doğal kaynaklar konusunda her tür ayrımcılık ve sömürüye
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 5
21.10.2014 15:17
06
karşı olan her birey ve örgütün, halkın kendi demokratik
yönetimini kurmasını sağlamak üzere biraraya gelmesini
hedefler.
Partimiz, her ulustan, her dilden, kültürden ve inançtan Türkiye
işçi sınıfının, emekçilerin, üretici köylülerin, küçük esnafın,
emeklilerin, kadınların, gençlerin, aydınların, sanatçıların, LGBT
bireylerin, engellilerin, ezilen ve sömürülen tüm halk güçlerinin
arzuladığı amaca varmak üzere güçlerini birleştirdikleri ve
demokratik halk iktidarına/yönetimine yürüyenlerin partisidir.
HALKLARIMIZ SİSTEM PARTİLERİNE MAHKUM DEĞİLDİR
İşçi ve emekçilerin yaşadıkları sömürü koşullarını, halklarımıza
yöneltilmiş tüm baskı ve haksızlıkları ortadan kaldırmak, barış
içinde ve insanca yaşayabileceğimiz bir Türkiye’yi kurmak
üzere bir araya geldiğimiz günden bu yana sürdürdüğümüz
mücadeleyi, tüm siyasal süreçlere de müdahale edebilecek
siyasi partiyle zenginleştiriyoruz, güçlendiriyoruz.
Türkiye’nin baskı ve sömürüye dayalı sistemi, egemenlerin iki
ana siyasal akımı tarafından sürekli olarak yeniden üretiliyor,
buna karşı mücadele eden tüm toplumsal direniş odakları ise
baskı altında tutuluyor. Bu durumu değiştirmek için süregelen
mücadeleleri ve birikimi birleştirecek yeni bir adımı, Partimiz ile
atıyoruz.
Her dilden, her inançtan ve kültürden Türkiye halkları, mevcut
sistemin ömrünü uzatmak için birbiriyle yarışmakta olan iki
akımın politikalarına karşı güçlü bir alternatif oluşturuyor.
Halkımız, egemenlerin dayattığı neoliberal ve anti-demokratik
düzen içinde, Türk-İslam sentezci veya ulusalcı anlayışları tercih
etmek zorunda değildir.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 6
21.10.2014 15:17
Patriyarkal sistemin “ahlak” adı altında pekiştirilmesi kabul
edilemez. Kimsenin yaşam hakkı elinden alınamaz; cinsiyeti,
cinsel yönelimi, kimliği, dini veya dili yüzünden kimse
dışlanamaz, ezilemez. Kimse kendi emeğine yabancılaşmayı
kanıksamak, geçim ve yaşam kaynaklarının ipotek altına
alınmasına karşı sessiz kalmak zorunda değildir.
07
Emeğin ve ezilenlerin kurtuluşu için, eşitlik, özgürlük, barış ve
kardeşlik için mücadele edenlerin, böyle bir gelecek özlemi
içinde olanların; halkların, ezilenlerin, yok sayılanların; doğadan,
emekten, özgürlükten, eşitlikten, barıştan, adaletten ve
demokrasiden yana olanların yeni bir toplum ve insanca bir
yaşam için ortak mücadeleyi örgütlemelerinin araçlarından
biri olarak Partimiz bu ihtiyaca yanıt olmak, halkın alternatifini
oluşturmak üzere mücadele edecektir.
Her türden baskı, sömürü ve ayrımcılığa karşı olan birey ve
örgütlerin, halkın kendi demokratik yönetimini kurmasını
sağlamak üzere birlikte mücadele etmesinin zemini olan
Partimiz, günümüzde birleşik ve güçlü bir mücadelenin hem
gerekli hem de mümkün olduğunu düşünen, bu mücadelenin
zemini ve kuvveti olan Halkların Demokratik Kongresi’nden güç
alır. İzlenecek politik hattının nasıl olacağını, Kongre’nin Genel
ve Yerel Meclislerinin ve tüm Kongre bileşenlerinin verecekleri
kararların belirleyeceğini ilan eder.
PARTİNİN HEDEFLERİ
Partimiz, tüm demokratik muhalefet güçlerinin mücadele
alanlarını, ortak mücadele alanı olarak görür ve buradan
güç alır. Ezilenlerin ve sömürülenlerin; işçilerin, emekçilerin,
yoksulların, farklı ulus, dil, kültür ve inançlardan tüm halkların,
göçmenlerin, mültecilerin, kadınların, köylülerin, gençlerin,
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 7
21.10.2014 15:17
08
emeklilerin, engellilerin, LGBT bireylerin, küçük esnafın,
dışlanan ve yok sayılan bütün halkların ve inanç topluluklarının,
yaşam alanları tahrip edilenlerin buluştuğu ortak mücadele
partisidir.
Tüm halklarımızın yaşadığı toprakların tarihsel ve toplumsal
dokusunun inkârına dayalı, tekçi ve asimilasyoncu ulusal
egemenlik anlayışına karşı, Türkiye’de yaşayan tüm halkların
kültürlerinin ve kimliklerinin tanınmasını demokrasinin
vazgeçilmez unsuru olarak gören Partimiz, halkların,
başta anadilinde eğitim hakkı olmak üzere eğitim ve kültür
politikalarının hazırlanmasına ve uygulanmasına katılımının
hayata geçirilmesi amacındadır.
Partimiz, mevcut merkeziyetçi, otoriter, anti-demokratik
siyasal sisteme/düzene itirazı olanların gücünü açığa çıkarmayı
ve bu gücü örgütleyerek, demokratik ve özgürlükçü bir siyasal
düzen yaratmayı amaçlar. Bürokratik merkeziyetçi ve hantal
yapıyı köklü biçimde değiştirmeyi, halkın yerelde karar alma ve
uygulama süreçlerine en geniş katılımını sağlamayı amaçlar
ve tüm farklılıkların kendini özgürce ifade edebileceği siyasi ve
idari modellerin gerçekleşmesini hedefler.
EMPERYALİZME, SAVAŞLARA, SÖMÜRÜYE VE
HEGEMONYACILIĞA KARŞI MÜCADELE
Partimizin başlıca uluslararası amacı, savaşsız, sömürüsüz,
halkların eşitliğine dayalı yeni ve özgür bir dünya kurulmasıdır.
Partimiz, bu amaç doğrultusunda, emperyalizmin halklarımız,
Ortadoğu, Kafkasya, Balkan ve tüm dünya halkları üzerindeki
egemenlik ve baskı politikalarına; emperyalist askeri, ekonomik
ve siyasi anlaşmalara, askeri üslere ve kurumlara karşı
mücadeleyi öncelikli görevi olarak kabul eder.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 8
21.10.2014 15:17
Partimiz, hegemonyacılığa, sömürgeciliğe, işgallere, askeri
müdahale ve darbelere karşı çıkar, emperyalist saldırılara
karşı direnen halkların demokrasi, özgürlük ve sosyal kurtuluş
mücadelelerinin yanında yer alır; ulusal kurtuluş hareketlerini,
‘ulusların kendi kaderlerini tayin hakkı’ ilkesinden hareketle
destekler.
09
Partimiz, uluslararası sermaye kurum ve kuruluşlarının
dayattığı neo liberal sömürü, soygun ve talan politikalarına
karşı sürdürdüğü mücadelenin tamamlayıcı bir parçası olarak
dünyanın her yerinde bu kapsamdaki mücadeleleri destekler,
onlarla dayanışma içinde olur, tüm dünya halklarının kurtuluş
ve özgürleşme mücadelelerini kendi mücadelesi sayar. Bu
bağlamda, kapitalist merkezlerdeki toplumsal mücadele
örgütleri ve hareketleri ile yakından ve doğrudan ilişkiler
sürdürür, kapitalizme karşı gelişen mücadeleler ile uluslararası
dayanışmanın güncel örneklerini geliştirir. Latin Amerika’da
ve dünyanın diğer bölgelerinde gelişen demokratik ve halkçı
iktidar deneyimlerini ezmeye dönük saldırılara karşı durur.
Partimiz, Kıbrıs Türk ve Rum halklarının Ada’nın
bölünmüşlüğüne son verme çabalarını destekler. Kıbrıs’ın
geleceğinin Kıbrıs halklarınca belirlenmesine engel oluşturan
her türlü dış müdahale ve işgale son verilmesi, tüm yabancı
güçlerin Ada’daki askeri kuvvetlerini şartsız geriye çekmesi için
mücadele eder; Kıbrıs’ın Türkiye tarafından bir askeri üs, bir
Gladyo üssü, bir kara para aklama istasyonu veya Akdeniz’deki
bölgesel güçler ve emperyalistler arası rekabetin sıçrama
tahtası olarak istismar edilmesine son verilmesi için çaba
gösterir; Kıbrıs’ın kuzeyinin, Türkiye’den devlet denetiminde
nüfus transferi yoluyla kolonileştirme uygulamalarını teşhir
eder; Kıbrıs Türk halkının kendi kültürünü koruma ve geliştirme
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 9
21.10.2014 15:17
10
çabalarının yanında yer alır; Kıbrıs’ta geliştirilen ayrımcı ve ırkçı
şiddetin son bulması için çaba gösterir.
Partimiz Filistin halkının bağımsız devlet kurma hakkını
savunur ve işgal altındaki topraklarını kurtarma mücadelesinin
yanında yer alır; İran yönetiminin baskı altında tuttuğu Kürt
halkının siyasal statü, anadilinde eğitim, kimlik hakları ve eşitlik,
özgürlük taleplerini destekler.
Partimiz, Türkiye’nin ABD ve NATO desteğinde Suriye,
Irak ve diğer bölge ülkelerine rejim ihracı girişimlerinin ve
müdahalelerinin karşısında yer alır. Partimiz, Suriye iç savaşının
demokratik, özgürlükçü, laik ve çoğulcu bir yeni Suriye’nin
kuruluşuyla sonuçlanması ve Suriye’deki tüm farklı halkların ve
inançların kendi kaderlerini belirlemesi ve eşitliğinin sağlanması
için gösterilen çabaları destekler; bu iç savaş sırasında Rojava
(Batı) Kürdistanı’ndaki halk meclislerine dayanan özsavunma
ve özyönetim deneyimlerini savaştan çıkış ve demokratik halk
egemenliği için değerli girişimler olarak değerlendirir; Rojava’da
gelişen devrimin, demokratik ve eşitlikçi ortamın bölge ülkeleri
ve halkları açısından demokratik bir model olduğunu ve her tür
saldırıya karşı savunulmasını bir enternasyonalist dayanışma
sorumluluğu olarak kabul eder.
DEMOKRASİNİN KAZANILMASI İÇİN MÜCADELE
Partimiz, ezilen ve sömürülen halkların, işçi ve emekçilerin,
kadınların ve gençlerin, inanç gruplarının bugüne kadar verdikleri ekonomik, sosyal, kültürel ve siyasal tüm mücadeleleri kendi mücadelesi ve deneyimleri olarak görür. Türkiye’de
verilen bu mücadelelerin ürünü olarak toplumda güçlü bir
demokratikleşme isteği, işçi ve emekçi iradesinin güç bulması, özgürlükler lehine bir beklenti ortaya çıkmıştır. Partimiz,
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 10
21.10.2014 15:17
bu mücadeleleri politik bir eksende birleştirir, yükseltir ve
demokratik halk iktidarını hedefler. Demokratik halk iktidarı,
halk meclisleri temelinde örgütlenir, halkın söz ve karar
süreçlerine doğrudan katılımını sağlar.
11
Partimiz, askerî-sivil bürokratik vesayete; otoriter, katı
merkeziyetçi siyasi/idari yapılanmaya, atanmışların gücüne
ve hukuk adı altında dayatılan anti-demokratik yasalara,
uygulayıcı kurumlara, yerel idarelerin ve hizmetlerin piyasaya
terk edilmesine karşı mücadele yürütür.
Partimiz, merkezi idarenin yerel yönetimler üzerindeki
vesayetini, demokrasinin kazanılmasının önünde önemli
bir engel olarak görür. Halkın kendi kendini yönetebileceği
mekanizmaların geliştirilmesini savunur, bunun için mücadele
eder ve yaşama geçirir.
Demokrasiyi temsili meclisle sınırlı görmeyen Partimiz, halkın
tartışma, örgütlenme ve karar mekanizmalarına doğrudan
katılımının önündeki tüm engellerin kaldırılmasını, her düzeyde
halk denetiminin geliştirilmesini, halkın söz ve karar hakkını
savunur ve gerçekleştirir. İlçe-İl ve Bölge Halk Meclisleri gibi
örgütlenmelerle, halkı siyasetin öznesi haline getirmek için
mücadele eden Halkların Demokratik Kongresi’nin ilkelerini ve
mücadelelerini kabul eder.
Partimiz, halkların ihtiyaç duyduğu özerklik modellerinin ve
kendi kendilerini yönetmelerine olanak sağlayacak demokratik
yönetim biçimlerinin geliştirilmesi ve yaşam bulması için
mücadele eder.
Partimiz, baskı ve şiddeti bir yönetim tarzı olarak benimseyen
devletin bu alandaki yetkilerini sınırlayarak, düşünce, basın,
ifade, örgütlenme ve eylem hakkı başta olmak üzere, temel
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 11
21.10.2014 15:17
12
hak ve özgürlüklerin önündeki engellerin ve baskıcı yasaların
kaldırılması ve demokratik hakların sağlanması için mücadele
eder.
Partimiz, her türlü darbelerin karşısındadır. 12 Eylül
darbe Anayasası’nın ortadan kaldırılmasını, tüm darbe
kurumlarının dağıtılmasını, fiili uygulamalarına son verilmesini,
darbecilerin yargılanarak cezalandırılmasını hedefler. TMK,
TCK ve özel yetkilerle donatılmış mahkemeler kıskacındaki
adaletsiz, otoriter ceza sistemine son verilmesini; polise
hiçbir ayrıcalığın tanınmamasını, her türden işkence ve
kötü muamelenin sona erdirilmesini, cezaevlerindeki tecrit
uygulamalarının kaldırılmasını; yargının bağımsızlığını ve
demokratikleştirilmesini savunur ve bunun gerçekleşmesi için
mücadele eder.
Partimiz, cinsiyetçi olmayan, ulusu ve yurttaşlığı etnik
kimliklerden arındıran, tekçi olmayan; emeğin hakkını koruyan,
kamunun çıkarını gözeten, toplumsal ihtiyaçları temel alan,
tüm kimlik, dil, kültür ve inançların varlığını kabul ederek
güvence altına alan; ekolojik, çoğulcu, eşitlikçi, özgürlükçü,
sosyal ve demokratik bir anayasanın yapılmasını, demokrasinin
kazanılması için önemli bir mücadele alanı olarak kabul eder
ve mücadelesini bu doğrultuda geliştireceğini ilan eder. Uzun
soluklu bir halk mücadelesi ile taleplerini görünür kılarak,
anayasayı halkla birlikte inşa etmeyi hedefler. Demokratik ve
halkçı bir anayasayı, demokratik halk iktidarının/yönetiminin bir
belgesi ve ifadesi olarak değerlendirir.
Siyasi Partiler ve Seçim Yasalarının, halk iradesinin sınırsız ve
barajsız açığa çıkmasını sağlayacak şekilde demokratikleşmesi
için mücadele eder.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 12
21.10.2014 15:17
YERİNDE VE YERELDE YÖNETİM, DEMOKRATİK ÖZERKLİK
13
Partimiz için yerel yönetimler, gündelik yaşamı ilgilendiren
kararların doğrudan demokrasi ile alınacağı ve uygulanacağı
özyönetimlerdir. Yerel demokrasi anlayışımız, temsili
demokrasiyi aşan doğrudan demokrasiye dayanır. Siyasetin
demokratikleştirilmesi ve topluma ait kılınması, halkların kendi
kendini yönetmesiyle, güçlü, demokratik ve özerk yerel ve
bölgesel yönetimlerle mümkündür.
Partimizin demokratik ve özerk yerel yönetim anlayışının temel
yaklaşımları;
- Yerinde ve yerelde yönetim modelini geliştirerek yerel
demokrasiyi güçlendirmek ve özerk meclislere dayalı idari
yapının benimsenmesi için mücadele etmek;
- Doğrudan demokrasi ilkelerine uygun olarak, katılımcı yerel
yönetim modelini yerleştirmek;
- Bütçesini halkın belirlediği, rantı ve hırsızlığı, taşeronlaştırmayı
önleyen yerel yönetim anlayışını geliştirmek;
- Yerel yönetimlerde toplumsal cinsiyet eşitliğini ve ekolojik
toplum yaklaşımını hakim kılmak;
- Halkı mağdur eden ranta dayalı kentsel dönüşüm
politikalarını durdurarak, sosyal projelerle desteklenmiş yerinde
dönüşüm modelleriyle insanca yaşanabilir kentleri geliştirmek;
- Çocukların, emeklilerin ve yaşlıların kent yaşamına daha rahat
katılabilecekleri önlemleri üretmek;
- Engellilerin kent yaşamına katılmasının önündeki zorlukları
ortadan kaldırmak;
- Kamusal alanda anadilinin kullanımını, çok dilli belediyeciliği
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 13
21.10.2014 15:17
14
yaygınlaştırmak;
- Neo liberal yerel ekonomi politikaları yerine halktan ve
emekten yana sosyal politikaları hayata geçirmektir.
‘Kent hakkı’, her tür kamusal hizmeti edinme; insanca yaşama;
kültürel, ekonomik, sosyal, siyasal haklardan eşit olarak
yararlanma; kendini ve kentini yönetme, söz ve karar sahibi
olma hakkıdır. Partimiz, ‘kent hakkı’ kavramını geliştirerek,
kırsal alanları da kapsayacak şekilde ‘yerellik hakkı’nı savunur.
Bu aynı zamanda, toplumsal ihtiyaçları karşılamak üzere yerel
alanları biçimlendirme ve dönüştürme hakkıdır.
Partimiz, ‘yerellik hakkı’nı garantiye almak için;
- Merkezle yerel arasındaki ilişkiyi, yerinde yönetimin
güçlendirilmesi yönünde düzenlemek;
- Yerel yönetimleri toplumsal ihtiyaçlar temelinde geliştirmek;
- Yerel kaynakların adil ve etkin kullanımını sağlamak;
- Yerelde ortak kamusal alanların çoğaltılmasını sağlayarak,
toplumsal dayanışmayı desteklemek;
- Yerellerdeki dil, kültür, inanç ve ihtiyaç farklılıklarını gözeten
çoğulcu yaklaşımlar geliştirmek ve farklı toplumsal grupların
birbirleriyle ilişkilenmesini ve müzakeresini desteklemek;
- Yerel hafızayı canlı tutmak;
- Doğayı, suyu, ormanı, dereleri, meraları, sahilleri, tarım
alanlarını, su ekosistemini korumak ve bunların sermaye
birikim sürecinde kar ve rant alanı olarak kullanımını önlemek
yönünde mücadele eder.
Partimiz için sağlık, eğitim, çevre, kültür, ulaştırma, bayındırlık,
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 14
21.10.2014 15:17
tarım, trafik ve güvenlik hizmetleri hakkındaki kararların
alınmasında ve yürütülmesinde asli yetkili yerel yönetimlerdir.
Merkezi vesayeti ortadan kaldırmak ve yetkinin yerele azami
ölçüde devri için valilerin seçilmesini; yerellerin kendilerini,
topraklarını, bölgelerini ve kaynaklarını etkileyen gelişmeler
üzerinde söz ve karar sahibi olmalarını sağlamak demokratik
bir hedeftir.
15
Türkiye’nin tamamını kapsayacak şekilde, sosyal, siyasal,
kültürel, ekolojik, ekonomik ve coğrafi nitelikler göz önüne
alınarak, bölgelerin ve bölge meclislerinin oluşturulması
bugünün ihtiyacıdır. Bölge meclisleri Türkiye’nin geneli için
bir demokratik ve yerinden yönetim mekanizmasıdır. Bölge
meclisleri, aynı zamanda günümüz dünyasında, yerinden ve
demokratik yönetim ölçeğinin kültürel, ekolojik, ekonomik ve
toplumsal yapılara uygun bir düzenleme çalışması ve yerleşim
kademelenmesindeki ölçeğin yarattığı bir ihtiyaçtır.
Bölgelerin bu kapsamda yerel ve demokratik yapılara sahip
olması, eşitliğin, barışın ve özgürlüğün ülke düzeyinde güç
kazanmasına, halklar arasındaki güvenin ve dayanışmanın
artmasına da hizmet eder.
Partimiz, yerel halkın söz, yetki ve karar mekanizmalarında
olduğu ve denetlediği kamu hizmeti anlayışını savunur.
Kamusal hakların toplumsal haklar olduğu gerçeğinden
hareketle, yerel yönetimleri ticari hizmet üreten birimler
olarak görmez. Yerel yönetimleri, üretirken de tüketirken de
ortaklaşmayı amaçlayan bir anlayışla yeniden var etmeyi
hedefler.
Kadınların eşit katılımını güvence altına alan, kadınların özgün
ihtiyaçlarına uygun, tüm yerel kamu hizmetlerinin kadınların
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 15
21.10.2014 15:17
16
ihtiyaçlarını önceleyerek planlanması ve kadınlara pozitif
ayrımcılık ilkesiyle hayat bulan yeni bir demokratik yerel
yönetim anlayışını hayata geçirmek mümkündür.
Demokratik yerel yönetimlerde kadınlar, yereldeki kadınların
katılımıyla oluşan kadın meclisleri aracılığıyla, yerel
yönetimlere doğrudan katılır. Bu modelde kadın meclislerinin,
kentsel hizmetlerin önceliklerinin cinsiyet eşitlikçi temelde
örgütlenmesi, kadınlara ilişkin taleplerin karşılanması yönünde
alacağı kararlar, belediye, il genel meclisi gibi tüm yerel yönetim
organları tarafından uygulanır. Kadın Meclisleri, kararların
uygulanma süreçlerini denetler.
Partimiz, yerinde ve yerelde yönetimi kapsayan, demokratik ve
özerk yerel yönetimlerin hem Kürt halkının taleplerinin yerine
getirilmesinde hem de Türkiye’nin demokratikleşmesinde,
toplumsal barışın gerçekleşmesinde, halkların özgür ve gönüllü
birliğinde önemli bir rol oynayacağını savunur.
KÜRT SORUNUNDA BARIŞ, EŞİTLİK VE DEMOKRATİK
ÇÖZÜM İÇİN MÜCADELE
Partimiz, Türkiye gibi çok kimlikli, çok kültürlü, çok dilli ve
çok inançlı bir ülkede tüm farklılıkların hiçbir baskı ve ayrımcı
uygulamaya maruz kalmadan varlığını korumasını ve
geliştirmesini savunur. Halklarımızın eşit ve özgür yurttaşlık
hukuku içerisinde yaşama hakkına sahip olduklarını temel bir
ilke olarak kabul eder.
Partimiz, halklarımızın eşit, özgür ve barış içinde gönüllü
bir ortak gelecek kurabilmelerinin önündeki başlıca engel
olan, farklılıkların inkarına dayanan ‘tek’çi anlayışın ortadan
kaldırılmasını gerekli ve zorunlu görür, asimilasyona ve
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 16
21.10.2014 15:17
inkarcılığa karşı her düzeyde mücadele eder.
17
Kürt halkının kendi kaderini tayin hakkını savunan ve bunu
ilkesel yaklaşım çerçevesinde değerlendiren partimiz,
Cumhuriyet’in kuruluşundan bu yana Kürt halkının varlık ve
haklarının mutlak inkarıyla çözümsüzlüğe mahkûm edilen Kürt
sorununun, barışçı, demokratik, eşit haklara ve gönüllü birliğe
dayalı çözümünü savunur ve bunun için mücadele eder.
Partimiz, çözüm, müzakere ve barış sürecinin başarıya
ulaşmasını hedefler; Kürt halkının özgürlüğe kavuşmasının
başlıca güvencesinin halkın öz mücadelesi ve halklarımızın
birbiriyle dayanışması olduğunu savunur ve bunun
gerçekleşmesi için mücadele eder.
Partimiz, tüm kimlik ve kültür sorunlarının köklü çözümünün
demokratik, çoğulcu, özgürlükçü ve eşitlikçi bir anayasayla
mümkün olacağına inanır. Farklı kimliklerin, dillerin, inançların
ve kültürlerin hak eşitliğinin anayasal güvence altına alınması
ve bu anlayış üzerinde şekillenen bir anayasal yurttaşlık
tanımının yapılması; anadilinde eğitimin ve anadil hakkının
kamusal alan da dahil her alanda uygulanması; yerinden ve
yerelden yönetime dayalı bir demokratik özerklik işleyişin
gerçekleştirilmesi için mücadele eder.
Emekçilerin ve halkların eşit ve özgürce yaşadığı demokratik
bir cumhuriyete ulaşma yolunda Kürt halkının kendi
deneyimlerinden hareketle geliştirdiği demokratik özerklik
hedefini Kürt sorununun çözümünde önemli bir uğrak olarak
değerlendiren partimiz, Türkiye’nin demokratikleşmesi,
halkların özgür ve gönüllü birliği için demokratik özerklik
anlayışının sunduğu imkanların bütün ülkede yaşam bulması
için mücadele eder.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 17
21.10.2014 15:17
18
EMEĞİN HAKLARININ KAZANILMASI İÇİN MÜCADELE
Kapitalizme, emek sömürüsüne, yolsuzluk ve talana; gelir
dağılımındaki uçuruma, açlık ve yoksulluğa karşı, işçi ve
emekçilerin insan onuruna yaraşır ekonomik ve sosyal
koşullara sahip olmasını savunan Partimiz, esnek, sağlıksız,
güvencesiz ve sigortasız çalışmaya; sendikasızlaştırmaya,
taşeronlaştırmaya, kazanılmış hakların gaspına karşı, işçi sınıfı
ve emekçilerin haklarını savunur ve kazanımlar için mücadele
eder.
Partimiz, işsizliğe, işçi kıyımlarına ve iş cinayetlerine karşı
insanca yaşam kavgası veren işçi ve emekçilerin, yıkıma
sürüklenen küçük esnafın, ürününün karşılığını alamayan
üretici köylünün, çiftçinin yanında yer alır; taleplerinin
karşılanması için mücadele eder; işçi ve emekçilerin kazanımını
temel ilke edinir. Günlük ve haftalık çalışma sürelerinin azaltılıp,
ücretler düşürülmeksizin haftalık çalışma süresinin 35 saat
olarak belirlenmesini; işin, üretim süreçlerinin ve işliklerin işçi
sağlığını önceleyerek düzenlenmesini savunur. Asgari ücretin
dört kişilik bir ailenin tüm ihtiyaçları gözetilerek yoksulluk
sınırının üzerinde ve vergiden muaf tutularak belirlenmesini,
emekli maaşlarının yoksulluk sınırının üzerinde olmasını
savunur.
Kadın işçi ve emekçilerin üretim sürecindeki eşitsiz
konumlarına karşı verdikleri mücadeleyi destekleyen,
bunu geleceğin eşit ve özgür toplumu için hayati önemde
değerlendiren Partimiz, ev içi emeğin de değer ürettiğini tespit
eder ve ev emekçisi kadınların sosyal haklarını kazanması
için mücadele eder. Çocuk işçiliğin ortadan kaldırılması için;
göçmenler, mülteciler ve mevsimlik tarım işçilerinin çalışma
ve yaşam koşullarının insanca olması için mücadele eder. Tüm
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 18
21.10.2014 15:17
kimlik ve inançlardan işçi ve emekçilerin siyasete daha güçlü
ve örgütlü müdahalesinin olanaklarını yaratmak ve emeğin
örgütlenmesinin önündeki tüm engellerin kaldırılmasının,
özlemini duyduğu demokratik halk iktidarının/yönetiminin
temel şartı olarak kabul eder.
19
İş Yasası, Sendikalar Yasası ile Toplu Sözleşme ve Grev Yasası
ve çalışma yaşamına dair tüm yasaların, işçilerin, kamu
emekçilerinin, emeklilerin ve işsizlerin haklarını güvence altına
alacak şekilde yeniden düzenlenmesi; örgütlenme özgürlüğü
önündeki her türlü engelin kaldırılması; tüm iş kollarında toplu
sözleşme ve grev hakkının özgür biçimde kullanılması, lokavtın
yasaklanması için mücadele eder.
Kamu mallarının özelleştirilmesine, kamu hizmetlerinin
ticarileştirilmesine ve piyasalaştırılmasına karşı olan Partimiz;
herkesin eşit, nitelikli, ulaşılabilir, yeterli ve parasız kamu
hizmeti alabilmesi için mücadele eder, bunun gerçekleşeceği
demokratik bir halk iktidarını/yönetimini hedefler.
Partimiz, sağlıklı olmayı toplumsal bir hak olarak kabul
eder. Sağlık hizmetlerinin kamusal olarak, parasız, cinsiyetçi
olmayan, halk sağlığının evrensel ilkelerine dayanan ve
herkesin gereksiniminin karşılanması temelinde eşitlikçi,
ulaşılabilir olmasını ve anadilinde sunulmasını hedefler.
Eğitim bir kamu hizmetidir ve her yurttaşın yaşamı boyunca
parasız yararlanabileceği bir haktır. Eğitim sisteminin bilimsel,
demokratik, eşitlikçi ve özgürlükçü olmasını, ilköğretim
ve ortaöğretim ile birlikte okul öncesinin de zorunlu hale
getirilmesini temel ilke edinen partimiz, eğitim sisteminin tüm
kademelerinde geçişlerin sınavsız olmasını savunur.
Anadilinde eğitim, herkes için bir haktır. Partimiz, eğitimin tüm
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 19
21.10.2014 15:17
20
aşamalarında ve tüm kamusal alanlarda anadili kullanımının
serbest olmasını, yurttaşlara kendi anadillerinde kamusal
hizmet sunulmasını hedefler.
Partimiz, müfredatın belirlenmesinde bilimsel yöntemlerin ve
eğitimcilerin önerilerinin yanı sıra yerellerde kurulacak olan
Eğitim Meclislerinin taleplerinin de öncelikle dikkate alınmasını
gözetir. Cinsiyetçi olmayan, LGBTİ öğrencilerin ve çalışanlarının
nitelikli eğitim alma hakkını savunan, engellilere yönelik tüm
ayrımcılıkları kaldıran bir eğitim anlayışı temelinde sistemin
yeniden yapılandırılması ve eğitim politikalarının bu ilkeler
çerçevesinde belirlenmesi için mücadele eder.
Merkezden yönetilen, otoriter, bürokratik, halkları birbirine
yabancılaştırıcı eğitim anlayışı yerine, insan odaklı ve
demokratik eğitim anlayışını yerleştirmek için herkesin kendi
sözünü söyleyebileceği Eğitim Meclislerini tüm yerellerde inşa
etmek partimizin başta gelen amaçları arasındadır.
Engellilerin toplumsal yaşama katılımlarının önündeki bütün
sınırlamaların kaldırılması, çalışma ve sağlık haklarının güvence
altına alınmasını hedefler.
Partimiz, tarım ve hayvancılığı çökertme politikalarını
durdurmayı hedefler. Dışa bağımlı ve çökme noktasına
getirilen tarım ve hayvancılığın tekellerin ve tüccarın çıkarlarına
endekslendiği, yani piyasanın insafına terk edildiği tablonun
değişmesi ve ezilen üretici köylülüğün, çiftçinin hak ettiği
insanca yaşama kavuşması için mücadele eder. Tarımsal
kamu desteklerini yok eden, tarım satış kooperatiflerini ve
birliklerini güçsüzleştiren yasaların, uygulamaların ve ürün
kotalarının kaldırılmasını hedefleyen Partimiz, GDO’lu ürünlerin
yasaklanmasını savunur.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 20
21.10.2014 15:17
Partimiz, sanat ve kültür alanında üretenlerin, emekçilerin
haklarını destekler. Bu alanda üretilenlerin herkesçe ulaşılabilir
olması için mücadele eder. Tarihi değerleri, sanat ve kültür
eserlerini insanlığın ortak malı olarak gören Partimiz, tarihi
eserleri korumayı ve kültür değerlerini geliştirmeyi, geleceği
geçmişin ileri kültürü üstüne kurmayı esas alan bir yaklaşımı
savunur.
21
Partimiz, bilimsel bilginin toplumsal yarar öncelenerek
üretilmesini benimser. Bilimsel bilgiyi üretenlerin ifade ve
akademik özgürlüklere sahip, genel bütçeden finanse edilen
üniversite, enstitü ve araştırma merkezlerinde toplumsal
sorumluluğu önceleyerek çalışmalarını sağlamayı hedefler.
HALKLARA VE İNANÇLARA EŞİTLİK VE ÖZGÜRLÜK İÇİN
MÜCADELE
Partimiz, üzerinde bulunduğumuz topraklarda yaşayan
tüm halkların toplumsal ve tarihsel dokusuna aykırı olan
tekçi, inkârcı, asimilasyoncu egemenlik sistemine karşı, tüm
halkların, kimliklerin, dillerin, kültürlerin, inançların eşitliğini,
özgürce yaşamasını ve kendisini geliştirmesini savunur.
Gönüllü birlikte yaşamın ancak eşitlik ve özgürlük temelinde
gerçekleşebileceğini bilerek, bunun için mücadele eder.
Egemenlerin tüm halklarımıza yönelik soykırım, katliam,
imha, inkâr, sürgün, aşağılama ve asimilasyon politikalarına
karşı duran, bu anlayışları lanetleyen Partimiz, geçmişte
yaşanan acıların paylaşılması ve karanlık tarihin aydınlatılması,
yüzleşme ve hesaplaşmanın sağlanması için mücadele eder.
Aleviler, Hıristiyanlar, Museviler, Ezidiler gibi ezilen ve dışlanan
tüm inanç ve kültür grupları üzerindeki baskıların kaldırılması
için mücadele eden Partimiz, devletin dini biçimlendirme
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 21
21.10.2014 15:17
22
aracı olarak işleyen Diyanet’in kaldırılmasını, inanç sembolleri
üzerindeki her türlü baskıya son verilmesini, inanç ve ibadetin
inananların vicdanına bırakılmasını savunur.
Zorunlu din dersinin kaldırılması, Alevilerin eşit yurttaşlık
taleplerinin kabulü, Cemevlerinin ibadet yerleri olarak kabul
edilmesi, ayrımcılığa maruz kalan inançların ibadet yerlerine
eşit muamele edilmesi, yaşanan tüm kimlik sorunlarının
eşit haklar temelinde çözülmesi hedefi ile hareket eden
Partimiz, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, inanan
ve inanmayan tüm kimliklerin kendilerini özgürce ifade
etmelerinin olanaklarının yaratılması, eşitlik ve özgürlük
kapsamlı bir laiklik için mücadele eder. Bu tutum aynı zamanda
Sünni Müslümanların da inançlarının devlet tekelinden
kurtarılması, özgürleşmesi ve kendi inançlarını istedikleri gibi
yaşamaları için mücadele anlamına gelir.
İslamiyet’in sermaye düzeninin payandası yapılmasına ve
siyasete alet edilmesine karşı çıkan Müslümanlar ile Türkİslam sentezine, ırkçı ve şoven ideolojiye karşı tutum alan
Türk ulusundan ve Sünni inançtan halkımızın ezilen halkların
yanında yer alışına değer veren Partimiz, birleşik mücadeleyi
geliştirmek ve güçlendirmek için gerekli çabayı gösterir.
KADINLARA EŞİTLİK VE ÖZGÜRLÜK MÜCADELESİ
Erkek egemen sistemin (patriyarkanın), toplumun her alanında
kök salmış sistematik bir egemenlik biçimi olduğunu kabul
eden Partimiz, erkek egemenliğin, diğer tüm egemenlik ve
sömürü biçimlerinin (sınıfsal, ulusal, inançsal) karşısında özgül
bir ezme ve sömürü biçimi olduğundan hareketle, kadınların
toplumsal açıdan maruz kaldığı her türlü ezilme ve sömürülme
ilişkisinde kadınlardan yana tutum alır. Kadınların özgürleşme
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 22
21.10.2014 15:17
(kurtuluş) mücadelesini destekler, bunun kazanılması için
mücadele eder. Partimiz, başta kendi içindeki cinsiyetçilikle
mücadele olmak üzere, tüm cinsiyetçi ilişkilere ve dile karşı
mücadeleyi görev bilir.
23
Kadın emeğinin görünür kılınması ve örgütlenmesi için
çalışan Partimiz, kadın emeği üzerindeki çifte sömürüye karşı
mücadele eder. Ücretli ya da ev içi karşılıksız emek kıskacındaki
kadının örgütlenmesinin önündeki her türlü engelle mücadele
eder ve kadın hareketleriyle dayanışma içinde olur.
Kadınların kurtuluş ve özgürlük mücadelesinde temel güç
olan kadın örgütlülüğüne inanan, kadınların örgütlenmesinin
önündeki her türlü engelin kaldırılması için mücadele eden
ve kadın kurtuluş hareketiyle ilişki içinde bulunan Partimiz,
ekonomik, toplumsal, siyasal, hukuksal, kültürel ve sosyal
alanda erkek egemen sistem nedeniyle geri plana itilen
kadınların yaşadığı eşitsizliğe karşı, fiili ve gerçek bir eşitliğin
sağlanması için mücadele eder.
Bütün bu sürecin tamamlanmasına kadar pozitif ayrımcılık
ilkesinin uygulanmasını benimseyen Partimiz, tüm kurul ve
çalışma alanlarında kadınların eşit katılım ve temsil hakkı için
gerekli önlemleri alarak, düzenlemeler yapar; Anayasa ve yasalardan cinsiyetçi tüm ögelerin temizlenerek toplumsal cinsiyet
eşitliğine göre yeniden düzenlenmesi için mücadele eder.
Kadınların bedenlerinin ve cinselliklerinin denetlenmesine ve
kadınlar üzerinde erkeklerin tahakküm kurmak için sistematik
bir şekilde yürüttüğü devlet ve erkek şiddetinin her biçimine
karşı mücadele eden Partimiz, kürtajı bir kadın hakkı olarak
görür. Kadınları erkek şiddetinden korumak için ekonomik
ve sosyal politikaları benimser ve uygular. Kadınlar üzerinde
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 23
21.10.2014 15:17
24
kurulmuş olan her türlü egemenliğe, ayrımcılık ve baskıya karşı
mücadele eden Partimiz, kadınlara yönelik erkek şiddetine
karşı takındığı tavır dolayısıyla, ‘kadına yönelik cinsel şiddetin
tanınması ve soruşturulmasında kadının beyanı esastır’ ilkesini
kabul eder.
LGBT BİREYLER
Partimiz, heteroseksizmi bir tür ırkçılık olarak görür. Lezbiyen,
gey, biseksüel ve transseksüellerin (LGBT) maruz kaldıkları
homofobi ve transfobi temelli ayrımcılığa ve şiddete
karşı mücadele eder. LGBT bireylerin özgürleşmesinin
heteroseksüelleri de özgürleştireceğini savunan Partimiz,
heteroseksüelliği zorunluluk olarak gösteren ve dayatan nefret
söylemine ve nefret suçlarına karşı mücadele eder.
EKOLOJİ VE YAŞAM MÜCADELESİ
Yaşam alanlarına sahip çıkan halkımızın mücadele gücü ve
kararlılığından ilham alan Partimiz, kapitalizmin doğayı, doğal
varlıkları ve yaşamı metalaştırarak sömürmesine karşı, insanı
doğanın efendisi değil, bir parçası olarak görür. Kırda ve kentte,
doğa ve yaşam haklarını savunma ve yaşam ortamlarını
koruma mücadelesi verenlerin dayanışmasını güçlendirmeyi,
bu mücadeleleri ortaklaştırmayı ve taleplerini siyaset zeminine
taşımayı görev edinir.
Suyun ve doğanın ticarileştirilmesine, piyasa temelli enerji
politikalarına ve projelerine karşı mücadele eden Partimiz,
insan-doğa-enerji ilişkisini kullanım değeri üzerinden tarif eder;
insani ihtiyaçlar için gereken ve geçimlik tarımda kullanılan
suya parasız, temiz ve yeterli miktarda erişim hakkının güvence
altına alınmasını savunur, bunun gerçekleşmesini hedefler.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 24
21.10.2014 15:17
Partimiz, su kullanım hakkı anlaşmalarına, karbon ticaretine,
yaşamı yok eden başta HES (Hidroelektrik Santralleri) projeleri
ile termik, nükleer gibi enerji politikalarına ve ekolojik yıkıma
yol açan maden işletmeciliğine, endüstriyel atık ve kirlilik
sonucunda yaşam alanlarının tahrip edilmesine, küresel
iklim değişikliğinin nedenlerine ve sonuçlarına karşı, nükleer
denemelerin ve nükleer santrallerin yasaklanması için
mücadeleyi bir insanlık görevi sayar.
25
Kapitalizmin doğayı, doğal varlıkları ve yaşamı metalaştırarak
sömürmesine, yaşam alanlarını yok etmesine karşı, doğanın,
insanın, hayvanların ve tüm canlıların yaşam haklarının
güvence altına alınması için mücadele eden Partimiz, kentlerin
doğasızlaştırılmasına; kenti yağmalayan kentsel dönüşüm
projelerine; tarihi, kültürel varlıkların ve kamusal alanların gasp
edilmesine; sermayenin tüm yıkıcı kır ve kent politikaları ile
çevresel hizmetlerin özelleştirilmesine ve piyasalaştırılmasına
karşı mücadeleyi sürdürür.
Her yurttaş için insan onuruna yakışır barınma ve ulaşım
hakkını savunan ve bunun gerçekleşmesi için mücadele eden
Partimiz, doğal, tarihi ve kültürel varlıklara ilişkin korumaları
kaldırmayı amaçlayan mevzuat saldırılarının da karşısında
olarak, deprem, sel ve toprak kayması gibi doğal felaketlere
karşı gerekli tedbirlerin alınması için mücadeleyi sürdürür.
SÖZ, YETKİ VE KARAR GENÇLERE
Partimiz, gençliğin siyasete aktif katılımının ve temsil
edilmesinin özgür zeminidir. Gençliği işsizliğe, ucuz işgücü
sömürüsüne mahkûm eden kapitalist politikalarla mücadele
eder.
Ayrımcı, milliyetçi, cinsiyetçi, homofobik ve transfobik, tekçi
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 25
21.10.2014 15:17
26
ve niteliksiz eğitim anlayışını reddeder; herkese yaşam boyu,
parasız, eşit, demokratik, bilimsel, anadilinde ve ulaşılabilir
eğitim hakkının sağlanması ve çalışma yaşındaki her gence
sağlıklı iş olanağı yaratılması için mücadele eder.
Rekabetçi, eşitsizliğe dayanan ve eşitsizliği derinleştiren
sınav sistemini reddeder. Üniversitelerin akademik ve bilimsel
özgürlüğünü, YÖK’ün kaldırılmasını, üniversitelerin kendi
bileşenleriyle yönetilmesi modelini savunan partimiz, gençler
üzerindeki her türlü zor ve baskının, yıldırma politikalarının son
bulmasını savunur ve bunun için mücadele eder.
Gençler toplumsal yaşama eşit katılım için gerekli kaynaklara
erişmek, ihtiyaç duydukları sosyal hizmetlerden yararlanmak,
sosyal güvenceye sahip olmak ve tüm yurttaşlar gibi kaliteli ve
insanca barınma hakkına sahiptir.
Partimiz, tüm gençlik kesimlerinin eğitim, sağlık,
beslenme, barınma, ulaşım, spor, sosyal ve kültürel faaliyet
gereksinimlerinin kamusal ve parasız olarak karşılanmasını
bir gençlik hakkı olarak görür ve bu hakkın hayat bulması için
mücadele eder.
Partimiz, yaş ve tecrübe hiyerarşisini (gerontokrasi) reddeder.
Gençlerin kendi ihtiyaçlarını belirlediği ve çözümler ürettiği
araçların ve politikaların geliştirilmesini savunur. Yasalara,
seçim düzenlemelerine, resmi mevzuata ve toplumsal yaşamın
pek çok yerine sinmiş olan yaş ayrımcılığına karşı, gençlerin eşit
yurttaşlığı perspektifiyle politikalar geliştirir.
Partimiz, demokratik bir toplum içerisinde gençlerin karar
mekanizmalarına, siyasi ve toplumsal süreçlere katılımının
yerelden başlayarak sağlanması; gençlerin siyasi temsil ve
katılımı önündeki engellerin kaldırılması ve siyasete katılım
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 26
21.10.2014 15:17
kanallarının geliştirilmesi için mücadele eder. Bu çerçevede
siyasi partilere üyelik yaşının 16’ya, seçilme yaş sınırının
18’e düşürülmesini; milletvekili ve Cumhurbaşkanlığı adaylığı
için askerlik yapmış olma şartının ve Cumhurbaşkanlığı
adaylığı için 40 yaş sınırının kaldırılmasını savunur. Benzer
engellerin yerel yönetim seçimlerinde de kaldırılmasını ve yerel
yönetim organlarında, 18-27 yaş arası gençlerin katılımını
güçlendirecek ve karar alma süreçlerine dâhil edecek şekilde
kota uygulanmasını savunur.
27
Partimiz, gençlere Anayasa’nın sınırlı olarak tanıdığı
örgütlenme özgürlüğünün geliştirilmesi için mücadele eder.
Gençlerin biraraya gelerek oluşturdukları kulüp, platform,
sendika vs. gibi farklı yapılar ile kendilerini ifade etme
hakkının ve örgütlenme özgürlüğünün anayasal olarak
tanınmasını savunur. Öğrenci gençlerin lise ve üniversitelerde
ifade ve örgütlenme özgürlüğünü kısıtlayan tüm engellerin
üniversitelerin de demokratikleştirilmesiyle aşılması için
mücadele eder.
Zorunlu askerlik uygulamasının kaldırılması ve vicdani ret
hakkının yasalarca güvence altına alınması için mücadele eder.
Çocukların vazgeçilmez haklara sahip olduğunu savunan
partimiz, çocuk işçiliğine ve çocuk emeği sömürüsüne son
verilmesi, çocukları ilgilendiren bütün işlem ve faaliyetlerde,
çocuk haklarının ve yararlarının temel alınması gerektiği
yaklaşımıyla; çocukların şiddet, ihmal, suiistimal, her türlü
istismar, kötü muamele ve ayrımcılıktan korunması, başta
eğitim ve sağlık olmak üzere, tüm kamu hizmetlerinden eşit
ve parasız bir biçimde yararlanması için mücadele eder. Çocuk
hakları lehindeki tüm uluslararası sözleşmelerin çekincesiz
kabul edilmesini savunur.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 27
21.10.2014 15:17
28
***
Partimiz, işçilerin ve emekçilerin, her ulustan, her inançtan,
her kültürden ezilen ve sömürülen halkların eşitlik, özgürlük
ve adalet için verdikleri mücadelelerin ilerletici gücüdür. Tüm
toplumsal muhalefet kesimlerini, demokratik direniş odaklarını,
demokrasi, eşitlik ve barış mücadelesi veren tüm özneleri,
umut ve heyecanla ortak bir mücadele hattında buluşturmak
ve sürece müdahale etmek üzere kurulmuştur.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 28
21.10.2014 15:17
29
PARTİNİN ADI VE TANIMI
MADDE 1
PARTİ’NİN ADI: Halkların Demokratik Partisi
PARTİ’NİN KISA ADI: HDP
PARTİ’NİN AMBLEMİ: Gövdesi iki adet mor elden oluşan, yeşil yapraklar ile birlikte meyveleri çeşitli renklerden yıldızlar
olan bir ağaç tasviri.
PARTİ’NİN MERKEZİ: Parti’nin merkezi Ankara’dadır.
ADRES: -
PARTİ’NİN TANIMI:
Parti, tüm ezilenlerin ve sömürülenlerin; dışlanan ve yok
sayılan bütün halkların ve inanç topluluklarının, kadınların,
işçilerin, emekçilerin, köylülerin, gençlerin, işsizlerin,
emeklilerin, engellilerin, LGBT (Lezbiyen, Gey, Biseksüel, Trans)
bireylerin, göçmenlerin, yaşam alanları tahrip edilenlerin;
aydın, yazar, sanatçı ve bilim insanları ile bütün bu kesimlerle
birlikte mücadele yürüten güçlerin her türden baskı, sömürü
ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak ve insan onuruna yaraşır
bir yaşam kurmak üzere bir araya geldiği, demokratik halk
iktidarını hedefleyen bir siyasi partidir.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 29
21.10.2014 15:17
30
AMAÇ
MADDE 2
Parti, mevcut anti-demokratik siyasal sisteme karşı,
halklardan, ezilenlerden, yok sayılanlardan, doğadan, hayvan
haklarından, emekten, özgürlükten, eşitlikten, barıştan
ve adaletten yana olanların demokratik bir siyasal düzen
ve insanca bir yaşam için ortak mücadeleyi örgütlemeleri
gerektiğinin bilinciyle demokratik halk iktidarını hedeflemeyi;
a) Türkiye’de yaşayan tüm halkların eşit haklara dayalı
demokratik temelli siyasal hak taleplerinin tanınması; başta
anadilinde eğitim hakkının tanınması gelmek üzere kimlik
ve kültürlerinin korunması ve geliştirilmesi yönünde gerekli
mücadeleyi yürütmeyi;
b) Dışlanan ve ayrımcılığa maruz kalan tüm inanç
topluluklarının ve inanmayanların düşünce, ifade, vicdan
ve ibadet özgürlüklerinin eşit vatandaşlık hakları temelinde
çözüme kavuşturulması için mücadele etmeyi;
c) Kapitalizme ve emek sömürüsüne karşı tüm işçilerin,
emekçilerin, yoksul köylüler ile tüm çalışanların onurlu, adil,
güvenceli, güvenli ve sağlıklı çalışma koşullarına ve sosyal
güvenliğe sahip olma hakkını savunmak; siyaset yapma,
siyasal ve sendikal örgütlenme özgürlüğü önündeki tüm yasal
ve fiili engelleri kaldırmak için mücadele geliştirmeyi;
d) Yoksulluğa itilen köylüler, küçük esnaf, emekliler, yaşlılar
ve işsizler gibi toplumsal kesimlerin ortak mücadelesini
geliştirmeyi;
e) Emperyalizmin dünya halkları üzerindeki egemenlik
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 30
21.10.2014 15:17
31
politikalarına; ekonomik, siyasi ve askeri anlaşmalarına,
kurumlarına; sömürgeciliğe ve işgallere, askeri üslerine karşı
mücadele etmeyi; bölge ve dünya halklarıyla enternasyonalist
dayanışmayı geliştirmeyi;
f) Siyasal, ekonomik ve toplumsal yaşamın her alanında
cinsiyetler arası eşitsizliğe karşı çıkarak, erkek egemen
sistemin ve kadınlara yönelik şiddetin ortadan kaldırılması için
mücadele etmeyi;
g) Gençliği, tekçi, milliyetçi, ayrımcı, cinsiyetçi eğitim sistemine
ve eşitsizliği derinleştiren sınav sistemine terk eden; işsizliğe
ve ucuz işgücü sömürüsüne mahkûm kılan politikalara karşı,
siyasete aktif katılımlarının ve temsiliyetlerinin önündeki tüm
engellerin kaldırılması, herkese parasız, eşit, demokratik,
bilimsel ve anadilinde eğitimin sağlanması konusunda
mücadele etmeyi;
h) Çocukları ilgilendiren bütün işlem ve faaliyetlerde, çocuğun
hakları ve yararının temel alınması gerektiği yaklaşımıyla,
çocukların şiddet, ihmal, suistimal, her türlü istismar, kötü
muamele ve ayrımcılıktan korunması, başta eğitim ve sağlık
olmak üzere tüm kamu hizmetlerinden eşit ve parasız bir
biçimde yararlanması için mücadele vermeyi;
i) Lezbiyen, gey, biseksüel ve trans bireylerin
heteroseksizmden kaynaklanan kamusal ve toplumsal
yaşamda mâruz kaldıkları şiddet, dışlanma, ayrımcılık, nefret
suçu ve söylemlerine karşı mücadele geliştirmeyi;
j) Engellilerin kamusal ve toplumsal yaşama eşit koşullarda
katılım sağlayabilmeleri için, ayrımcı uygulamalara ve
engellerinden kaynaklanan sorunlarına karşı çözüm üretilmesi
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 31
21.10.2014 15:17
32
yönünde mücadele geliştirmeyi;
k) Çözümsüzlüğe terk edilen Kürt sorununda kalıcı bir barışın
sağlanması ve Kürt halkının tüm sorunlarının kolektif haklar
kapsamında demokratik çözüme kavuşturulması için mücadele
vermeyi;
l) Ulusların özgür ve demokratik birliği ilkesi çerçevesinde,
demokratik özerklik dahil olmak üzere halkların ihtiyaç duyduğu
çeşitli yönetim biçimlerinin tartışılması, hayata geçirilmesi ve
kendi kaderlerini tayin hakkı için mücadeleyi geliştirmeyi;
m) Militarizme ve siyasi iktidarların bu doğrultudaki
politikalarına karşı, barış ve halkların kardeşliği temelinde
politikalar savunmayı, zorunlu askerliğin kaldırılması ve vicdani
ret hakkının tanınması için mücadele vermeyi;
n) Kapitalizmin doğayı, doğal varlıkları ve yaşamı
metalaştırarak sömürmesine, yaşam alanlarını yok etmesine
karşı, doğanın, insanın, hayvanların ve tüm canlıların yaşam
haklarının güvence altına alınması için mücadele yürütmeyi;
o) Yurtdışında göçmen ve mülteciler arasında eşit sosyal ve
siyasal haklar talebi temelinde mücadeleyi geliştirmeyi, ırkçı
ve ayrımcı politikalara karşı mücadele örgütlemeyi, göçmen ve
mültecilerin bulundukları ülkelerdeki işçi ve emekçilerle ortak
mücadeleyi hayata geçirmeyi; yurtdışındaki güçlerini meclisler
temelinde ve kendi özgün örgütlenme yöntemlerini geliştirme
yönünde seferber etmeyi amaçlar.
ÖRGÜTLENME İLKELERİ VE İÇ İŞLEYİŞ
MADDE 3
a) Parti, tüm demokratik muhalefet güçlerinin özgül mücadele
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 32
21.10.2014 15:17
33
alanlarını ortak mücadele alanı olarak kabul eder;
b) Halkların kendi gelecekleri ile ilgili her konuda demokratik
temelli hak taleplerini ve kararlarını esas alır;
c) Demokratik muhalefet güçlerinin irade ve inisiyatifinden
hareketle üyelerinin ifade, düşünce ve inanç özgürlüğünü tanır;
demokratik, katılımcı ve şeffaf bir işleyişi benimser;
ç) Üyelerinin insanlığa, halka, doğaya ve mensubu olduğu tüm
parti kurullarına karşı sorumluluğunu esas alır;
d) Tüm karar alma süreçlerinde azınlık görüşlerin ifade haklarını
korur;
e) Tüm karar alma mekanizmalarında kadınlar lehine en az eşit
temsili esas alır ve uygular.
f) Tüm karar alma mekanizmalarında gençlerin temsiliyetini
esas alır ve uygular;
g) Aday olduğu takdirde engellilerin karar alma
mekanizmalarında temsiliyetini güvence altına alır;
h) Parti’de yetkili kurul ve kurumlar seçimle oluşturulur.
Seçenlerin seçtikleri yöneticileri geri çağırma hakları vardır; bu
hak, organlar aracılığıyla gerçekleşir;
ı) Parti’de bütün üyeler eşittir ve eşit haklara sahiptir;
i) Bir üye aynı organa kuruluş kongresinin dışında, en fazla
olağan iki seçimli dönem üst üste seçilebilir. Bir olağan seçimli
dönem ara verdikten sonra yeniden aday olunabilir.
j) Karar almada öncelikle konsensüs aranır, olmadığı
durumlarda oy çokluğuyla karar alınır.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 33
21.10.2014 15:17
34
ÜYELİK
MADDE 4
18 yaşını dolduran, medeni ve siyasal haklarını kullanma
yeterliliği olan, Parti Tüzüğü’nü, Programı’nı ve ilkelerini
benimseyen herkes partiye üye olabilir.
FAHRİ ÜYELİK
MADDE 5
a) Partiye özel katkısı olabilecek kişiler parti örgütleri
tarafından fahri üye olarak kaydedilebilir. Fahri üyeler partinin
asıl üyelerine tanınan tüm haklardan tüm örgüt kademelerinde
etkin bir biçimde yararlanır ve aynı yükümlülükleri yerine
getirir. Fahri üyelerin kayıtlarının tutulması, yükümlülükleri
ve haklardan yararlanma usulleri ve partinin seçimli ve
seçimsiz kurullarında yer alma oranları Parti Meclisi tarafından
düzenlenen yönetmelikte yer alır. Parti örgütleri fahri üyelere
dair bütün işlemleri bu hükümlere göre yapar.
b) Tek dereceli seçimle oluşturulan organlara ve Disiplin
Kurulu’na fahri üye danışman olarak belirlenmez.
ÜYELİK ÖDENTİSİ
MADDE 6
Parti üyelerinin ödeyeceği aylık ödentinin alt sınırı 5 TL, üst
sınırı ise 250 TL’dir.
ÜYE OLMAK
MADDE 7
Partiye üye olmak isteyenler ikametgah kaydının bulunduğu
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 34
21.10.2014 15:17
35
ilçedeki parti örgütüne başvurur. Başvurular ilçe örgütü
tarafından en geç bir ay içinde incelenip karara bağlanır. Bir
ay içinde karar verilmemişse başvuru kabul edilmiş sayılır.
Parti açısından doğrudan üye yazımı yararlı görülenler ile
genel ve ara yerel ve genel seçimlerde aday olmalarında yarar
görülenlerin başvuruları üzerine, Parti Meclisi ve Merkez
Yürütme Kurulu doğrudan üye yazımı yapabilir ve üye kabul
edilenler ikametgah kaydının bulunduğu ilgili ilçe örgütüne
bildirilir. İl Yönetim Kurulları da üyelik başvurusunu alır ve üyeliği
doğrudan kabul edebilir ve ilgili belgeleri üyenin ikametgahının
bulunduğu ilçe örgütüne iletir.
Üyeliği reddedilenler, 15 gün içinde, bir üst organa itiraz
edebilirler; üst organın kararı kesindir. İlçe ve il örgütleri
başvuruları sonuçlandırır ve vakit geçirmeksizin bir üst organa
iletir. Yurtdışında bulunup üye olmak isteyenler, bulundukları
ülkede Parti Temsilciliği varsa, temsilciliğe başvurur. Başvuru,
Temsilcilik tarafından en geç 1 ay içinde incelenip karara
bağlanır. Başvuran üyeliğe kabul edildiği takdirde, Türkiye’deki
en son ikametgâh adresinin bulunduğu il veya ilçeye kaydı
yapılır.
Üyelik ile ilgili diğer hususlar Parti Meclisi tarafından
hazırlanacak Üye Kayıt Yönetmeliği’nde düzenlenir.
Parti üyeleri, partinin birden fazla örgüt birimine üye
kaydolamaz, aksi halde son kayıt tarihinden önce yapılmış olan
üyelik kaydı geçersizdir.
ÜYELERİN HAKLARI
MADDE 8
• Yetkili organlara önerilerde bulunmak,
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 35
21.10.2014 15:17
36
• Bilgilendirme, tartışma ve politikalar saptayıp kararlar
alınması için toplantılar istemek,
• Gereğinde yöneticileri Tüzük hükümleri uyarınca geri
alabilmek,
• Kendi organında çözülemediğini düşündüğü konuları ve
eleştirilerini, en üst organa kadar, üst organlara sırasıyla
iletmek ve yanıt istemek,
• Seçim ve karar süreçlerine katılmak ve yönetici organlara
aday olmaktır.
ÜYELİKTEN ÇIKMA
MADDE 9
Parti gönüllü bir birliktir ve her üye dilediğinde üyelikten istifa
etme hakkına sahiptir. İstifa, kayıtlı bulunulan Parti örgütüne
yazıyla bildirilir. Parti örgütü, istifayı işleme koyar ve üst
organlara iletir.
ÖRGÜTÜN YAPISI
MADDE 10
Parti Örgütü; merkez organları, il örgütü, ilçe örgütü, belde
örgütü, temsilcilikler ve yurtdışı temsilcilikleri, kadın meclisi,
gençlik meclisi ile TBMM Parti Grubu, İl Genel Meclisi Grupları
ve Belediye Meclisi Grupları’ndan oluşur.
DANIŞMA TOPLANTILARI
MADDE 11
Parti yetkili kurullarına, siyasal kararlarla ve seçimlerle ilgili
önerilerde bulunmak üzere gerçekleşen merkez, il ve ilçe
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 36
21.10.2014 15:17
düzeyindeki danışma toplantılarıdır. İhtiyaç halinde ilgili
yönetim birimi tarafından toplantıya çağrılır. Parti danışma
toplantılarına üyeler ve ilgili organların davet ettiği kişiler katılır.
37
Parti Danışma toplantılarına katılım esasları ve çalışma şekli
çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
MERKEZ ORGANLARI
MADDE 12
a) Genel Kongre
b) Eş Genel Başkanlar
c) Parti Meclisi
d) Merkez Yürütme Kurulu
e) Merkez Disiplin Kurulu
f) Uzlaşma Kurulu
g) Kadın Meclisi
h) Gençlik Meclisi
ı) Merkez Danışma Kurulu
İL, İLÇE VE BELDE ÖRGÜTLERİ, YURTDIŞI TEMSİLCİLİKLERİ,
KADIN MECLİSİ VE GENÇLİK MECLİSİ
MADDE 13
a) İl ve İlçe Kongreleri
b) İl ve ilçe başkan ve eş başkanları, il ve ilçe yönetim kurulları
c) Belde Örgütleri
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 37
21.10.2014 15:17
38
d) İl Kadın Meclisi
e) İl Gençlik Meclisi
f) İl Disiplin Kurulu
g) Yurtdışı Temsilcilikleri
PARTİ GRUPLARI
MADDE 14
a) TBMM Grubu Genel Kurulu
b) TBMM Grubu Yönetim Kurulu
c) TBMM Grubu Disiplin Kurulu
d) İl Genel Meclisi Parti Grupları
e) Belediye Meclisleri Parti Grupları
GENEL KONGRE
MADDE 15
Genel Kongre, Parti’nin en üst organıdır. Seçilmiş ve doğal
delegelerden oluşur. Genel Kongre’nin seçilmiş delegeleri
1100 kişiden fazla olamaz. Delegeler İl Kongreleri’nce seçilir.
Son İl Kongresi’nde seçilmiş delegeler Kongre delegesidir.
İllerin seçeceği delege sayısı, illerin milletvekili sayısının en çok
iki katı kadardır. Genel Kongre delegelerinin sayısı ve seçim
yönteminin ayrıntıları, Parti Kongreleri öncesinde, Parti Meclisi
tarafından bir genelgeyle bütün parti örgütüne bildirilir.
Eş Genel Başkanlar, Onursal Genel Başkan, Parti Meclisi asil
üyeleri, Merkez Disiplin Kurulu asil üyeleri, Uzlaşma Kurulu
asil üyeleri ve üyeliği devam eden parti kurucuları ile partili
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 38
21.10.2014 15:17
39
milletvekilleri, bakanlar, partili büyükşehir ve il belediye
başkanları ile il genel meclis başkanları Kongre’nin doğal
delegeleridir. Parti kurucularının sayısı, Genel Kongre’nin
seçilmiş delegelerinin yüzde on beşinden çoksa, kurucular
aralarında toplanarak, bu oranı sağlamak üzere, delegelerini
seçerler. Genel Kongre’nin doğal delegeleri il kongrelerinde
ayrıca Genel Kongre delegesi olarak seçilemezler.
Genel Kongre olağan olarak iki yılda bir toplanır.
Eş genel başkanlar, Parti Meclisi ya da Genel Kongre
delegelerinin beşte birinin yazılı isteğiyle, Genel Kongre
olağanüstü olarak toplanır. İstek halinde, gündem isteğinin
Genel Merkez’e ulaşmasından başlayarak en çok iki ay içinde,
eş genel başkanlar ve/veya Parti Meclisi genel kongreyi olağan
üstü toplamakla yükümlüdür. Gündemi çağıranlar tarafından
önerilir.
Parti Meclisi, gerekli gördüğünde, İl ve İlçe Kongreleri ile birlikte
Genel Kongre’yi en çok bir yıl erteleyebilir.
Olağan ya da Olağanüstü Kongre’nin yeri, günü ve gündemi,
on beş gün öncesinden örgütlere bildirilir. Kongre delegelerinin
onda birinin imzasıyla gündeme madde eklenmesi
kararlaştırılabilir.
Kongre’nin toplantı yeter sayısı, delege tam sayısının salt
çoğunluğudur. İlan edilen gün ve saatte toplanmak için
yeter sayı oluşmazsa, Kongre, en geç bir hafta içerisinde
çoğunluksuz olarak aynı gündem ve katılan delegelerle toplanır.
Bu durumda, karar yeter sayısı, katılanların üçte ikisidir.
Kongre Divanı, bir başkan, iki yardımcısı ve iki sekreterden
oluşur ve açık oyla seçilir.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 39
21.10.2014 15:17
40
Kongre’ye sunulacak rapor ve belgeler, en az yedi gün
öncesinden kongre delegelerine ulaştırılır ve parti iradesinin
yansıması için, örgüt içinde tartışılması sağlanır. İl ve İlçe
Yürütme Kurulları, bu çalışmayı örgütlemekle yükümlüdür.
Kongre, dünya, ülke ve Parti’yi ilgilendiren tüm konuları tartışır
ve Parti’yi bağlayıcı kararlar alır. Eş genel başkanlar, Parti
Meclisi, Merkez Disiplin Kurulu ve Uzlaşma Kurulu’nu gizli oyla
seçmek; Parti’nin Tüzük ve Programı’nda değişiklik yapmak;
Parti’nin gelir-gider kesin hesabını kabul ve ibra etmek veya
kesin hesabı reddetmek; Parti’nin kapanmasına veya başka
bir partiyle birleşmesine ve böylece hukuki varlığının sona
ermesine; Parti’nin hukuki varlığının sona erdirilmesi kararı
üzerine, Parti’nin mallarının tasfiye veya intikal şekline kararlar
vermek Genel Kongre’nin yetkilerindendir.
EŞ GENEL BAŞKANLAR
MADDE 16
Eş Genel Başkanlar, Merkez Disiplin Kurulu ve Uzlaşma Kurulu
hariç bütün parti örgütünün başkanıdır ve Parti’yi temsil
ederler. Parti’yi bağlayıcı açıklamalarda bulunmaya, görüşmeler
yapmaya, ilişkiler kurmaya yetkilidirler.
Eş Genel Başkanlar, Parti yönetim organlarını, kurul ve
komisyonları, görevlileri birlikte ya da ayrı ayrı toplantıya
çağırabilirler ya da Parti Meclisi üyelerini bu işle
görevlendirebilirler. Parti çalışmalarının uygun şekilde yürümesi
için gerekli önlemleri alırlar.
Eş Genel Başkanlar, Parti Meclisi’nin de başkanıdırlar.
Eş Genel Başkanlar, Kongre’de delege tam sayısının salt
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 40
21.10.2014 15:17
41
çoğunluğu ile seçilir. Seçim, gizli oy açık sayım yöntemiyle
yapılır. İlk iki oylamada yeterli oy sağlanamazsa, üçüncü
oylamada en çok oy alan iki üye, eş Genel Başkan seçilirler.
Eş Genel Başkanlardan birinin ya da ikisinin herhangi
bir nedenle görevinden ayrılması halinde, Genel Kongre
toplanıncaya kadar Parti Meclisi, Parti’yi temsil yetkisini, kendi
içinden seçeceği bir ya da iki üyeye vekaleten tevdi eder. En geç
45 gün içinde eş genel başkan veya başkanları seçmek üzere
genel kongreyi olağanüstü toplantıya çağırır.
PARTİ MECLİSİ
MADDE 17
Parti Meclisi, Eş Genel Başkanlar ve Kongre’de seçilen 100 asil
ve 50 yedek üyeden oluşur. Aday olduğu takdirde organ tam
sayısının 1/5’ini geçmemek üzere fahri danışman belirlenir. Bu
oran yedek fahri danışmanlar için de geçerlidir.
Parti Meclisi, iki kongre arasında partinin en yetkili organıdır.
• Parti Program ve Tüzüğü’ne, Kongre kararlarına uygun
olarak, tüm konularda tam yetki ile kararlar alır, Parti’nin ilke ve
politikalarını belirler ve uygular.
• Parti Meclisi, Parti’nin tüzel kuruluşlarla ilişkisini ve bu ilişkinin
yürütülmesinde izlenecek yol ve yöntemleri kararlaştırır.
• Çalışma dönemi ile ilgili Kongre’ye sunulacak raporu,
görüşülmesini istediği öneriler ve karar tasarılarını hazırlar.
• Büyük Kongre’ye kesin hesap, bilanço ve bütçe tasarısını
sunar.
• Parti Meclisi; örgütsel nedenler ve seçim gerekleri nedeniyle
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 41
21.10.2014 15:17
42
İl Yönetim Kurulu’nu görevden alabilir. Parti Meclisi, görevden
aldığı İl Yönetim Kurulu yerine yenisini geçici olarak atar. Bu
kurul en geç 45 gün içinde İl Kongresi’ni toplar. İl Kongresi, İl
Yönetim Kurulu’nu seçer.
• Parti Meclisi, en geç 2 ayda bir toplanır. Toplanma yeter sayısı
organ tam sayısının salt çoğunluğudur. Kararlarda konsensüs
aranır. Konsensüs oluşmadığı durumlarda karar yeter sayısı
toplantıya katılanların 2/3’üdür.
• Parti Meclisi, Eş Genel Başkanlardan biri ya da ikisi veya MYK
tarafından, en az yedi gün öncesinden hazırlanan gündemle
toplantıya çağrılır.
• Parti Meclisi, ülkedeki siyasi gelişmeleri ve halk hareketinin
sorunlarını izler, çözümler ve Parti’nin özel politikalarını
geliştirip uygular.
• Parti içi yaşam, eğitim ve parti yayınlarını planlayıp, örgütler
ve yönetir. Kongre çalışmalarını örgütleyip gerekli hazırlıkları
yapar, bununla ilgili yönetmelikleri hazırlar.
• Parti Meclisi, Parti üyeleri ve Parti üyesi olmayanlardan
kendisine bağlı çalışma grupları, bürolar ve komisyonlar
oluşturabilir.
• Parti Meclisi, bilgi almak için ya da bir konuda görüşmek
üzere, toplantılarına TBMM Grup Başkan Vekillerini, partili
bakan ve milletvekillerini, belediye ve il eş başkanlarıyla
genişletilmiş PM toplantıları yapabilir. PM üyesi olmayanlar oy
kullanamaz.
MERKEZ YÜRÜTME KURULU
MADDE 18
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 42
21.10.2014 15:17
43
* Merkez Yürütme Kurulu, Eş Genel Başkanlar ile PM
tarafından seçilen 29 üyeden oluşur. Aday olduğu takdirde
1/5 oranında fahri danışman görevlendirilir. MYK üyeliklerinde
boşalma olması halinde, Parti Meclisi’nde yenileri seçilir.
* Merkez Yürütme Kurulu, Parti Program ve Tüzüğü hükümleri
ile Genel Kongre ve Parti Meclisi’nin kararlarını günlük olarak
yürütür, uygular ve takip eder.
• Merkez Yürütme Kurulu, kendi içinden Genel Sayman ve
gerekli gördüğü sayıda, görev alanları tarif edilmiş, yetkileri
belirlenmiş Eş Genel Başkan Yardımcısı’nı seçer.
• Eş genel başkan yardımcıları, eş genel başkanların
görevlendirmesiyle, parti adına açıklamalarda bulunur,
görüşmeler yapar ve eş genel başkanların bulunmadığı yerlerde
partiyi temsil eder. MYK gerekli gördüğü hallerde eş genel
başkan yardımcılarını görevden alıp, yeni görevlendirmeler
yapar.
• MYK, en geç iki haftada bir olağan, Eş Genel Başkanlar ve/
veya Merkez Yürütme Kurulu üyelerinin 1/5’inin istemi üzerine
olağanüstü toplanır. Toplantıları eş genel başkanlardan biri,
olmaması halinde görevlendirdikleri bir eş genel başkan
yardımcısı yönetir.
• MYK, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır, toplantıya
katılanların 2/3’ünün çoğunluğu ile karar alır. Gündemini eş
genel başkanlar ve görevlendirilen eş genel başkan yardımcıları
hazırlar.
• MYK, ihtiyaç halinde ve gerekli gördüğü durumlarda
bileşenlerin başkanları, eş başkanları, eş sözcüleri ve
temsilcileriyle toplantılar yapar.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 43
21.10.2014 15:17
44
• MYK ayrıca kendi içinde ihtiyaca uygun olarak iş bölümü
yaparak çalışır. Çalışma esasları ve usulleri PM tarafından
hazırlanan bir yönetmelikle düzenlenir.
• Genel Sayman, parti gelir ve giderlerini planlamak, gelir
kaynaklarını örgütlemek ve harcamaları tutumlu bir şekilde
yapmakla görevlidir. Genel Sayman, gelir gider defterinin,
demirbaş kayıtlarının ve kesin hesapların düzenli tutulmasını
sağlar.
MERKEZ DİSİPLİN KURULU
MADDE 19
Merkez Disiplin Kurulu, Genel Kongre tarafından gizli oyla
seçilen en az 7 asıl, 2 yedek üyeden oluşur.
Kurul, seçiminden sonraki 15 gün içinde yapacağı ilk
toplantısında Başkanı’nı seçer. Çalışma koşul ve yöntemleri PM
tarafından hazırlanacak Disiplin Yönetmeliği ile belirlenir.
UZLAŞMA KURULU
MADDE 20
a) Tanımı:
Parti tüzüğünde ve siyasi partiler yasasında yer alıp disiplin
kurulu çalışmalarının konusu olan sorunların dışında kalan
anlaşmazlık alanlarında, tarafların kabulü halinde uzlaşmalar
yoluyla çözüm arayan merkezi parti kuruludur.
b) Seçimi:
Büyük kongrede iki yıllığına seçilen beş üyeden oluşur. Bu
kurula seçilenler başka bir kurulda yer alamaz. Oluşumunda
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 44
21.10.2014 15:17
45
partinin cinsiyet temsili ilkeleri uygulanır. Ayrıca iki de yedek
üye belirlenir.
c) Görev ve yetkileri:
Siyasi Partiler Yasası ile Tüzüğün 55 ve 56. madde kapsamında
yer alan disiplin suçlarının dışında kalan ve parti suçu tanımına
girmeyen konularda, parti içindeki bireyler, gruplar, bileşenler,
kümeler ve benzerini ilgilendiren muhtelif anlaşmazlıkların
uzlaşma yoluyla çözümüne katkıda bulunmak amacıyla görev
yapar.
d) Çalışma ilkeleri:
İlgili bireylerin, çevrelerin, bileşenlerin, grupların, kümelerin
ve benzerinin doğrudan veya bağlı bulundukları ilçe ve/veya il
yönetim kurullarına, MYK’ya veya doğrudan kurulun kendisine
başvurusuyla anlaşmazlık dosyası üzerinde çalışma yapar.
Parti yönetim organları kendilerine yapılan başvuruyu en geç iki
hafta içinde Uzlaşma Kurulu’na teslim eder. Kurul dosyayı ele
aldığı ilk toplantıdan itibaren en geç iki ay içinde sonuçlandırır.
Parti yönetim organları dosya hakkında görüşme açamaz ve
görüş bildiremez. Dosyayı kurula teslim etmekle yükümlüdür.
Uzlaşma Kurulu’nun çalışmalarında yaptırım uygulanmaz ve
mutlak çözüm aranmaz. Temel ilke uzlaşma yoluyla çözüm
aranmasıdır. Taraflardan birinin vazgeçmesi halinde, kurul
dosya üzerindeki çalışmasını, hangi aşamada olursa olsun,
karar almaksızın sona erdirir.
En az dört üyeyle toplanır ve organ ilk toplantısında bir
koordinatör belirler. Çalışmanın yöntemine kurul kendi karar
verir.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 45
21.10.2014 15:17
46
Organ tam sayısının 4/5 çoğunluğuyla karar alır. Taraflar birlikte
istedikleri takdirde, varılan uzlaşma sonuçları parti kamuoyuna
açıklanabilir.
Sonucu yazılı veya sözlü olarak muhataplarına bildirir. Sonuç
alınamayan bir dosya bir yıl geçmeden tekrar görüşülmez.
Bunların dışında kalan hususlar PM tarafından yapılacak
yönetmelikte yer alır.
MERKEZ DANIŞMA KURULU
MADDE 21
Merkez Yürütme Kurulu tarafından oluşturulur. Katılımcı
sayısı ve bileşimi MYK tarafından belirlenir. Tarih ve gündemi
talepler dikkate alınarak oluşturulan toplantıların çağrısı MYK
tarafından yapılır. Parti Meclisi’ne bağlı çalışır. Toplantıda dile
getirilen tavsiye (ler) MYK tarafından PM’ye sunulur.
İL ÖRGÜTÜ
MADDE 22
İl Örgütü, il kongresi, il başkanı, il eş başkanı, il yönetim kurulu,
il disiplin kurulu, ilçe ve belde örgütleri, il gençlik meclisi, il kadın
meclisi, temsilcilik ve temsilcilerden oluşur.
İL KONGRESİ
MADDE 23
İl Kongresi, genel kongre’nin yapılmasına engel olmayacak
süreler içerisinde toplanır. Bu süre 2 yıldan az, 3 yıldan fazla
olamaz. İlçe Kongrelerinde seçilen delegelerden oluşur. Delege
sayısı 600’ü geçemez. Ancak ilçe örgütlerinin kurulmadığı ya
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 46
21.10.2014 15:17
47
da ilçe kongrelerinin yapılmadığı iller ile üye sayısı 600’den az
illerde il kongresi doğrudan il üyelerinin katılımı ile yapılır. İlin
partili milletvekilleri, ilin partili İl Büyük Şehir Belediye Başkanı,
İl başkanı ve İl Yönetim Kurulu ve İl Disiplin Kurulu üyeleri İl
Kongresi’nin doğal delegeleridir.
İl Kongresi’nin toplanmasına ve delegelerin belirlenmesine
ilişkin yöntem ve ayrıntı, ilçelerin kongre tarihinden en az
bir ay önce PM tarafından hazırlanan bir “parti içi seçim
yönetmeliği”yle Parti örgütlerine bildirilir.
İl Kongresi, dünya ve ülke sorunlarıyla parti politika ve
kararlarının ilde uygulanışını tartışır ve kararlar alır.
İl Kongresi, Genel Kongre delegelerini, İl Başkanı’nı, İl Yönetim
Kurulu’nu ve İl Disiplin Kurulu’nu seçer. İl eş başkanı, partinin
ilkeleri dikkate alınarak kongrede seçilen yönetim kurulu üyeleri
arasından belirlenir.
İYK’nın çalışma raporuyla mali raporunu tartışıp, kesin hesapla
birlikte kararlaştırır ve tahmini il bütçesini onaylar.
İl Kongresi, İYK’nın belirlediği yer, gün ve gündemle toplanır.
Kongre’nin toplanma yeter sayısı delege tam sayısının salt
çoğunluğudur.
İlk çağrıda çoğunluk sağlanamazsa, en geç bir hafta içinde
aynı gündemle çoğunluksuz olarak toplanır. İl Kongresi’nde
delegelerin onda birinin önerisiyle gündeme madde eklenebilir.
Olağanüstü İl Kongresi, PM veya İYK kararıyla veya il
delegelerinin beşte birinin yazılı isteğinin İl YK’ya iletilmesiyle
toplanır. Delegelerin istekleriyle toplandığında, gündem, istekte
belirtildiği gibidir.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 47
21.10.2014 15:17
48
İL YÖNETİM KURULU
MADDE 24
İl Yönetim Kurulu, kongrede seçilen il başkanı dahil en az 7
üyeden oluşur. En az iki yedek üye seçilir. İl eş başkanı parti
ilkeleri dikkate alınarak yönetim kurulu içinden belirlenir.
Yönetim kurulu kendi içinden il saymanını seçer ve ihtiyaca
uygun iş bölümü yaparak çalışır. Aday bulunduğu takdirde
organ üye sayısının 1/5’ini aşmayacak sayıda fahri danışman
görevlendirilir.
İl Yönetim Kurulu, Parti Program ve Tüzüğü’yle, merkez
organları ve İl Kongre kararları ışığında ildeki bütün Parti
çalışmalarını sevk ve idare eder. İYK, yeterli sıklıkta toplanır.
Toplanma yeter sayısı organ tam sayısının salt çoğunluğudur.
Kararlarda konsensüs aranır. Konsensüs oluşmadığı
durumlarda karar yeter sayısı toplantıya katılanların 2/3’üdür.
Herhangi bir nedenle boşalan üyelerin yerleri oy sırasına göre
yedeklerle doldurulur. Ancak boşalmalar nedeniyle üye sayısı,
üye tam sayısının yarısının altına düşerse, MYK yeni İl Yönetim
Kurulu’nun seçimini sağlamak için Olağanüstü İl Kongresi’nin
yapılmasını sağlar. MYK, yapılacak kongreye kadar Geçici İl
Yönetim Kurulu atar.
İL DİSİPLİN KURULU
MADDE 25
İl Disiplin Kurulu, İl Kongresi tarafından gizli oyla seçilen en az 3
asıl 1 yedek üyeden oluşur. Çalışma yöntemleri PM tarafından
hazırlanan disiplin yönetmeliğinde belirtilir.
İLÇE ÖRGÜTÜ
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 48
21.10.2014 15:17
49
MADDE 26
İlçe örgütü, kongrede seçilen ilçe başkanı dahil en az 5 asıl 2
yedek üyeden oluşan ilçe yönetim kurulu tarafından yönetilir.
İlçe eş başkanı parti ilkeleri dikkate alınarak yönetim kurulu
üyeleri içinden belirlenir. İlçe Örgütü, ilçe kongresi, ilçe başkanı,
ilçe yönetim kurulu ve ilçe sınırları içindeki bütün parti örgütleri
toplamından oluşur.
İLÇE KONGRESİ
MADDE 27
İlçe Kongresi, en çok 400 delegeden oluşur. Delegeler seçim
yönetmeliğine göre seçilir. İlçe Kongresi, üyesi 400’den az olan
ilçelerde üyelerin doğrudan katılımıyla yapılır.
İlçe Kongresi, İl Kongresi delegelerini ve İlçe Başkanı ile İlçe
Yönetim Kurulu’nu seçer. İlçe eş başkanı parti ilkeleri dikkate
alınarak kongrede seçilen yönetim kurulu üyeleri arasından
belirlenir.
Partinin amaçları, ilkeleri, politikaları ve üst organların kararları
doğrultusunda ilçenin politik durumu ve yerel sorunlarına ilişkin
özel politikalar saptar.
İlçe Yönetim Kurulu’nun çalışma raporunu tartışıp kararlar
alır, ilçe örgütünün gelir-gider hesaplarını ve tahmini bütçeyi
onaylar.
İlçe Kongresi, 2 yılda bir toplanır. İlçe Kongresi’nin tarihi, İl
Kongresi’ni mümkün kılacak şekilde, İlçe Yönetim Kurulu
tarafından saptanır. İlçe başkanı, İlçe Yönetim Kurulu üyeleri
ile İlçe Belediye Başkanı ve ilçeye bağlı diğer belediyelerin
başkanları, İlçe Kongresi’nin doğal delegesidir. İl Belediye
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 49
21.10.2014 15:17
50
Başkanları ile merkez ilçe çevresindeki diğer belediye
başkanları Merkez İlçe Kongresi’nin doğal delegeleridir.
Bunun haricinde İlçe Kongresi’nin toplanması ile ilgili kurallar,
Tüzük’te İl Kongresi için belirtilen kuralların aynısıdır.
Olağanüstü İlçe Kongresi, İlçe YK kararı ya da bir önceki İlçe
Kongresi delegelerinin beşte birinin yazılı istemiyle toplanır.
Delegelerin istemiyle toplandığında, gündem, istekte belirtildiği
gibidir.
İLÇE YÖNETİM KURULU
MADDE 28
İlçe Yönetim Kurulu, kongrede seçilen ilçe başkanı dahil en az
5 asil üyeden oluşur. Ayrıca en az 2 yedek üye seçilir. İlçe eş
başkanı parti ilkeleri dikkate alınarak yönetim kurulu üyeleri
arasından belirlenir. Yönetim kurulu ilaveten kendi içinden ilçe
saymanını seçer. Aday olduğu takdirde organ üye sayısının
1/5’ini aşmamak kaydıyla fahri danışman görevlendirilir.
Yönetim kurulu ihtiyaca uygun iş bölümü yaparak çalışır. İlçe
Yönetim Kurulu, ilçedeki parti çalışmasını yönetir. İlçe Yönetim
Kurulu gerekli sıklıkta toplanır. Toplanma yeter sayısı organ
tam sayısının salt çoğunluğudur. Kararlarda konsensüs aranır.
Konsensüs oluşmadığı durumlarda karar yeter sayısı toplantıya
katılanların 2/3’üdür.
Merkez ilçelerde örgütlenme, ilçe kuruluşları için belirlenen
esaslara göre yapılır.
Herhangi bir nedenle boşalan üyelerin yerleri, aldıkları oy
sayısına göre yedeklerle doldurulur.
Ancak üye sayısı, üye tam sayısının yarısının altına düşerse
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 50
21.10.2014 15:17
51
İl Yönetim Kurulu, yenisinin seçilmesi için olağanüstü kongre
yapılmasını sağlar. Kongre’ye kadar Geçici İlçe Yönetim Kurulu
atar.
BELDE ÖRGÜTÜ
MADDE 29
Belde örgütü, İlçe Yönetim Kurulu’nca atanan 3 üyeden oluşur.
Aralarından biri başkan seçilir. Belde örgütü İlçe Yönetim
Kurulu’na bağlı çalışır. Üye kayıtları belde örgütüne değil, bağlı
olduğu ilçe örgütüne yapılır.
BÜRO, KOMİSYON VE ÇALIŞMA GRUPLARI
MADDE 30
Partinin kongrelerde seçilen merkezi ve yerel bütün yönetici
organları kendilerine bağlı büro, komisyon ve çalışma grupları
kurma yetkisine sahiptir. Parti organlarının kararıyla partili
partisiz ayrımı yapılmaksızın yararlı olabilecek herkes bu
kurullarda çalışabilir. Bu kurullarda çalışma yapanlar, alanları
dikkate alınarak, PM dahil merkezi ve yerel bütün yönetim
organlarının toplantılarına danışma, bilgi ve öneri alma
amacıyla davet edilebilir.
PARTİ TEMSİLCİLİĞİ
MADDE 31
Parti Meclisi ya da ilgili yönetim kurulu; henüz il, ilçe veya belde
örgütü kurulmamış il, ilçe ve beldelerde; başvuran yurttaşlara
ilk elden parti hakkında bilgi vermek; Program, Tüzük ve
Parti yayınları ile rozet, flama vb. Parti sembollerini satmak,
dağıtmak, üyelik için başvuran yurttaşların giriş belgelerini ilçe
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 51
21.10.2014 15:17
52
örgütüne vermek üzere kabul etmek ve böylece o yerde Parti
örgütünün kurulmasına olanak sağlamak amacı ile, bütünüyle
ilgili yönetim kurulunun sorumluluğunda olmak üzere
görevlendireceği bir parti üyesi eliyle “parti temsilciliği” açabilir.
Temsilcilerin görevi, bu yerlerde Parti örgütünün oluşturulması
ile ya da illerde PM tarafından, ilçelerde İYK tarafından,
beldelerde İlçe Yönetim Kurulu tarafından temsilcinin görevine
son verilmesi ile biter.
İl Temsilcisi Parti Meclisi’ne, İlçe Temsilcisi İl Yönetim Kurulu’na,
Belde Temsilcisi İlçe Yönetim Kurulu’na bağlıdır.
PARTİ GRUPLARI
TBMM PARTİ GRUBU
TBMM Partİ Grubu Genel Kurulu
MADDE 32
Parti’nin, yasada belirtilen yeter sayıda milletvekili varsa,
TBMM Parti Grubu kurulur ve kuruluşu Genel Başkan
tarafından TBMM Başkanlığı’na bildirilir.
Parti Grubu; Program ile Genel Kongre ve PM kararlarıyla
belirlenen Parti politikalarını TBMM çalışmaları yoluyla
uygulamaya geçirmek üzere, grup iç yönetmeliği çerçevesinde
çalışır. Grup iç yönetmeliği; grubun kuruluşunun TBMM
Başkanlığı’na bildirilmesinden itibaren 15 gün içinde, PM
tarafından hazırlanır ve yürürlüğe girer. Bu yönetmelik TBMM
Başkanlığı’na sunulur.
Bakanlar Kurulu ya da bir Bakan’a güven ya da güvensizlik oyu
verilmesi için karar alma yetkisi, Grup Genel Kurulu’nundur. Bu
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 52
21.10.2014 15:17
53
yetki başka bir organa devredilemez. Grup Genel Kurulu’nda
seçimlerle ilgili oylamalar ile üyelere ilişkin bağlayıcı nitelikteki
oylamalar gizli oyla yapılır.
GRUP EŞ GENEL BAŞKANLARI
MADDE 33
Parti’nin Eş Genel Başkanları TBMM üyesi ise, Parti Grubu’nun
ve Grup Yönetim Kurulu’nun da Eş Genel Başkanıdırlar. Eş
Genel Başkanlar TBMM üyesi değil ise, grup üyeleri arasından
iç yönetmelikte gösterilen yöntemle Grup Eş Başkanları seçilir.
Eş Genel Başkanlar, parti çalışmalarıyla ilgili olarak grup
üyelerine görev verebilir.
TBMM PARTİ GRUBU YÖNETİM KURULU
MADDE 34
TBMM Grubu Yönetim Kurulu; Grup Eş Başkanları, Grup Genel
Kurulu’nun kendi üyeleri arasından seçtiği iki başkan vekili ve
yeteri kadar asil ve yedek üyeden oluşur.
Grup organları her toplantı yılının başında ve o toplantı yılı için
seçilir. Seçimler gizli oyla yapılır.
Grubun sözcüsü Eş Genel Başkanlardır. Eş Genel Başkanların
bulunmadığı zamanlarda grup başkan vekilleri ya da ivedi
durumlarda seçilen sözcüler bu yetkiyi kullanır.
Yasama girişimlerinin düzenli bir biçimde yürütülmesi ve Meclis
çalışmalarında uyum ve disiplin sağlanması Grup Yönetim
Kurulu’nun görevidir.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 53
21.10.2014 15:17
54
GRUP ÜYELERİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI
MADDE 35
Partili milletvekilleri, yasama çalışmalarında, Parti’nin Program,
Tüzük, Büyük Kongre ve Parti Meclisi kararları doğrultusunda
çalışmak, Grup Genel Kurulu ve Grup Yönetim Kurulu kararlarını
uygulamak ve desteklemekle yükümlüdürler. Geçerli özürleri
olmadıkça Meclis Genel Kurulu’na, komisyon ve grup
toplantılarına düzenli olarak katılırlar.
GRUP KURULAMAYAN DURUMLAR
MADDE 36
Parti milletvekillerinin sayısı grup kurmaya yetmiyorsa; bu
milletvekilleri Parti’nin genel tutumunu ilgilendiren ya da Genel
Başkan’ca gerekli görülen konularda toplanarak ortak tutum
belirler. Aralarındaki işbirliğinin ve görev bölümünün kurallarını
Genel Başkan’a danışarak saptarlar.
TBMM PARTİ GRUBU DİSİPLİN KURULU
MADDE 37
TBMM Grup Disiplin Kurulu, Grup Genel Kurulu tarafından gizli
oyla seçilen 5 asıl 3 yedek üyeden oluşur. Seçimden sonraki 15
gün içinde yapılacak ilk toplantıda Grup Disiplin Kurulu, Başkan
ve Sekreter üyeyi seçer.
Grup Disiplin Kurulu’nun çalışma koşulları ve yöntemleri PM
tarafından hazırlanacak disiplin yönetmeliğiyle belirlenir.
İL GENEL MECLİSİ VE BELEDİYE MECLİSLERİ PARTİ GRUPLARI
MADDE 38
İl Genel Meclisi ve Belediye Meclisleri’ndeki Parti üyeleri kendi
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 54
21.10.2014 15:17
aralarında bir grup oluştururlar. Partili Belediye Başkanları,
Belediye Meclisi’ndeki Parti Gruplarının doğal başkanıdır.
55
Belediye Meclisi Parti Grubu, kendi içinden Grup Başkanı, Grup
Başkan Vekilleri ve sözcülerini seçer. İl Genel Meclisi Parti
Grubu’nun Başkanı ise, Meclis üyesi olduğu takdirde Parti İl
Başkanı’dır. Bu grup, kendi içinden Başkan, Başkan Vekili ve
sözcüsünü seçer.
İl ve İlçe Başkanları; Parti Gruplarını bütçe, yıllık program ve
faaliyet raporu görüşmeleri öncesi olmak üzere 1 yıl içinde en
az 3 kez toplantıya çağırır. Parti Grupları, İl ve İlçe Başkan ve
Yönetim Kurulları’nın görüş ve önerilerini dikkate alır.
Grup üyeleri; Parti Program ve ilkelerine, Genel Kongre ile kendi
kongrelerinin ve gruplarının kararlarına uymak zorundadır.
Belediye Başkanları’nın yürütme ile ilgili yasal görevleri
konusunda bağlayıcı grup kararı alınamaz. İl Meclisi ve Belediye
Meclisleri Parti gruplarının oluşturulması, çalışma yöntemleri
ve bu grupların Parti örgütü ile ilişkileri PM tarafından
hazırlanacak yerel yönetimlere ilişkin yönetmelikte düzenlenir.
GENÇLİK MECLİSİ
MADDE 39
Parti, gençlik sorunları konusunda çalışma yapmak ve gençlerin
sorunlarına çözüm bulmak amacıyla Gençlik Meclisi kurabilir.
18 ve 25 yaşları arasındaki parti üyeleri aynı zamanda Gençlik
Meclisi üyesidir. Gençlik Meclisi’nin kuruluş, işleyiş ve çalışma
yöntemleri PM’ce onaylanacak bir yönetmelikle düzenlenir.
KADIN MECLİSİ
MADDE 40
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 55
21.10.2014 15:17
56
Parti, üyesi olan kadınların, kadınlara özgü sorunların çözümü
ve kadın sorunları ile ilgili çalışmalar yürütmek üzere Kadın
Meclisi kurabilir. Kadın Meclisi’nin kuruluş, işleyiş ve çalışma
yöntemleri PM’ce onaylanacak bir yönetmelikle düzenlenir.
YURTDIŞI PARTİ TEMSİLCİLİĞİ
MADDE 41
PM gerekli gördüğünde yasanın öngördüğü çerçevede,
yurtdışında bir ya da birden fazla Parti Temsilciliği açabilir.
PM gerekli gördüğünde; Almanya’da Berlin, Köln, Münich,
Frankfurt, Hamburg, İsveç’te Stockholm, Belçika’da Brüksel,
İsviçre’de Zürich, Bern, Cenevre ve Basel, Rusya’da Moskova,
Bolivya’da Sucre, Fransa’da Paris, Strasburg, ABD’de
Washington, Newyork, San Francisko, Venezuella’da Karakas,
Brezilya’da Brasilia, Hollanda’da Amsterdam, Roterdam,
Denhag, Yunanistan’da Atina, Danimarka’da Kopenhag,
Avusturya’da Viyana, Avusturalya’da Sidney, Canada’da
Ottawa, Norveç’te Oslo, Irak’ta Bağdat, Erbil, Süleymaniye,
Kerkük, Suriye’de Şam, Afrin, Kobani, Qamışlo, İran’da Tahran,
Tebriz ve Urmiye’de parti temsilciliği açabilir.
Yurtdışı Parti Temsilcileri PM tarafından seçilir. Yurtdışı
Temsilcileri, partiyi bulundukları ülkede temsil eder; çeşitli parti,
kişi ve kuruluşlarla Parti adına ilişkileri sürdürür.
Bu temsilciliklerin kuruluşu, işleyişi, çalışma esasları,
denetimleri ve diğer parti organları ile ilişkileri PM tarafından
hazırlanacak “Yurtdışı Parti Temsilcilikleri Yönetmeliği”nde
belirlenir.
KONFERANSLAR
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 56
21.10.2014 15:17
MADDE 42
57
PM, MYK, il ve ilçe yönetim kurulları gerekli gördükleri hallerde
parti üyeleri ve davetlilerin katılımıyla, danışma, görüşme,
eğitim ve müzakere amacıyla genel ve özel konulu parti
konferansları toplayabilir. Konferanslar karar organı değildir.
GENEL HÜKÜMLER
MADDE 43
Parti il ve ilçe örgütlerini kurmak üzere kurucu il başkanı ve il
yönetim kurulu üyelerinin atamasını MYK yapar. İl örgütünün
bulunduğu illerde ilçe örgütü kurmak üzere ilçe başkanı ve ilçe
yönetim kurulu üyelerinin atamasını il yönetim kurulu yapar.
İl örgütünün bulunmadığı illerde ilçe örgütü kurmak üzere ilçe
başkanı ve yönetim kurulu ataması ise MYK tarafından yapılır.
Atanan il ve ilçe yönetim kurulları kendi içinden parti ilkelerini
dikkate alarak eş başkanlarını ve saymanlarını seçer. İhtiyaca
uygun ilave iş bölümlerini yapar.
İl ve ilçe yönetim kurullarının çekilmesi durumunda da yeni
atamalarda bu madde uygulanır.
MADDE 44
Parti üyeleri, her göreve aday olabilir, aday gösterebilir. Parti
organlarına üye seçimleri, gizli oy ve açık ve aralıksız sayımla
yapılır. Seçime ilişkin diğer esaslar, seçim yönetmeliğinde
gösterilir.
MADDE 45
İstifa, görevden alma ya da başka nedenle il ve ilçe başkanlıkları
boşaldığında, il ve ilçe yönetim kurulları olağanüstü kongreye
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 57
21.10.2014 15:17
58
kadar geçici olarak, kendi üyeleri arasından, gizli oy ve salt
çoğunlukla yeni başkanını seçer.
MADDE 46
Parti Meclisi, Merkez Disiplin Kurulu, Uzlaşma Kurulu, İl ve
İlçe Yönetim Kurulları ile İl Disiplin Kurullarında üye eksilmesi
durumunda yeri yedek üye ile doldurulur. Organların karar alma
sayısının altına düştüğü durumlarda ilgili üst organ tarafından
Geçici Yönetim Kurulu atanır. İl örgütlerinde 45, ilçe örgütlerinde
30 gün içinde Yönetim Kurulu seçimi için Olağanüstü Kongre
yapılır.
MADDE 47
Parti üyeleri, TBMM, Belediye ve İl Genel Meclislerinde
gruplar kurarlar. Çalışmalarını, hazırlanacak iç tüzük uyarınca
yürütürler.
MADDE 48
Genel ve Yerel seçimlerde aday olacak parti üyeleri, üye ya da
delegelerin oy kullanacağı ön seçimle veya merkez yoklaması
ile belirlenir. Hangi usullerin uygulanacağına PM karar verir.
Önseçim ve merkez yoklaması usulleri seçim yönetmeliğinde
gösterilir.
MADDE 49
Parti Kongreleri, gazetelerde ilan edilmeyebilir.
MADDE 50
İlk Kongre’ye kadar, Kongre yetkilerini Kurucular Kurulu kullanır.
Kurucular Kurulu, PM kuruluncaya kadar partiye üye alır ve
partiyi yönetir.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 58
21.10.2014 15:17
MADDE 51
59
Partinin gelir-giderleri, bütçe, bilânço, gelir-gider hesabı ve
kesin hesaplarının tutulması, yasaya göre ve PM tarafından
hazırlanacak yönetmelikle düzenlenir.
MADDE 52
Parti Meclisi, il ve ilçe örgütleri ihtiyaç duymaları halinde,
bulundukları bölgelerde Dernekler Yasası’nın 90. maddesi
çerçevesinde lokal açabilir.
MADDE 53
Parti Meclisi, Eş Genel Başkanların parti çalışmalarını rahatlıkla
sürdürebilmesi için, İstanbul’da “Eş Genel Başkanlık İrtibat
Bürosu” açar.
ONURSAL GENEL BAŞKAN
MADDE 54
Ertuğrul Kürkçü, partinin onursal genel başkanıdır. Onursal
genel başkan Merkez Disiplin Kurulu ve Uzlaşma Kurulu
dışında seçilmiş bütün merkez organları ile Merkez Danışma
Kurulu’nun doğal üyesidir. İstediği taktirde bu organların
toplantılarına söz ve oy hakkıyla katılabilir.
MADDE 55
Parti, politikalarının yaygınlaştırılması, üyeler ile tüm halka
aktarılması için merkezi ya da yerel aylık, haftalık, günlük vb.
düzenli gazete, dergi, bülten, broşür, katalog türü yayınları
çıkarır, film ya da müzik kaseti hazırlatıp çoğaltabilir. Yayının
kimler tarafından ya da nasıl çıkarılacağına merkezi düzeyde
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 59
21.10.2014 15:17
60
PM ve yerel düzeyde İl Yönetim Kurulu ve İlçe Yönetim Kurulu
karar vermeye yetkilidir.
MADDE 56
PM, il örgütleri, ilçe örgütleri, gençlik ve kadın meclisleri
parti çalışmalarını ve politikalarını halka tanıtmak amacıyla
yemekli toplantı, kokteyl, kahvaltı, piknik, açık veya kapalı halk
toplantıları, gezi, sergi, film gösterisi, forum, gece, stand açma,
çadır kurma, festival, kamp, sportif etkinlikler, tiyatro, yarışlar,
ses sanatçısı ve benzerinin katılacağı şenlik ya da şölenler, şiir
dinletileri, film-dia gösterimleri gibi kültürel, sanatsal, aktüel,
siyasal ve ekonomik toplantılar düzenleyebilir.
GENEL DİSİPLİN KURALLARI
MADDE 57
Disiplin kurullarında görev alanlar Parti’nin diğer organlarında
görev alamazlar.
Disiplin Kurullarının Yetkileri
a) Merkez Disiplin Kurulu, Parti’nin merkez organlarında
görevli olanların, İl Başkanlarının, İl Yönetim Kurulu üyeleri ile İl
Disiplin Kurulu üyelerinin disiplin suçlarını karara bağlar. Merkez
Disiplin Kurulu, aynı zamanda İl Disiplin Kurullarının da üst itiraz
organıdır.
b) Diğer kurul üyelerinin disiplin suçları İl Disiplin Kurulları’nca
karara bağlanır. Disiplin kurulları, SPY’nin 55. maddesine göre
çalışır.
c) Disiplin Kurulu’na başvuru ve kurulun çalışma yöntemleri
disiplin yönetmeliği ile düzenlenir.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 60
21.10.2014 15:17
61
DİSİPLİN SUÇ VE YAPTIRIMLARI
MADDE 58
Disiplin yaptırımları uyarı, kınama, üyelikten geçici çıkarma
ve kesin çıkarmadır. Aşağıda belirtilen disiplin suçlarına
karşılarında yazılan yaptırımlardan biri uygulanır.
a) Parti parasıyla özel çıkar sağlayanlara kınama, geçici çıkarma
ya da kesin çıkarma.
b) Parti defter ve evraklarında tahrifat yapanlara kınama, geçici
çıkarma ve kesin çıkarma.
c) Temel insan hakları ihlallerinde bulunanlara kınama, geçici
çıkarma ya da kesin çıkarma.
d) Parti çalışmalarında partili üyelere fiziksel şiddet
uygulayanlara geçici veya kesin çıkarma.
e) “Özel alan” dahil, kadına ve LGBTİ bireylere yönelik fiziksel
ve/veya psikolojik her türlü şiddet, baskı, tehdit, cinsel taciz,
aşağılama, egemenlik kurma gibi cinsiyetçi uygulamalara karşı
aşağıdaki yaptırımlar uygulanır:
- Psikolojik baskı, şiddet: Uyarı, tekrar(lar)ı halinde
üyelikten geçici uzaklaştırma ve/veya kesin çıkarma.
- Cinsel taciz, fiziksel şiddet: Üyeliği süreli dondurma,
tekrar(lar)ı halinde geçici ve/veya kesin çıkarma.
f) Hakkında Disiplin Kurulu’na başvuru olan kişi(ler), Parti
üyeliğinden istifa etseler dahi, istifaları disiplin soruşturması
tamamlanıncaya ve Disiplin Kurulu kararı açıklanıncaya kadar
kabul edilmez.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 61
21.10.2014 15:17
62
g) Kadınlara, çocuklara ve LGBTİ bireylere yönelik suçların
disiplin kurullarında görüşülmesine öncelik verilir. Disiplin
kurullarında görev alanlar partinin diğer organlarında görev
alamazlar.
İtiraz: İDK kararlarına karşı, kararın tebliğinden sonra 10 gün
içinde MDK’ya başvurulabilir. Hakkında Parti’den ya da gruptan
geçici veya kesin çıkarma cezası verilen üye, Parti içi itiraz
yollarını tükettikten sonra SPY’nin 57. maddesi çerçevesinde
yargı yoluna başvurabilir. Yargı kararı kesindir.
Geçici MADDE 1
İlk toplantısını yapıncaya kadar, Büyük Kongre ile Parti
Meclisi’nin tüm yetkilerini Kurucular Kurulu kullanır. Kurucular
Kurulu, Genel Başkan, Parti Meclisi ve Merkez Disiplin Kurulu
üyelerini seçer. Genel Başkan ile yaş kaydı aranmaksızın
kuruculuk şartlarına haiz Parti Meclisi ve Merkez Disiplin
Kurulu, Kurucular Kurulu’nun doğal üyeleridir.
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 62
21.10.2014 15:17
63
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 63
21.10.2014 15:17
64
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
HDP-Program-Tuzuk-IC2.indd 64
21.10.2014 15:17
Download

HDP Tuzuk İc Sayfalar - Halkların Demokratik Partisi