ASTIM
ile yaşamak
Astım
Bu broşürü muhtemelen kendiniz veya çevrenizden biri astım hastası olduğu için
okuyor olmalısınız. Ve buna karşı bir şeyler yapmak istediğiniz için. Bu broşür size
astım hastalığının tam olarak nasıl bir şey olduğunu anlamanıza yardımcı olur ve
ayrıca neleri bekleyebileceğinizi ve astımın yol açtığı rahatsızlığı azamiye indirmeniz
için kendiniz neler yapabileceğiniz açıklanır.
Astım için anlatılan birçok şey var.
Şüphesiz, doktor ve hasta tarafından ciddi ilgi verilmesi gereken bir
hastalıktır. Yine de Hollanda’da neredeyse yarım milyon astım hastası bulunduğunu düşünürsek endi-
2
şeye gerek olmadığı ortada. “Astım hastası olup, normal bir yaşam
yaşayabilir misin?” diye sorulsa
büyük bir çoğunluk şüphesizce
“evet” cevabını verir.
Astım aslında nedir?
Astım hastalığı tıp dilinde ‘balgam oluşumuyla birlikte meydana gelen nefes daralması ve kronik bronkiyal hiper reaktivite nedeniyle öksürme’ olarak tanımlanır.
Yani basit bir deyimle astım: ‘üst
solunum yollarının nedensiz yere
aşırı duyarlı olması’dır. Bu duyarlılık da üst solunum yolunun daralmasına yol açan şişkinlikler ve balgam salgılanmasına yol açar. Siz
de bunu nefesinizin daralmasıyla
fark edersiniz. Kamış kullanarak
hava aldığınıza benzer: hava almanız zorlaşır.
Alerjik uyarımlar
Ev tozu akarı.
Neredeyse görülmeyecek kadar küçük böcek
(0,3 mm) bilhassa halı ve kilim gibi tozlu
ortamda yaşar.
Hayvan derisi döküntüleri
En tanınanlar kedi, köpek, at, kobay ve kuşlar.
Çiçek, çim ve ağaç türlerine ait toz veya
pollenler.
Çiçek açmaya başladığında pollenler ortaya
çıkar; bu nedendendir ki astımı olan hastaların
şikayetleri kışa nazaran özellikle ilkbahar ve
yaz döneminde azar.
Bunun yanı sıra çabalamak gibi
uyarımlar da duyarlı akciğeri olanlarda benzeri tepkiye yol açar. Yan
taraftaki karede en sık rastlanan
uyarımları sıralıyoruz.
Küf/mantar sporları
Sporlar bilhassa sonbahar mevsiminde
ormanlarda bulunur. Küf ve mantar için
oldukça sevilen bir yer de kilerlerdir.
İnek sütü ve yumurta gibi besin maddeleri,
nohutlar/fıstıklar ve buğday.
Çocuklar büyürken belirli alerjileri atlatabilir.
Antibiyotik ve ibuprofen gibi belirli ilaçlar.
Önceden belirli bir ilaca karşı alerjik tepki
verdiyseniz bunu sağlık dosyanıza
kaydettirmeniz tavsiye edilir.
3
‘Ailece mangal yapmak çok hoş, ama her zaman nefesim daralıyor.’
Alerjik olmayan uyarımlar
Uyarıcı maddeler
Sigara dumanı, egzoz dumanı, benzin buharı, smog, kızartma pişirme
kokusu, temizlik malzemeleri, çözelti maddeleri, boya kokusu, parfüm,
tuvalet hava temizleyicileri ve hatta matbaa mürekkebi bile.
Hava durumu.
Sis, yağmur, yüksek nem oranı (ev içerisi için de geçerli), soğuk hava,
hızla değişen hava sıcaklığı.
Efor/uğraş.
Özellikle aniden yapılan bir efor nefes daralmasına yol açabilir.
Bu bilhassa dışarıda yapılan sporlarda ağızdan alınan soğuk hava için
geçerli. Çünkü burun salgı zarı alınan havayı ısıtıp nemlendirmez.
Stres.
olumlu veya olumsuz duygular ve gerilim nefes daralma sıkıntısına yol
açabilir veya fenalaştırabilir. Bu da yetmiyor gibi nöbetin yol açtığı
stres nefes daralma sıkıntısını daha da tetikleyebilir.
Enfeksiyonlar.
Astım hastalarının solunum yolları enfeksiyona daha hassas olur ve
enfekte olduğu zaman daha şiddetli tepki gösterir.
4
Astım tedavisi
Astımla mücadele açısından iki amaç güdülür: öncelikle atak başlaması önlenmeye çalışılır. Buna rağmen atak başlarsa ikinci amaç
atağı kesip, gidermektir. Buna atağı ‘kesmek’ de denir. Siz de anımsarsınız ki atağı gidermektense önlemek daha iyidir.
Bunu önlemek kısmen yaşam kurallarına bağlıdır: daha sağlıklı bir
vücuda sahip olmak ve belirli uyarımlardan kaçınmak ile büyük sonuçlar elde edebilirsiniz. Ama ilaç
da nefes daralmasını önlemeye
yardımcı olabilir. Örneğin solunum yollarının tetikleyici uyarımlara aşırı duyarlı davranmamasını
sağlayabilir. Bu çerçevede grip aşısını da unutma: astım hastalarının
akciğerleri enfeksiyona daha hassastır ve bir kez enfekte olunduğu
zaman astım atağını tetikler.
Paylaşmak yardımcı olur: çevrenizdeki insanlara astım hastası olduğunuzu açıklayın. Böyle yaparsanız
çevrenizden daha büyük anlayışla
karşılaşırsınız ve pollen mevsiminde pikniğe katılmak istemediğiniz
zaman anlayışla karşılarlar. Bir başka önerimiz de ‘var olanı’ her defa
yeniden icat etmemenizdir: internette www.longfonds.nl adresinde
bir çok astım hastalarının sunduğu bilgi, tavsiyeler ve deneyimlerini paylaşabilirsiniz. İsterseniz
www.luchtpunt.nl adresini de bir
göz atın.
‘Herkesin uyarımlara tepkisi değişik olur.
Herkes için geçerli olan en uygun tavsiye
kendini tetikleyen uyarımlardan kaçınmasıdır.’
Yaşam kurallarına ve terapiye her
ne kadar uysanız da bir şey olma
ihtimalini asla unutmamak gerekir.
Bu nedenle geleceğini hissettiğiniz
atağa direnmek için bir acil durum
planınız olmalı. Böyle bir planı terapistiniz ile birlikte hazırlayın ve
sonra bunu ezberleyip, bunun için
gereken malzemelerin elinizin altında bulunmasını sağlayın. Bunu
yakınlarınızla da görüşün ki atak
olduğu zaman kimse gereksiz yere
paniğe kapılmasın ve nasıl yardımcı olacaklarını bilsinler.
5
Yaşam kuralları
Duyarlılıklarınızı tanıyın
Evcil hayvan almayı düşünüyorsa-
Öncelikle dikkat vermeniz gereken husus, duyarlı olduğunuz
uyarımlardan arınmanızdır. Ev
tozu akarı örneğin kumaşlı koltuklarda bulunur, kaygan yüzü olan
koltuklarda bulunmaz.
nız, almadan önce alerji testi yaptırın.
Laminat taban döşemesi halıdan
iyidir. Bunları sadece ev ortamı
için yapmayın, iş yerinizi de inceleyin.
Ve hayatınızı tetikleyen uyarımlardan kaçınarak düzenleyin: pollen
sizi tetikliyorsa eylemlerinizi sabah vaktine göre ayarlayın veya
yağmurun geçmesini bekleyin,
çünkü o anlarda havadaki pollen
oranı daha az olur.
Tatile gideceğiniz yerin astım hastası dostu olup olmadığını önceden araştırın. Tesislerin tozlu veya
nemli mi, çatı örtüsü örneğin kamıştan mı, evcil hayvanlara müsaade ediliyor mu, sigara yasağı var
mı: bu her ne kadar sıkıcı olsa da
bunlardan kolayca kaçınabilirsiniz.
6
Bünyenizi güçlendirin
En az yarım saat hareket edin ve
sigara içmeyin. Bu iki altın kural
astım için de şüphesiz geçerli.
Kondisyon ne kadar iyi olursa astım o kadar az rahatsız edici olur.
Kişinin kondisyonu ne kadar iyiyse
solunum yolları enfeksiyonuna
karşı o kadar iyi dayanaklı olur. Astım hastalarında bu tür enfeksiyonlar kolayca akciğer iltihabına
dönüşebiliyor. Peki, şimdi hemen
spor okuluna koşup, ağırlıklar mı
çalışmalı? Pek değil. Günde yarım
saat bisiklete binmek veya gezinti
yapmak yeterlidir. Yüzmek de oldukça iyidir.
Tavsiye almak veya belirli bir düzen getirmek için ise spor okuluna
veya fizik terapiste danışmak faydalı olabilir. Bunların çoğunun
kondisyon geliştirmek için özel
programları var. Fizik terapisti
üstelik daralma atağını kolayca
atlatabilmek için oldukça uygun
dinlendirici ve doğru nefes alma
egzersizleri öğretebilir. Efordan
dolayı astımınızın şiddetlenmesi
söz konusuysa spora başlamadan
hemen önce solunum yollarını
genişleten bir ilaç kullanmakta
fayda olabilir.
Ve tabii ki..
Sigarayı bırakmak. Sigara içmeyi
bırakma konusunda Hollanda’da
Telefonuma Pollen Uyarı App’i yükledim. Bu,
neredeyse astım atağını iptal etmek gibi bir
şey.’
bir çok yardımcı araçlar, kuruluşlar
ve ilaçlar mevcut. Aile hekimi veya
akciğer hekimi size bu hususta
doğru yol gösterebilir ve sizin akciğerlerinizin temizlenmesi için izlenecek en kısa yolu belirlemenize
yardımcı olabilir.
7
İlaçlar
Astım hastalarının çoğu solunum yoluyla alınan ilaç kullanıyor: inhaler sprey ilaçları
İnhaler sprey ilaçlarını kabaca üç tipe ayırabiliriz: solunum yollarını kısa süre genişleten, uzun süre genişleten ve iltihapla savaşan ilaçlar. Bu ilaçlar şikayetlerinize
bağlı olarak bir arada veya ayrı ayrı verilir. İlaçlarla güdülen amaç şikayetlerinizden
arınmanız için en iyi terapinin sunulmasıdır.
1ci adım: Yaşam kuralları
Önce ilaçsız olarak başlanır: bedensel hareketi artırarak, sigarayı
keserek ve ev ortamında veya iş
yerinde tetikleyen uyarımlardan
kaçınmanın mümkün olup olmadığını araştırarak.
2ci adım: Sadece nefes daralması
anında ilaç kullanma
Şikayetleriniz geçmek bilmiyorsa
kısa etkisi olan solunum genişletici (inhaler sprey) ile giderebilirsiniz. Bunu sadece şikayetiniz alevlendiği zaman kullanırsınız.
3cü adım: Akciğerlerin
duyarlılığını azaltan ilaçlar
Spreyi haftada 2 defadan çok kullanmak zorunda olursanız akciğerlerinizin uyarımlara karşı duyarlılığını azaltmanız tavsiye edilir.
Bunun için iltihapla savaşan ilaç
8
mevcut. Bunu günlük kullanmalısınız. Bu ilaçlar şikayetlerin boy
göstermemesine yardımcı olur.
Dolayısıyla şikayetler azalıyor diye
bırakmayın!
4cü adım: Nefes daralmasını
önleyen günlük ilaç
İltihapla savaşan ilaç yanı sıra üst
solunum yollarının açık kalmasına
biraz daha yardımcı olmak gerekebilir. Bunu, uzun süre etkin olan
solunum yolları genişletici sayesinde yapabilirsiniz. Solunum yollarını kısa süre genişleten ilacı da
yanı sıra sadece nefes daralmasında kullanabilirsiniz.
Bu adımlara rağmen beklenen sonucu alamazsanız aile hekiminiz
akciğer hekiminin devreye girmesini isteyebilir. Nitekim akciğer hekimi daha geniş çarelere başvura-
bilir. Belki de astımınızı o kadar iyi
kontrol altına almış olursunuz ki
aile hekiminiz bir adım geriye
dönmenizi uygun görebilir.
Nefes yoluyla alma tekniği
Nefes yoluyla alınan ilacın hoş
olan tarafı ilacın hemen olması
gereken yere, yani akciğere ulaşmasıdır. Dolayısıyla düşük dozaj
ile istenen sonuca varılabilir. Bu da
yan etki rizikosunu azaltır. Bu hususta doğru inhale tekniğine sahip olmak oldukça önemli. Ancak
doğru teknik sayesinde ilaç ulaşması gereken yere varabilir.’
Astım spreyim aslında diğer ilaçlarım hakkında
da bir göstergeç sayılır: fazla ihtiyaç
duymuyorsam demek ki ilaçlarım iyi gidiyor.’
Bolca zaman ayırarak, sakin bir şekilde inhale edin. Acele inhalasyon ile doğru inhalasyon arasında
zaman açısından anlık fark olmasına rağmen etkinlik açısından dünyalar kadar fark vardır. Dolayısıyla
halen doğru yöntemi uyguladığınızdan emin olmak için her yıl
kontrol ettirin. Bunu aile hekiminize, eczaneye veya hastaneye yaptırabilirsiniz. Doğru inhalasyonu
internetten de öğrenebilirsiniz:
www.inhalatorgebruik.nl sayfasına bakınız.
9
Pratik tavsiyeler
Uyarımlar
Evde, iş yerinde ve tatilde tetikleyen uyarımlardan kaçının.
Çevre.
Astım hastası olduğunuzu çevrenizdeki insanlara bildirin.
Sağlığınız.
Sağlığınızı ve gücünüzü koruyun.
İlaç.
İlaçlarınızı vaktinde ve doğru şekilde kullanın.
Kontrol.
www.longfonds.nl sayfasında astımınızı iyi kontrol altında tutup
tutamadığınızı kontrol edebilirsiniz.
10
Notlar
11
NL/SPI-141419d
BİR
İNİSİYATİFİDİR.
Download

ile yaşamak - Luchtpunt.nl