TÜRKİYE ULUSAL HİDROLOJİ
KOMİSYONU YÜRÜTME KURULU
TOPLANTISI ve ÇALIŞTAYI
10-11 ŞUBAT 2014
Su Kalitesi Çalışma Grubu
Prof. Dr. Nilgün HARMANCIOĞLU (DEÜ SUMER)
Fikriye Baltacı (DSİ Genel Müdürlüğü)
SU KALİTESİ İLE İLGİLİ TEMEL
SORUNLAR
• Veri eldesi ve Bilgi üretilmesi
• İzleme ve elde edilen verilerin
değerlendirilmesi (veri güvenilirliği)
• Veri tabanı oluşturulması
• Kalitenin iyi duruma getirilebilmesi için
yapılması gerekenler (Metodoloji
geliştirilmesi)
SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ ÇERÇEVESİNDE
SU KALİTESİNİN İYİLEŞTİRİLMESİ VE
YÜZEYSEL SU KÜTLELERİ İÇİN
ÇEVRESEL HEDEFLERİN
BELİRLENMESİNE YÖNELİK METODOLOJİ
GELİŞTİRİLMESİ
TASLAK PROJE ÖNERİSİ
Adımlar

Amaç

Kapsam

Hedeflenen Çıktılar

İş Adımları

Yöntem

AR-GE Çalışmaları
Amaç
İhtiyaç:
Su Çerçeve Direktifinde tanımlanan teknik isterler çerçevesinde,
çevresel hedeflerin belirlenmesi için diğer havzalarda da
uygulanabilir bilimsel bir yöntem ve metodoloji geliştirilmesidir.
TEMEL AMAÇ :
SÇD metodolojisinin tüm adımlarının örnek bir pilot havza üzerinde
gerçek uygulamalarının yapılması ve SÇD’ye göre çevresel
hedeflerin belirlenmesi için diğer havzalarda da uygulanabilir
bilimsel bir yöntem geliştirilmesi
Amaç
• Geçmiş projelerin ötesinde, konu özellikle teknik boyutta ele
alınacak, model/yöntem geliştirilecektir.
• Böylelikle hem Çevre alanındaki AB Müktesebatına uyum
çalışmalarına önemli bir katkı sağlanmış olacak, hem de ülkemizde
sürdürülebilir havza yönetimi konusundaki eksikliklerin giderilmesi
yönünde temel adımlar atılmış olacaktır.
• Pilot havzada geliştirilecek yönetim planı, su kaynakları üzerindeki
kısıtlayıcı baskıları ve mevcut yerel sosyo-politik ve kurumsal yapı
içinde su kaynakları açısından olası kalıcı zararları en aza indiren
niteliklere sahip olacaktır.
Amaç
Çalışmanın çıktıları kullanılarak “Yüzeysel Su
Kalitesi Yönetimi, Sınıflandırma ve İzleme
Taslak Yönetmeliği”nin değerlendirilmesi ve
revize olarak sunulması
Pilot havza özelinde, yüzeysel su kütlesinin miktar
ve kalite açısından korunmasının sağlanması ve
kirlenmesinin önlenmesi için alınması gereken
“temel” ve “tamamlayıcı” önlemleri ve deşarj
kriterlerini içeren Önlemler Programının
oluşturulması.
Kapsam
SÇD de belirtilen teknik isterleri sağlayacak şekilde aşağıdaki
faaliyetler gerçekleştirilecektir:
•Mevcut verilerin derlenmesi, işlenmesi ve mevcut durum
değerlendirilmesi: Fiziko-kimyasal ve hidrometeorolojik durumu
gösteren verilerin derlenmesi; Ekolojik durumu gösterir verilerin
derlenmesi; Kirletici envanterinin tespiti; Arazi kullanımı, bitki örtüsü ve
diğer coğrafi bilgilerin derlenmesi; pilot havza ile ilgili Havza koruma
eylem planları gibi tamamlanmış projelerin çıktılarının derlenmesi ve
tasnifi; Sosyoekonomik verilerin derlenmesi.
•Yüzey Sularının Genel Kalitesinin Tespiti için İzleme Çalışması:
Ekolojik durumu gösterir verilerin arazide izlenmesi; Mevcut DSİ fizikokimyasal kalite gözlem sonuçlarının temini ve irdelenmesi.
Kapsam
• Havza Bilgi Sisteminin Oluşturulması: Veritabanı analiz ve
tasarımının yapılması ve fiziksel olarak oluşturulması; Coğrafi
verilerin analizi; Ölçüm değerlerinin sisteme girilmesi; İstatistiksel
veri analizi ve eğilim analizi; Veritabanı ve kullanıcı arasında
kullanıcı için raporlama ve sorgulatma ara yüzlerinin oluşturulması;
web tabanlı ve CBS tabanlı bilgi sistemi sunumu; Çevresel
yönetim senaryoları için Karar Destek Sistemi mimarisi
geliştirilmesi; Havza Bilgi Sistemi, Model ve CBS Entegrasyonu
için gerekli arayüz yazılımlarının tanımlanması.
• NOT: Bakanlığın Ulusal Su Bilgi Sistemi kurulması çalışmalarına
katkıda bulunabilecektir.
Kapsam
• Havzanın karakterizasyonu ve mevcut durumun irdelenmesi:
Akarsu havzasında su kütlelerinin topolojisinin belirlenmesi ve
tipolojilerinin tespiti; Akarsu morfolojisinin değerlendirilmesi; Arazi
Kullanımlarının tespiti; Koruma Alanlarının Haritalanması;
Sosyoekonomik durum analizi ve sınıflandırma; Su kütlelerinin
kategorilere ayrılması (yapay, büyük ölçüde değiştirilmiş ve doğal);
Fiziko-kimyasal ve ekolojik kalite durumlarının analizi; Yüzeysel Su
Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği (YSKYY) ne göre su kalitesi durum
sınıflarının tayini ve akarsu boyunca yayılımının ve mevsimsel
değişiminin CBS tabanlı belirlenmesi; Ekolojik durum oranlarının
(indekslerinin) tayini ve akarsu boyunca yayılımının ve mevsimsel
değişiminin CBS tabanlı belirlenmesi; Kıyı, geçiş suları ile tabii ve
suni göller için trofik seviyelerin tespiti.
Kapsam
• Yüzeysel Su Kütlelerinde Baskı ve Etkilerin Değerlendirilmesi:
Avrupa Çevre Ajansı tarafından kullanılması önerilen DPSIR
Yaklaşımı ile Baskı ve Etkilerin Belirlenmesi; Etkin Faktörler,
Baskılar, Mevcut Durum, Etkiler, Olası Değişimler ve Önlemlerin
Belirlenmesi; Sosyoekonomik Veri ve Sosyoekonomik Senaryo
Analizi; Arazi kullanımındaki değişim eğilimlerinin irdelenmesi;
Noktasal, yayılı ve hidromorfolojik baskıların ve eğilimlerin
irdelenmesi; Çevresel göstergelerin değişimlerinin analizi; Yüzeysel
su kütlelerinin durumlarının belirlenen baskılara maruz kalabilme
risklerinin değerlendirilmesi.
Kapsam
• Senaryo destekli su kalitesi ve su bütçesi modelleme: Havza Su
Bütçesinin Modellenmesi; Su Kalitesinin Modellenmesi; Sosyal,
ekonomik ve çevresel baskılar sonucu ortaya çıkabilecek olası
etkilerin belirlenmesi; DPSIR analizi ile gelecek senaryolarının
mevcut durumun sürmesi, iyimser ve kötümser koşullar altında
üretilmesi; Senaryoların modeller ile irdelenerek sonuç çevresel
göstergelerin elde edilmesi; Su kütlelerinin iyi durumu referans
alınarak senaryo sonuçlarının "Referans Noktası" (Çok Kriterli
Analiz) yöntemine göre irdelenmesi ve uygun senaryoların tespiti;
Belirlenen çevresel hedeflere ve senaryo analizlerine göre pilot
havza için deşarj kriterlerinin belirlenmesi.
Kapsam
• Havza için çevresel hedeflere ulaşmak için gerekli önlemler
programının tanımlanması: Sosyal ve ekonomik önlemler
programı; Su kütlelerinin kimyasal kalite açısından iyi duruma
getirilmesi için önlemler programı; Ekolojik durumun iyi duruma
getirilmesi için önlemler programı.
• Önerilen yöntem ve geliştirilen uygulamalar bazında “Yüzeysel
Su Kalitesi Yönetimi, Sınıflandırma ve İzleme Taslak
Yönetmeliği”nde revizyon önerilerinin belirlenmesi: Mevcut
YSKYY'nin değerlendirilmesi, güçlü ve zayıf yönlerinin ortaya
konulması; Ekolojik durumun iyileştirilmesi için yönetmelik revizyon
önerileri: Su kalitesi ve çevresel hedefler için yönetmelik revizyon
önerileri: Proje boyunca uygulanan metodolojinin
genelleştirilmesi ve edinilen tecrübeler ışığında yönetmelikte
anılan yöntemlerin revize edilmesi.
Kapsam
• Geliştirilecek olan yaklaşım, SÇD ile birlikte Gündem 21’de ve 2000
yılında Birleşmiş Milletler tarafından Milenyum Hedefleri olarak
belirlenen öngörülere dayanmakta; sürdürülebilir kalkınmanın temel
taşlarını, ekonomik verimlilik, çevresel uygunluk ve sosyal eşitlik
olarak esas almaktadır.
• Havza yönetimi amacıyla, SÇD’de ve diğer gelişmiş ülkelerde
uygulanagelen güncel, gelişmiş ve güçlü teknolojik araçlar
kullanılacaktır. Karar Destek Sistemi oluşturan bu araçlar, izleme
sistemlerinin irdelenmesi, veri tabanları, modelleme, Coğrafi Bilgi
Sistemleri, görüntü işleme teknikleri ve Çok Kriterli Analiz ve Karar
Verme yöntemlerini kapsamaktadır.
Hedeflenen Çıktılar
Temel Çıktı:
Temel çıktı, yapılacak pilot çalışma ile, su yönetiminde çevresel
hedeflerin belirlenmesi için SÇD’nin adım adım ve
teknik+ekonomik+sosyal kriterleri dikkate alan uygulama yönteminin
ortaya konmasıdır
Hedeflenen Çıktılar
Aşağıdaki hedeflere yönelik çıktılar elde edilecektir:
• Su kütlelerinin belirlenmesi ve mevcut durumunun ortaya konulması
• Su kalite sınıflarının belirlenmesi
• Su kütlelerinin iyi duruma ulaşabilmesi için sağlanması gereken
çevresel hedeflerin ve deşarj kriterlerinin pilot havza için
belirlenmesi
• Çevresel hedeflerin belirlenmesi için diğer havzalarda da
uygulanabilir bilimsel bir yöntem geliştirilmesi
• Çıktıları kullanılarak “Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi, Sınıflandırma
ve İzleme Taslak Yönetmeliği”nin revize olarak sunulması
• Önlemler Programı (yüzeysel su kütlesinin miktar ve kalite açısından
korunmasının sağlanması ve kirlenmesinin önlenmesi için alınması
gereken “temel” önlemleri ve gerekli olan hallerde “tamamlayıcı”
önlemleri içeren program)
Hedeflenen Çıktılar
Pilot Bölge Özelinde Önemli Çıktı
• Mevcut çevresel durumu somut olarak ortaya koyacak veriler
derlenmiş, sınanmış ve işlenmiş olacak; ek veri ihtiyaçları
belirlenecek ve bu verilerden oluşan bir veri tabanı ile entegre CBS
sistemi proje çıktıları arasında yer alacaktır.
• Modellerin de sisteme entegrasyonu ile, diğer havzalarımız için de
örnek teşkil edecek bir Karar Destek Sistemi (DSS) oluşmuş
olacaktır.
• Bu sistem, senaryo analizleri ve karar verme analizi ile havzada su
kütlelerinin iyi duruma ulaşabilmesi için sağlanması gereken
çevresel hedeflerin ve deşarj kriterlerinin için belirlenmesine olanak
sağlayacaktır. Hedeflenen karar destek sistemi, ileride başka
havzalarımızda yapılacak havza yönetim çalışmalarına örnek teşkil
edecektir.
Hedeflenen Çıktılar
Teknik çıktılar:
• SÇD’nin adım adım ve teknik+ekonomik+sosyal kriterleri dikkate
alan uygulama yöntemi; veritabanı, model (matematiksel
modelleme), CBS, performans analizi, görüntü işleme teknikleri, Çok
Kriterli Analiz ve Karar analizi gibi teknik araçları entegre olarak
içeren metodoloji olarak, tüm algoritmaları, yazılımları ve
modelleri içerecek biçimde sunulacaktır. Bu metodoloji başka
havzalara da uygulanabilir nitelikte olacaktır.
Hedeflenen Çıktılar
• Şartname olarak, “Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi, Sınıflandırma ve
İzleme Taslak Yönetmeliği” revize olarak sunulacaktır.
• Pilot havza için web tabanlı “havza bilgi sistemi” oluşmuş
olacaktır.
• Pilot havza için, mevcut durum irdelemesini, su kalite sınıflarını,
çevresel hedefleri, deşarj kriterlerini ve önlemler programını içeren
kritik analiz raporu sunulacaktır.
Yöntem
GENEL YAKLAŞIM
Yerüstü, kıyı ve geçiş suları için çevresel hedeflerin belirlenmesi
amacıyla, SÇD’de ve diğer gelişmiş ülkelerde uygulanagelen
güncel, gelişmiş ve güçlü teknolojik araçlar entegre biçimde
kullanılacaktır.
Karar Destek Sistemi oluşturan bu araçlar, izleme sistemlerinin
irdelenmesi, veri tabanları, modelleme, Coğrafi Bilgi Sistemleri,
görüntü işleme teknikleri, Çok Kriterli Analiz ve Karar Verme
yöntemleri ile karar vermede risk analizlerini kapsamaktadır.
Projenin en önemli özelliklerinden biri, su yönetiminin sosyoekonomik
yönünü kantitatif hesaplarla entegre etmesi, paydaşların görüş
ve önerilerini dikkate alması, katılımcı/paylaşımcı yönetim
politikalarına öncelik vermesi ve optimum çözümü toplumun
tercihleri doğrultusunda oluşturacak olmasıdır. Bu yönden proje
toplumsal tercihleri de tatmin edecek çözümler oluşturacaktır.
İP-9 Bilgi Yayılımı ve Paylaşımı
İP 1-Mevcut verilerin derlenmesi,
işlenmesi ve mevcut durum
değerlendirilmesi
İP-2 Yüzey Sularının Genel
Kalitesinin Tespiti için İzleme
Çalışması
KARAR DESTEK
SİSTEMİ
İP-6 Senaryo destekli
su kalitesi ve su
bütçesi modelleme
İP-3 Havza Bilgi Sisteminin
Oluşturulması
İP -5 Yüzeysel Su
Kütlelerinde Baskı ve
Etkilerin
Değerlendirilmesi
İP-4 Havzanın
karakterizasyonu ve
mevcut durumun
irdelenmesi
İP-7 Havza için çevresel
hedeflere ulaşmak için gerekli
önlemler programının
tanımlanması
İP-8 Önerilen yöntem ve geliştirilen uygulamalar bazında
“Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi, Sınıflandırma ve İzleme
Taslak Yönetmeliği”nde revizyon önerilerinin belirlenmesi
İP-9 Bilgi Yayılımı ve Paylaşımı
İP 1-Mevcut verilerin derlenmesi,
işlenmesi ve mevcut durum
değerlendirilmesi
İP-2 Yüzey Sularının Genel
Kalitesinin Tespiti için İzleme
Çalışması
KARAR DESTEK
SİSTEMİ
İP-6 Senaryo destekli
su kalitesi ve su
bütçesi modelleme
İP-3 Havza Bilgi Sisteminin
Oluşturulması
İP -5 Yüzeysel Su
Kütlelerinde Baskı ve
Etkilerin
Değerlendirilmesi
İP-4 Havzanın
karakterizasyonu ve
mevcut durumun
irdelenmesi
İP-7 Havza için çevresel
hedeflere ulaşmak için gerekli
önlemler programının
tanımlanması
İP-8 Önerilen yöntem ve geliştirilen uygulamalar bazında
“Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi, Sınıflandırma ve İzleme
Taslak Yönetmeliği”nde revizyon önerilerinin belirlenmesi
Yöntem
İP1. Mevcut verilerin derlenmesi, işlenmesi ve mevcut durum
değerlendirilmesi
Fiziko-kimyasal ve hidrometeorolojik durumu gösteren verilerin
derlenmesi;
Ekolojik durumu gösterir verilerin derlenmesi;
Kirletici envanterinin tespiti;
Arazi kullanımı, bitki örtüsü ve diğer coğrafi bilgilerin derlenmesi;
Havza koruma eylem planları gibi tamamlanmış projelerin çıktılarının
derlenmesi ve tasnifi;
Sosyoekonomik verilerin derlenmesi.
Çeşitli kaynaklardan derlenen veriler daha sonra işlenerek,
hazırlanacak olan veritabanına aktarılacaktır.
Yöntem
1.1. Fiziko-kimyasal ve hidrometeorolojik durumu gösteren
verilerin derlenmesi
Su kalitesi ve hidrometeorolojik durumu gösteren tüm veriler bu
aşamada derlenecektir.
Pilot havzada hem veri kalitesi hem de veri uzunluğu ölçütleri göz
önüne alınarak, istasyonlarda eş zamanlı gözlenmiş fiziko-kimyasal
veriler ve akım verileri ile birlikte yağış ve sıcaklık gibi meteorolojik
veriler bir araya getirilecektir.
Fiziko-kimyasal ve akım bilgileri, Devlet Su İşleri Genel
Müdürlüğü’nden, meteorolojik veriler ise Devlet Meteoroloji İşleri
Genel Müdürlüğü’nden temin edilecektir.
Yöntem
1.2. Ekolojik durumu gösterir verilerin derlenmesi
1.3. Kirletici envanterinin tespiti
Havzadaki yerleşim bölgeleri, sanayi alanları ile tarımsal alanların
tespiti yapılacaktır.
Yöntem
1.4. Arazi kullanımı, bitki örtüsü ve diğer coğrafi bilgilerin
derlenmesi
Topoğrafik haritalar, arazi kullanımı ve bitki örtüsü haritaları Müşteri
Kurum’un yanı sıra ilgili kurumlardan talep edilecek, internet
kaynaklarından temin edilecek ya da satın alınacaktır.
1.5.Pilot Havza ile ilgili Havza Koruma Eylem Planı gibi
tamamlanmış projelerin çıktılarının derlenmesi ve tasnifi
1.6.Sosyoekonomik verilerin derlenmesi (TUİK)
İP-9 Bilgi Yayılımı ve Paylaşımı
İP 1-Mevcut verilerin derlenmesi,
işlenmesi ve mevcut durum
değerlendirilmesi
İP-2 Yüzey Sularının Genel
Kalitesinin Tespiti için İzleme
Çalışması
KARAR DESTEK
SİSTEMİ
İP-6 Senaryo destekli
su kalitesi ve su
bütçesi modelleme
İP-3 Havza Bilgi Sisteminin
Oluşturulması
İP -5 Yüzeysel Su
Kütlelerinde Baskı ve
Etkilerin
Değerlendirilmesi
İP-4 Havzanın
karakterizasyonu ve
mevcut durumun
irdelenmesi
İP-7 Havza için çevresel
hedeflere ulaşmak için gerekli
önlemler programının
tanımlanması
İP-8 Önerilen yöntem ve geliştirilen uygulamalar bazında
“Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi, Sınıflandırma ve İzleme
Taslak Yönetmeliği”nde revizyon önerilerinin belirlenmesi
Yöntem
İP2. Yüzey Sularının Genel Kalitesinin Tespiti için İzleme Çalışması
2.1. Ekolojik durumu gösterir verilerin arazide izlenmesi
Bu faaliyetin amacı, yüzeysel su kütlelerinin su kalitesinin fiziko-kimyasal ve
biyolojik yöntemlerle izlenmesi, biyolojik izlemede fauna ve flora
elemanlarının kullanılması ile yüzeysel su kütlelerinin su kalitesinin evrensel
yöntemlerle belirlenmesidir.
Yöntem
Yapılacak faaliyetler :
• Ön arazi ve arazi çalışması;
• Canlı materyelin ayıklanması; biyolojik kalite elemanlarının teşhisleri
(bentik makro omurgasızlar, algler, makrofitler, balıklar);
• Elde edilen biyolojik verilerin sayısal verilere dönüştürülerek ekolojik
durumun belirlenmesi için kullanılacak SÇD’de yer alan çeşitli
indekslerin belirlenmesi ve uygulanması,
• İstasyonların su kalitelerinin belirlenmesi,
• Yüzeysel su tiplerine göre referans istasyonların belirlenmesi,
• İstasyonların ekolojik kalite oranlarının belirlenmesi;
• Çalışma sonrasında elde edilecek olan biyolojik, fiziksel ve kimyasal
veriler ile birlikte indeksler ve ekolojik kalite oranlarının sonuçlarına
göre istasyonların ekolojik durumlarının bilimsel olarak
yorumlanması;
• Bu yorumlar doğruldusunda biyolojik izleme raporunun
hazırlanması;
• ve tamamlayıcı arazi çalışması.
Yöntem
2.2. Mevcut DSİ fiziko-kimyasal kalite gözlem sonuçlarının
değerlendirilmesi
İP-9 Bilgi Yayılımı ve Paylaşımı
İP 1-Mevcut verilerin derlenmesi,
işlenmesi ve mevcut durum
değerlendirilmesi
İP-2 Yüzey Sularının Genel
Kalitesinin Tespiti için İzleme
Çalışması
KARAR DESTEK
SİSTEMİ
İP-6 Senaryo destekli
su kalitesi ve su
bütçesi modelleme
İP-3 Havza Bilgi Sisteminin
Oluşturulması
İP -5 Yüzeysel Su
Kütlelerinde Baskı ve
Etkilerin
Değerlendirilmesi
İP-4 Havzanın
karakterizasyonu ve
mevcut durumun
irdelenmesi
İP-7 Havza için çevresel
hedeflere ulaşmak için gerekli
önlemler programının
tanımlanması
İP-8 Önerilen yöntem ve geliştirilen uygulamalar bazında
“Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi, Sınıflandırma ve İzleme
Taslak Yönetmeliği”nde revizyon önerilerinin belirlenmesi
Yöntem
İP3. Havza Bilgi Sisteminin Oluşturulması
Bu ana adım kapsamında;
derlenen/türetilen verilerin sisteme aktarılması, sistemde depolanması,
istatistiksel ve coğrafi analizler gerçekleştirilmesi,
coğrafi bilgiler ve öznitelik bilgilerinin sorgulanması,
sorgu ve analiz sonuçlarının raporlanması vb.
temel sistem işlevlerin yerine getirilmesi amacıyla Web ve CBS tabanlı
Havza Bilgi Sistemi geliştirilecektir.
Yöntem
• Sistem Analiz ve Tasarımının Yapılması ve Veritabanının
Oluşturulması:
sistem bileşenlerinin paralel analizleri, sistem/altsistem tasarımları,
sistem mimarisi, coğrafi/ilişkisel modellerin kurulması, veritabanı
• Veri Standartlarının Belirlenmesi, Altyapısı Tasarımı ve Aktarım:
“Havza Bilgi Sistemi” ihtiyaçlarına uyumlu veri (coğrafi ve öznitelik)
hazırlığı, veri aktarımı (INSPIRE Yönergesi ve veri şartnameleriyle
uyumlu!)
Yöntem
•
Uygulama Geliştirme:
→ CBS altyapı yazılımının geliştirilmesi
→ Veri giriş sayfalarının hazırlanması
→ Diğer iş paketlerinde tespit edilmiş modellerin geliştirilmesi ve
uyarlanması
→ İstatistiksel veri analizleri, eğilim analizleri, vb. sistem üzerinde
gerçekleştirilmesi.
→ Entegrasyonlar (Havza Bilgi Sistemi, Model ve CBS) için gerekli
modüllerin ve ilgili arayüz yazılımlarının geliştirilmesi.
→ Çevresel yönetim senaryoları için Karar Destek Sistemi mimarisi
geliştirilmesi.
→ Veritabanı ve kullanıcı arasında kullanıcı için gerekli sorgulama ve
raporlama arayüzlerinin geliştirilmesi.
•
Havza Bilgi Sisteminin Devreye Alınması
İP-9 Bilgi Yayılımı ve Paylaşımı
İP 1-Mevcut verilerin derlenmesi,
işlenmesi ve mevcut durum
değerlendirilmesi
İP-2 Yüzey Sularının Genel
Kalitesinin Tespiti için İzleme
Çalışması
KARAR DESTEK
SİSTEMİ
İP-6 Senaryo destekli
su kalitesi ve su
bütçesi modelleme
İP-3 Havza Bilgi Sisteminin
Oluşturulması
İP -5 Yüzeysel Su
Kütlelerinde Baskı ve
Etkilerin
Değerlendirilmesi
İP-4 Havzanın
karakterizasyonu ve
mevcut durumun
irdelenmesi
İP-7 Havza için çevresel
hedeflere ulaşmak için gerekli
önlemler programının
tanımlanması
İP-8 Önerilen yöntem ve geliştirilen uygulamalar bazında
“Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi, Sınıflandırma ve İzleme
Taslak Yönetmeliği”nde revizyon önerilerinin belirlenmesi
Yöntem
İP4. Havzanın karakterizasyonu ve mevcut durumun irdelenmesi
Yapılacak faaliyetler;
• Akarsu havzasında su kütlelerinin topolojisinin belirlenmesi ve
tipolojilerinin tespiti;
• Akarsu morfolojisinin değerlendirilmesi;
• Arazi Kullanımlarının tespiti;
• Koruma Alanlarının Haritalanması;
• Sosyoekonomik durum analizi ve sınıflandırma;
• Su kütlelerinin kategorilere ayrılması (yapay, büyük ölçüde
değiştirilmiş ve doğal);
• Fiziko-kimyasal ve ekolojik kalite durumlarının analizi;
Yöntem
• Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği (YSKYY) ne göre su
kalitesi durum sınıflarının tayini ve akarsu boyunca yayılımının ve
mevsimsel değişiminin CBS tabanlı belirlenmesi;
• Ekolojik durum oranlarının (indekslerinin) tayini ve akarsu boyunca
yayılımının ve mevsimsel değişiminin CBS tabanlı belirlenmesi;
• Kıyı, geçiş suları ile tabii ve suni göller için trofik seviyelerin tespiti
işlevlerini kapsamaktadır.
İP-9 Bilgi Yayılımı ve Paylaşımı
İP 1-Mevcut verilerin derlenmesi,
işlenmesi ve mevcut durum
değerlendirilmesi
İP-2 Yüzey Sularının Genel
Kalitesinin Tespiti için İzleme
Çalışması
KARAR DESTEK
SİSTEMİ
İP-6 Senaryo destekli
su kalitesi ve su
bütçesi modelleme
İP-3 Havza Bilgi Sisteminin
Oluşturulması
İP -5 Yüzeysel Su
Kütlelerinde Baskı ve
Etkilerin
Değerlendirilmesi
İP-4 Havzanın
karakterizasyonu ve
mevcut durumun
irdelenmesi
İP-7 Havza için çevresel
hedeflere ulaşmak için gerekli
önlemler programının
tanımlanması
İP-8 Önerilen yöntem ve geliştirilen uygulamalar bazında
“Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi, Sınıflandırma ve İzleme
Taslak Yönetmeliği”nde revizyon önerilerinin belirlenmesi
Yöntem
İP5. Yüzeysel Su Kütlelerinde Baskı ve Etkilerin Değerlendirilmesi
Yüzeysel sularda kirleticilerin, su kıtlığı veya fazlalığının ve küresel
ısınmanın yaratacağı baskı ve etkiler bizzat arazide yapılacak
incelemelerle belirlenecek, havza sisteminin durumu ve tepkileri
belirlenecektir. Baskı ve etki analizinde DPSIR yöntemi
kullanılacaktır. Bu faaliyetin amaçları şunlardır:
• AB SÇD ve YSKKY’ne göre yüzeysel su kütlelerinin üzerindeki
baskı ve etkilerin belirlenmesiyle kirleticiler ve kirleticilerden dolayı
çevreye verilen zararın ölçülmesi
• Baskı ve etkiler nedeniyle yüzeysel su kalitesi durumunun nasıl
etkilendiğinin ortaya konması
• Baskılara neden olan sürücülerin tanılanması
• Baskıların havzada oluşturduğu etkilerin belirlenmesi
• Havzanın bugünkü ve gelecekteki durumunun karşılaştırılması;
ekolojik kalite oranının tanımlanması
Yöntem
5.1. Avrupa Çevre Ajansı tarafından kullanılması önerilen DPSIR
Yaklaşımı ile Baskı ve Etkilerin Belirlenmesi
5.2. Sosyoekonomik Veri ve Sosyoekonomik Senaryo Analizi
5.3. Arazi kullanımındaki değişim eğilimlerinin irdelenmesi
5.4. Noktasal, yayılı ve hidromorfolojik baskıların ve eğilimlerin
irdelenmesi
5.5. Çevresel göstergelerin değişimlerinin analizi
İP-9 Bilgi Yayılımı ve Paylaşımı
İP 1-Mevcut verilerin derlenmesi,
işlenmesi ve mevcut durum
değerlendirilmesi
İP-2 Yüzey Sularının Genel
Kalitesinin Tespiti için İzleme
Çalışması
KARAR DESTEK
SİSTEMİ
İP-6 Senaryo destekli
su kalitesi ve su
bütçesi modelleme
İP-3 Havza Bilgi Sisteminin
Oluşturulması
İP -5 Yüzeysel Su
Kütlelerinde Baskı ve
Etkilerin
Değerlendirilmesi
İP-4 Havzanın
karakterizasyonu ve
mevcut durumun
irdelenmesi
İP-7 Havza için çevresel
hedeflere ulaşmak için gerekli
önlemler programının
tanımlanması
İP-8 Önerilen yöntem ve geliştirilen uygulamalar bazında
“Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi, Sınıflandırma ve İzleme
Taslak Yönetmeliği”nde revizyon önerilerinin belirlenmesi
Yöntem
İP6. Senaryo destekli su kalitesi ve su bütçesi modelleme
6.1. Havza su bütçesinin modellenmesi (WEAP modeli)
6.2. Su kalitesinin modellenmesi (QUAL2K)
6.3. Sosyal, ekonomik ve çevresel baskılar sonucu ortaya
çıkabilecek olası tepki senaryolarının belirlenmesi
• (a) Mevcut tepkilerin aynen devam etmesi halinde yüzeysel su
kalitesinin gelecekteki durumu;
• (b) Kötümser senaryo: nüfus veya endüstriyel büyümenin
beklenenin üzerinde olması ve bu gelişmenin yüzeysel su kalitesini
olumsuz etkilemesi durumu;
• (c) İyimser senaryo: havzadaki su politikalarının ve sosyoekonomik
eğilimlerin olumlu yönde gelişmesi ve yüzeysel su kalitesine
olumsuz baskıların ortadan kalkması ve yenilerinin oluşmaması
durumu.
Yöntem
6.4. Senaryoların modeller ile irdelenerek sonuç çevresel
göstergelerin elde edilmesi
6.5. Su kütlelerinin iyi durumu referans alınarak senaryo
sonuçlarının "Referans Noktası" yöntemine göre irdelenmesi ve
uygun senaryoların tespiti (Referans noktası yöntemi, çok kriterli
karar verme süreçlerinde özellikle her bir kriterin gerçek ağırlık
katsayılarının tayininin çok zor olduğu koşullarda oldukça iyi
sonuçlar vermektedir)
.
Yöntem
6.6. Belirlenen çevresel hedeflere ve senaryo analizlerine göre
pilot havza için deşarj kriterlerinin belirlenmesi
Senaryo analizlerine ek olarak, havza bazında verilecek kararlara
rağmen çevre hedeflerinin sağlamaması durumunda mevcut
yönetmeliklerde öngörülen deşarj kriterlerinin ne yönde
değiştirilmesi gerektiği incelenecektir.
Deşarj kriterlerinin değiştirilmesi sonucu ortaya çıkacak yeni senaryolar
irdelenecek, çevresel hedeflere ulaşıp ulaşmadıkları
denetlenecektir. Bu kapsamda mevcut arıtma olanaklarının tesis
bazında ne kadar arttırılması gerektiği, arıtma seviyelerinin arttırılıp
arttırılmaması gerektiği incelenerek, pilot havza için deşarj kriterleri
model ve senaryo analizler i sonucunda bulunacaktır
İP-9 Bilgi Yayılımı ve Paylaşımı
İP 1-Mevcut verilerin derlenmesi,
işlenmesi ve mevcut durum
değerlendirilmesi
İP-2 Yüzey Sularının Genel
Kalitesinin Tespiti için İzleme
Çalışması
KARAR DESTEK
SİSTEMİ
İP-6 Senaryo destekli
su kalitesi ve su
bütçesi modelleme
İP-3 Havza Bilgi Sisteminin
Oluşturulması
İP -5 Yüzeysel Su
Kütlelerinde Baskı ve
Etkilerin
Değerlendirilmesi
İP-4 Havzanın
karakterizasyonu ve
mevcut durumun
irdelenmesi
İP-7 Havza için çevresel
hedeflere ulaşmak için gerekli
önlemler programının
tanımlanması
İP-8 Önerilen yöntem ve geliştirilen uygulamalar bazında
“Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi, Sınıflandırma ve İzleme
Taslak Yönetmeliği”nde revizyon önerilerinin belirlenmesi
Yöntem
İP7. Havza için çevresel hedeflere ulaşmak için gerekli önlemler
programının tanımlanması
Bu iş adımına kadar yapılan karakterizasyon, modelleme, çevresel
hedeflerin belirlenmesi, baskı ve etki analizi, deşarj kriterlerinin
belirlenmesi ve ekonomik analizler ile havzada hangi su kütlelerinin
çevresel hedeflere ulaşamama riski taşıdığı, havzadaki ana
problem ve baskıların neler olduğu açıklık kazanacaktır. Bu bilgi
problemleri çözmek için temel ve tamamlayıcı önlemler programının
oluşturulmasına yardımcı olacaktır.
7.1. Sosyal ve ekonomik önlemler programı
7.2. Su kütlelerinin kimyasal kalite açısından iyi duruma getirilmesi
için önlemler programı
7.3. Ekolojik durumun iyi duruma getirilmesi için önlemler
programı
İP-9 Bilgi Yayılımı ve Paylaşımı
İP 1-Mevcut verilerin derlenmesi,
işlenmesi ve mevcut durum
değerlendirilmesi
İP-2 Yüzey Sularının Genel
Kalitesinin Tespiti için İzleme
Çalışması
KARAR DESTEK
SİSTEMİ
İP-6 Senaryo destekli
su kalitesi ve su
bütçesi modelleme
İP-3 Havza Bilgi Sisteminin
Oluşturulması
İP -5 Yüzeysel Su
Kütlelerinde Baskı ve
Etkilerin
Değerlendirilmesi
İP-4 Havzanın
karakterizasyonu ve
mevcut durumun
irdelenmesi
İP-7 Havza için çevresel
hedeflere ulaşmak için gerekli
önlemler programının
tanımlanması
İP-8 Önerilen yöntem ve geliştirilen uygulamalar bazında
“Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi, Sınıflandırma ve İzleme
Taslak Yönetmeliği”nde revizyon önerilerinin belirlenmesi
Yöntem
İP8. Önerilen yöntem ve geliştirilen uygulamalar bazında
yönetmelikte revizyon önerilerinin belirlenmesi
• 8.1. Mevcut YSKYY'nin değerlendirilmesi, güçlü ve zayıf yönlerinin
ortaya konulması
• 8.2. Ekolojik durumun iyileştirilmesi için yönetmelik revizyon önerileri
• 8.3. Su kalitesi ve çevresel hedefler için yönetmelik revizyon
önerileri
• 8.4. Proje boyunca uygulanan metodolojinin genelleştirilmesi ve
edinilen tecrübeler ışığında yönetmelikte anılan yöntemlerin revize
edilmesi
AR-GE Niteliği
Çalışma, havza yönetimi konusunda özgün bir yaklaşımın ülkemizde
kullanılmasını sağlayacak ve ilgili kuruluşlara bu konuda önemli bir
teknolojik yönetim aracı sağlanmış olacaktır.
Halen su ile ilgili kamu kuruluşlarımızda bu konuda önemli bir kapasite
geliştirme ve eğitim ihtiyacı vardır ve gerekli AR-GE çalışmaları
yapılamamaktadır.
Proje, sürdürülebilir su yönetimi için entegre Karar Destek Sistemi ve
Çoklu Kriter analizini içeren ve tüm sürdürülebilirlik göstergelerini
değerlendiren yeni bir teknoloji geliştirecektir. Bu teknoloji, çeşitli
Karar Destek teknik araçlarını entegre olarak kullanış biçimiyle,
Türkiye’de olduğu gibi tüm dünyada da ilklerden birini
oluşturmaktadır.
Önceki Projelerle İlgi
2004 yılından bu yana yapılan projelerden izlenebileceği
gibi, henüz SÇD’nin gerçek bir havza üzerinde adım
adım hangi model ve bilimsel yöntemlerle uygulanacağı
bilinmemektedir ve henüz böyle bir uygulama
gerçekleştirilmemiştir. Dolayısıyla Orman ve Su İşleri
Bakanlığının şu andaki temel ihtiyacı, SÇD’de
tanımlanan teknik isterler çerçevesinde, çevresel
hedeflerin belirlenmesi için diğer havzalarda da
uygulanabilir bilimsel bir yöntem ve metodoloji
geliştirilmesidir. Bu yöntem de bir NHYP’de
uygulanması gereken adımlardan oluşmaktadır.
Download

Su Kalitesi Çalışma Grubu Sunumu - Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü