Yrd.Doç.Dr. Ömer Faruk Usluoğulları
İnşaat Mühendisliği Bölümü
Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği
AMAÇ ve KAPSAM
AMAÇ:, Kazaların en sık görüldüğü iş kollarından
biri olan İNŞAAT SEKTÖRÜNDE, meydana gelen iş
kazası sayılarını ve kaza sonucunda meydana gelen
maddi ve manevi zararları azaltmak, çalışanların meslek
hastalıklarından korunmalarını sağlamak dolayısıyla
sektördeki mevcut iş sağlığı ve güvenliği durumunu
iyileştirmek.
Kapsam
 Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliğini sağlama adına
alınacak tedbirler.
 Dünyada Yapı İşlerinde İş Güvenliği Örnekleri
 Çalışma Ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı Ve
Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen
A – B – C Sınıfı İş Güvenliği Uzmanlığı sınavlarına
hazırlık
 Sunum yapma, araştırma yapma kabiliyetlerini
arttırmaya yönelik Sunum Ödevleri (Tedbirlerin
Çalışılan yerde veya çalışılması planlanan yerde
uygulanması)
Konular
•
•
•
•
Yapı işlerinin tanımı ve ilgili mevzuatlar
Yapı İşlerinde Alınacak Güvenlik Tedbirleri
Kazı İşlerinde Alınacak Güvenlik Tedbirleri
Yapı İskelelerinde ve Merdivenlerinde Alınacak
Güvenlik Tedbirleri
• Betonarme Kalıbı Yapımı ve Sökümünde Alınacak
Güvenlik Tedbirleri
• Yapı İşlerinde Kullanılan Makina ve Teçhizatta
Alınacak Güvenlik Tedbirleri
Kazı : Toprağın bulunduğu
yerden kaldırılmasıyla oluşan
insan yapımı oyuk, çukur
veya delik.
Dar kesitli kazı : Genişliğin
4.5 metreyi geçmediği ve
derinliğin genişlikten daha
fazla olduğu boyuna kıyasla
dar olan kazı.
• Bir metre küp zemin ağırlığı yaklaşık olarak bir-bir
buçuk ton civarıdır ki bu da yaklaşık bir araba ağırlığı
kadardır.
Yapım İşlerinde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü
Madde 23 :
Sert kaya, sert şist, betonlaşmış çakıl, sert kalker, killi şist kaya, gre ve
konglomera gibi kendini tutabilen zeminlerde yetkililerin gerekli gördüğü
hallerde ve şevsiz yapılmak zorunluluğu bulunan 150 santimetreden daha
derin kazılarda, yan yüzler uygun şekilde desteklenmek veya iksa edilmek
suretiyle tahkim olunacak ve iksa için kullanılacak kalas başları, kazı üst
kenarından 20 santimetre yukarı çıkarılacaktır. İksanın yeterliliği iş süresince
kontrol edilerek sonuçlar yapı iş defterine kaydedilecektir.
7
Hiçbir zeminde,
şevsiz olarak ,
iksa yapılmadan,
1,5 mt’den daha
derin kazı
YAPILAMAZ!!!
8
Yapım İşlerinde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü
Madde 33:
Kazının, komşu bir yapıyı
devamlı veya geçici olarak
tehlikeye soktuğu hallerde,
yapı tekniğinin gerektirdiği
tedbirler alınacaktır.
9
YAPI İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETMELİĞİ TASLAĞI
 Kazı işine başlanmadan önce; fenni yeterliliği bulunan
yetkili uzman bir kişi tarafından kazının bitişik
yapıları etkileyip etkilemeyeceği araştırılır ve etkileme
ihtimali mevcut ise kazı başlamadan önce gerekli
tedbirler alınır.
 Kazılarda zemin yapısı, iklim koşulları, kazı alanı
yakınlarında meydana gelebilecek sarsıntılar ile
çevredeki su kaynakları ve fazla yük kuvvetleri göz
önüne alınarak uygun şev açıları belirlenir ve/veya
statik hesabı yapılmış uygun destek ve setler kullanılır.
 Kazı yüzeyleri, şevlerin eğimi ve yüksekliği zeminin
yapısına, sağlamlığına ve çalışma yöntemlerine uygun
seçilir.
 Şev, eğim: doğal veya yapay zemin kütlelerinin eğik yüzeyine denir.
 Şev açısı: herhangi bir şevin yatayla yaptığı ve derece cinsinden ifade
edilen açıdır.
Şevlerin Eğimi Düzenlenerek
 Tip A - 3/4:1
 Tip B - 1:1
 Tip C - 1½ :1
 Şevli kazılarda ayna yüksekliği kullanılan iş
makinesinin bom yüksekliğinden fazla olmayacak
şekilde seçilir.
 Şevli kazılarda belirli aralıklarla kademeler yapılarak
yapılan bu kademelerde kaymaların önlenmesi
amacıyla tedbirler alınır.
 Palye: Yarma ve dolgularda, yüksekliği fazla olan
şevlerin stabilitesini arttırmak amacıyla
 yapılan kademeli (basamak şeklinde) şev
uygulamasıdır.
Kademeli Kazı
 Palye: Yarma ve dolgularda, yüksekliği fazla olan
şevlerin stabilitesini arttırmak amacıyla yapılan
kademeli (basamak şeklinde) şev uygulamasıdır.
 Tip A
 Tip B killi zeminler
Kazı işleri, kuyular, yeraltı işleri ile tünel ve kanal
çalışmalarında;
 Uygun destek ve setler kullanılır,
 İksa: Bir inşaatın devam edebilmesi , çökme ve benzeri
olayların engellenebilmesi için, bir yapıyı ya da kütleyi
destekleme sürecidir.
 Destekli sistem: Kazı kenarlarının desteklendiği hidrolik,
mekanik metal veya ahşap yapılardan oluşan sistemdir.
 Kazıklı Sistemler:. Yüksek yapılar ile metro, tünel gibi
hayati yapıların inşası sırasında zemini dengede tutmak
için kazıklı İksa Sistemleri yapılmaktadır. İksa sisteminin
model tasarımı kazı derinliğine, zemin cinsine, yeraltı suyu
durumuna, yakın çevrede bulunan bina, yol gibi dış
etkenlerin yükleri gibi faktörlere bağlıdır.
 Kalkanlı sistem: Göçük tarafından uygulanan kuvvetleri
tutacak şekilde profesyonel mühendisler tarafından dizayn
edilmiş ve içinde bulunan isçiyi koruyan kazı kutusu gibi
yapıların kullanıldığı sistemdir. Bu kalkanlar yerleşik ya da
kazı kutusu gibi taşınabilir olabilirler.
Ankrajlı fore-kazık iksa sistemleri
Ankrajlı fore-kazık iksa sistemleri
Ankrajlı fore-kazık iksa sistemleri
Ankrajlı fore-kazık iksa sistemleri
SHOTCRETE ZEMİN VE ÇİVİLİ İKSA SİSTEMİ
SHOTCRETE ZEMİN VE ÇİVİLİ İKSA SİSTEMİ
SHOTCRETE ZEMİN VE ÇİVİLİ İKSA SİSTEMİ
SHOTCRETE ZEMİN VE ÇİVİLİ İKSA SİSTEMİ
PALPLANJ İKSA SİSTEMİ
PALPLANJ İKSA SİSTEMİ
YAPI İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETMELİĞİ
Tarih : 05 Ekim 2013 - Sayı: 28786
 Bölüm 2 - Kazı işleri, kuyular, yeraltı işleri, tünel ve kanal işleri
 62– Kazı işine başlanmadan önce aşağıda belirtilen hususlara uyulur:
a) Kazının bitişik yapıları etkileyip etkilemeyeceği araştırılır ve
etkileme ihtimali mevcut ise kazı başlamadan önce gerekli tedbirler alınır.
b) Yer altı kabloları, gaz boruları, su, kanalizasyon ve diğer dağıtım
sistemlerinin yerleri belirlenir ve bunlardan kaynaklanabilecek tehlikeleri
asgariye indirmek için gerekli tedbirler alınır.
c) Meskûn mahallerde, yapı alanının çevresi yeterli yükseklik ve
sağlamlıkta uygun malzemeden yapılmış perde ile çevrilerek ikaz ve uyarı
için gerekli düzenlemeler yapılır, bunlar yapının bitimine kadar bu şekilde
korunur.
ç) Meskûn mahallerin dışında yapılan kazıların kenarlarına uyarı
şeritleri çekilerek ikaz levhaları asılır.
YAPI İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETMELİĞİ
Tarih : 05 Ekim 2013 - Sayı: 28786
 63– Kazı işleri, kuyular, yeraltı işleri ile tünel ve kanal çalışmalarında
aşağıda belirtilen hususlara uyulur:
a) Çalışmalar, işveren tarafından görevlendirilen ehil kişi
gözetiminde yapılır.
b) Çalışma alanına giriş ve çıkış için güvenli yollar sağlanır.
c) Kazılarda zemin yapısı, iklim koşulları, kazı alanı yakınlarında
meydana gelebilecek sarsıntılar, çevredeki su kaynakları ve fazla yük
kuvvetleri göz önüne alınarak uygun şev açıları belirlenir ve/veya
statik hesabı yapılmış uygun destek ve setler kullanılır. Kazı yüzeyleri,
şevlerin eğimi ve yüksekliği zeminin yapısına, sağlamlığına ve çalışma
yöntemlerine uygun seçilir.
ç) Malzeme veya cisim düşmesine, su baskını tehlikesine ve
insanların düşmesine karşı uygun tedbirler alınır.
d) Tehlikeli veya zararlı olmayan özellikte solunabilir hava
sağlamak için bütün çalışma yerlerinde gerekli tedbirler alınır.
e) Yangın, parlama, patlama, su baskını veya göçük gibi
durumlarda çalışanların güvenli bir yere ulaşmaları sağlanır.
Kazılarda; DIN 4124 e göre her 3 mt de 1.5 mt lik şev verilmelidir.
•Kohezyonsuz veya yumuşak kohezyonlu bir zeminde 45o
•Katı yada orta katı kohezyonlu bir zeminde 60o
•Yumuşak kayaçta 80o
•Sert kayaçta 90o ye kadar şevler yapılarak kazı yapılabilir.
YAPI İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETMELİĞİ
Tarih : 05 Ekim 2013 - Sayı: 28786
 64– Kazı (yan) yüzlerinde aşağıda belirtilen durumlarda genel kontrol
yapılır, kontrol sonucunda çalışma ortamının güvenli olduğu
belirtilmeden çalışmaya başlanılmaz;
a) Her vardiyadan önce,
b) Patlatma yapılıyorsa her patlatmadan sonra,
c) Beklenmedik parça düşmelerinden sonra,
ç) Desteklerdeki önemli bir zarardan sonra,
d) Şiddetli yağış, don ve kardan sonra.
 65– Çalışma sırasında ortaya çıkan tozların çalışanların sağlığına zarar
vermemesi için gerekli tedbirler alınır. Çalışma alanında zararlı
kimyasalların, zehirli ve boğucu gazların ya da serbest silis tozları gibi
tehlikeli maddelerin bulunduğunun anlaşılması halinde, çalışanlar
derhal oradan uzaklaştırılarak gerekli tedbirler alınır ve güvenli çalışma
ortamı sağlanmadan tekrar çalışmaya başlanmaz.
YAPI İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETMELİĞİ
Tarih : 05 Ekim 2013 - Sayı: 28786
 66– Meskûn mahallerde kazı üzerinden geçişlerin sağlanması için
ahşap veya metalden yapılmış asgari 80 santimetre eninde ve her iki
tarafı korkuluklu geçitler kullanılır, geçit korkuluklarının bu
Yönetmeliğin Ek-4 (A) Yüksekte Çalışma başlığının 6 ncı maddesinde
tanımlanan özelliklere uygun olması sağlanır.
 67– Açıkta yapılan 150 santimetreden daha derin kazı işlerinde ve her
derinlikte yapılan temel ve kanal kazılarında yan yüzeylerin altlarının
şerit gibi kazılarak yukarıdan çökertilmesi şeklinde çalışma yapılması
engellenir. Ayrıca kanallarda yan duvarların göçmemesi için gerekli
tedbirler alınır.
 68– Kazı alanından çıkartılan hafriyat ile kazı kenarı arasında yeterli
mesafe bulundurulur ve hafriyatın kazı alanına akma riski bulunuyorsa
uygun bariyerler kullanılır. Kazı mahallinde bulunan hareketli araçlar
ve kazı stabilitesini etkileyebilecek diğer araçlar ile kazı kenarı arasında
gerekli güvenlik mesafesi bırakılır.
YAPI İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETMELİĞİ
Tarih : 05 Ekim 2013 - Sayı: 28786
 69– Kazı işlerinde yağış sırasında çalışma yapılmaz.
 70– Kazı işlerinde çalışanların çalışma alanına ulaşmaları için uygun ve
güvenli yöntemler kullanılır, destek ve setlerin iniş ve çıkış için
kullanılması engellenir.
 71– Makinelerle yapılan kazı işlerinde, bu makinelerin hareket alanına
çalışanların girmelerine izin verilmez.
 72– Yeraltı çalışmalarında aşağıda belirtilen hususlara uyulur:
a) Havalandırma sisteminin arızalanması durumunda, yer altı
çalışmaları durdurulur ve bütün çalışanlar tahliye edilir, uygun
havalandırma sağlanıncaya kadar kimsenin içeri girmesine izin verilmez.
b) Uygun bir haberleşme sistemi oluşturulur, buralardaki kaçış
yolları görülebilir bir şekilde işaretlenir.
c) Tüneller ve galerilerde göçük tehlikesine karşı uygun tedbirler
alınır.
YAPI İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETMELİĞİ
Tarih : 05 Ekim 2013 - Sayı: 28786
 73– Çeşitli gazların hava ile patlayıcı bir karışım meydana getirebileceği
yeraltı işlerinde, yangın ve patlama riskinin bulunabileceği yerlerde,
açık alevli lamba veya cihazlar kullanılmaz, sigara içilmez ve ilgili
mevzuata uygun malzeme ve ekipmanlar kullanılır.
 74– Patlayıcı kullanılarak çalışılan kazı, tünel ve galeri gibi yer altı kazı
işlerinde aşağıdaki hususlara uyulur:
a) Patlayıcı maddeler üretici tarafından belirtilen koşullarda
saklanır ve depolanır.
b) Yapılan işin niteliğine uygun patlayıcı maddeler ve kapsüller
kullanılır ve patlayıcı maddeleri yeterlik belgesine sahip çalışanlardan
başkasının almasına ve ateşlemesine izin verilmez.
c) Patlayıcı maddelerin ve kapsüllerin depolanması, taşınması ve
kullanılması, sadece bu konuda yetkili ve uzman kişiler tarafından yapılır.
Bu işler, çalışanlar için risk oluşturmayacak şekilde organize edilir ve
yürütülür.
YAPI İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETMELİĞİ
Tarih : 05 Ekim 2013 - Sayı: 28786
ç) Patlayıcı maddeler özel sandıklar içinde taşınır ve bu sandıkların içine
başka bir madde konulamaz. Kapsüllerle diğer patlayıcı maddeler, aynı kap içinde
bir arada bulundurulamaz ve taşınamaz.
d) Patlatma yapılacak alanın etrafında uygun güvenlik tedbirleri alınmadan
patlatma yapılmaz.
 4857 Sayılı İş Kanunu
Yer ve su altında çalıştırma yasağı :
Madde 72 - Maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel
inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde on sekiz yaşını
doldurmamış erkek ve her yaştaki kadınların çalıştırılması yasaktır.
Su Baskınları
 Su baskınlarından
oluşabilecek tehlikelerden
korunmak
 Göçmeye karşı alınacak
tedbirler
 Suyun pompa ile tahliyesi
 Geçici olarak su hatlarını
kapatmak
Tehlikeli hava koşulları
 Şüphelenilen
durumlarda aşağıdaki
maddeler kontrol
edilmelidir.
 Oxygen
 CO (Karbonmonoksit)
 H2S ( Hidrojen sülfür,
renksiz, çürük yumurta
kokusunda zehirleyici
bir gaz.)
 Petroleum
 Diğer zehirli maddeler
Kaya kazılmasını gerektiren yeraltı işlerinde, sulu
delici makinalar kullanılacak veya tozların
işçilerin sağlığına zarar vermemesi için gerekli
diğer tedbirler alınacaktır.
41
Havalandırma
 Tehlikeli gazlar ve duman
ortamdan
uzaklaştırılmalıdır
Altyapı sistemleri
 Kazıya başlamadan önce, yeraltı hizmetleriyle ilgili
kurum ve kuruluşları başvurulmalı ve bu hizmetlerin
yerleriyle ilgili tüm bilgi ve çizimler ise başlanmadan
önce alınmalı, ayrıca kazı yapılacak yer yeraltı
hizmetlerinin yerlerinin tespitinde uygun yer bulucu
cihazlar kullanılmalı ve bu cihazların kullanımı gerekli
eğitimi almış kişiler tarafından olmalıdır.
Altyapı sistemleri
 Bir isçi tarafından kazara
vurulan elektrik kablosu,
tüm isçilerin elektrik
sokuna maruz
kalmasına, yakındaki gaz
hatlarında bir hasar
olması durumunda ciddi
yangın ve patlamalara
sebep olmaktadır.
 Yerüstü enerji hatları
 Kabloların bağlantısı
kesilir
 Güç kablolarından
izolasyon sağlanır
 Kazı işlerinde çalışanların
çalışma alanına ulaşmaları
için uygun ve güvenli
yöntemler kullanılır, destek
ve setlerin iniş çıkış için
kullanılması engellenir.
 Makinelerle yapılan
kazılarda bu makinelerin
hareket alanına çalışanların
girmelerine izin verilmez.
 Kazıya yuvarlanma ya da düşme riski olan malzeme ve ekipmanlar kazı
kenarlarından en az 0,6 metre uzaklıkta bulundurulmalı veya gerekli
desteklerle tutulmalı ya da her ikisi birlikte yapılmalıdır. Araç ve
damperli kamyonlar ise bariyerler, uyarı işaret ve sinyalleri kullanılarak
çok daha uzakta tutulmalıdır. Araçların kazıya toprak boşalttığı
durumlarda, araç tekerleklerinin arkasına takoz yerleştirilmelidir.
 Kazıya yuvarlanma ya da düşme riski olan malzeme ve ekipmanlar kazı
kenarlarından en az 0,6 metre uzaklıkta bulundurulmalı veya gerekli
desteklerle tutulmalı ya da her ikisi birlikte yapılmalıdır. Araç ve
damperli kamyonlar ise bariyerler, uyarı işaret ve sinyalleri kullanılarak
çok daha uzakta tutulmalıdır. Araçların kazıya toprak boşalttığı
durumlarda, araç tekerleklerinin arkasına takoz yerleştirilmelidir.





Kazıların giriş ve çıkışları, özellikle acil bir durum olduğunda isçilerin güvenli bir şekilde kaçmalarını
sağlamalıdır.
OSHA standartlarına göre 1.2 metre ya da daha derin dar kesitli kazılarda çalışılan yerlerde güvenli
giriş ve çıkısı sağlayan merdivenler, basamaklar, rampalar veya diğer ekipmanlar bulundurulmalı,
bunların isçilere en fazla 7.6 metrelik bir yakınlık içerisinde olması sağlanmalıdır. Ayrıca kazıda
bulunan merdivenler kazının 90 cm üzerine uzanmalıdır. Güvenli giriş ve çıkışta kullanılan bu
ekipmanlar sağlam bir şekilde monte edilmeli ve isçi için yeni bir tehlike oluşturmamalıdır.
Yapım İşlerinde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü
Madde 25:
150 santimetreden daha derin olan kazı işlerinde, işçilerin inip çıkmaları için yeteri kadar el
merdivenleri bulundurulacaktır. İksa tertibatını ve desteklerini, inip çıkma için kullanmak
yasaktır.
Kuyu ve lağım çukurları gibi derin yerlerde
çalıştırılacak işçilere güvenlik kemeri ve sinyal
ipleri gibi uygun koruyucu araçlar verilecektir.
Gerekli durumlarda, bu gibi çalışma yerlerine,
temiz hava sağlanacaktır.
49
Kazı işlerinde yağış sırasında işçi çalıştırılmaz.
Yağışın durmasından ve güvenlik tedbirlerinin
alınmasından sonra işçi çalıştırılabilir.
Arazi durumuna göre, muhtemel su baskınlarına
karşı gereken tedbirler
alınacaktır.
50
İşveren, yağışlı havalarda, işçilerin ıslanmalarını
önlemek için, kendilerini koruyacak kapalı bir yer
sağlamakla yükümlüdür.
İşçiler ıslak elbise ile
çalıştırılamaz.
51
Su içinde çalışmayı gerektiren hallerde, işçilere,
uygun lastik çizmeler verilecektir. Diz boyunu
aşan suların yenilmesi için ayrıca gerekli
tedbirler alınacaktır.
52
Yapım İşlerinde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü
Madde 30:
Ekskavatör, buldozer ve benzeri makinalarla
yapılan kazılarda bu makinaların hareket alanı
içinde işçi çalıştırılmaz. Bu makinaların üzerinde
ehliyetli operatörden başka kimse bulundurulamaz.
GÖKHAN UYSAL 060104033 SAKARYA 2010
53
Kaç senedir böyle
yapıyoruz bir şey
olmaz
O işi bizim çalışan
değil, müteahhit yapıyor.
Bizim adamlar şerbetlidir,
bir şey olmaz
Güvenli
görünüyordu!
Kaç keredir ikaz
ediyorum!
Bizde sadece kesik ve
çürük olur,
Böyle olacağını hiç
düşünmemiştim
Bu sözler ne kadar bildik, ne kadar tanıdık geliyor
54
Download

Kazı