25. Sayıcı Devreleri
Giriş darbelerine bağlı olarak belirli bir durum dizisini tekrarlayan lojik devreler, ‘sayıcı’
olarak adlandırılır. Çok değişik alanlarda kullanılan sayıcı devreleri, FF’lerin uygun şekilde
bağlanmalarıyla elde edilir.
SAYICILAR
Tetikleme işaretlerinin
uygulanışına göre
Asenkron
Sayıcı
Senkron
Sayıcı
Sayma yönüne göre
Yukarı
Sayıcı
Sayma kodlanmasına göre
Aşağı Aşağı/Yukarı İkili
Sayıcı
Sayıcı
Sayıcı
BCD
Sayıcı
Mod
Sayıcı
Şekil 52. Sayıcıların Sınıflandırılması
25.1. 0 - 15 Arası Yukarı Sayıcı Devresi
Asenkron yukarı sayıcı, devredeki ilk FF’den başlayarak, FF çıkışının bir sonraki FF’nin
tetikleme girişine dizi şeklinde bağlanmasıyla elde edilir. Devrede bulunan FF’ler 'toggle'
modunda çalıştıklarından, tetikleme sinyalinin yükselen kenarı ile ilgili FF’nin durumu 1’den
0’a yada 0’dan 1’e değişir.
25.2. Ön Çalışma
Board’un üzerine, uygulama yapacağınız devrede yer alan elemanları yerleştirerek, devre
şemasına uygun olarak aralarındaki bağlantıları çiziniz. Toprak (-) ve besleme (+) uçlarını da
çizerek gösteriniz.
58
25.3. Deneyde Kullanılacak Malzemeler
Değeri
Eleman
Entegre
Direnç
LED
7476
390 
Sayısı
2
4
4
25.4. Deneyin Bağlantı Şeması
Şekil 53. 0-15 Arası Yukarı Sayıcı Devresi
25.5. Deneyin Yapılışı
 Yukarıdaki devreyi board üzerine kurunuz.
 Entegrelerin besleme bağlantılarını yapınız.
 Devreye +5V besleme gerilimi ve entegreye CLK sinyalini uygulayınız.
 CLK sinyalinin uygulanmasından sonra çıkışları gözlemleyiniz.
59
25.6. 15 - 0 Arası Aşağı Sayıcı Devresi
Belirli bir değerden başlayıp 0’a doğru sayma işlemi yapan ve bir FF’nin çıkışının daha
sonraki FF’nin tetikleme girişi olarak kullanıldığı devreler, ‘Asenkron aşağı sayıcılar’ olarak
isimlendirilir. Asenkron aşağı sayıcının asenkron yukarı sayıcıdan farkı: Düşen kenar
tetiklemeli FF’ler arasındaki bağlantıda Q çıkışı yerine Q' çıkışlarının kullanılması ve sayma
yönüdür. Bu fark dışında, asenkron yukarı sayıcı ve aşağı sayıcının çalışma prensipleri
aynıdır.
25.7. Ön Çalışma
Board’un üzerine, uygulama yapacağınız devrede yer alan elemanları yerleştirerek, devre
şemasına uygun olarak aralarındaki bağlantıları çiziniz. Toprak (-) ve besleme (+) uçlarını da
çizerek gösteriniz.
25.8. Deneyde Kullanılacak Malzemeler
Değeri
Eleman
Entegre
Direnç
LED
7476
390 
Sayısı
2
4
4
60
25.9. Deneyin Bağlantı Şeması
Şekil 54. 15 - 0 Arası Aşağı Sayıcı Devresi
25.10. Deneyin Yapılışı
 Yukarıdaki devreyi board üzerine kurunuz.
 Entegrelerin besleme bağlantılarını yapınız.
 Devreye +5V besleme gerilimi ve CLK sinyalini uygulayınız.
 CLK sinyalinin uygulanmasından sonra çıkışları gözlemleyiniz.
61
25.11. Onlu Sayıcı Devresi
Uygulanan CLK sinyali ile 0-10 arasında sayma işlemi gerçekleştirip displayde gösteren
sayıcı devresidir.
Şekil 55. 7490 Entegresi
25.12. Ön Çalışma
Board’un üzerine, uygulama yapacağınız devrede yer alan elemanları yerleştirerek, devre
şemasına uygun olarak aralarındaki bağlantıları çiziniz. Toprak (-) ve besleme (+) uçlarını da
çizerek gösteriniz.
25.13. Deneyde Kullanılacak Malzemeler
Eleman
Entegre
Entegre
Display
Direnç
LED
Değeri
7447
7490
Ortak anotlu
390 
Sayısı
1
1
1
8
1
62
25.14. Deneyin Bağlantı Şeması
Şekil 56.Onlu Sayıcı Devresi
25.15. Deneyin Yapılışı
 Yukarıdaki devreyi board üzerine kurunuz.
 Entegrelerin besleme bağlantılarını yapınız.
 Devreye +5V besleme gerilimi ve CLK sinyalini uygulayınız.
 CLK sinyalinin uygulanmasından sonra displaydeki sayma çıkışlarını gözleyiniz.
63
25.16. Yukarı / Aşağı Sayıcı Devresi
Yukarı sayıcı ve aşağı sayıcı yapısına sahip asenkron sayıcılar, küçük bir değişiklikle hem
aşağı hem de yukarı sayıcı yapısında düzenlenebilirler. Yukarı / aşağı sayıcının yapısı, her FF
çıkışına konan kontrol devresi haricinde bu kısma kadar anlatılan sayıcıların temel yapısından
farklı değildir.
Şekil 57. 74192 Entegresi
25.17. Ön Çalışma
Board’un üzerine, uygulama yapacağınız devrede yer alan elemanları yerleştirerek, devre
şemasına uygun olarak aralarındaki bağlantıları çiziniz. Toprak (-) ve besleme (+) uçlarını da
çizerek gösteriniz.
25.18. Deneyde Kullanılacak Malzemeler
Değeri
Eleman
Entegre
Direnç
LED
74192
390 
Sayısı
1
8
8
64
25.19. Deneyin Bağlantı Şeması
Şekil 58.Yukarı-Aşağı Sayıcı Devresi
25.20. Deneyin Yapılışı
 Yukarıdaki devreyi board üzerine kurunuz.
 Entegrenin besleme bağlantılarını yapınız.
 Devreye +5V besleme gerilimi ve aşağı/yukarı sayma işlemini gerçekleştirmek için CLK
sinyalini uygulayınız.
 Yukarı kontrol girişine CLK sinyali uygulandığında aşağı kontrol ucunu +5V’a bağlayınız.
Aşağı kontrol girişine CLK sinyali uygulandığında yukarı kontrol ucunu +5V’a bağlayınız.
 Devre çalıştırıldıktan sonra çıkışları gözleyiniz.
25.21. Sorular
 Sayıcı türlerini açıklayıp karşılaştırınız.
 Sayıcıların kullanım alanlarını açıklayınız.
 Asenkron ve senkron sayıcıları tarif ediniz.
 JK FF kullanarak 1-9 arası tek sayıları sürekli sayan yukarı sayıcı devresini tasarlayınız.
 JK FF kullanarak 1-9 arası asal sayıları sürekli sayan aşağı sayıcı devresini tasarlayınız.
 3’ün katlarını yukarı doğru sayan 4 bitlik sayıcı devresini JK FF kullanarak tasarlayınız.
 5’in katlarını aşağı doğru sayan 5 bitlik sayıcı devresini JK FF kullanarak tasarlayınız.
 T FF kullanarak BCD yukarı sayıcı devresi tasarlayınız.
 T FF kullanarak BCD aşağı-yukarı sayıcı tasarlayınız.
65
 T FF kullanarak 0-2-3-5-7-11-12-13 sayma dizisini gerçekleyen sayıcı devresini
tasarlayınız.
 T FF kullanarak BCD asal sayıları aşağıya doğru sayan devreyi tasarlayınız.

1, 2, 4, 5 sayma dizisini sayan senkron sayıcı devresini tasarlayınız.
 Mod-9 senkron sayıcı tasarımını yapınız.
66
Download

25. Sayıcı Devreleri