Araştırma
İKSST Derg 6(2):65-70, 2014
doi:10.5222/iksst.2014.065
Bebek Doğum Tartısının Maternal ve Fetal
Komplikasyonlara Etkisi
The Effects of Birth Weight on the Maternal and Fetal
Complications
Hasan Talay *, Alpaslan Akyol **, Atınç Özer ***, Erbil Karaman ***, Çağdaş Özdemir ***,
Hasan Cemal Ark ***
* Mardin Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi, ** Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum
Anabilim Dalı, *** Kanuni Sultan Süleyman Eğitim Araştırma Hastanesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği
ÖZET
SUMMARY
Amaç: Bebek doğum ağırlığının doğum sürecinde maternal ve fetal komplikasyonlara etkisinin incelenmesidir.
Objective: To investigate the effect of birth weight on
maternal and fetal complications.
Gereç ve Yöntem: Hastanemizde Haziran 2011-Temmuz
2012 tarihleri arasında normal doğum tartısı olarak kabul
edilen 2500-4000 g arası doğum yapmış 274 olgu (Grup 1)
ile 4000 g üzeri doğum yapmış 246 olgu (Grup 2) dosyası
retrospektif olarak incelendi. Oluşturulan bu iki grup
demografik özellikler (yaş, gravida, parite, doğumda gebelik haftası, vücut kitle indeksi (VKİ)), doğum şekli, epizyotomi gereksinimi, 1. ve 5. dk. APGAR skoru, doğumda
oluşan komplikasyonlar, bebeğin hastaneye yatış gereksinimi, yenidoğan yoğun bakım ünitesi gereksinimi ve hastanede yatış süresi açısından karşılaştırıldı.
Material and Methods: 274 patients who gave birth to
2500-4000 g babies (Group 1) and 246 patients who delivered babies heavier than 4000 g (Group 2) in our hospital
between June 2011 and July 2012. were analyzed retrospectively. Data from both groups were compared with respect
to demographic characteristics [age, gravidity, parity, gestational weeks at birth, body mass index (BMI)], mode of
delivery, episiotomy requirement, 1 and 5 minute APGAR
scores, birth complications, requirement for hospitalization
and admission into neonatal intensive care unit, and hospital stays.
Bulgular: Grup 1 (2500-4000 g) ve Grup 2 (>4000 g)
maternal demografik özellikler açısından karşılaştırıldığında istatistiksel olarak parite sayısının (p=0.02) ve obez
hasta (VKİ>30 kg/m2) oranının (p=0.03) Grup 2 lehine
anlamlı olduğu görüldü. Yine Grup 2 lehine sezaryen
(p=0.04) ve epizyotomi gereksinimi oranında (p=0.008)
istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulundu. Doğumda
oluşan fetal komplikasyonlarda anlamlı bir farklılık saptanmazken, maternal doğum komplikasyonu (p=0.02) ve
toplam doğum komplikasyonu (p=0.003) oranında gruplar
arasında istatistiksel anlamlı bir farklılık bulundu.
Results: Group 1 (2500-4000 g) and Group 2 (>4000 g)
were statistically compared in terms of demographic characteristics, maternal parity (p=0.02) and obesity (BMI>30 kg/
m2) (p=0.03) and a significant difference in favor of Group
2 was seen. Cesarean section (p=0.04) and episiotomy requirement (p=0.008) were more frequent in Group 2 with a
statistically significant intergroup difference. There was no
statistically significant difference between the two groups in
the rate of fetal complications occurring at delivery, while
there were significant differences between Groups 1 and 2 in
the rate of maternal (p=0.02), and total complications
(p=0.003).complications occurring at delivery.
Sonuç: Doğum ağırlığının 4000 g’ın üzerinde olması
epizyotomi gereksiniminde, sezaryen oranlarında ve
doğumda oluşan maternal komplikasyonlarda istatistiksel
anlamlı bir fark oluştururken, fetal komplikasyonlar,
APGAR skorları, bebeğin hastaneye yatış gereksinimini
ve kalış süresi açısından istatistiksel bir farklılık oluşturmamıştır.
Anahtar kelimeler: makrozomi, APGAR skoru, doğum
komplikasyonları, doğum şekli
Conclusion: The requirement for episiotomy, cesarean delivery and maternal complications occurring at delivery was
significantly higher in women who delivered high birth
weight (> 4000 g) babies, while there were no statistically
significant intergroup differences as for the rate of fetal
complications occurring at delivery, APGAR scores, requirement for hospitalization of the baby, and the duration of
hospital stays.
Key words: macrosomia, APGAR score, delivery complications, mode of delivery
Alındığı tarih: 30.01.2014
Kabul tarihi: 14.04.2014
Makaleşma adresi: Uzm. Dr. Hasan Talay, Yedikule Mah. Atılgan Sitesi No:73 A:11 D:4, Yedikule, Fatih-İstanbul
e-posta: [email protected]
65
İKSST Derg 6(2):65-70, 2014
GİRİŞ
doğurmuş (Grup 1) 274 hasta ile 4000 g üzeri
Miadındaki bir bebekte doğum ağırlığının 2500-
ne etik kurulu onayı ve hasta onamı alınarak retros-
4000 g arasında olması “normal” olarak kabul
edilir. Doğum ağırlığının 4000 g’ın veya gestasyonel yaşa göre 90. persentilin üzerinde olması
ise makrozomi olarak tanımlanmaktadır ve tüm
gebeliklerin % 3-15’ini etkilemektedir (1,2).
Etnik faktörler, yüksek parite, obesite, gestasyonel diyabet, miad aşımı fetal ağırlığı etkileyen
bebek doğurmuş 246 hasta (Grup 2) dosyası hastapektif olarak incelendi. Doğum sürecindeki maternal ve fetal sonuçlar karşılaştırıldı. Çalışmaya
bebeğin in-utero gelişimini etkileyecek diyabet,
preeklampsi gibi sistemik bir hastalığa sahip gebelikler, 37 haftadan küçük, 42 haftadan büyük gebe-
likler, çoğul gebelikler, anomalili ve in utero ölü
bebek tespit edilmiş gebelikler dâhil edilmedi.
risk faktörleri iken, fetal ağırlık arttıkça doğum
Bebek doğum ağırlığına göre oluşturulmuş bu
kasyonların arttığı görülmüştür
dası, paritesi, VKİ (Vücut Kitle İndeksi)), doğum
travmaları ve buna bağlı maternal-fetal kompli(3,4)
. Fetal ağırlık
omuz distosisi, brakial pleksus hasarı, neonatal
asfiksi, mekonyum aspirasyon sendromu, ölü
doğum, neonatal mortalite maternal ve fetal
doğum travması gibi birçok komplikasyonla
ilişkili olarak bulunmuştur
. Bu nedenle mak-
(4,5)
rozomik fetusun doğumu, obstetriğin nispeten sık
karşılaşılan bir sorunudur ve aynı zamanda annebebek için çeşitli riskleri beraberinde getirdiği
için dikkatli yönetilmesi gereken bir durumdur.
Doğumda fetal ağırlığın, maternal-fetal kompli-
kasyonlara etkisini araştırmak istedik. Bu çalış-
manın amacı özellikle makrozomik bebekler ile
iki grup; demografik özellikler (anne yaşı, gravisürecine ait maternal özellikler (doğum şekli,
epizyotomi gereksinimi, postpartum hemoraji,
3. ve 4. derece perine yırtığı, kan transfüzyon
gereksinimi) ve fetal sonuçlar (1. ve 5. APGAR
skoru, doğumda oluşan komplikasyonlar, bebeğin hastaneye yatış gereksinimi) açısından karşılaştırıldı. Postpartum hemoraji doğum sonrası
ilk 24 saatte 1000 cc’nin üzerindeki kanamalar
olarak değerlendirildi. İstatistiksel analizler
SPSS v 16.0 programı kullanılarak yapıldı ve
p<0.05 anlamlı olarak kabul edildi.
normal tartılı bebeklerin doğum sonuçlarındaki
BULGULAR
yonel ya da pregestasyonel diyabet hastası olma-
Öncelikli olarak 2500-4000 g aralığında doğum
göre normal ve makrozomik bebek olarak ayrıla-
anneler demografik özellikleri açısından karşı-
farklılıkları göstermektir. Çalışmamızda, gestas-
yan annelerden doğan bebekler, doğum tartısına
rak maternal demografik özellikler ve doğum
komplikasyonları açısından karşılaştırıldı.
GEREÇ ve YÖNTEM
Haziran 2011-Temmuz 2012 tarihleri arasında hastanemizde doğum yapan 2500-4000 g bebek
66
yapan anneler ile 4000 g üzerinde doğum yapan
laştırıldı. Karşılaştırmada anne yaşı, gravidası,
doğumda gebelik haftası arasında istatistiksel
olarak anlamlı bir fark saptanmazken, parite
ortalaması, obez olgu (VKİ>30 kg/m2) oranın-
da Grup 2 lehine anlamlı bir fark vardı (Tablo
1).
H. Talay ve ark., Bebek Doğum Tartısının Maternal ve Fetal Komplikasyonlara Etkisi
perine yırtığı, kan transfüzyonu gereksinimini
Tablo 1. Demografik veriler.
Yaş
Gravida
Parite
Doğumda gebelik haftası
Vücut kitle indeksi >30
2500-4000 g
(n=274)
>4000 g
(n=246)
p değeri
27.4±6.8
2.4±1.2
1.7±0.9
38.4±5.1
22 (% 8)
28.4±7.7
2.6±1.4
1.9±1.1
39.1±4.3
35 (% 14,2)
0.11
0.08
0.02
0.09
0.03
içine alan toplam maternal komplikasyon oranı
da Grup 2’de istatistiksel olarak anlamlı oranda
fazla bulunmuştur. Doğan bebeklerde ise hasta-
neye yatış gereksinimi, yenidoğan yoğun bakım
gereksinimi ve hastanede kalış süresi açısından
Maternal ve fetal sonuçlara baktığımızda ise
doğum şekli olarak beklendiği gibi sezaryenle
gruplar arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır
(Tablo 2).
doğum oranı ve epizyotomi gereksinimi açısın-
TARTIŞMA
saptanmasına karşın epizyotomisiz doğum oran-
Fetal doğum ağırlığı arttıkça maternal ve neona-
Yenidoğan 1. ve 5. dk. APGAR skoru <7 olan
Ayrıca ortalama fetal ağırlık ve fetal makrozomi
dan Grup 2 lehine istatistiksel anlamlı bir fark
larında gruplar arasında anlamlı bir fark yoktu.
olgu oranında gruplar arasında anlamlı fark
yoktu. Doğum komplikasyonları değerlendirmesinde 4000 g’ın üzeri olgularda 3 olguda omuz
distosisi oluşurken, bunlardan 2’sinde brakial
pleksus hasarı saptanmıştır. Omuz distosisi geli-
şen 3 olgunun 2’si 4500-5000 g aralığında fetusa
sahipti. Yine her iki grupta toplam 4 olguda klavikula fraktürü ve 3 olguda sefal hematom sap-
tanmıştır. Postpartum hemoraji, 3. ve 4. derece
tal komplikasyon oranlarında artış olmaktadır.
oranında da 1980’lerden beri istikrarlı bir artış
söz konusudur. Bu artış gebelik sırasındaki alı-
nan kiloların daha fazla oluşu, maternal obesite
ve gestasyonel diyabet sıklığındaki artış ve sigara, alkol gibi fetus gelişimini olumsuz etkileyebilecek zararlı alışkanlıkların gebelikte daha az
kullanılması ile açıklanmaktadır (4,6). Ayrıca fetal
ağırlıkta artışa neden olan risk faktörleri arasında parite, obesite, makrozomik bebek doğurma
Tablo 2. Doğum tartısına gore gruplarda oluşan maternal ve fetal sonuçlar.
Doğum şekli
Sezaryen
Vaginal doğum
Epizyotomili vaginal doğum
Epizyotomisiz vaginal
APGAR skoru
1. dk. < 7
5. dk. < 7
Doğum komplikasyonları
Fetal
Omuz distosisi
Brakial pleksus hasarı
Klavikula fraktürü
Sefal hematom
Maternal
Postpartum hemoraji
3. ve 4. derece perineal laserasyon
Kan transfüzyon gereksinimi
Hastaneye yatış gereksinimi
Yenidoğan yoğun bakım ünitesi gereksinimi
Hastanede kalış süresi
2500-4000 g
(n=274)
>4000 g
(n=246)
p
değeri
109 (% 39.7)
120 (% 49)
0.04
96 (% 35)
69 (% 25.1)
59 (% 24)
67 (% 27)
0.008
0.69
11 (% 4)
8 (% 2.9)
16 (% 5.8)
3 (% 1.1)
0
0
2
1
32 (% 11.6)
16
5
11
21 (% 8.9)
9 (% 3.8)
9±6
8 (% 3.2)
6 (% 2.4)
34 (% 13.8)
9 (% 3.6)
3
2
2
2
56 (% 22.7)
24
14
18
25 (% 10.2)
13 (% 5.2)
10±7
0.8
0.9
0.003
0.1
0.0001
0.72
0.57
0.08
67
İKSST Derg 6(2):65-70, 2014
öyküsü, gestasyonel diyabet başlıca faktörler
arasında sayılmaktadır
(7)
. Çalışmamızda da
demografik veriler arasında parite ortalaması
göre yaklaşık 3 kat kadar fazla çıkmıştır
(p=0.03).
(p=0.02) ve obes (VKİ>30 kg/m2) olan hasta
Düşük APGAR olarak 7 puanın altını alarak
rak daha fazla bulunmuştur. Literatürde gebelik-
hem 1. hem de 5. dk. düşük APGAR puanı oran-
oranı (p=0.03) >4000 g olan grupta anlamlı olate alınan kilo ve obesite ile fetal doğum ağırlığı
arasında kuvvetli ilişki bulunmuştur
(8,9)
.
Çalışmamızda VKİ’ini obesite sınırı olan 30 kg/
m üzeri hastalar olarak almış ve makrozomik
2
fetus grubunda maternal obesite lehine anlamlı
bir ilişki bulunmuştur.
Doğum şekli açısından beklendiği gibi sezaryen
ve epizyotomi gereksinimi oranı 4000 g’ın üzeri
grupta daha fazla iken, ilginç olarak epizyotomi-
grupları karşılaştırdığımızda, gruplar arasında
larında anlamlı bir fark olmadığı bulunmuştur.
Gyurkovits ve ark.
(11)
5738 canlı doğumu kap-
sayan çalışmalarında düşük (<7 puan) 5. dk.
Apgar skoru açısından normal tartılı ve makrozomik fetuslar arasında istatistiksel olarak
anlamlı bir olmadığı, ancak 4000-4449 g ile
>4500 g olan makrozomik fetusları kendi arala-
rında karşılaştırdığında anlamlı bir farklılığın
olduğunu ortaya koymuşlardır.
siz vaginal doğum oranı gruplar arasında istatis-
Doğumda fetal ağırlıkla ilişkili en sık görülen
artışının epizyotomi gereksinimi azaltmasıyla
pleksus hasarı, klavikula kırığı, sefal hematom
tiksel anlamlı bir farka neden olmamıştır. Parite
ilişkili olarak bu durumun >4000 g’ın üzerindeki gruptaki parite ortalamasının daha fazla olma-
sına bağlı bir bulgu olduğunu düşünmekteyiz.
Çalışmalar bebek doğum ağırlığı artışına bağlı
olarak sezaryen doğum oranını ve 3, 4. derece
perine yırtığı oranının istatistiksel olarak arttığını göstermektedir. Batallan ve ark.
(10)
çok mer-
kezli olgu-kontrol çalışmasında 3. ve 4. perineal
yırtığı 4000 g’ın üzerinde doğum yapan grupta 6
kat daha fazla bulmuştur. Biz de çalışmamızda
sezaryen doğum oranını >4000 g olan grupta
% 49 bulurken, normal tartılı bebeklerde bu
oran % 39’da kalmıştır. Gerçi bu oranlarda geçirilmiş uterin cerrahi endikasyonu da dâhil edildi-
ği için oran yüksek gibi görünmektedir. Ancak,
primer sezaryen oranlarında da (% 37’ye karşılık % 24) istatistiksel anlamlı bir farklılık var-
dır (p=0.001). Çalışmamızda da 3. ve 4. perineal
yırtık komplikasyonu normal doğum tartılı gruba
68
fetal komplikasyonlar omuz distosisi, brakial
gibi doğum travmalarıdır. Çalışmamızda 3 omuz
distosisi oluştu ki bunlardan ikisi 4500 g’ın üzerinde fetal ağırlığa sahip iken, 2 olguda da bra-
kial pleksus hasarı oluştu. Klavikula kırıkları
gruplar arasında eşit sayıda oluşurken, sefal
hematom makrozomik grupta 2 bebekte, normal
tartılı grupta 1 bebekte oluştu. Toplam fetal
komplikasyon oranında gruplar arasında istatis-
tiksel fark yoktu. Literatürdeki olgu serileri
omuz distosisi olan olguların yaklaşık yarısının
4000 g eşik değerinin üzerindeki olgularda oldu-
ğunu, kalıcı brakial pleksus hasarı olgularının
ise yaklaşık yarısının 4500 g üzerinde meydana
geldiğini göstermektedir
(12,13)
. Acker diyabetik
olmayan kadınlarda bebekler eğer 4000 g’ın
altında ise % 1.1 omuz distosisi yaşandığını bildirirken, doğum ağırlığı 4500 g üzerine çıktığında bu oranın % 22’ye çıktığını bildirmiştir
(13)
.
Klavikula fraktürü ve sefal hematom açısından
H. Talay ve ark., Bebek Doğum Tartısının Maternal ve Fetal Komplikasyonlara Etkisi
ise 4000 g’ın üstü ve altı grupta istatistiksel fark
bildirilmemiştir
(11)
.
Maternal komplikasyonlardan postpartum hemoraji ve 3-4. derece perineal yırtık doğum kilosunun >4000, 4000-4250, 4251-4500 ve >4500 g
olarak gruplandırıldığı bir çalışmada değerlendi-
rilmiş, perineal yırtık açısından gruplar arasında
amlamlı bir fark bulunmamış iken, postpartum
hemoraji yalnızca >4500 g olan grupta istatistiksel anlamlı bir farklılık oluşturmuştur
(14)
.
Çalışmamızda da postpartum hemoraji açısından 4000 g altı 16 (% 5.8) ve üstü 24 (% 9,7)
doğumlarda anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.
Ancak 3.-4. derece yırtık açısından 4000 g altı 5
(% 1.8) ve üstü 14 (% 5.6) grup arasında anlamlı bir fark bulunmuştur (p=0.03). Kan transfüzyonu açısından ise gruplar arasında anlamlı bir
fark bulunmamıştır (% 4’e karşı % 7.3,
p>0.05).
Doğum tartısına göre bebeklerin hastaneye yatış
gereksinimi, yenidoğan yoğun bakım gereksinimi, yatan bebeklerinde hastanede kalış süresi
açısından da gruplar arasında anlamlı bir fark
bulunmadı. Literatürde makrozomik olan ve
olmayan bebekler respiratuar sıkıntılar ve yenidoğan yoğun bakım gereksinimi açısından karşılaştırılmış, aralarında anlamlı bir fark bulunmamıştır (11).
Sonuç olarak, 4000 g’ın üzeri doğumlarda
demografik verilerden parite sayısı ve obesite
doğum tartısında anlamlı farklılık yaratan faktörlerdir. Yine makrozomik bebek grubu; sezaryen, epizyotomili vaginal doğum, maternal
komplikasyon oranı ve toplam doğum komplikasyonu oranında istatistiksel olarak anlamlı bir
farklılık oluşturmuş iken, düşük Apgar skoru
(<7), fetal komplikasyon oranı, bebeklerin hastaneye yatış ve yoğun bakım gereksinimi açısından anlamlı bir fark oluşturmamıştır.
KAYNAKLAR
1.Ng SK, Olog A, Spinks AB, Cameron CM, Searle J,
McClure RJ. Risk factors and obstetric complications
of large for gestational age births with adjustments for
community effects: results from a new cohort study.
BMC Public Health 20106;10:460.
2.Asplund CA, Seehusen DA, Callahan TL, Olsen C.
Percentage change in antenatal body mass index as a
predictor of neonatal macrosomia. Ann Fam Med
2008;6:550-4.
http://dx.doi.org/10.1370/afm.903
3. Mohammadbeigi A, Farhadifar F, Soufi Zadeh N,
Mohammadsalehi N, Rezaiee M, Aghaei M. Fetal
macrosomia: risk factors, maternal, and perinatal outcome. Ann Med Health Sci Res 2013;3(4):546-50.
http://dx.doi.org/10.4103/2141-9248.122098
4. Fuchs F, Bouyer J, Rozenberg P, Senat MV. Adverse
maternal outcomes associated with fetal macrosomia:
what are the risk factors beyond birthweight? BMC
Pregnancy Childbirth 2013;8(13):90.
5. Vidarsdottir H, Geirsson RT, Hardardottir H,
Valdimarsdottir U, Dagbjartsson A. Obstetric and
neonatal risks among extremely macrosomic babies
and their mothers. Am J Obstet Gynecol 2011;204(5):
423.e1-6.
6. Boulet SL, Alexander GR, Salihu HM, Pass M.
Macrosomic births in the united states: determinants,
outcomes, and proposed grades of risk. Am J Obstet
Gynecol 2003;188(5):1372-8.
http://dx.doi.org/10.1067/mob.2003.302
7. Boyd ME, Usher RH, McLean FH. Fetal macrosomia: prediction, risks, proposed management. Obstet
Gynecol 1983;61(6):715-22.
8.Li N, Liu E, Guo J, Pan L, Li B, Wang P, et al.
Maternal prepregnancy body mass index and gestational weight gain on pregnancy outcomes. PLoS One
2013;8(12):e82310.
http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0082310
9. Ehrenberg HM, Mercer BM, Catalano PM. The
influence of obesity and diyabetes on the prevalence of
macrosomia. Am J Obstet Gynecol 2004;191(3):964-8.
http://dx.doi.org/10.1016/j.ajog.2004.05.052
10.Batallan A, Goffinet F, Paris-Llado J, Fortin A,
Bréart G, Madelenat P, Bénifla JL. Groupe d’étude
des maternités parisiennes. Fetal macrosomia: management, obstetrical and neonatal results. Multicenter
case-control study in 15 maternity hospitals in Paris
69
İKSST Derg 6(2):65-70, 2014
and the Ile de France area. Gynecol Obstet Fertil 2002;
30(6):483-91.
http://dx.doi.org/10.1016/S1297-9589(02)00364-8
11. Gyurkovits Z, Kálló K, Bakki J, Katona M, Bitó T,
Pál A, Orvos H. Neonatal outcome of macrosomic
bebeks: an analysis of a two-year period. Eur J Obstet
Gynecol Reprod Biol 2011;159(2):289-92.
http://dx.doi.org/10.1016/j.ejogrb.2011.08.003
12.Acker DB, Sachs BP, Friedman EA. Risk factors for
shoulder dystocia in the average-weight bebek. Obstet
Gynecol 1986;67:614-8.
70
http://dx.doi.org/10.1097/00006250-198605000-00002
13.Ouzounian JG, Korst LM, Phelan JP. Permanent
Erb’s palsy: a lack of a relationship with obstetrical risk
factors. Am J Perinatol 1998;15:221-3.
http://dx.doi.org/10.1055/s-2007-993930
14.Weissmann-Brenner A, Simchen MJ, Zilberberg E,
Kalter A, Weisz B, Achiron R, Dulitzky M. Maternal
and neonatal outcomes of macrosomic pregnancies.
Med Sci Monit 2012;18(9):77-81.
http://dx.doi.org/10.12659/MSM.883340
Download

Bebek Doğum Tartısının Maternal ve Fetal Komplikasyonlara Etkisi