T.C. SAKARYA ÜNİVERSİTESİ
MF İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ
Department of Civil Engineering
ENM 211 MÜHENDİSLİK EKONOMİSİ
ENFLASYON
Enflasyon
Deflasyon
(Bkz: Osman Okka sf 109)
08.12.2014
DR.MUSTAFA KUTANİS
SLIDE 1
ENFLASYON
24.10.2008
Enflasyon fiyatların artmasıdır. Fiyat artışları yüksek
olduğunda, yüksek enflasyon, düşük olduğunda ise düşük
enflasyon var denilmektedir.
Toplumun kullandığı ve yaşam süresince önemli olan mallar
tespit edilerek, bunların oransal ağırlıkları belirlenir. Fiyat
tespitleri yapıldıkça, referans yılındaki fiyata bölünerek
artış oranı bulunur
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 2
Deflasyon fiyatların geri gidişi olup fiyat artışlarının
(enflasyon) tersidir. Bu tür bir ortamda para az ve
kıymetlidir. Arzda tıkanıklık yoktur ama talep sürekli olarak
düşer.
Üretimi düşürerek üretim maliyetlerini azaltmak çıkar bir
yol olmaktan uzaklaşır. Tüketici geleceğe güvenle
bakmadığı için harcamasını erteler. Tüketimini zaruri
mallara inhisar ettirir.
Bu olay ekonomilerin sıfır enflasyona yaklaştığında ortaya
çıkar. Belirli mal gruplarında fiyatlar sürekli geriye gidiyorsa
o malların tüketimini arttırmanın yollarına bakmak ve tedbir
almak gerekir. Türkiye 80’ li yıllarda zaman zaman
deflasyona kısa aralıklarla girmiştir.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 3
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 4
08.12.2014
08.12.2014
DEFLASYON
08.12.2014
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 5
Faiz oranı, i=%10
Enflasyon oranı, f=%4
Pazar (market interest rate) faiz oranı :
08.12.2014
if =0.10+0.04+0.10∙(0.04)=0.144 (%14.4)
5,000
5,000
5,000
5,000
5,000
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 6
Soru
08.12.2014
Çözüm: Son 8 yıl geometrik artan nakit akışı
SLIDE 7
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 8
08.12.2014
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
08.12.2014
SLIDE 9
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 10
08.12.2014
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
T.C. SAKARYA ÜNİVERSİTESİ
MF İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ
Department of Civil Engineering
ENM 211 MÜHENDİSLİK EKONOMİSİ
AMORTİSMAN
Depreciation
Doğru Hat-Straight line (SL)
Azalan Bakiye- Declining-balance (DB)
Çift Azalan Bakiye- Double Declining Balance (DDB)
Amortisman Fonu (Sinking Fund)
(Bkz: Osman Okka sf 423-464)
24.10.2008
08.12.2014
DR.MUSTAFA KUTANİS
SLIDE 1
Ekonomik değerleri olan varlıkların zaman içinde aşınması
değer kaybetmesi kaçınılmazdır. Bu varlıkların değer
kayıp süreleri farklıdır. Varlığın ekonomik olarak
kullanılabilme süresine ekonomik ömür denilmektedir. Bir
binanın ekonomik ömrü 50 yıl, ama bir bilgisayarın ise
azami beş yıldır. İşte varlıkların işletmeye tekrar
konulabilmesi için vergi matrahından önce amortisman adı
altında bir değer düşülür. Bir başka deyimle amortisman bir
maliyet unsuru gibi düşünülerek vergiye tabi değildir
Amortisman her varlığın değerinin ekonomik ömrüne
bölünmesi ile tespit edilir.
Varlıkların hangi amortisman oranlarına tabi oldukları
Maliye Bakanlığı tarafından cetveller halinde ilan
edilirler.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
Kaynak:
SLIDE 2
Ekrem Pakdemirli
08.12.2014
Basit amortisman uygulaması, amortisman
cetvellerinde belirtildiği oranlarda uygulanır.
Azalan Bakiyeler metodunda, varlığın her yıl ki
değeri üzerine amortisman oranının uygulanmasıdır.
Bu metot başlangıçta amortismanın yüksek
ayrılmasına yol açar. Bu metodu, hemen büyükçe
kar eden kuruluşlar tercih ederek işletmeye kaynak
sağlarlar. Ayrıca işletmelerin fazla kar ettiklerini
düşündüklerinde Hızlandırılmış Amortisman
uygulaması yapabilirler. Hızlandırılmış amortisman
oranları bakanlıkça ilan edilmiş basit amortisman
oranlarının iki katıdır.
08.12.2014
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
Kaynak:
SLIDE 3
Ekrem Pakdemirli
Amortisman ayırma vergi matrahını küçültme
demektir. Amortismana tabi olan bir kıymeti,
doğrudan masrafa yazma, kurumlar vergisinin az
ödenmesine yol açar, bu da mevzuatımıza göre vergi
kaçakçılığı suçu oluşturur. Böyle bir suç da, vergi aslı,
üç kat cezası ve bu suçun işlendiği tarihten itibaren
işlemiş faizi hesap edilerek tahsil edilir. Amortisman
miktarı kurumlar vergisinden muaf olduğu için (maliyet
unsurudur) işletmeye bugün için %20xAmortisman
kadar bir maliyet azalmasına yol açar. Amortisman
oranı küçük ve amortismana tabi değer de küçük ise
maliyete etki binde seviyelerinde olacağından anlamını
kaybeder.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 4
08.12.2014
http://www.gib.gov.tr/
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 5
Amortisman (depreciation) Tanımı
Bir tesisin kuruluşunda yapılan toplam yatırım
masraflarının belirli bir sürede geri ödenmesi amacı ile,
toplam masraflarının önceden belirlenmiş bir bölümünün
sermaye maliyeti olarak her yıl işletme gelirlerinden
ayrılması ve vergi dışı bırakılmasına AMORTİSMAN
denilir.
08.12.2014
Amortisman, herhangi bir sermaye malının (uzun ömürlü
olan makine, ekipman, bina vb.) kullanımdan dolayı yıpranma
ve aşınma veya azalan ihtiyaç nedeniyle, zaman içerisinde
değerinin dereceli olarak kayıp miktarına denir.
Amortisman, kullanım ve zamanın geçmesi nedeniyle
herhangi bir malın değerindeki azalma miktarıdır.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 6
Değer (value) Tanımı
08.12.2014
Fiziki ve ekonomik nedenlerle sabit sermaye değerinde
meydana gelen azalışları karşılamak için ayrılan paradır. Eğer
işyerinin kendisine ait olan makine, teçhizat, ulaştırma aracı,
bina ve inşaat v.b. sabit kıymetleri varsa ve bunlar için aşınma
ve yıpranma payı ayırıyor ise burada kapsanmıştır.
Hesaplamalarda, amortisman bir harcama olarak
değerlendirilir ve bu değer, malın faydalı ömrü boyunca
vergi öncesi işletme gelirinden düşülür.
Amortisman, mühendislik ekonomisi açısından, gerçek bir
nakit akışı değildir. Vergi öncesinde gelirlerden düşülerek
işletmeyi daha çok vergi vermekten kurtaran bir harcamadır.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 7
Amortisman, değer kaybı (azalması) olarak
tanımlandığından, değer tanımının yapılması gerekir.
08.12.2014
Değer kavramı için ticari anlamda en iyi yapılan tanım
şöyledir:
“ Herhangi bir mülkiyetin, sahip olunmak suretiyle,
gelecekteki kârlarının şimdiki kıymetidir”.
Çok sonra oluşacak kârları nadiren önceden tayin
ettiğimizden, bu en iyi tanımın pratikte uygulaması zordur.
Bu nedenle değerin değişik ölçütleri kullanılmaktadır.
Aşağıda bunlara değinilecektir.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 8
Değer ölçütleri (1/3)
08.12.2014
1. Piyasa değeri (market value)
Her ikisinin de eşit avantajı ve hiçbir satım veya alım
zorunluluğu altında olunmadan istekli bir alıcının istekli
bir satıcıya ödeyeceğidir. Alıcı, piyasa değerini ödemeyi
kabul etmek istemektedir. Çünkü, sahiplenmekle, bir
miktar faiz veya kâr edilerek elde edebileceği yaklaşık
şimdiki değere ulaşacağına inanmaktadır. Amortisman ile
ilgili bir çok hususta piyasa değeri kullanılmaktadır. Yeni
menkul kıymetlerin piyasadaki maliyet fiyatı, ilk (orijinal)
değer olarak kullanılmaktadır.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 9
Değer ölçütleri (2/3)
2. Kullanım değeri (use value)
Çalışan birim (operating unit) olarak bir malın sahibine
olan değeridir. Bu değer, kişiden kişiye ve kullanım
amacına göre değişen bir değerdir. Kullanım değeri
tespiti zordur.
08.12.2014
3. Hakkaniyet değeri (fair value)
Değer tespiti tarafsız birisi tarafından hem alıcı ve hem
de satıcı için adaletli olacak şekilde yapılır.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 10
Değer ölçütleri (3/3)
4. Muhasebe Değeri (book value)
Bu değer şirketin muhasebe kayıtlarında gözüken
değerdir. Muhasebe değerinin, malın gerçek veya piyasa
değeri ile bir ilişkisi yoktur.
08.12.2014
5. Hurda değer (salvage, resale value)
Kullanım sonrası malın satılması ile elde edilecek olan
fiyattır. Hurda değer, malın daha kullanılabileceğini ifade
eder.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 11
Amortisman hesaplamalarında kullanılacak en önemli
verilerden birisi, amortisman hesabı yapılacak yatırım
mallarının ekonomik ömürleridir. Bir yatırım
projesi veya malın ekonomik ömrü söz konusu yatırımın
ekonomik anlamda kazanç sağladığı, yani pozitif nakit
akışının gerçekleştiği zamanın yıl olarak karşılığıdır.
08.12.2014
Seçilmiş bazı yatırım mallarının ekonomik ömürleri
aşağıdaki tabloda verilmiştir.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 12
Seçilmiş Bazı Yatırım Mallarının Ekonomik
Ömürleri
Amortismana Tabi İktisadi Kıymetler
08.12.2014
Beton, kargir, demir, çelik binalar
Ahşap, kerpiç binalar
Televizyonlar
Cep telefonları
Bulaşık yıkama makineleri
Kaynak makinesi
Projeksiyon cihazı
Kişisel bilgisayarlar, el bilgisayarlar
Otomobiller ve taksiler
Hafif kamyonlar (Yüksüz ağırlığı 6 t. kadar)
Ağır yük kamyonları (Yüksüz ağırlığı 6 t. ve üzeri)
Faydalı Ömür Normal Amortisman
(Yıl)
Oranı
50
%2.00
20
%5.00
5
%20.00
3
%33.33
10
%10.00
5
%20.00
5
%20.00
4
%25.00
5
%20.00
4
%25.00
5
%20.00
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 13
08.12.2014
Amortisman Tipleri
Amortismanın veya fiziki varlıkların değerlerinin azalmasının
çeşitli nedenleri vardır. Bu nedenlerden bazılarını öngörmek
veya tahmin etmek zordur. Zamana bağlı olarak değer kaybı
aşağıdaki gibi sınıflandırılır:
1- Ekonomik Amortisman (zamana ve kullanıma bağlı
olarak değerde düşme)
a- Fiziki
b- Fonksiyonel
2- Muhasebe Amortismanı (sistematik bir biçimde değerde
yapılan indirimler)
a- Kalan değer bildirimleri
b- Vergi indirimi
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 14
08.12.2014
1a). Fiziki Amortisman
Üretimde kullanılan fiziki bir varlığın aşınmaya, yıpranmaya,
bozulmaya maruz kalmasıdır. Bu nedenlerle, üretim düşer,
buna karşılık tamir ve bakım masrafları artar.
Fiziki Amortisman esas olarak zaman ve kullanımın bir
fonksiyonudur. Genellikle önceden bilinir veya tahmin edilir.
1b). Fonksiyonel Amortisman
Tespiti fiziki amortismandan zordur. Fiziki bir varlığın
modasının geçmesi veya talep kayması nedeniyle
kullanılamaz hale gelmesidir. Burada sabit varlık yeni ve
kullanılır haldedir, fakat ekonomik yönden kullanılması
mümkün değildir. Fonksiyonel amortisman önceden bilinmez
ve tahmin edilemez.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 15
2- Muhasebe Amortismanı (sistematik bir biçimde değerde
yapılan indirimler)
a- Kalan değer bildirimleri
b- Vergi indirimi
08.12.2014
Amortisman hesaplama Yöntemleri DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 16
Amortisman Metotları
(
Mühendislik ekonomisi çalışmalarında kullanılacak amortisman
hesaplama yönteminin; hızlı bir sermaye geri dönüşümü veya söz
konusu malın ömrü boyunca maksimum vergi kazancı sağlayacak
bir yöntem olması istenir.
Geleneksel amortisman hesaplama yöntemleri şunlardır:
‰ Doğru-Hat Yöntemi (The Straight Line Method)
‰ Azalan-Bakiye (The Declining Balance)
‰ Çift Azalan-Bakiye (Double Declining Balance)
‰ Üretim birimleri metodu (Units of production methods)
‰ Yıl Rakamlarının Toplamı (The Sum-of-the Years'-Digits)
‰ Amortisman Fonu (The Sinking Fund Method)
‰ Düzeltilmiş Maliyet Geri Dönüş Sistemi (The Modified
Accelerated Cost Recovery System (MACRS)
‰…
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 17
Doğru - Hat Yöntemi
Bu yöntem, malın ekonomik ömrü boyunca her yıl eşit
miktarda amortisman değeri elde edilmesini sağlar. Bu
yönteme ayrı eşit miktarlar amortisman yöntemi de
denmektedir.
Bu yöntemde, yıllık eşit amortisman miktarlarına ulaşmak
için malın satın alma maliyetinden ekonomik ömrü
sonundaki hurda değeri çıkartılıp malın ekonomik ömrüne
bölünür. Yani,
Satın alma bedeli Beklenen hurda değeri
Beklenen ekonomik ömür
08.12.2014
Yıllık DH amortismanı DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 18
Kısaltmalar
:
:
:
:
:
:
ekonomik ömür
ilk yatırım bedeli
ekonomik ömür sonunda hurda değer
k inci yılda yıllık amortisman miktarı
k inci yıl sonunda hurda (kalan) değer
k inci yıla kadar toplam amortisman miktarı
08.12.2014
N
P
S
dk
BVk
D*k
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 19
Doğru - Hat Yöntemi
Yıllık Amortisman:
Toplam Amortisman:
∗
=
∙()
= −
∙()
08.12.2014
Kalan Değer:
=
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 20
Örnek -1
Bir beton vibratörünün yenisini satın alma fiyatı 10,000$ ve
beklenen hurda değeri 2,000$ dır. Vibratörün ekonomik
ömrü 5 yıldır. Bu vibratörün yıllık Doğru Hat amortismanı ne
kadardır?
08.12.2014
P=10000
S=2000
N=5
dk
k
Dk
BVk
BVk
1600
1
1600
2 3200
0 6
6800
800
1600
3 4800
0 5
5200
200
1600
4 6400
0 3
3600
600
1600
5 8000
0 2
2000
000
1600
0 8
8400
400
DR. MUSTAFA KUTANİS
İS SAÜ İNŞ.MÜH.
İNŞ.M
MÜH. BÖLÜMÜ
BÖLÜM
MÜ
SLIDE 21
1
Azalan Bakiye Yöntemi (AB)
Declining-Balance (DB)
08.12.2014
Malın hızla yıpranmasını sağlayan bir yöntemdir. Her
hangi bir sermaye yatırımının değerini, malın ekonomik
ömrünün ilk yıllarında hızlı bir şekilde azaltması
nedeniyle hızlandırılmış amortisman (accelerated
depreciation) yöntemi olarak da bilinir.
Bu yöntem, bir malın ekonomik ömrünün ilk yıllarında
daha büyük, son yıllarında ise daha düşük amortisman
değerleri ile yapılmasına müsaade eder.
Bu yöntem, yatırım sermayelerinin, mümkün olduğunca
hızlı bir şekilde geri kazanılmasını sağlar. Bu yöntemde
(ki ayrıca MATHESON FORMÜLÜ veya SABİT YÜZDE
METODU olarak da bilinir) yıllık olarak bir malın kalan
değeri (liste fiyatı) sabit bir yüzde ile düşülür.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 22
Azalan Bakiye Yöntemi
Yıllık Amortisman
d k P 1 R Toplam Amortisman
Dk* P 1 1 R
k 1
Kalan Değer
R
k
BVk P 1 R
k
08.12.2014
R: Amortisman oranı (0.0R1.0) olmak üzere;
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 23
Örnek 1 (AB ile çözüm)
k
dk
Dk
BVk
0.20
1
2000 2000 8000
2
1600 3600 6400
3
1280 4880 5120
4
1024 5904 4096
5
819.2 6723 3277
08.12.2014
R
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
BÖLÜMÜ
SLIDE 2
24
4
R=%10; R=%25 & R=%40;
R
0.10
08.12.2014
R
0.25
k
1
2
3
4
5
dk
1000
900
810
729
656.1
Dk
1000
1900
2710
3439
4095
BVk
9000
8100
7290
6561
5905
k
1
2
3
4
5
dk
2500
1875
1406
1055
791
Dk
2500
4375
5781
6836
7627
BVk
7500
5625
4219
3164
2373
R
0.40
k
1
2
3
4
5
dk
4000
2400
1440
864
518.4
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
Dk
4000
6400
7840
8704
9222
BVk
6000
3600
2160
1296
777.6
SLIDE 25
Azalan Bakiye yönteminde diğer bir yaklaşım, son yılın kalan
değerini, tahmini hurda değere eşitleyen amortisman oranı
değeri R ‘nin seçilmesidir. Bu yaklaşım sadece Azalan Bakiye
hesaplarında kullanılır. Son yılın kalan değerini hurda
değere eşitleyecek amortisman oranı değeri, N yılına ait
kalan değerin, BVk, hurda değere, S, eşitlenmesiyle
bulunabilir.
08.12.2014
R 1
N
S
P
R
0.28
k
1
2
3
4
5
dk
2752
1995
1446
1048
759.5
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
Dk
2752
4747
6193
7241
8000
BVk
7248
5253
3807
2759
2000
SLIDE 26
08.12.2014
Not: İnşaat makinalarının amortismanları %22-35 arasında
değişir.
Alt sınırda olanlar uzun ekonomik ömre sahip
ekipmanlardır: Beton mikserleri, kaldırma ekipmanları,
krenler, kule vinçler vs. gibi.
Üst sınırdakiler ise çok aşınmaya maruz olanlardır ki bunlar
paletli ekskavatörler, buldozerler, kepçeli yükleyiciler
vs. gibi.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 27
ÇİFT AZALAN BAKİYE
(double-declining balance)
Azalan Bakiye yönteminde, kullanılan amortisman oranı
iki katına çıkartılırsa, yani d = 2/N olarak alınırsa,
maksimum amortisman oranı elde edilir ve bu durumda
yöntem, doğru-hat amortisman oranını esas alan ÇİFT
AZALAN BAKİYE (double-declining balance) amortisman
yöntemi olarak adlandırılır.
08.12.2014
Azalan Bakiye
R
1
N
Amortisman oranları
Çift Azalan
Azalan bakiye oranı
Bakiye
(alternatif)
R
2
N
R 1 N
S
P
Mevzuata göre amortisman oranı %40’ı geçemez.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 28
08.12.2014
Amortisman Fonu Yöntemi
Bu yöntem, bir malın giderek artan bir oranla eskidiğini kabul
eder. Eğer, Azalan Bakiye yöntemleri, hızlandırılmış
amortisman yöntemleri olarak dikkate alınırlarsa, amortisman
sandığı yöntemi de bunların tersine YAVAŞLATILMIŞ
AMORTİSMAN (decelerated depreciation) yöntemi olarak
nitelendirilebilir.
Amortisman sandığı yöntemi, amortisman fonu veya sandığı
olarak isimlendirilebilecek bir banka hesabına her yılın
sonunda eşit miktarlarda para yatırılarak, söz konusu malın
ekonomik ömrü sonunda bir yenisinin satın alınmasını
sağlayacak paranın biriktirilmesi yöntemi olarak düşünülebilir.
Amortisman fonu, %i oranında bir faiz ödeyerek N yılı sonunda
amorti edilen (depreciated) (P-S) miktarına eşit bir toplam
bakiyeye sahip olacaktır.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 29
d yıllık amortisman miktarı olmak üzere
S)·(A/F, i%, N)
d = (P
d = (PS)·(A/F, i%, N)
Yıllık Amortisman
dk = d(F/P, i%, k1)
Toplam
Amortisman
D*k =P BVk
Kalan Değer
BVk = P[(PS)·(A/F, i%, N) ·(F/A, i%, k)]
08.12.2014
eşitliği ile hesaplanabilir.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 30
08.12.2014
Örnek
Satın alma maliyeti 40,000$ olan bir kamyonun ekonomik
ömrü 10 yıl ve hurda değeri ise 10,000$ dır. Faiz oranı
%10 olması halinde amortisman fonu metoduna göre 6. yıl
sonunda yıllık amortisman maliyeti ile kalan değeri
hesaplayınız.
Özet
P=40,000$
S=10,000$
i=%10
N=10
k=6
Kalan değer=?
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 31
DH
=
∗
=
−
∙ ( − )
∙ ( − )
k
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Dk
3000
6000
9000
12000
15000
18000
21000
24000
27000
30000
BVk
37000
34000
31000
28000
25000
22000
19000
16000
13000
10000
08.12.2014
= −
P= 40000
S= 10000
N= 10
dk
3000
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 32
Azalan bakiye
d k P 1 R k 1
R
Dk* P 1 1 R k
R
0.13
k
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
BVk P 1 R 08.12.2014
k
dk
5178
4508
3924
3416
2974
2589
2254
1962
1708
1487
Dk
5178
9686
13610
17026
20000
22589
24843
26805
28513
30000
BVk
34822
30314
26390
22974
20000
17411
15157
13195
11487
10000
P=40,000$
S=10,000$
i=%10
N=10
BVk=6=?
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 33
AF
d = (PS)·(A/F, i%, N) olmak üzere
Yıllık Amortisman
dk = d(F/P, i%, k1)
Toplam Amortisman
D*k =P BVk
ğ
Kalan Değer
BVk = P[(PS)·(A/F, i%, N) ·(F/A, i%, k)]
Amortisman Fonu
08.12.2014
P 40000
S 10000
N
10
i
0.1
A/F 0.0627
F/A 15.9374
F/P 2.59374
k
d
k-1
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
1882.4
1882.4
1882.4
1882.4
1882.4
1882.4
1882.4
1882.4
1882.4
1882.4
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
dk
1882.4
2070.6
2277.7
2505.4
2756.0
3031.6
3334.7
3668.2
4035.0
1882.4
A/F
F/A
BVk
1.0000 1.0000 38117.6
0.4762 2.1000 36047.0
0.3021 3.3100 33769.4
0.2155 4.6410 31264.0
0.1638 6.1051 28508.0
0.1296 7.7156 25476.4
0.1054 9.4872 22141.7
0.0874 11.4359 18473.5
0.0736 13.5795 14438.5
1.0000 1.0000 38117.6
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
D*
1882.4
3953.0
6230.6
8736.0
11492.0
14523.6
17858.3
21526.5
25561.5
1882.4
SLIDE 34
Amortisman Metotlarının
Grafiksel Kıyaslaması
40,000.0
P=40,000$
S=10,000$
i=%10
N=10
BVk=6=?
DH
35,000.0
AB
30,000.0
AF
25,000.0
20,000.0
15,000.0
10,000.0
5,000.0
08.12.2014
0.0
0
1
2
3
4
5
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
6
7
8
9
10
SLIDE 35
Üretim amaçlı bir endüstri yapısı 750,000$ a inşa edilmiştir. 40 yıllık
ekonomik ömrü sonunda bu yapının bir hurda değerinin olmayacağı
varsayılmıştır. Endüstri yapısı içerisine 150,000$ lık yeni ekipman satın
alınmıştır. Bu mekanik ekipmanın ekonomik ömrü 10 yıldır. Bu süre
sonunda mekanik ekipmanın hurda değeri 15,000$ olarak tahmin
edilmiştir. Doğru Hat ve Amortisman Fonu yöntemlerini kullanarak
yapının inşasından sonraki 5. yıldaki toplam amortisman değerini ve hem
binanın ve hem de mekanik ekipmanın toplam kalan değerini
hesaplayınız. Amortisman fonu faiz oranı %9 alınacaktır.
08.12.2014
Özet
Pb=750,000$
N=40
S=0
Pe=150,000$
N=10
S=15,000$
i=%9
BVk=5=?
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 36
DH
08.12.2014
BİNA
Dk
BVk
dk
k
18.75 1 18.75 731.3
2
37.5 712.5
3 56.25 693.8
4
75
675
5 93.75 656.3
6
112.5 637.5
7
131.3 618.8
8
150
600
9 168.8 581.3
10 187.5 562.5
Pb=750,000$
N=40
S=0
Pe=150,000$
N=10
S=15,000$
i=%9
BVk=5=?
EKİPMAN
dk
k
Dk
BVk
13.5 1
13.5 136.5
2
27
123
3
40.5 109.5
4
54
96
5
67.5 82.5
6
81
69
7
94.5 55.5
8
108
42
9
121.5 28.5
10
135
15
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 37
AF
08.12.2014
d k-1 dk
k
1 2.2 0 2.2
2 2.2 1 2.4
3 2.2 2 2.6
4 2.2 3 2.9
5 2.2 4 3.1
6 2.2 5 3.4
7 2.2 6 3.7
8 2.2 7 4.1
9 2.2 8 4.4
10 2.2 9 4.8
k
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
BİNA
A/F
F/A
1.0000 1.0000
0.4785 2.0900
0.3051 3.2781
0.2187 4.5731
0.1671 5.9847
0.1329 7.5233
0.1087 9.2004
0.0907 11.0285
0.0768 13.0210
0.0658 15.1929
BVk
747.8
745.4
742.7
739.8
736.7
733.3
729.6
725.5
721.1
716.3
D*
2.2
4.6
7.3
10.2
13.3
16.7
20.4
24.5
28.9
33.7
Pb=750,000$
N=40
S=0
Pe=150,000$
N=10
S=15,000$
EKİPMAN
A/F
F/A
BVk
D*
d k-1 dk
8.9 0
8.9 1.0000 1.0000 141.1
8.9
i=%9
8.9
1
9.7 0.4785 2.0900 131.4
18.6
BVk=5=?
8.9 2 10.6 0.3051 3.2781 120.9
29.1
8.9 3 11.5 0.2187 4.5731 109.4
40.6
8.9 4 12.5 0.1671 5.9847 96.8
53.2
8.9 5 13.7 0.1329 7.5233 83.1
66.9
8.9 6 14.9 0.1087 9.2004 68.2
81.8
8.9 7 16.2 0.0907 11.0285 52.0
98.0
8.9 8 17.7 0.0768 13.0210 34.3
115.7
DR.
MUSTAFA
KUTANİS
SAÜ
İNŞ.MÜH.
BÖLÜMÜ
8.9 9 19.3 0.0658 15.1929 15.0
135.0
SLIDE 38
T.C. SAKARYA ÜNİVERSİTESİ
MF İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ
Department of Civil Engineering
ENM 211 MÜHENDİSLİK EKONOMİSİ
YENİLEME/MUHAFAZA ETME
(REPLACEMENT / RETENTION)
(Bkz: Osman Okka sf 411-423 ve
Çözümlü-cevaplı sorular sf 439-464)
08.12.2014
08.12.2014
DR.MUSTAFA KUTANİS
SLIDE 1
Yenileme yatırımları iki türlüdür:
Birincisi, ürün pazarda payını en azından koruyor ama
makineler artık ekonomik ömrünü tamamlamış veya
tamamlamak üzeredir. Burada, yönetim temel bir karar
verme durumundadır. Bu teknoloji ile mi devam edilecek,
yoksa üretimde teknoloji değişimi zorunlu mu? Teknoloji
değiştirilecekse, satın mı alınacak, yoksa AR-GE ile biz mi
geliştireceğiz? Teknoloji ve know-how nereden, hangi
maliyetle alınabilinir konusunun çözülmesi gerekir.
Mevcut teknoloji ile devam edilecekse, üretim hattında ne
gibi değişiklik lazım bu soruların cevaplandırılmış olması
gerekir. Bir hattı değiştirmek isteniyorsa tıpkı bir makineyi
değiştirme de takip edilen yol ile sonuca ulaşılır. Yenileme ile
kapasite artımı kendiliğinden oluşuyorsa, karlılık analizi de
yapmak gerekir.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 2
EKONOMİK ÖMÜR
08.12.2014
Annual worth curves of cost elements that
determine the economic service life.
AOC: Annual Operatİng Costs
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 3
EKONOMİK ÖMÜR
(Economic Service Life (ESL))
08.12.2014
Varlığın ekonomik olarak kullanılabilme süresine
ekonomik ömür denilmektedir.
Ekonomik ömür, toplam YE Değer giderleri hesaplanarak
bulunabilir:
Total AW = capital recovery – AW of annual operating costs
= CR – AW of AOC
Capital recovery = P(A/P, i%, n)+ S(A/F,i%,n )
P = initial investment or current market value
Sk = salvage value or market value after k years
AOCj = annual operating cost for year j ( j=1 to k )
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 4
Yıl
MVj
(P veya S)
AOCj
CR
AW of
AOC
Toplam
AW
1
9000
-2500
?
?
?
2
8000
-2700
?
?
?
3
6000
-3000
?
?
?
4
2000
-3500
?
?
?
5
0
-4500
?
?
?
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 5
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 6
08.12.2014
08.12.2014
A 3-year-old manufacturing process asset is being
considered for early replacement. Its current market value
is $13,000. Estimated future market values and annual
operating costs for the next 5 years are given. What is the
economic service life of the defender if the interest rate is
10% per year?
MVj
(P veya S)
AOCj
CR
AW of
AOC
Toplam
AW
1
9000
-2500
-5300
-2500
-7800
2
8000
-2700
-3681
-2595
-6276
3
6000
-3000
-3415
-2717
-6132
4
2000
-3500
-3670
-2886
-6556
5
0
-4500
-3429
-3150
-6579
08.12.2014
Yıl
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 7
Aşağıda nakit akışı verilen değerin ekonomik ömrünü
hesaplayınız. (i = 10%)
08.12.2014
Yıl Gider,$/yıl
Hurda değer,$
0
-20000
-
1
-5000
10000
2
-6500
8000
3
-9000
5000
4
-11000
5000
5
-15000
3000
Çözüm:
Toplam AW= CR – AW of AOC
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 8
Çözüm:
AW1 = - 20,000(A/P,10%,1) – 5000(P/F,10%,1)(A/P,10%,1) + 10,000(A/F,10%,1) = $ -17,000
AW2 = - 20,000(A/P,10%,2) – [5000(P/F,10%,1) + 6500(P/F,10%,2)](A/P,10%,2)
+ 8000(A/F,10%,2)
= $ -13,429
Benzer şekilde,
AW3 = $ -13,239
AW4 = $ -12,864
AW5 = $ -13,623
08.12.2014
Economic service life is 4 years
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 9
Example: Replacement Analysis
An asset purchased 2 years ago for $40,000 is harder to maintain than expected. It
can be sold now for $12,000 or kept for a maximum of 2 more years, in which case
its operating cost will be $20,000 each year, with a salvage value of $10,000 after 1
year or $9000 after two years. A suitable challenger will have an annual worth of $24,000 per year. At an interest rate of 10% per year, should the defender be replaced
now, one year from now, or two years from now?
Solution:
First, determine ESL for defender
AWD1 = -12,000(A/P,10%,1) – 20,000 + 10,000(A/F,10%,1)
= $-23,200
AWD2 = -12,000(A/P,10%,2) – 20,000 + 9,000(A/F,10%,2) = $22,629
AWC = $-24,000
ESL is n = 2 years; AWD = $-22,629
Lower AW = $-22,629 Replace defender in 2 years
Note: conduct one-year-later analysis next year
© 2012 by McGraw-Hill
Reserved
All Rights
11-10
Örnek -3
Bir mühendis, yeni alınacak olan beton mikserinin ekonomik
ömrünü hesaplamaya çalışmaktadır. Mikserin fiyatı 10,000$ dır.
İlk yıl bakım masrafı 1000$, diğer yıllarda ilk yıla ek olarak, her
yıl 1000$ artarak devam edecektir. Sermaye maliyeti %5 olması
halinde makinenin ne zaman değiştirilmesi gerektiğini
hesaplayınız.
08.12.2014
Yıl
End of Year
CR Amount
MV
0
$10,000
1
$0
2
3
4
5
6
7
8
$0
$0
$0
$0
$0
$0
$0
Annual
Expense
PW of
Annual
Exp.
EUAC of
Ann. Exp.
Cumulative
EUAC
$1,000
$2,000
$3,000
$4,000
$5,000
$6,000
$7,000
$8,000
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 11
PW of
End of
CR
Annual
EUAC of Cumulative
Annual
Year
Year MV Amount Expense
Ann. Exp.
EUAC
Exp.
0
$10,000
1
$0 $10,500 $1,000
$952 $1,000
$11,500
2
$0 $5,378 $2,000 $1,814 $1,488
$6,866
3
$0 $3,672 $3,000 $2,592 $1,967
$5,640
$14,000
4
$0 $2,820 $4,000 $3,291 $2,439
$5,259
5
$0 $2,310
$5,212
CR <- Min ESL
$12,000$5,000 $3,918 $2,903
6
$0 $1,970 $6,000 $4,477 $3,358
$5,328
AOC
$10,000$7,000 $4,975 $3,805
7
$0 $1,728
$5,533
ESL
8
$0 $1,547 $8,000 $5,415 $4,245
$5,792
$8,000
08.12.2014
$6,000
$4,000
$2,000
$0
0
1 İNŞ.MÜH.
2
3 BÖLÜMÜ
4
DR. MUSTAFA KUTANİS
SAÜ
5
6
7
8 129
SLIDE
Örnek
08.12.2014
Şirkette bulunan 4 makineden birinin yenilenmesi gerekmektedir.
Makinenin kalan değeri ve bakım masrafları Tabloda verilmiştir.
Yeni makinanın fiyatı 80,000$ olup bu fiyata ilk 2 yıl boyunca
yapılacak bakım masraflarını kapsamaktadır. Makinenin kalan
değerleri ve bam masrafları da Tablo da verilmektedir. MARR %10
dur. Bu yıl makine yenilenmeli mi?
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
Year
Econ. Life ->
0
1
2
3
4
Year
08.12.2014
Econ. Life ->
0
1
2
3
4
End of Year
CR
MV
Amount
$20,000
$17,000
$14,000
$11,000
$7,000
Annual
Expense
$5,000
$4,857
$4,719
$4,801
$9,500
$9,600
$9,700
$9,800
End of Year
CR
MV
Amount
Annual
Expense
$80,000
$75,000
$70,000
$66,000
$62,000
$13,000
$12,762
$12,230
$11,878
$0
$0
$1,000
$3,000
PW of
Annual
Exp.
$8,636
$7,934
$7,288
$6,694
PW of
Annual
Exp.
$0
$0
$751
$2,049
EUAC of
Ann. Exp.
$9,500
$9,548
$9,594
$9,638
EUAC of
Ann. Exp.
$0
$0
$302
$883
SLIDE 13
Cumulative
EUAC
$14,500
$14,405
$14,313 <- Min EUAC
$14,439
Cumulative
EUAC
$13,000
$12,762
$12,532 <- Min EUAC
$12,762
Since EAC defender > EAC challenger (14,312.6 > 12,531.5) replace
machine this year.
DR. MUSTAFA KUTANİS SAÜ İNŞ.MÜH. BÖLÜMÜ
SLIDE 14
Download

4 - Mustafa Kutanis