KARIŞIMLARIN
SINIFLANDIRILMASI
HAZIRLAYAN
FEHMİ GÜR
KARIŞIMLARIN
SINIFLANDIRILMASI
Karışımlar hangi özelliklerine göre
sınıflandırılır?
Karışımların
sınıflandırılmasında
belirleyici olan faktörler nelerdir?
Farklı maddelerin çözünürlükleri aynı
mıdır?
Çözünürlüğü neler etkiler?
İçerik:
Heterojen ve homojen karışımlar
Sıcaklığın ve basıncın çözünürlüğe
etkisi
Farklı maddelerin
çözünürlüklerinin karşılaştırılması
Çözünürlük maddenin kimlik
özelliği midir?
Karışımların bileşimleri değiştikçe
fiziksel özellikleri değişir mi?
KARIŞIMLAR

Meyve salatası değişik
meyvelerden oluşan
bir karışımdır.
Saf su ve tuzlu su
görünüş olarak
birbirinden farksızdır.
Doğadaki maddelerin çoğu saf halde bulunmaz.
Çevremizde gördüğümüz maddeler genellikle karışım
halindedir. Soluduğumuz hava, yediğimiz çikolata, kek,
içtiğimiz meyve suyu, süt hatta kullandığımız maddeni
para değişik türde maddelerin karışımıdır.
Tüm karışımlar aynı özellikte midir?
 Meyve salatası ve tuzlu suyun farkı nedir?
 Süt bir karışımdır, homojenize edilmiş süt ne anlama
gelir?

Karışım iki ya da daha fazla maddenin kimyasal
özelliklerini kaybetmeden oluşturdukları fiziksel
sistemledir. Karışımı oluşturan maddelerin her
birine bileşen denir.
KARIŞIMLAR

Karışımı oluşturan maddeler karışım içinde dağılma şekillerine göre; homojen
ve heterojen karışım olarak ikiye ayrılır.
HOMOJEN KARIŞIM
Tuzlu su, şekerli su, alkol – su,
gazoz ve hava gibi birbiri
içerisinde her bölümünde eşit
şekilde
dağılmış
olan
karışımlara homojen karışım
denir.
Homojen karışımlara aynı zamanda
çözelti denir.
HETEROJEN KARIŞIM
Sis, meyve salatası, duman,
köpük vb. karışımlar ise her
bölümünde eşit dağılmadığı için
heterojen
karışım
olarak
adlandırılır.
Heterojen karışımlar kendi aralarında
süspansiyon, emülsiyon, aerosol ve
koloit vb. olmak üzere gruplara ayrılır.
KARIŞIMLAR
Süt
Sis
Su + Zeytinyağı
HETEROJEN KARIŞIMLAR
Bir katının sıvı içerisinde çözünmeyip dağılmasıyla oluşan
karışımlara süspansiyon denir. Örneğin tebeşir tozu su
karışımı bir süspansiyondur.
Çözünmeyen iki sıvının birbiri içerisinde heterojen
dağılmasıyla oluşan karışımlara emülsiyon denir.
Zeytinyağı – su karışımı emülsiyona örnektir.
Bir sıvının veya bir katının gaz içinde dağılmasıyla oluşan
heterojen karışımlara aerosol denir. Duman ve sis örnek
verilebilir.
Bir maddenin sıvı içerinde “asılı” kalmasıyla oluşan
heterojen karışımlara koloit karışımlar denir. Süt bir koloit
karışımdır.
KARIŞIMLAR

Karışımı oluşturan bileşenler farklı fiziksel
hallerde olabilir
HOMOJEN KARIŞIMLAR
Bronz
Fiziksel Hal
Karışım
Bileşenler
Katı – kat
Alaşım
Bakır – Çinko
Katı – sıvı
Tuzlu su
Tuz – su
Sıvı – sıvı
Kolonya
Su – Etilalkol
Sıvı – gaz
Gazoz
Su – CO2
Gaz – gaz
Hava
H2 – N2
HETEROJEN KARIŞIMLAR
Beton
Katı – katı
Beton
Kum – çimento
Katı – sıvı
Çamur
Su – toprak
Sıvı – sıvı
Emülsiyon
Su – zeytinyağı
Sıvı – gaz
Aerosol
Sis
KARIŞIMLAR
ÇÖZELTİ VE ÇÖZÜNÜRLÜK

Bileşimi her yerde aynı olan karışımlara homojen karışım denir. Homojen
karışımlara çözeltiler de denir. Bir çözelti çözücü ve çözünende oluşur.
Çözünen daha az miktarda, çözücü ise çözünene göre daha fazla miktarda olan
maddedir. Bir yemek kaşığı şeker suda çözündüğünde bileşimi her yerde aynı
olan homojen karışım elde edilir. Bu homojen karışımda şeker çözünen su ise
çözücüdür. Çözücüsü su olan çözeltilere sulu çözeltiler denir.
Çözünen + Çözücü = Çözelti
+
Şeker
Su
Şekerli su
KARIŞIMLAR
FİZİKSEL HALLERİNE GÖRE ÇÖZELTİLER

Çözeltilerin fiziksel durumunu genellikle çözücüler belirler. Çözeltiler fiziksel
haline bağlı olarak katı, sıvı veya gaz halinde bulunabilirler. Katı çözeltiler, sıvı
çözeltiler ve gaz çözeltiler olarak isimlendirilebilirler.
ÇÖZELTİ TÜRLERİ
Bileşen 1
Bileşen 2
Çözeltinin Durumu
Örnek
Gaz
Sıvı
Katı
Sıvı
Sıvı
Katı
Gaz
Gaz
Gaz
Sıvı
Katı
Katı
Gaz
Sıvı
Katı
Sıvı
Sıvı
Katı
Hava
Sodalı su (suda CO2)
Paladyumda H2
Suda etil alkol
Suda NaCl
Prinç Cu/Zn),lehim (Sn/Pb)
KARIŞIMLAR
SORU1:(ÖSS 1995)

Aşağıdakilerin hangisinde, verilen çözelti türünün karşısındaki örnek
yanlıştır?
Çözelti
Çözücü
A-) Sıvı
B-) Sıvı
C-) Gaz
D-) Gaz
E-) Katı
çözünen
katı
Sıvı
Sıvı
Gaz
Katı
örnek
Deniz suyu
Kolonya
Gazoz
Hava
Tunç
Cevap
KARIŞIMLAR
ÇÖZÜNENİN ÇÖZÜNÜRLÜĞÜNE GÖRE

Kimyacılar çözeltileri bir katıyı çözme gücüne bağlı olarak karakterize ederler. Bunlar
doymuş çözelti, belirli bir sıcaklıkta, söz konusu bir çözücü ortamında bir katının
çözünebilen maksimum miktarını içerir. Doymamış çözelti ise çözebilme gücünden
daha az miktarda katı içerir. Bir üçüncü tür aşırı doymuş çözelti ise, doymuş çözeltide
mevcut olandan daha fazla katı içerir.Aşırı doymuş çözeltiler çok kararlı çözeltiler
değildirler. Zamanla çözünen maddenin bir kısmı kristal olarak, aşırı doymuş çözeltiden
ayrılırlar. Kristalleşme, çözünen katının çözeltiden ayrılıp, kristaller oluşturma
işlemidir.

Örneğin; 20 oC ta 100 mL suda en fazla 36 gr. NaCl tuzu çözünebilir. Bu sıcaklıkta;

100 mL suya 36 gr. NaCl ekleyerek oluşturulan çözelti doymuş çözeltidir.

100 mL suya 36 gramdan daha az NaCl ekleyerek oluşturulan çözelti doymamış çözeltidir.

Özel koşullarda 100 mL suya 36 gramdan daha fazla NaCl ekleyerek oluşturulan çözelti
aşırı doymuş çözeltidir.
KARIŞIMLAR
ÇÖZÜNENİN MİKTARINA GÖRE

Çözeltiler içerdikleri çözünen maddenin göreceli miktarlarına göre seyreltik
ve derişik olmak üzere ikiye ayrılırlar.

Verilen bir çözelti için belirli miktar çözücüde çözünmüş madde miktarına
Derişim denir. Derişimin düşük olduğu çözeltilere seyreltik çözeltiler,
derişimin yüksek olduğu çözeltilere ise derişik çözeltiler denir.

Laboratuarlarda en çok asit çözeltilerinin kıyaslanmasında kullanılır.
100 mL
0,5 M HCl çözeltisi
100 mL
1 M HCl çözeltisi
100 mL
1,5 M HCl çözeltisi
KARIŞIMLAR
ELEKTRİK İLETKENLİKLERİNE GÖRE

Suda çözünen tüm maddeler iki kategoriden birinde bulunurlar; elektrolit ve
elektrolit olmayan. Bir elektrolit suda çözündüğünde elektriği iletebilen çözelti
oluşturabilen maddedir ve oluşan çözelti elektrolit çözeltidir. Elektrolit
olmayan ise suda çözündüğünde elektriği iletmeyen maddedir. Oluşan çözelti
ise elektrolit olmayan çözeltidir.
Örnek:
NaCl (k) + H2O
 Na + (aq) + Cl- (aq)
(elektrolit çözelti)
C6H12O6 (k) + H2O  C6H12O6 (suda)
(elektrolit olmayan çözelti)
Elektriksel iletkenlik;
İyonların derişimi ile doğru orantılıdır.
Sıcaklıkla doğru orantılıdır. Çünkü iyonların hızını artırır.
KARIŞIMLAR
ÇÖZÜNÜRLÜK

Belli sıcaklıkta, verilen miktardaki bir çözücüde çözünebilen maksimum
madde miktarıdır. Çözünürlük verilen sıcaklıkta doymuş çözeltinin derişimi
olarak ta tanımlanır. Kullanılan hacim 100 cm3 ya da 100 mililitredir. Genellikle
kimyada çözücü sudur. Çözünürlüğü aşağıdaki formülle ifade edebiliriz
Çözünürlük
Çözünenin Kütlesi (gram)
=
100 gr. Su
 Doygun bir çözeltideki çözünen maddenin oranı aşağıdaki formülle
edilebilir.
Doygun çözeltideki çözünen
maddenin oranı (%)
=
Çözünen Maddenin Kütlesi
Çözelti Kütlesi
X 100
ifade
KARIŞIMLAR
MERAKLISINA…..

Bazı
durumlarda
çözeltideki
çözünen madde miktarı yaşamsal
öneme sahiptir. Örneğin hastaya
verilen “serum” da % 0,05 NaCl
çözeltisi vardır. Bu değer 100 gram
çözelti içinde 0,05 gram NaCl
çözündüğünü
belirtir.
Yani
çözünenin kütlesinin çözeltiye
oranı 0.05 /100 dür. Serumda
tuz oranını fazla olmasının
vücuda
zararları
neler
olabilir?
Serum bir çözeltidir.
KARIŞIMLAR
Örnek 1: Sodyum klorunun 20 oC ta çözünürlüğü 36 gr/100 ml
sudur. Buna göre Çözeltideki tuz yüzdesi nedir?
Çözüm:
KARIŞIMLAR
Örnek 2: 30 gr şekerin 120 gr suda çözünmesiyle oluşan çözeltide
çözünen şekerin kütlece yüzdesi nedir?
Çözüm:
KARIŞIMLAR
Örnek 3: Kütlece % 20 lik 400 gr şeker çözeltisinde kaç gram
şeker çözünmüştür?
Çözüm:
KARIŞIMLAR
Örnek 4: 192 gr su ve 48 gr tuz ile hazırlanan çözelti kütlece
yüzde kaçlıktır?
Çözüm:
KARIŞIMLAR
Örnek 5: Potasyum sülfatın 50 oC’taki çözünürlüğü 16,5
gr/ 100 gr sudur. Bu sıcaklıkta 200 gr su ile hazırlanan
doymuş çözeltinin kütlesi kaç gramdır?
Çözüm:
KARIŞIMLAR
ÇÖZÜNÜRLÜĞE ETKİ EDEN FAKTÖRLER

Uzun süre buzdolabında bekletilen reçelin kristalleşmesinden halk arasında
“reçel şekerlendi” diye söz ederiz. Reçel ısıtılırsa eski haline döner.
Peki reçelin neden şekerlendiğini hiç düşündünüz mü?
 Isıtma nasıl bir etki yaparak reçeli eski haline getirir?
 Sıcaklık şekerin çözünürlüğünü nasıl etkiler?

ÇÖZÜNÜRLÜĞE ETKİ EDEN
EDEN FAKTÖRLER
FAKTÖRLER
Çözücü
Çözücüve
veçözünenin
çözünenincinsi
cinsi
Sıcaklık
Sıcaklık
Basınç
Basınç
Ortak
Ortakiyon
iyonetkisi
etkisi
ÇÖZÜCÜ VE ÇÖZÜNENİN CİNSİ
Polar maddeler genellikle polar çözücülerde,
apolar maddeler genellikle apolar çözücülerde
çözünürler. Şeker ve tuz gibi maddeler suda iyi
çözünürken yağlı boya ise apolar çözücü olan
benzende çözünürler.
KARIŞIMLAR
KATILARIN ÇÖZÜNÜRLÜĞÜNE SICAKLIĞIN ETKİSİ
Çözünürlük gr/100 mL su
150
KI
140
130
120
110
N
100
aN
O
3
NO
80
NH
K
70
3
90
Cl
4
60
KC
l
50
N aC l
40
30
20
KC
10
0
C e (S
O4)
2
3
lO 3
10 20 30 40
50
60 70
80
90 100
Sıcaklık oC
 Çözünürlüğü etkileyen en önemli
faktörlerden biri sıcaklıktır. Sıcaklığın
çözünürlüğe etkisi maddenin cinsine ve
fiziksel hallerine göre değişir. Katıların
çözünürlüğüne sıcaklığın etkisini yandaki
grafiği inceleyerek görelim.
 Başlangıç sıcaklığında NaCl ve KNO3’ın
çözünürlükleri arasındaki fark çok azken
sıcaklık arttıkça bu fark artmaktadır.
Sıcaklık
arttıkça
katıların
sudaki
çözünürlüğü genellikle artar. Sıcaklık
arttıkça çözünürlüğü azalan çok az katı
vardır. Potasyum nitrat, sodyum nitrat ve
potasyum klorunun çözünürlüğü sıcaklıkla
artarken seryum sülfatın (Ce2(SO4)3)
çözünürlüğü sıcaklıkla azalır.
KARIŞIMLAR
BAZI KATILARIN DEĞİŞİK SICAKLIKLARDAKİ ÇÖZÜNÜRLÜKLERİ
( gr/100 gr Su)
Sıcaklık (oC) 0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
Madde
Sodyum klorür
35,7
35,8
36,0
36,3
36,5
37,0
37,2
37,8
38,6 39,0
Sodyum nitrat
73,0
80
88,0
96,0
104
113
124
132
148
Sodyum sülfat
-
-
-
50,4
48,8
46,7
45,3
44,1
43,7 43,1
Potasyum klorür
27,6
31,0
34,0
37,0
40,0
42,6
45,5
48,3
51,1 54,0
Potasyum nitrat
13,3
20,9
31,6
46,0 63,9
85,5
110
138
169
Potasyum sülfat
7,35
9,22
11,1
12,8
16,5
18,3
20,0
21,1 22,9
14,7
162
202
KARIŞIMLAR
Örnek 6:
çözülebilir.
Çözüm:
60 oC sıcaklıkta 200 gr suda kaç gr KNO3
KARIŞIMLAR
Örnek 7:
10 oC’ta 300 gr suya 270 gr NaNO3 eklendiğinde
kaç gram NaNO3 çözünmeden kalır?
Çözüm:
KARIŞIMLAR
Örnek 8: 90 oC sıcaklıkta 462 gr doymuş KCl
çözeltisi 40 oC’a kadar soğutulursa kaç gram
KCl çöker.
Çözüm:
KARIŞIMLAR
Örnek 9: 30 oC sıcaklıkta 400 gr suya 150 gr
KCl eklendiğinde, kaç gr KCl çözünmeden
kalır.
Çözüm:
KARIŞIMLAR
Örnek 10: 60 oC’ta 200 gr suya 275 gr KNO3
atıldığında çöken KNO3’ı çözmek için kaç gram
su gerekir?
Çözüm:
KARIŞIMLAR
GAZLARIN ÇÖZÜNÜRLÜĞÜNE SICAKLIĞIN ETKİSİ
Gazların
sudaki
çözünürlüğü
sıcaklık artıkça azalır. Aşağıdaki
grafikte oksijenin sıcaklıkla değişimi
grafiği verilmiştir.
Ç özünürlük g r/1 0 0 m L su
0,0069
0,0043
0,008
20
40
60
80
o
1 0 0 Sýca k lýk C
KARIŞIMLAR
Tablo: Bazı gazların 100 mL suda 1 atm basınçtaki çözünürlükleri
gr/100 mL su
Sıcaklık oC 0
20
50
100
Madde
Azot
0,0029
0,0019
0,0012
0,003
Oksijen
0,0069
0,0043
0,0027
0,008
Karbondioksit
0,335
0,169
0,076
-
KARIŞIMLAR
Meraklısına…
Suda yaşayan canlılar yaşamlarını
sürdürebilmek için suda çözünmüş oksijen
gazına ihtiyaç duyarlar. Yaz günlerinde,
havanın azalması, derinliği az olan sularda
daha az balık yaşamasına neden olur.
Derinlere inildikçe sıcaklık azalacağından
çözünmüş oksijen gazı miktarı da artar.
Bu nedenle balıklar, sıcak havalarda
derin sulara gider.
KARIŞIMLAR
GAZLARIN ÇÖZÜNÜRLÜĞÜNE BASINCIN ETKİSİ
n
Gaz çözünürlüğü ve basınç arasındaki ilişki
nitel olarak Henry Kanunu ile ifade edilmiştir.
Bu kanun; bir sıvı içerisinde bir gazın
çözünürlüğünün çözeltinin üzerindeki basıncı
ile doğru orantılıdır. Dolayısıyla basınç artıkça
gazın çözünürlüğü artar.
Azo t

25 oC ‘ta azot ve oksijen gazlarının
çözünürlüğünün basınçla değişim grafiği
yandaki şekilde olduğu gibidir.
Ç özün ürlük gr/100 m L su
0,020
0,015
O
k
je
si
0,012
0,010
0,005
1
2
3
4

5 B asýn ç (atm )
Basıncın çözünürlüğe etkisi katı ve sıvılarda yok denecek kadar azdır.
KARIŞIMLAR
 Çözünürlük
maddenin kimlik özelliği
midir?
Çözünürlük tabloları incelendiğinde hem katıların hem de
gazların aynı sıcaklıkta farklı maddelerin çözünürlüklerinin de
farklı olduğu görülür. O halde çözünürlük maddenin kimlik
özelliklerindendir.
 Örneğin deneysel ölçümler sonucunda bir maddenin 20 oC’taki
sudaki çözünürlüğü 11,1 gr/100 mL su olarak belirlemişsek bu
maddenin Potasyum sülfat (K2SO4) olduğunu çözünürlük
tablosuna bakarak söyleyebiliriz.
 Ancak bir maddenin yalnızca bir özelliğine bakarak hangi
madde olduğunu söylemek doğru olmaz. Başka fiziksel
özelliklerinin de bilinmesi gerekir.

KARIŞIMLAR
KARIŞIMLARIN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

Makarna için koyduğumuz su tencerede kaynarken tuz atıldığında
kaynamanın durduğu ve bir müddet sonra tekrar kaynamanın başladığı
görülür.


Tuzlu su bir karışım olduğuna,karışımların bileşenleri değiştikçe
kaynama noktası, yoğunluk gibi fiziksel özellikleri nasıl değişir?
Deniz suyu çeşitli tuzların çözünmüş olarak bulunduğu bir karışımdır. Farklı
denizlerde bu tuz oranı farklı değerlerdedir. Bu farklılığın çeşitli
nedenlerinden biri sıcaklık diğeri de o bölgedeki denizi besleyen akarsuların
fazlalığıdır. Dünyada en tuzlu deniz İsrail ile Ürdün sınırındaki ölü denizdir.
Ülkemizde Akdeniz’in suyu, Karadeniz’e göre neden daha tuzludur?
 Ölü Deniz’de yüzmek diğer denizlere göre daha kolaydır. Neden?

KARIŞIMLAR
KARIŞIMLARIN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

Saf maddelerin onları tanımamızı sağlayan kimlik özellikleri vardır.
Karışımların ise bu tür kimlik özellikleri yoktur. Karışımların yoğunluk,
kaynama noktası gibi özellikleri karışımı meydana getiren bileşenlerin
birleşme oranına göre değişir.

Örneğin suyun kaynama noktası 1 atm basınçta 100 oC iken glikolun
kaynama noktası 198 oC’tur. Glikol – su karışımın kaynama noktası ise
suyun kaynama noktasından yüksek, glikolun kaynama noktasından
düşüktür. Kaynama noktası suyun kaynama noktasından yüksek olan
glikolun donma noktası da suyun donma noktasından düşüktür.

Glikol, suyun donma
yükselmeye neden olur.

noktasında
alçalmaya,
kaynama
noktasında
Motorlu araçların radyatörlerindeki suya kış aylarında neden glikol
karıştırılır?
KARIŞIMLAR
KARIŞIMLARIN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

Suda çözünen tuzlar da suyun kaynama noktası alçalmasına neden olur. Suyun
donma noktası alçalması ve kaynama noktası yükselmesi çözünen tuzun
miktarına bağlıdır.
 Kışın buzlanan yollara neden tuz atılır?
Özet…
Karışımı oluşturan maddeler her oranda karışır.
Karışımı oluşturan maddeler kendi özelliklerini kaybetmez.
Karışımın erime noktası ve kaynama noktası gibi özellikleri, karışımı
oluşturan maddelerin karışma oranına göre değişir.
Karışımlar fiziksel yöntemlerle bileşenlerine ayrılır.
Karışımların belirli bir formülü yoktur.
Karışımların oluşması ya da ayrılmasında bileşiklere göre daha az enerji
değişimi olur.
Download

KARIŞIMLAR