ASTIM NEDİR?
Astım en sık rastlanan solunum yolu hastalıklarından birisidir. Solunum yollarının ilaçla ya da
ilaçsız düzelebilen daralması ile seyreden kronik inflamatuar bir hastalıktır. Erişkinlerde astım
sıklılığı Türkiye’de %5-10 arasındadır. Kalıtsal (genetik) ve çevresel nedenler hastalığın
ortaya çıkmasında birlikte rol oynar. Astım hastalığı alerjik olabileceği gibi, alerjisi olmayan
kişilerde de yine genetik ve çevresel faktörlerin etkisi ile ortaya çıkabilir. Alerjik rinit alerjik
astıma eşlik eden hastalıkların başında gelir. Alerjik astımı olan hastaların yaklaşık %80’inde
allerjik rinit vardır ve iki hastalığın birlikte tedavi edilmesi gerekir.
Astım belirtileri çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir.
Astımlı hastada hangi yakınmalar bulunur?
Kişi nefes darlığı hissedebilir, yalnızca kuru öksürük atakları olabilir, gece sabaha karşı
öksürük ya da nefes darlığı hissi ile uyanabilir, koştuğu ya da spor yaptığı sırada ya da hemen
sonrasında nefes darlığı, öksürük atakları olabilir. Bazı hastalar ise soğuk hava teneffüs
ettiklerinde, bazılarında ise fazla güldüklerinde veya ağladıklarında öksürük, nefes darlığı
atakları ortaya çıkar. Bunların tamamı bir hastada olabileceği gibi bazen de tek bir bulgu ile
kendini gösterir. Astım atağı sırasında nefes alıp verirken göğüslerinde kedi mırıltısına benzer
bir sesten (wheezing) yakınırlar. Daha çok gece ve\veya sabaha karşı ortaya çıkar. Ataklar
kendiliğinden veya ilaçlarla hafifler veya kaybolur. Şikayetin olmadığı dönemler vardır.
Alerjenin çeşidine göre mevsimsel değişkenlik gösterebilir. Bu belirtileri hisseden kişinin
vakit geçirmeden Göğüs Hastalıkları uzmanı ya da Allerji Hastalıkları uzmanına giderek
muayene olması gerekir Öksürük, nefes darlığı, hırıltılı solunum, göğüste sıkışma hissi başlıca
yakınmalardır.
Astımda hangi etkenler atak başlatır?
Hastalar tetik çeken bir faktöre maruz kaldıkları zaman belirtiler ortaya çıkar. Bunların
başında allerjenler, viral enfeksiyonlar, çevresel hava kirleticiler ki bunların arasında en
önemlisi sigara dumanı ve ozondur, mesleksel bazı ajanlar, parfüm, temizlik maddesi gibi
tahriş edici maddeler, spor, soğuk havanın teneffüsü, bazı ilaçlar, bazı gıdalar gelir.
Polenler en önemli allerjenlerdendir. Polen mevsiminde sabahları dışarı çıkmak gerekiyorsa
maske ve gözlük kullanmalı, sabahları pencereler açılmamalı, gece pencere açık
bırakılmamalı, dışarıdan geldikten sonra duş almalı, rüzgarlı havalarda mümkün olduğunca
dış ortamda bulunmamalıdır. Evde en çok karşılaştığımız allerjen ise ev tozu akarları (mayt)
ve hamam böceğidir. Allerjik hastalıklarda allerjiye sebep olan maddeden kaçınmak
tedavinin ilk basamağıdır. Ev tozu akarından korunmak için; özellikle yattığımız ve en çok
zaman geçirdiğimiz bölgelerde yün ve uzun tüylü halı kullanmamalı, nevresimleri her hafta
55 derece üstünde ısıda yıkamalı, yastıklar elyaf türü olmalı, sık yıkanıp iyice kurutulmalı ya
da tamamen değiştirilmeli, evde nemi azaltmalı, ev içinde çamaşır kurutmamalı, akarlara
besin kaynağı sağlaması bakımından evde mümkünse hayvan beslenmemelidir. Hamam
böcekleri de oldukça sık alerjiye neden olan canlılardır, özellikle açıkta yiyecek bırakmamak,
girebilecekleri delikleri kapatmak, mekanı ilaçlamak alınabilecek önlemler olarak sayılabilir.
Yine bazı ağrı kesici ilaçlar (aspirin vb.), sülfit içeren gıdalar (dondurulmuş patatesten yapılan
kızartma, şarap vb.) astım ataklarına neden olabilir.
Astım değişik şiddetlerde olabilen bir hastalıktır. Şiddeti solunum fonksiyon testine bakarak
belirlenir. Ancak solunum testi sadece hastanedeki bir anlık durumu yansıtır. Oysa hasta gün
içinde farklı zamanlarda kendini daha rahatsız hissedebilir. Bu dönemleri yansıtması için
hastaların evde kendilerinin yapacağı basit bir solunum test cihazı geliştirilmiştir. PEF metre
adlı bu cihazla hastalar en yüksek soluk verme hızını kaydedebilirler.
Astımın tedavisi var mıdır? Hangi ilkelerle tedavi edilir?
Astım tedavi edilebilen bir hastalıktır. Uygun tedavi ile astımı tamamen kontrol altına almak
ve normal bir yaşam sürmek mümkündür.
Başlıca tedavi ilkeleri;
1- Allerjen ve tetikleyici etkenlerden kaçınmak
2- İlaçları düzenli kullanmak.
3- Sürekli hekim kontrolüyle ve kendi kendine ölçümlerle hastalığın gidişini denetlemek.
Astımda hangi tür ilaçlar kullanılır?
Hava borusunun kaslarını gevşeterek, hava yolunun genişlemesini sağlayan rahatlatıcı (belirti
giderici) ilaçlar hastanın şikayeti olduğu dönemde kullanılan, ancak tedavi etme özelliği
olmayan ilaçlardır. Acil durumda kullanılan bu ilaçların çok fazla kullanılması yan etkilerin
ortaya çıkmasına neden olur ve hastalığın kontrol altında olmadığını gösterir.
Koruyucu ilaçlar tedavi etme özelliğine sahip olup astım hastalığının özelliği olan hava
yollarındaki enflamasyonu (ödem, şişlik, salgı vs.) giderir. Steroid içermeleri nedeni ile
hastaların korkulu rüyasıdır, ancak bilinmelidir ki bu ilaçlar sadece hava yolu ile alınmakta,
çok düşük dozda steroid içermekte, kana da yan etki yapmayacak kadar düşük düzeyde
geçmektedir. Astım hastalığının tedavi edilmediği takdirde hayatı tehdit edebileceği göz
önüne alındığında bu ilaçların yan etkisi göz ardı edilebilir.
Astım ilaçları hangi yolla kullanılırlar?
Astım ilaçları solunum yolu ile alınmaktadır. Böylece hastalığın olduğu nefes borucuklarına
ilacı doğrudan uygulayabiliriz. Etki daha çabuk ortaya çıkar, ilaç çok az miktarda kan
dolaşımına geçer, böylece yan etki azalır.
Astımlı hastalarımıza önerimiz; astımın tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu, düzenli
ilaç kullanımı ve düzenli hekim takibi ile normal yaşantılarına devam edebileceklerini
unutmamalıdırlar.
Sağlıklı günler dileği ile!...
Doç. Dr. Zeynep Ferhan Özşeker
Göğüs Hastalıkları ve Tbc. ve
İmmünoloji ve Allerji Hastalıkları Uzmanı
Download

ASTIM NEDİR? Astım en sık rastlanan solunum yolu