Akademik Performans için Açık
Erişim Yayınların Önemi
ANKOS AEKA
Açık Erişim ve Akademik Performans Maksimizasyonu
3-5 Kasım 2014
İstanbul, Ankara, İzmir
www.ankos.gen.tr
“Geleneksel bilimsel iletişim sistemi artık işlemiyor.
Tüm paydaşlar için artık sistemde radikal
değişiklikler yapmanın zamanı”
Lars Björnshauge @ Berlin10 Open Access conference
Bilimsel iletişim süreci ve açık erişim
• Açık Erişim (AE) girişimi ile bilimsel bilginin tüm
insanlığın yararına sunularak evrenselliğe
yönelmesi amaçlamıştır.
• Bu amaçla, AE kavramı çeşitli platformlarda
tartışılmış ve amaca uygun esaslar belirlenerek
hedefler ortaya konmuştur.
“Araştırma sonuçlarına açık erişim, araştırma
çıktılarının görünürlüğünü, yenilikleri etkiler,
yatırımın boyutunu artırır”
OpenAIRE Plus
Araştırmacılar neden yayın yaparlar?
Bilimsel iletişim sürecinin paydaşları
•
•
•
•
•
•
•
•
Araştırmacılar
Yazarlar
Editörler
Hakemler
Yayıncılar
Dağıtıcılar
Kütüphaneler/Kütüphaneciler
Okurlar/Bilgi Kullanıcıları
Değişimi destekleyen AE hedefleri
• Bilimsel araştırmaların uluslararası standartlar
çerçevesinde kayda geçmesi
• Kullanıcıların bilimsel araştırmalara engelsiz ve ücretsiz
erişimin sağlanması
• Araştırma kalitesinin yükseltilmesi
• Araştırma sonuçlarından çok hızlı ve ekonomik bir biçimde
bilim dünyasının haberdar edilmesi
• Üretilen bilimsel araştırma çıktılarının tam metin olarak,
elektronik ortamda arşivlenmesi ile uzun süreli
korunabilirliğinin artırılması
Akademisyenler için açık erişimin önemi
•
•
•
•
•
•
Görünürlükleri artırır
Araştırma çıktılarının paylaşımını hızlandırır
Mevcut bilginin yeniden kullanımına imkan sunar
Disiplinlerarası etkileşimi destekler
Yeni işbirlikleri yaratır
Fon sağlayıcılara doğrudan erişim sağlar.
Açık erişimi neden tercih etmeli?
•
•
•
•
•
•
•
•
Ücretlendirme ve lisanslama önündeki engeller aşılır
Araştırmaların bilim dünyasında etkisi artar
Atıf oranı yükselir
Araştırmanın tekrarını önler
İntihali azaltır
Proje ortağı bulmayı kolaylaştırır
Üniversite sanayi işbirliğini artırır
İnovasyonu destekler
Kamu fonları ile yapılan araştırmalar
“Special Clause 39: FP7
• 1. Hakemli araştırma makalelerini ya da FP7 proje
sonuçlarını içeren nihai metinleri bir online arşivde
depolayın;
• 2. Yayınlanmasından sonraki 6 ay içinde açık erişim olması
için elinizden geleni yapın (COM: Sosyal Bilimler,
Sosyoekonomik bilimler ve insani bilimlerde 12 ay).”
Avrupa Araştırma Komisyonu
Açık erişim - Açık veri (Horizon 2020)
29.2 Bilimsel yayınlara açık erişim
“Her lehdar araştırma sonuçlarını içeren tüm hakemli
yayınların (ücretsiz, herkes için açık erişim) açık erişim
olduğundan emin olmalıdır.”
29.3 Araştırma verisine açık erişim
“OPSİYON Açık Araştırma Verisi Pilot uygulamasında yer
almak için; dijital araştırma verisi yaratılan aksiyonlarda,
lehdar …”
Yayınlara açık erişim nasıl sağlanır?
• Kurumsal veya konusal arşivlerde depolayarak (Yeşil Yol)
– PASTEUR4OA AB Projesi
– OpenAIRE Plus AB Projesi
– YAAP (YÖK Akademik Arşiv Projesi)
• Açık erişim yayın yaparak (Altın Yol)
– Açık erişim dergiler
– Hybrid (karma) dergiler
Sayılarla altın yol & yeşil yol
•
•
•
•
•
•
•
•
Yayınlanan aktif bilimsel dergi sayısı : 28.000+
Yıllık yayınlanan makale sayısı: 1.9M+
Dergi ve makale sayısı yıllık büyüme oranı: %3-3,5
Yıllık yayınlanan makalelerin açık erişim oranı : %20
DOAJ’a kayıtlı açık erişim dergi sayısı: 9.744
OpenDOAR’a kayıtlı arşivlerde toplam kayıt sayısı: 7M+
MIT Dspace arşivinde doküman sayısı: 60.000
MIT Dspace arşivinde aylık indirilen doküman sayısı: 1M
Açık erişim ve telif hakları
Kişisel arşivlemeye yeşil ışık yakan yayıncı oranı:
%72
ISI’da indekslenen dergi yayıncılarının yaktığı
yeşil ışıkta geçilseydi, bu oran %85’i bulabilirdi
Yayıncı açık erişim politikaları
Telif haklarının yönetimi: Yayıncı politikaları
yayıncıların 70%’i, dergilerin 90’ı arşivlemeye izin veriyor
Yeşil
30%
Mavi
33%
Sarı
8%
Beyaz
30
Yayın versiyonları
• Ön baskı (pre-print): makalenin yayınlanmak üzere dergiye
gönderilen, hakem/editör değerlendirmesi öncesi ilk hali
• Son baskı (post-print): makalenin hakem/editör
değerlendirmesinden geçmiş, yayına hazır son hali.
• Yayıncı baskısı (publisher version): makalenin dergide
yayınlanmış formatı.
• Hemen depolama: “Immediate deposit”-- Yayın kabulünden
sonra son baskının kurumsal açık bir açık arşive hemen konması.
• Ambargo süresi: Fon sağlayıcı veya yayıncı tarafından belirlenen,
yayının açık erişime kapalı olması gereken süre.
• İstek butonu: “request button” “optional access --- Tam metni
açılamayan yayınlar için istek butonu.
Doğru bilinen yanlışlar
• Açık erişim –adı üstünde- ücretsizdir.
• Kurumsal arşivlerde ticari dergilerde yayınlanan makaleleri
depolayamazsınız.
• Açık erişim yayın kalitesiz/hakemsiz yayındır.
• Yayınımı açık erişim yaparsam intihal ihtimali artar.
• …
Açık erişimde konusal dağılım
%36-200 Daha fazla atıf
Son söz
• Açık erişimin çıkış noktası bilimsel iletişim döngüsünün
etik işleyişini sağlamak ve internetin olanaklarından tam
kapasite ile faydalanmaktır.
• Bilimin üretildiği üniversitelerin, açık erişimin getirdiği ve
şekillendirdiği dünyaya hazırlıklı olmaları bir yana buna
liderlik etmesi beklenmektedir.
• Açık erişimin itici gücü, asıl sahibi
araştırmacılar/akademisyenlerdir.
Teşekkürler
Soru & Cevap
ANKOS AEKA
Anadolu Üniversite Kütüphaneleri Konsorsiyumu
Açık Erişim ve Kurumsal Arşivler Çalışma Grubu
http://acikerisim.ankos.gen.tr
[email protected]
@ANKOSOpenAccess
Download

ankos aeka - Açık Erişim ve Akademik Performans Maksimizasyonu