Basınç :Birim yüzeye dik olarak etki eden
kuvvete denir.
Basınç 
Kuvvet
Yüzey
α F
1
p α
A
P
P 
F
A
( D Orantı)
( T. Orantı )
Basınç Kuvveti ( F )
Bütün yüzeye etki eden kuvvettir.
( Bütün yüzeye etki eden basınçların
toplamıdır.)
Basınç Birimleri :
1- Paskal : ( Pa )
1N
1Pa 
1m 2
2- 1 Atmosfer = 101.300 Pa
1 Atm  105 Pa
F = P. A
SIVI BASINCI :
Sıvılar ağırlıklarından dolayı
bulundukları kabın çeperlerine ve içine
batırılan cisimlere bir kuvvet
uygularlar.Dolayısıyla basınç yaparlar.
3- 1 Bar = 105 Pa
1 Bar = 1000 mbar ( milibar)
1 Atm = 1, 013 bar
1 Atm = 1013 m bar
4- 1 Bari =
b- Katılar kendilerine uygulanan kuvveti,;
Kuvvetin doğrultusunda ve yönünde
iletirler.Kuvvetin şiddetinde değişme
olmaz.
Kuvvetin uygulandığı yüzey ile iletildiği
yüzey farklı ise basınç değişir.
Sıvı Basıncı Nelere Bağlıdır :
Bir noktada ki sıvı basıncı
1- Noktanın sıvı yüzeyinden olan
derinliği ile doğru orantılıdır.
2- Sıvını yoğunluğu ile doğru orantılıdır.
3- Kabın şekline ve içindeki sıvı miktarına
bağlı değildir.
Basınç = Yükseklik * Sıvının özağırlığı
P = h * d * g
1dyne
1cm 2
1 milibar = 103 bari
1 bar = 106 bari
5- 1 atm = 1033 g – f / cm2
Katıların Basıncı
Sıvı
Basıncı
h
1cm2
Formül bize sıvı basıncının ( h ) yüksekliğinde ,
birim kesitte ( 1 cm 2 ) sıvı sütununun
ağırlığına eşit olduğunu gösterir.
a- Katılar bulundukları yüzeye ağırlıklarından
dolayı basınç uygularlar
Katıların basıncı yerçekimi doğrultusuna
dik olan yatay düzlemde hissedilir.
Düşey yüzeylerde ( yan yüzey ) yer
çekiminden oluşan basınç hissedilmez. Basınç
oluşmaz.
Yan yüzeyler eğik ise bu yüzeylerde
yerçekiminden oluşan basınç vardır.
Taban Basıncı
Ptaban = h * d * g
Taban Basınç Kuvveti
F taban = P * A
Yan Basıncı
Pyan = h yan* d *g
Yan Yüzey Basınç Kuvveti F yan = Pyan * A
www.fensizolmaz.com
Kütle = Hacim * yoğunluk
M=V*d
Taban Basınç Kuvveti
h
h
h
Kap düzgün ise
F = G ( sıvının ağırlığı )
Taban dar İse
F < G ( sıvının ağırlığı )
Taban Geniş İse
F > G ( sıvının ağırlığı )
h’ ler eşit olduğundan üçününde taban
basınçları birbirine eşittir.
BİLEŞİK KAPLAR
Bileşik kaplardaki sıvı kendiliğinden aynı
düzeye ulaşır.
Bileşik kapların tabanlarındaki basınçlar
birbirine eşittir
Sonuç: Sıvı basıncı h ve d’ ye bağlıdır. Kabın
şekline ve İçindeki sıvı miktarına bağlı değildir.
U borusunda basınç, kollara konulan sıvıların
cinslerine ve miktarlarına bağlı değildir. İki
koldaki basınçların toplamları birbirine eşittir
PASKAL PRENSİBİ
SU CENDERESİ
Paskal prensibinden faydalanılarak yapılmıştır
Küçük basınç kuvvetlerinden büyük basınç
kuvvetleri elde etmek için kullanılır
Biri dar, diğeri geniş
iki kap birer pistonla
kapatılmıştır. Küçük
piston F1 kuvvetiyle
itilirse, büyük piston
F2 kuvvetiyle itilir.
PA = PB olacağından (F1/A1) = (F2/A2) olur. A2>A1
olduğundan F2 > F1 olur. Sıvı yüzeyine sol
taraftan yapılan F1/A1 değerindeki basınç sıvı
tarafından sıvının temas ettiği her yere iletilir.
*Pistonlar bir hizada değilse:
PA = PB (F1/A1) + hdg = F2/A2
*Küçük piston üzerine
kaldıraç monte edilerek
uygulanacak kuvvet daha da
küçültülebilir. Kaldıraçta O noktasına göre
moment alınarak;
www.fensizolmaz.com
SIVILAR SIKIŞTIRILABİLİRMİ ?
Sıvı molekülleri arasında boşluklar çok
azdır.Yüksek basınç altında bile hacimlerindeki
değişme ( küçülme-sıkışma) yok denecek kadar
azdır.
Bu yüzden pratikte sıvılar sıkıştırılamaz kabul
edilir.
GAZLARIN BASINCI
ATMOSFER BASINCI
-
SIVILARIN BASINCI İLETMESİ
( ya da PASKAL PRENSİBİ )
Sıvıların sıkıştırılamayışı ve akışkan olmaları
nedeniyle;
Sıvının bir noktasına uygulanan basınç, sıvı
tarafından her doğrultuda olduğu gibi ,basıncın
değerini değiştirmeden iletirler. Bu özelliğe
paskal prensibi denir.
-
-
Sıvılar kuvvetin yön, doğrultu ve şiddetini
değiştirirler fakat basıncın değerini
değiştirmezler
Sıvı basıncı her yerde kabın yüzeyine daima
diktir
PASKAL PRENSİBİNİN SONUÇLARI
1- Basıncın etki edeceği yüzey
değiştirilerek (ayarlanarak) istenilen
büyüklükte basınç kuvvetleri elde
edilebilir
2- Basıncın etki edeceği yüzeyin konumu
değiştirip, basınç kuvveti istenilen yöne
yönlendirilebilir.
-
Atmosferin kalınlığı 100 km
% 78 N, % 21 O2 ,%1 ise buharı,CO2,Ar,He
gibi gazlar
Hava yerçekiminin etkisindedir ve ağırlığından dolayı basınç yapar
Havanın yoğunluğu çok küçük olmasına
rağmen yüksekliği çok büyüktür.Bu da
ağırlığının büyük olması demektir.Hava bu
yüzden yer yüzüne basınç yapar.
Atmosfer bir insan vücuduna yaklaşık 20
tonluk bir kuvvet uygular.Bunu
hissetmeyiz.Nedeni ise vücut sıvısının ve
vücut içi boşluğundaki havanınbasıncı ,zıt
yönlü atmosfer basıncını dengeler.
Yükseklere çıkıldıkça Patm azalır
Deniz seviyesinden düşük yerlerde Patm artar
Atmosfer basıncı hava olayları
(nem,sıcaklık … ) ile değişir
Patm = hhava x dhava x g
P0 =76cm x 13,6 g/cm3 = 1033,6g/cm3 = 1atm
P0 = 1atm = 76 cm-civa = 105 pa
TORİÇELLİ DENEYİ
Atmosfer basıncı p0 cıva tarafından cıva kabının her tarafına iletilir.
Boruyu alttan gelen Patm, borudaki civa basıncı
tarafından dengeleninceye kadar, civa seviyesi
düşer.
Patm = Pciva olunca düşme durur.
Civa sütununun yüksekliği o yerdeki açık hava
basıncını cm-civa cinsinden verir.
www.fensizolmaz.com
AÇIK HAVA BASINCINI ÖLÇEN ALETLER
SİFONLU BAROMETRE
Barometrede iki koldaki civa
düzeyleri arasındaki farka
barometre yüksekliği denir.
Not :
Alçak basınç ( siklon):Isınan hava genleşir yoğunluğu
azalır.Hava yükseler ve yeryüzüne yaptığı basınç
azalır
Yüksek basınç (antisiklon). Soğuyan hava
ağırlaşır,yoğunluğu artar.Ağırlaşan hava yeryüzüne
inerek basıncı arttırır
KAPALI KAPLARDAKİ GAZLARIN BASINCI
Kapalı bir kap içindeki gazın ağırlığının , gaz
basıncına katkısı çok küçüktür ve göz önünüe
alınmaz.(bir balondaki havanın ağırlığı 1 g ‘ dan
daha azdır )
- O halde kapalı kaptaki gaz basıncının başka
bir nedeni vardır.
- Kapalı kaplarda gaz halinde bulunan madde
molemüllerikabın çeperlerine sürekli
çarpar, kuvvet uygular veya basınç yapar.
- Kapalı kapta basınç her noktada eşit olarak
uygulanır.
- Moleküllerin hızlarını, dolayısıyla kabın
yüzeylerine yapılan çarpmayı arttırmak için
gazın sıcaklığı arttırılabilir. Bu durumda
gazın basıncıda artacaktır.
- (molekül sayısının veya sıcaklık artışı
çarpma bayışının artmasına neden olur )
METAL BAROMETRE
Metallerin esneklik özelliğinden faydalanılarak
yapılmıştır.Alet havası boşaltılmış bir metal
kutu ile göstergeden yapılmıştır.Dalgalı yayı
yüzeyi büyüttüğünden, kutu yüzeyine basıncın
etkisi çoğalır. Böylece manometrenin duyarlığı
arttırılmış olur. İçindeki hava boşaltıldığından ,
basınç etkisiyle kutunun ezilmemesi için, uygun
yayla kapak desteklenir.Basınç değişmesi ile
gösterge döner.
Metal barometre ekonomik ve kullanımı
kolaydır. Fakat civalı barometre kadar duyarlı
değildir.
MANOMETRELER
Kapalı bir kaptaki gaz basıncını ölçen aletlerdir
U şeklinde bir ucu kapalı içi civa dolu bir
borudur.İki koldaki civa seviyeleri arasondaki
fark basıncı verir.
1- KAPALI KOLLU MANOMETRE
www.fensizolmaz.com
2
2- AÇIK KOLLU MANOMETRE
Sabit mol sayısı sabit sıcaklık altında
ısıtılan gazın basıncı hacımle ters
orantılıdır.
3- Hacim ve sıcaklığı değişmeyen bir kaba (
otomobil lastiği ) koyulan gazın mol sayısı
ile basınç doğru orantılıdır.
Belli bir miktar gazın durumunu belirleyen 4
unsur
1- Basınç
2- Mutlak sıcaklık
3- Hacim
4- Mol (tanecik ) sayısı
Bir gazın basıncı
- Mutlak sıcaklığı ile doğru orantılıdır
- Hacmi ile ters orantılıdır
- Mol (tanecik ) sayısı ile doğru orantılıdır
P∝
1- Sabit mol sayısı ve hacim altında ısıtılan
gazın basıncı mutlak sıcaklıkla doğru
orantılıdır.
www.fensizolmaz.com
Download

8 fen 2.unite-basinc-konu anlatimi2