SORUNLU DAVRANIŞLARI OLAN
ÖĞRENCİLERE YAKLAŞMA
YÖNTEMLERİ
AYŞEGÜL TAN
Psikolojik Danışman ve
Rehber Öğretmen
SORUNLU DAVRANIŞ NEDİR?
Sınıfta eğitsel çabaları engelleyen her türlü davranış istenmeyen
davranış yani sorunlu davranış olarak adlandırılabilir. Öğrencilerin sınıf
içerisindeki davranışlarını sorunlu davranış olarak adlandırabilmek için
dört temel ölçütümüz vardır:




1. Davranışın öğrencinin kendisinin ya da sınıftaki arkadaşların
öğrenmesini engellemesi.
2. Davranışın öğrencinin kendisini ya da arkadaşlarının güvenliğini
tehlikeye sokması.
3. Davranışın okulun araç ve gereçlerine ya da arkadaşlarının
eşyalarına zarar vermesi.
4. Davranışın öğrencinin diğer öğrencilerle sosyalleşmesini
engellemesi.
SORUNLU DAVRANIŞLARIN
NEDENLERİ







A. İstenmeyen Davranışların Sınıf İçi Nedenleri
1-Sınıfın fiziksel düzenlemesi
2-Sınıfın yapısı
3-Öğretmenin özelliği
4-Öğrencilerin özellikleri
5-Öğrencilerin birbirleriyle olma ilişkileri
6-Eğitim programları
SORUNLU DAVRANIŞLARIN
NEDENLERİ









B. İstenmeyen Davranışların Sınıf Dışı Nedenleri
1-Öğrencinin aile ortamı
2-Öğrencinin yaşantı çevresi
3-Öğrencinin yetiştiği kültürel ortam
4-Okul yönetiminin demokratik bir okul ortamını
oluşturamaması
5-Okul yerleşim düzeni
6-Etkili bir veli okul - öğretmen ilişkisinin sağlanamaması
7-Öğretim için gerekli kaynak ve araçların yokluğu
8-Etkili bir rehberlik hizmetinin sunulamaması
SORUNLU DAVRANIŞLARIN ÖNLENMESİNE
YÖNELİK YAKLAŞIMLAR

Genel olarak öğretmenlerin sınıfta
istenmeyen/sorunlu davranışa karşı
yaklaşımları üç grupta incelenmektedir.
Bunlar insancıl yaklaşım, pazarlık yaklaşımı
ve davranışı düzeltme yaklaşımıdır (Kaya
2002:178).
1. İnsancıl Yaklaşım



Genel olarak bu yaklaşımın temelinde insanın doğru
yapacağına inanmak ve güvenmek vardır.
Öğrencinin iyi niyetli ve güvenilir olduğunu, kendini
kontrol etmesi gerektiğini ve uygun bir
fırsat verildiğinde bunu yapabileceğini varsayar
(Başar 1999:161). Bu yaklaşıma göre öğrencinin
sınıf ortamında istenmeyen davranışta bulunmaları
durumunda öğretmen şunları yapar:
Öğrencileri dikkatli bir biçimde dinler.
Öğrencilerle kendi duygu ve düşüncelerini paylaşır.
Kesin bir ifadeyle istenmeyen davranış hakkında
düşüncelerini ortaya koyar.
1. İnsancıl Yaklaşım

Bu yaklaşımda öğretmen öğrencinin davranışını
değerlendirmez, yargılayıcı olmayan bir güven
ortamı yaratır. Öğrenciye sorunla uğraşma şansı ve
özğürlüğü verir. Öğretmen buyurucu değil
kolaylaştırıcıdır. Sorunu tanımlamaya, sonuçları
bulmaya, çözüme ulaşmaya yardım eder.

Öğretmen sınıf ortamının düzenlemesinde istendik
davranışa yönelik pekiştireçler verir. Bu yaklaşım
öğretmenin sınıf düzenlemesi ve sınıf ortamındaki
etkisini göz ardı etmez.
2. Pazarlık yaklaşımı

Bu yaklaşımın temelini “herşeyin bir bedeli
vardır” anlayışı oluşturur. Öğrenci
istenmeyen bir davranışta bulunursa bunun
sorumluluğunu almak ve sonucuna
katlanmak zorundadır. Öğretmen sınıftaki
istenmeyen davranışları değiştirmek ve
düzeltmekle görevlidir. Öğretmen
gerektiğinde güç kullanarak öğrenci
davranışını şekillendirir.
3. Davranışların Düzeltilmesi Yaklaşımı

Davranışları düzeltme yaklaşımının
temelinde davranışçı psikolojinin ilkeleri yer
alır. Davranışçı Ekole dayanarak sınıfta
istenmeyen davranışların düzeltilmesine
çalışılır. İstenmeyen davranışlara göre farklı
stratejiler uygulanmaktadır. Bunlar sorunlu
davranışı gözlemlemek, pekiştireç vermek,
söndürmek, öğrencilerle anlaşmak, yaklaşık
istendik davranışı kabul etmek ve derse
dönmektir.
SORUNLU DAVRANIŞLARA KARŞI STRATEJİLER
1. İsteneni Çağrıştırıcı Davranmak

Öğrenciyi istenen davranışa yöneltmenin
bir yolu öğretmenin örnek olması, anlayışlı
ve destekleyici davranmasıdır. İstenmeyen
değil, istenen davranış gündemde tutulmalı
öğretmende bunun modeli olmalıdır. Tutarlı,
iyi niyetli, kendine ve başkalarına saygılı,
sorumluluk sahibi özellikler taşıyan bir tutum
karşısında gençler olumlu davranışı daha
çok gösterirler.
2. İstenen Davranışa İnandırmak



İnsanları kandırmak kolay; inandırmak güçtür.
İnandırmak için uzun süreli, sabırlı, örneklemeli,
somut durumlar yaratıcı çabalar gerekir. Bunun için
kullanılacak çeşitli yollar vardır.
İstenen davranışın yararını belirtmek, istenen zevk
veren sonuçları göstermek.
Olumlu örnekler inanmayı kolaylaştırabilir (“ben hep
böyle yaptığımda insanlar benden hoşlanıyor...”vb.)
3.İstenen Davranışı Güçlendirmek


İstenen davranışın bir kez yapılmasını sağlamak
yetmez. Davranış yerleşinceye kadar izlenmeli,
uygulanan yöntem sürdürülmeli, ğerektiginde
değiştirilmelidir. İstenen davranışın gösterilmesini ve
yerleşmesini saglamanın yolları olarak övgü ve
ödülle destekleme (olumlu pekiştireç), övgü ve ödülü
kaldırma (ara verme), istenmeyen bir sonuca son
verme (olumsuz pekiştireç), acı ve sıkıntı veren bir
uyarıcıyı verme (ceza) önerilmektedir.
İstenen tepkinin pekiştilmesi istenmeyeni ortadan
kaldırır.
4-İstenen Davranışı Kolaylaştırmak:


Sınıf ortamı seçenek sağlayıcı olmalı,
öğrenciyi kişisel özelliklerine uygun farklı
durumlarla, olanaklarla karşı karşıya
getirmeli,
Öğretim proğramı öğretim hızındaki farklar
gözetilerek düzenmeli; öğrenci okulda farklı
ilgilere seslenen sosyal etkinliklerde
bulunmalıdır.
SORUNLU DAVRANIŞLARA KARŞI EYLEMLER
1. Görmezden Gelmek

Bazı davranışlar yoğunluk, süreklilik, yaygınlık
göstermeden sadece o anın durumsal koşullarına
bağlı olarak ortaya çıkan masum öğrenci
kusurlarıdır. Bu tür sorunları problem durumu gibi
algılamak doğru değildir.Ancak öğretmen
görmezden geldiği davranışı pekiştirmekten
kaçınmalıdır.Böyle bir durumda öğrenci hatalı
davranışının öğretmen tarafından onaylandıgı
yanılgısına düşebilir. Dogal olarak hata hususunda
hiç bir dönüt almayan öğrenci tutumunu değiştirme
gereksinimini duymaz. Bu nedenle öğretmen yüz
ifadesini, beden dilini kullanarak davranışı fark
ettiğini göstermelidir.
2.Uyarma

Uyarma yöntemi kademe kademe
gerçekleştirimelidir. Uyarma
yönteminden biri vucut dilinin
kullanılmasıdır. Bunun da ilk basamagı
istenmeyen davranışı yapanla göz
teması kurmaktır. Diğer basamaklar
sözlü uyarı ve soru sormadır.
3. Doğru Davranışı Gösterme

Öğretmen sözlü uyarı yapmadan önce
istenmeyen davranışı yapan öğrencinin
yanına yaklaşır ve öğrencinin derse
dönmesini sağlar. Örneğin: Öğretmen elinde
dergi, gazete, ya da farklı bir kitap okuyan
öğrencinin yanına gelerek onları masanın
içerisine koyar. Bir başka örnek ise öğretmen
masayı karalayan bir öğrencinin yanına gelip
elindeki kalemi alıp masanın üzerine koyar.
4. Umursamama

Ara sıra öğrenciler yalnızca öğretmenin
dikkatini çekmek için istenmeyen
davranışı gösterir. Öğretmenin
istenmeyen davranışı gösteren
öğrencilerle ilgilenmemesi ve istendik
davranışı gösterenlerle ilgilenmesi
öğrencilerin istenmeyen davranışı
bırakmasını sağlayabilir.
5. Fiziksel Müdahale

Öğretmenin istenmeyen davranış da bulunan
öğrencinin yeri ve ortamını değiştirmesidir. Örneğin:
Öğretmen ders anlatırken arka sıradaki iki öğrenci
kendi aralarında sürekli olarak konuşuyor. Öğretmen
bunların ayrı yerlere oturmalarını isteyebilir ya da
birini öne çıkarabilir. Bazı öğretmenler bu durumda
öğrenciyi dışarıya çıkarmaktadır ancak öğrenciyi
dışarıya atmakla ödüllendirmiş oluruz. İlk ve orta
öğretimde öğrencilerin dışarıya çıkarılması yasaktır
ve bunu yapan öğretmen idari soruşturmayla karşı
karşıya kalabilir.
6. Derste Değişiklik Yapmak

İstenmeyen davranış derse ilginin
azaldığını ve dersten kopulduğunu
gösterir. Ders öğrenci için ilginç
olmaktan çıkmıştır. Öğretmenin sınıfı
ilginç bir yer yapması gerekir.
7. Sorumluluk Verme

Özet çıkarma, rapor yazma, kayıt tutma, dersteki sunu sırasını
yazıp sırası geleni duyurma, araç getirip götürme, karartma ve
aydınlatma görevi, kura çektirme gibi sınıf içi yapılabilecek
etkinliklerde öğrenciyi işe yöneltme istenmeyen davranışı
değiştirmede kullanılabilir. Ödev ve görev verme en az karşı
gelinen davranışlardandır. Öğrenci bu verilenleri yaparak
arkadaşları arasında üstünlük ve beğeni kazanabilir. Yalnız
ödevin ceza olarak algılanmamasına dikkat edilmelidir. Görev
ve ödev yoluyla verilen sorumluluklar, öğrencinin kendi
davranışını kontrol sorumluluğunu üstlenmesine yardım
etmelidir. Burada öğretmenin inanılan, güvenilen, destekleyen
olması önemlidir.
8. Öğrenciyle Konuşma

Konuşma ders içinde-dışında, kişiyle-grupla
yapılabilir. Konu diğer öğrencilerin de konuşup
davranışlarının değiştirmelerine yardımcı olacaksa
kişisel olmadan ders içerisinde konuşulur. Olayı
kişiselleştirmeden, birey söz konusu edilmeden
yalnızca istenmeyen davranış ele alınmalıdır. Bu
yöntem henüz davranışı göstermeyen ama eğilimi
olanlar üzerinde de etkili olur. Bunun için baskı ve
azarlama değil, davranışın bir kaç adım sonrası
gösterilerek bilincine seslenme metodu
kullanılmalıdır. Sınıfta grupla konuşmanın
kişiselleşmemesi önemlidir.
9. Okul Yönetimi Rehberlik Servisi ve Aile İle
İletişim Kurmak

Bazı davranış sorunları öğretmenin okul yönetimi ve rehberlik
servisi ile işbirliği içerisinde çalışmasını gerektirir. Ancak sınıf
içerisinde oluşan bazı davranış sorunları öğretmen tarafından
çözüme kavuşturulabilir. Ayrıca devamsızlık, yalancılık, okuldan
kaçma gibi istenmeyen davranış yönetiminde öğretmenin
kurumsal destekten yararlanması gerekmektedir. Davranış
sorunlarının çözümü kollektif bir işbirliği gerektirmektedir.
Öğretmenin rehberlik servisinde görevli eğitim uzmanlarıyla
çalışma alışkanlığı kazanması öncelikle kendisinin işbirligi
içerisinde hareket etmesine bağlıdır. Bu aşamada daha önce
sorun hakkında bilgilendirilen anne-babanın desteğinden
yararlanılmalıdır. Öğretmen rehberlik servisi ve ailenin davranış
yönetiminde dayanışma içerisinde hareket etmesi sorunun
çözümünü kolaylaştırır.
10. Ceza

Ceza, öğretmenin öğrencinin istenmeyen
davranışına karşılık öğrenciyi hoşa giden şeylerden
alıkoyması ya da öğrencinin hoşuna gitmeyen işleri
yaptırmasıdır. Örnegin: İstenmeyen davranışta
bulunan öğrenciyi tenefüse çıkarmama ya da ödevini
yapmayan öğrenciye daha fazla ödev verilmesi hoşa
gitmeyen işlerdendir. Kısacası ceza alan öğrenci
bazı haklardan mahrum olur. Kabul etsek de
etmesek de öğretmenlerin sınıf kontrolü ve yönetimi
için öğrencilere yönelik ceza kullanmaları zaman
zaman gerekmektedir.
KAYNAKÇA




AYHAN Aydın; Sınıf Yönetimi, Alfa Yayıncılık,
İstanbul, 2000.
BAŞAR Hüseyin; Sınıf Yönetimi, M.E.B Yayınları,
Ankara, 1999.
KAYA Zeki; Sınıf Yönetimi, Pagema Yayıncılık,
İstanbul, 20002.
KÜÇÜKAHMET Leyla; Sınıf Yönetimde Çağdaş
Yaklaşımlar, Nobel Yayıncılık, Ankara, 2002.
FATMA SAYGIN ANADOLU LİSESİ

Dinlediğiniz için teşekkür ederim…
Download

Sorunlu Davranışları Olan Öğrencilere Yaklaşma Yöntemleri