KOMERCJALIZACJA WYNIKÓW
BADAŃ NAUKOWYCH
PORADNIK DLA PRACOWNIKÓW SFERY B+R
2
3
KOMERCJALIZACJA WYNIKÓW
BADAŃ NAUKOWYCH
PORADNIK DLA PRACOWNIKÓW
SFERY B+R
Lubelski Park Naukowo-Technologiczny S.A.
Lublin 2011
4
Autorzy publikacji wg kolejności rozdziałów
Marcin Żuraw
Jarosław Momot
Marek Opielak
Henryk Bichta
Leszek Mościcki
Jarosław Zubrzycki
Radca
prawny,
właściciel
kancelarii
świadczącej kompleksowe doradztwo dla
przedsiębiorców
Prezes Zarządu Lubelskiego Parku Naukowo –
Technologicznego S.A.
prof. dr hab. inż.; Rektor Politechniki
Lubelskiej
dr inż.; Kanclerz Uniwersytetu Przyrodniczego
w Lublinie
prof. dr hab.; Kierownik Katedry Inżynierii
Procesowej Uniwersytetu Przyrodniczego
w Lublinie
dr inż.; adiunkt w Politechnice Lubelskiej,
Kierownik Zakładu Systemów Informacyjnych
Opracowanie graficzne:
Beata Owczarczyk
Rafał Iskra
© Copyright by Lubelski Park Naukowo - Technologiczny S.A.
Lublin 2011
ISBN 978-83-931861-1-2
Wydanie I
Nakład 500 egzemplarzy
5
Drodzy Czytelnicy, oddajemy Wam do rąk poradnik, który powstał
w wyniku realizacji projektu pt. „Informacyjny Ekspres Innowacyjny‖
współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach
Europejskiego Funduszu Społecznego. Skierowany jest on do
wszystkich, którzy prowadzą własne przedsiębiorstwo mające aspiracje
bycia innowacyjnym a także do tych, którzy mają konkretne
innowacyjne rozwiązania mogące podnieść konkurencyjność
przedsiębiorstwa lub być osnową, na której takie innowacyjne
przedsiębiorstwo powstanie.
Kraje wysoko rozwinięte już dawno dostrzegły korzyści dla
swojego rozwoju płynące z działalności B+R funkcjonujące na styku
biznes – nauka. Pojęcie innowacyjności jest na tyle szerokie, że stwarza
praktycznie nieograniczone możliwości poszukiwania nowych
rozwiązań
podnoszących
konkurencyjność
przedsiębiorstwa
innowacyjnego.
Współpraca na linii przedsiębiorca-naukowiec z definicji
skazana jest na sukces. Niestety bardzo często do tego sukcesu
niezbędne są pewne uwarunkowania zewnętrzne. Zazwyczaj są to:
sprzyjające prawo i pieniądze. Innowacyjność wymaga niestety
zaistnienia obydwu tych warunków jednocześnie. Dobre prawo na
niewiele się zda przy braku środków, ani też posiadanie środków nie
zawsze jest w stanie pokonać bariery legislacyjne.
Przedstawione w informatorze treści powinny dać pewną
szeroką wiedzę w zakresie możliwości pozyskiwania środków na
potrzeby rozwijania innowacyjnych rozwiązań, jak również przybliżyć
dwie duże instytucje z obszaru R – Politechnikę Lubelską i Uniwersytet
Przyrodniczy w Lublinie. Z doświadczeń osobistych autorów
rozdziałów wynika, że dość często brak pewnych informacji, które
można znaleźć w niniejszym opracowaniu, powoduje, że nie dochodzi
do właściwego połączenia na linii B+R.
Mamy nadzieję, że włożona praca w opracowanie niniejszej
publikacji spotka się z przychylnym odbiorem Czytelników. Będziemy
wdzięczni za wszelkie uwagi i sugestie, które nasuną się Państwu
podczas lektury. Prosimy je przesyłać pod adres Lubelskiego Parku
Naukowo-Technologicznego S.A. niezbędne do tego informacje
znajdziecie Państwo na stronach Parku pod adresem: www.lpnt.pl
6
Spis treści
1. PRAWO AUTORSKIE ..................................................................... 10
1.1. Przedmiot prawa autorskiego ..................................................... 11
1.2. Podmiot prawa autorskiego ........................................................ 12
1.3.Treść prawa autorskiego.............................................................. 13
1.3.1. Autorskie prawa osobiste ........................................................ 13
1.3.2. Autorskie prawa majątkowe .................................................... 14
1.4. Odpowiedzialność karna za naruszenie praw autorskich ........... 17
1.5. Dozwolony użytek chronionych utworów ................................. 18
1.6. Prawa pokrewne ......................................................................... 20
Podsumowanie .................................................................................. 22
Ochrona baz danych .......................................................................... 22
1.7. Prawo własności przemysłowej ................................................. 23
1.8. Patenty i wynalazki .................................................................... 27
1.9. Dodatkowe prawa ochronne na wynalazki ................................. 28
1.10. Wynalazki biotechnologiczne .................................................. 29
1.11. Wzory przemysłowe i prawa z rejestracji wzorów
przemysłowych ................................................................................. 30
1.12. Znaki towarowe i prawa ochronne ........................................... 32
1.13. Oznaczenia geograficzne i prawa z rejestracji ......................... 33
1.14. Topografie układów scalonych i prawa z rejestracji ................ 34
1.15. Opłaty ....................................................................................... 35
1.16. Roszczenia przysługujące uprawnionym z tytułu praw
własności przemysłowej .................................................................... 36
1.17. Odpowiedzialność karna .......................................................... 37
Podsumowanie ...................................................................................... 38
2. Procedury i źródła finansowania komercjalizacji wyników badań
naukowych. ........................................................................................... 40
2.1. Transfer technologii w aspekcie gospodarczym..................... 40
2.2. Metody Komercjalizacji wyników badań naukowych ........... 42
2.3. Strategie wykorzystania wyników badań naukowych. ........... 47
2.4. Metody wyceny nowych technologii ..................................... 50
2.5. Finansowanie procesów komercjalizacji wyników badań
naukowych .................................................................................... 52
3. Komercjalizacja badań naukowych na przykładzie Politechniki
Lubelskiej .............................................................................................. 64
Współpraca uczelni z jej otoczeniem .................................................... 65
7
Spektakularne sukcesy naszych naukowców ........................................ 69
Przykłady dobrych praktyk ................................................................... 69
Jednostki innowacji ............................................................................... 71
Wynalazki, patenty ................................................................................ 79
Projekty europejskie .............................................................................. 81
Politechnika w konsorcjach ................................................................... 84
Przedsiębiorczość akademicka .............................................................. 86
Lubelski Park Naukowo-Technologiczny SA ....................................... 88
Budowa partnerskich relacji pomiędzy uczelnią a jej absolwentami .... 89
Bilans korzyści ...................................................................................... 90
Literatura ............................................................................................... 92
4. Możliwość komercjalizowania badań naukowych na przykładzie
Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie ............................................. 94
5. Transfer wiedzy dla potrzeb przemysłu rolno-spożywczego. Potrzeby,
realia, wyzwania i przeszkody............................................................. 106
Bibliografia.......................................................................................... 127
6. Wsparcie działalności B+R w Polsce. Analiza porównawcza ........ 130
6.2. Centra badawczo rozwojowe w Polsce ................................ 133
6.3. Przyspieszenie rozwoju gospodarczego Polski – Narodowe
Strategie Ram Odniesienia .......................................................... 137
6.4. Potencjał innowacyjny regionów. Metody oceny................. 138
6.4.1. Metody oceny .................................................................... 141
Literatura: ............................................................................................ 149
8
9
Marcin Żuraw
1. PRAWO AUTORSKIE
Aspekty prawne szeroko rozumianej ochrony własności
intelektualnej mają szczególne znaczenie dla sfery przedsiębiorczości
akademickiej. Zagadnienia te występują bezpośrednio podczas
procesów transferu i komercjalizacji technologii, rozumianych jako
przenoszenie do gospodarki efektów prac badawczo-rozwojowych,
będących niewątpliwie wytworami ludzkiego umysłu, które spełniają
najczęściej przesłanki uznania ich za utwory lub dobra własności
przemysłowej.
Na gruncie systemu prawa polskiego podstawową regulacją
dotyczącą ochrony praw autorskich jest ustawa z dnia 4 lutego 1994
roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity
Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631, ze zmianami). Ustawa ta weszła w
życie 23 maja 1994 roku zastępując wcześniej normującą te zagadnienia
ustawę z dnia 10 lipca 1952 roku o prawie autorskim (Dz.U. z 1952 r. nr
34, poz. 234, ze zmianami). W związku z dużą dynamiką rozwoju
intelektualnej działalności ludzkiej oraz szybkim postępem technicznym
w ostatnich latach, przepisy tej dziedziny prawa ulegają ciągłym
zmianom mającym na celu przystosowanie regulacji do nowo
powstających kategorii utworów i ich pól eksploatacji, a także
z konieczności dostosowania prawa wewnętrznego do standardów
międzynarodowych, w szczególności zaś do systemu prawnego Unii
Europejskiej. Spowodowało to, iż ustawa o prawie autorskim i prawach
pokrewnych w ciągu 17 lat jej obowiązywania doczekała się już
kilkunastu nowelizacji. Poza wymienioną ustawą również szereg innych
aktów prawnych dotyczy materii ochrony praw autorskich, w tym
konwencje międzynarodowe, z których najważniejszymi są:
- Konwencja Berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych
z dnia 9 września 1886 r., przejrzana w Berlinie dnia 13 listopada 1908
r. i w Rzymie dnia 2 czerwca 1928 r. Ratyfikowana zgodnie z ustawą
z dn. 5 marca 1934 r. - Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 213 (Dz.U.R.P. z 1935
r. nr 84, poz. 515, ze zmianami);
- Powszechna konwencja o prawie autorskim zrewidowana w Paryżu
dnia 24 lipca 1971 r. (Dz.U. z 1978 r. nr 8, poz. 28);
- Akt paryski Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich
i artystycznych sporządzony w Paryżu dnia 24 lipca 1971 r. (Dz. U.
z 1990 r. nr 82, poz. 474, ze zmianami);
- Traktat Światowej Organizacji Własności Intelektualnej o prawie
autorskim, sporządzony w Genewie dnia 20 grudnia 1996 r. (Dz. U.
z 2005 r. nr 3, poz 12).
10
Aktualne teksty wskazanych aktów prawnych znaleźć można na
stronach internetowych Sejmu RP w Internetowym Systemie Aktów
Prawnych (http://isap.sejm.gov.pl), tam też znajdują się m.in. akty
wykonawcze do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Informacje o prawie międzynarodowym dodatkowo można uzyskać
w Internetowej Bazie Traktatowej na stronach Ministerstwa Spraw
Zagranicznych RP (http://www.traktaty.msz.gov.pl), a bardziej
szczegółowy wykaz aktów prawnych dotyczących problematyki
ochrony własności intelektualnej znajduje się m.in. na stronie
internetowej
autorstwa
Tomasza
Rychlickiego
(http://rychlicki.net/1.0/pl-akty_prawne.php). Niniejsza publikacja ma
zaś na celu przybliżenie czytelnikowi podstawowych zagadnień
i instytucji związanych z tą ochroną, które niewątpliwie mogą być
przydatne w trakcie komercjalizacji wyników badań naukowych.
1.1. Przedmiot prawa autorskiego
Tę problematykę porusza Rozdział 1 ustawy o prawie autorskim
i prawach pokrewnych. Definicja przedmiotu prawa autorskiego
(utworu) zawarta została w art. 1 ust. 1 ustawy, który stanowi, iż:
Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności
twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek
postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia
(utwór).
W dalszej części ustawodawca wskazuje przykładowe utwory
będące przedmiotem prawa autorskiego, do których należą:
1) utwory wyrażone słowem, symbolami matematycznymi,
znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe,
kartograficzne oraz programy komputerowe);
2) utwory plastyczne;
3) utwory fotograficzne;
4) utwory lutnicze;
5) utwory wzornictwa przemysłowego;
6) utwory
architektoniczne,
architektoniczno-urbanistyczne
i urbanistyczne;
7) utwory muzyczne i słowno-muzyczne;
8) utwory sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne
i pantomimiczne;
9) utwory audiowizualne (w tym filmowe);
Przedmiotem prawa autorskiego są również zbiory, antologie,
wybory, bazy danych spełniające cechy utworu, nawet jeżeli zawierają
niechronione materiały, o ile przyjęty w nich dobór, układ lub
11
zestawienie ma twórczy charakter, a także opracowania cudzych
utworów, w szczególności tłumaczenia, przeróbki, czy adaptacje.
Z tak określonego przedmiotu ustawowej ochrony wyłączone
zostały:
1) akty normatywne lub ich urzędowe projekty;
2) urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole;
3) opublikowane opisy patentowe lub ochronne;
4) proste informacje prasowe.
Bardzo ważne jest, iż utwór stanowi przedmiot prawa
autorskiego od chwili ustalenia, chociażby miał postać
nieukończoną. Jednakże ochroną objęty może być wyłącznie sposób
wyrażenia; nie są objęte ochroną odkrycia, idee, procedury, metody
i zasady działania oraz koncepcje matematyczne.
1.2. Podmiot prawa autorskiego
Zasadą jest, iż prawo autorskie przysługuje twórcy
(art. 8 ust. 1 ustawy), przy czym współtwórcom prawo autorskie
przysługuje wspólnie.
Możliwe są jednak sytuacje kiedy majątkowe prawa autorskie
przysługują z mocy prawa innym osobom. Tak dzieje się w przypadku
utworu zbiorowego, w szczególności encyklopedii lub publikacji
periodycznej kiedy to majątkowe prawa autorskie przysługują
producentowi lub wydawcy, którym zgodnie z ustawowym
domniemaniem przysługuje również prawo do tytułu. Oczywiście prawa
do poszczególnych, mających samodzielne znaczenie, części takich
utworów zbiorowych przysługują ich twórcom. Kolejnym wyjątkiem
jest wskazany w art. 12 ustawy przypadek, gdy autorskie prawa
majątkowe przysługują pracodawcy, którego pracownik stworzył utwór
w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy. Takie nabycie
praw następuje z chwilą przyjęcia utworu przez pracodawcę
i ograniczone jest celem umowy o pracę oraz zgodnym zamiarem stron
tej umowy. Nieco szersze uprawnienia przysługują pracodawcom do
programów komputerowych stworzonych przez ich pracowników
(art. 74 ustawy).
W tym miejscu należy również wskazać pewne szczególne
uprawnienie uczelni w rozumieniu przepisów o szkolnictwie wyższym,
którym przysługuje pierwszeństwo w opublikowaniu pracy dyplomowej
studenta, z tym że jeżeli uczelnia nie opublikowała pracy dyplomowej
w ciągu 6 miesięcy od jej obrony, student, który ją przygotował, może
ją opublikować, chyba że praca dyplomowa jest częścią utworu
zbiorowego (art. 15a ustawy).
12
Istotą prawa autorskiego jest to, że ochrona przysługuje
twórcy niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności.
1.3.Treść prawa autorskiego
Na prawo autorskie twórcy składają się autorskie prawa osobiste
i autorskie prawa majątkowe.
1.3.1. Autorskie prawa osobiste
Definicja autorskich praw osobistych znajduje się w art. 16,
zgodnie z którym jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, autorskie prawa
osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu
się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do:
1) autorstwa utworu;
2) oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do
udostępniania go anonimowo;
3) nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego
wykorzystania;
4) decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;
5) nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.
Ważne ograniczenie tak określonych praw twórcy zawarte jest
w przepisach ustawy dotyczących programów komputerowych, art. 77
stanowi bowiem, iż w odniesieniu do tej kategorii utworów nie stosuje
się przepisów, o których mowa w punktach 3-5.
Ochrony autorskich praw osobistych dotyczy art. 78 ustawy
wskazujący, że:
Twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały zagrożone cudzym
działaniem, może żądać zaniechania tego działania. W razie
dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła
się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego
skutków, w szczególności aby złożyła publiczne oświadczenie
o odpowiedniej treści i formie. Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd
może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem
zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub – na żądanie twórcy –
zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na
wskazany przez twórcę cel społeczny.
Powołany przepis dodatkowo określa, iż po śmierci twórcy
(jeżeli ten nie wyraził innej woli) z powództwem o ochronę autorskich
praw osobistych zmarłego może wystąpić małżonek, a w jego braku
kolejno: zstępni, rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa. W tej samej
też kolejności osoby te uprawnione są do wykonywania autorskich praw
osobistych zmarłego twórcy. Z powództwem takim może również (przy
13
braku odmiennej woli zmarłego) wystąpić stowarzyszenie twórców
właściwe ze względu na rodzaj twórczości lub organizacja zbiorowego
zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, która
zarządzała prawami autorskimi twórcy.
1.3.2. Autorskie prawa majątkowe
Definicję tych praw znajdujemy w art. 17 ustawy, zgodnie
z którym jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje
wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na
wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za
korzystanie z utworu.
Dopóki służą twórcy, autorskie prawa majątkowe nie podlegają
egzekucji, nie dotyczy to wymagalnych wierzytelności.
W odróżnieniu od autorskich praw osobistych, czas trwania
autorskich praw majątkowych jest ograniczony, mogą one także
przechodzić na inne osoby. I tak (z zastrzeżeniem wyjątków
przewidzianych w ustawie) autorskie prawa majątkowe gasną
z upływem lat siedemdziesięciu:
- od śmierci twórcy, a do utworów współautorskich – od śmierci
współtwórcy, który przeżył pozostałych;
- w odniesieniu do utworu, którego twórca nie jest znany – od daty
pierwszego rozpowszechnienia, chyba że pseudonim nie pozostawia
wątpliwości co do tożsamości autora lub jeżeli autor ujawnił swoją
tożsamość;
- w odniesieniu do utworu, do którego autorskie prawa majątkowe
przysługują z mocy ustawy innej osobie niż twórca – od daty
rozpowszechnienia utworu, a gdy utwór nie został rozpowszechniony –
od daty jego ustalenia;
- w odniesieniu do utworu audiowizualnego – od śmierci najpóźniej
zmarłej z wymienionych osób: głównego reżysera, autora scenariusza,
autora dialogów, kompozytora muzyki skomponowanej do utworu
audiowizualnego.
Czas trwania autorskich praw majątkowych liczy się w latach
pełnych następujących po roku, w którym nastąpiło zdarzenie, od
którego zaczyna się bieg określonych powyżej terminów.
Jak zasygnalizowano powyżej autorskie prawa majątkowe
(jeżeli ustawa nie stanowi inaczej) mogą przejść na inne osoby w drodze
dziedziczenia lub na podstawie umowy, zaś ich nabywca może
przenieść je na inne osoby, chyba że umowa stanowi inaczej.
Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub
umowa o korzystanie z utworu, zwana dalej „licencją‖, obejmuje pola
14
eksploatacji wyraźnie w niej wymienione. Przykładowe wyliczenie pól
eksploatacji znajdujemy w art. 50 ustawy, są to:
1) w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie
określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską,
reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
2) w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których
utwór utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem
oryginału albo egzemplarzy;
3) w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony
w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie,
odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne
udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego
dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.
Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje odrębne
wynagrodzenie za korzystanie z utworu na każdym odrębnym polu
eksploatacji. Umowa zaś może dotyczyć tylko pól eksploatacji, które są
znane w chwili jej zawarcia.
Prawo autorskie przewiduje szereg dalszych ograniczeń przy
zawieraniu umów, do których m.in. należą:
- nieważność umowy w części dotyczącej wszystkich utworów lub
wszystkich utworów określonego rodzaju tego samego twórcy mających
powstać w przyszłości;
- forma pisemna pod rygorem nieważności zastrzeżona dla umów
o przeniesienie majątkowych praw autorskich i umów licencyjnych
wyłącznych.
Rozdział V ustawy zawiera ponadto wiele przepisów
kształtujących treść stosunków między stronami, w przypadku gdy te
nie umówią się inaczej, z których najistotniejsze to:
- odpłatność z tytułu przeniesienia autorskich praw majątkowych lub
udzielenia licencji;
- zachowanie po stronie twórcy wyłącznego prawa zezwalania na
wykonywanie zależnego prawa autorskiego (tj. zezwalania na
rozporządzanie i korzystanie z opracowania, w przypadku zaś baz
danych spełniających cechy utworu także zezwalania na sporządzenie
opracowania);
- rozdzielenie przeniesienia własności egzemplarza utworu od przejścia
autorskich praw majątkowych;
- traktowanie umowy jako licencyjnej w braku wyraźnego
postanowienia o przeniesieniu prawa.
Umowy licencyjne, jeśli nie postanowiono w nich inaczej,
uprawniają do korzystania z utworu w okresie pięciu lat na terytorium
państwa, w którym licencjobiorca ma swoją siedzibę. Po upływie tego
15
terminu prawo uzyskane na podstawie umowy licencyjnej wygasa.
Jeżeli umowa nie zastrzega wyłączności korzystania z utworu
w określony sposób (licencja wyłączna), udzielenie licencji nie
ogranicza udzielenia przez twórcę upoważnienia innym osobom do
korzystania z utworu na tym samym polu eksploatacji (licencja
niewyłączna). Licencjobiorca nie może upoważnić innej osoby do
korzystania z utworu w zakresie uzyskanej licencji (sublicencja) jeżeli
nie zostało to przewidziane umową licencyjną. Licencję udzieloną na
czas dłuższy niż pięć lat uważa się po upływie tego terminu, za
udzieloną na czas nieoznaczony.
Ochrony autorskich praw majątkowych dotyczy art. 79
ustawy wskazujący przede wszystkim, że:
Uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone,
może żądać od osoby, która naruszyła te prawa:
1) zaniechania naruszania;
2) usunięcia skutków naruszenia;
3) naprawienia wyrządzonej szkody:
a) na zasadach ogólnych albo
b) poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej
dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione –
trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego
dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego
zgody na korzystanie z utworu;
4) wydania uzyskanych korzyści.
Nadto niezależnie od roszczeń, określonych powyżej może on się
domagać:
- jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia
odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie lub podania do publicznej
wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego
w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd;
- zapłaty przez osobę, która naruszyła autorskie prawa majątkowe,
odpowiedniej sumy pieniężnej, nie niższej niż dwukrotna wysokość
uprawdopodobnionych korzyści odniesionych przez sprawcę
z dokonanego naruszenia, na rzecz Funduszu Promocji Twórczości, gdy
naruszenie jest zawinione i zostało dokonane w ramach działalności
gospodarczej wykonywanej w cudzym albo we własnym imieniu, choćby
na cudzy rachunek.
Podmiotowi, którego majątkowe prawa autorskie naruszono
przysługuje również szereg innych uprawnień, w tym dotyczących
zabezpieczenia przez sąd dowodów i związanych z nimi roszczeń, czy
zobowiązania przez sąd osób do udzielenia informacji mających
znaczenie dla takich roszczeń (art. 80 ustawy).
16
Dodatkowym
uprawnieniem
występującym
wyłącznie
w przypadku programów komputerowych jest możliwość domagania się
od użytkownika programu komputerowego zniszczenia posiadanych
przez niego środków technicznych (w tym programów
komputerowych), których jedynym przeznaczeniem jest ułatwianie
niedozwolonego usuwania lub obchodzenia technicznych zabezpieczeń
programu (art. 771 ustawy).
1.4. Odpowiedzialność karna za naruszenie praw autorskich
Obok wskazanej powyżej odpowiedzialności cywilnej z tytułu
zagrożenia lub naruszenia autorskich praw osobistych i autorskich praw
majątkowych ochrona twórców i innych osób uprawnionych
wzmocniona została w Rozdziale 14 ustawy (art. 115-123) regulującym
kwestię odpowiedzialności karnej za naruszenie tych praw.
W grupie określonych prawem autorskim przestępstw ściganych
z urzędu znajdują się:
1) przywłaszczenie sobie autorstwo albo wprowadzenie w błąd co do
autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego
wykonania;
2) rozpowszechnianie bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy
cudzego utworu w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania,
artystycznego wykonania albo publiczne zniekształcenie takiego
utworu, artystycznego wykonania, fonogramu, wideogramu lub
nadania;
3) naruszenie w inny sposób niż określony powyżej cudzych praw
autorskich lub praw pokrewnych określonych w art. 16, art. 17, art.
18, art. 19 ust. 1, art. 191, art. 86, art. 94 ust. 4 lub art. 97 ustawy,
albo niewykonywanie obowiązków określonych w art. 193 ust. 2,
art. 20 ust. 1–4, art. 40 ust. 1 lub ust. 2 ustawy, jeżeli sprawca miał
na celu osiągnięcie korzyści majątkowej;
4) rozpowszechnianie bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom
cudzego utworu w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania,
artystycznego wykonania, fonogramu, wideogramu lub nadania;
utrwalanie lub zwielokrotnianie bez uprawnienia albo wbrew jego
warunkom, w celu rozpowszechnienia cudzego utworu w wersji
oryginalnej lub w postaci opracowania, artystycznego wykonania,
fonogramu, wideogramu lub nadania; w celu osiągnięcia korzyści
majątkowej nabywanie lub pomoc w zbyciu albo przyjmowanie lub
pomoc w ukryciu przedmiotu będącego nośnikiem utworu,
artystycznego
wykonania,
fonogramu,
wideogramu
rozpowszechnianego lub zwielokrotnionego bez uprawnienia albo
wbrew jego warunkom;
17
jeżeli sprawca uczynił sobie z popełniania takich przestępstw
stałe źródło dochodu albo taką działalność przestępną
organizuje lub nią kieruje;
5) w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nabywanie lub pomoc
w zbyciu albo przyjmowanie lub pomoc w ukryciu przedmiotu
będącego nośnikiem utworu, artystycznego wykonania, fonogramu,
wideogramu rozpowszechnianego lub zwielokrotnionego bez
uprawnienia albo wbrew jego warunkom, jeżeli na podstawie
towarzyszących okoliczności sprawca powinien i może
przypuszczać, że przedmiot został uzyskany za pomocą czynu
zabronionego.
Pozostałe z przestępstw wskazanych w ustawie ścigane są na
wniosek pokrzywdzonego (art. 122 ustawy), przy czym
pokrzywdzonym jest również właściwa organizacja zbiorowego
zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (art.
1221 ustawy).
Dodatkowo podkreślić należy, że programy komputerowe znajdują
ochronę także na mocy Kodeksu karnego m.in. art. 278 § 2 K.k.
stanowi, iż karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 podlega,
kto bez zgody osoby uprawnionej uzyskuje cudzy program
komputerowy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
1.5. Dozwolony użytek chronionych utworów
Prawo autorskie przewiduje sytuacje, w których wolno bez
zezwolenia twórcy korzystać z już rozpowszechnionych utworów.
Podstawowym w tym zakresie przepisem jest art. 23 ustawy, który
pozwala na takie nieodpłatne korzystanie w ramach własnego użytku
osobistego przez krąg osób pozostających w związku osobistym,
w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku
towarzyskiego.
Inne przypadki dozwolonego użytku zawarte są w art. 23 do art.
33 ustawy i tak przykładowo:
- wolno rozpowszechniać w celach informacyjnych w prasie, radiu
i telewizji:
a) już rozpowszechnione sprawozdania o aktualnych wydarzeniach;
b) już rozpowszechnione aktualne artykuły na tematy polityczne,
gospodarcze lub religijne, chyba że zostało wyraźnie zastrzeżone, że
ich dalsze rozpowszechnianie jest zabronione (tu twórcy przysługuje
jednak prawo do wynagrodzenia),
c) już rozpowszechnione aktualne wypowiedzi i fotografie
reporterskie (tu twórcy przysługuje jednak prawo do wynagrodzenia);
18
- instytucje naukowe i oświatowe mogą, w celach dydaktycznych lub
prowadzenia własnych badań, korzystać z rozpowszechnionych
utworów w oryginale i w tłumaczeniu oraz sporządzać w tym celu
egzemplarze fragmentów rozpowszechnionego utworu;
- biblioteki, archiwa i szkoły mogą:
a) udostępniać nieodpłatnie, w zakresie swoich zadań statutowych,
egzemplarze utworów rozpowszechnionych;
b) sporządzać
lub
zlecać
sporządzanie
egzemplarzy
rozpowszechnionych utworów w celu uzupełnienia, zachowania lub
ochrony własnych zbiorów;
c) udostępniać zbiory dla celów badawczych lub poznawczych za
pośrednictwem końcówek systemu informatycznego (terminali)
znajdujących się na terenie tych jednostek;
- wolno nieodpłatnie wykonywać publicznie rozpowszechnione utwory
podczas ceremonii religijnych, imprez szkolnych i akademickich lub
oficjalnych uroczystości państwowych, jeżeli nie łączy się z tym
osiąganie pośrednio lub bezpośrednio korzyści majątkowych i artyści
wykonawcy nie otrzymują wynagrodzenia, z wyłączeniem imprez
reklamowych, promocyjnych lub wyborczych;
- wolno korzystać z już rozpowszechnionych utworów dla dobra osób
niepełnosprawnych, jeżeli to korzystnie odnosi się bezpośrednio do ich
upośledzenia, nie ma zarobkowego charakteru i jest podejmowane
w rozmiarze wynikającym z natury upośledzenia;
- wolno korzystać z utworów dla celów bezpieczeństwa publicznego lub
na potrzeby postępowań administracyjnych, sądowych lub
prawodawczych oraz sprawozdań z tych postępowań.
Wskazane powyżej wyliczenie stanowi jedynie przykład
przewidzianych prawem autorskim uprawnień. Istotne jest, że
dozwolony użytek dotyczy wyłącznie przypadków ściśle określonych
przepisami prawa, są to bowiem wyjątki od przysługującej twórcom
i innym osobom ochrony. Dodatkowo ustawodawca uwarunkował
korzystanie w ten sposób z utworów obowiązkiem wymienienia imienia
i nazwiska twórcy oraz źródła (podanie twórcy i źródła powinno
uwzględniać istniejące możliwości), a także zastrzegł, iż nie może ono
naruszać normalnego korzystania z utworu lub godzić w słuszne
interesy twórcy.
Zakres dozwolonego użytku został także odmiennie określony
w stosunku do programów komputerowych. Ustawodawca był tu
zdecydowanie bardzie restrykcyjny – art. 77 ustawy wyłącza w tej
kategorii utworów stosowanie większości z przytoczonych uprawnień,
w ich miejsce zaś przewidziano m.in. prawo sporządzania kopii
zapasowej, jeżeli jest to niezbędne do korzystania z programu
19
komputerowego z wyraźnym zastrzeżeniem, iż nieważne są
postanowienia umów sprzeczne z treścią przepisów ustawy
(art. 75 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 76 ustawy).
W ramach tych rozważań wskazać należy jeszcze jedną bardzo
ważną regulację. Wprawdzie nie mieści się ona w rozdziale dotyczącym
dozwolonego użytku, ale stanowi istotne ograniczenie dla osób, którym
przysługują majątkowe prawa autorskie do utworów, ponieważ zgodnie
z art. 51 ustawy:
Wprowadzenie do obrotu oryginału albo egzemplarza utworu na
terytorium Europejskiego Obszaru Gospodarczego wyczerpuje prawo
do zezwalania na dalszy obrót takim egzemplarzem na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem jego najmu lub użyczenia.
1.6. Prawa pokrewne
Na zakończenie rozważań o prawie autorskim należy wyjaśnić
co kryje się pod pojęciem ―praw pokrewnych‖, użytym w tytule ustawy.
Tej materii poświęcony został Rozdział 11 wymieniający następujące
prawa:
Prawa do artystycznych wykonań (art. 85 do art. 93 ustawy) – przy
czym artystycznymi wykonaniami są w szczególności: działania
aktorów, recytatorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów,
tancerzy i mimów oraz innych osób w sposób twórczy przyczyniających
się do powstania wykonania.
Artyście wykonawcy przysługuje, w granicach określonych
przepisami ustawy, wyłączne prawo do:
1) ochrony dóbr osobistych, w szczególności w zakresie:
a) wskazywania go jako wykonawcy, z wyłączeniem przypadków,
gdy pominięcie jest zwyczajowo przyjęte,
b) decydowania o sposobie oznaczenia wykonawcy, w tym
zachowania anonimowości albo posłużenia się pseudonimem,
c) sprzeciwiania się jakimkolwiek wypaczeniom, przeinaczeniom
i innym zmianom wykonania, które mogłyby naruszać jego dobre
imię;
2) korzystania z artystycznego wykonania i rozporządzania prawami do
niego na następujących polach eksploatacji:
a) w zakresie utrwalania i zwielokrotniania – wytwarzania określoną
techniką egzemplarzy artystycznego wykonania, w tym zapisu
magnetycznego oraz techniką cyfrową,
b) w zakresie obrotu egzemplarzami, na których artystyczne
wykonanie utrwalono – wprowadzania do obrotu, użyczania lub
najmu egzemplarzy,
20
c) w zakresie rozpowszechniania artystycznego wykonania w sposób
inny niż określony w lit. b – nadawania, reemitowania oraz
odtwarzania, chyba że są one dokonywane za pomocą
wprowadzonego do obrotu egzemplarza, a także publicznego
udostępniania utrwalenia artystycznego wykonania w taki sposób, aby
każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie
wybranym.
Ponadto artyście wykonawcy służy prawo do wynagrodzenia m.in. za
korzystanie z artystycznego wykonania lub za rozporządzanie prawami
do takiego wykonania.
Prawa do fonogramów i wideogramów (art. 94 do art. 96 ustawy)–
przy czym: fonogramem jest pierwsze utrwalenie warstwy dźwiękowej
wykonania utworu albo innych zjawisk akustycznych, zaś
wideogramem jest pierwsze utrwalenie sekwencji ruchomych obrazów,
z dźwiękiem lub bez, niezależnie od tego, czy stanowi ono utwór
audiowizualny.
Bez uszczerbku dla praw twórców lub artystów wykonawców,
producentowi fonogramu lub wideogramu przysługuje wyłączne prawo
do rozporządzania i korzystania z fonogramu lub wideogramu
w zakresie:
a) zwielokrotniania określoną techniką;
b) wprowadzenia do obrotu;
c) najmu oraz użyczania egzemplarzy;
d) publicznego udostępniania fonogramu lub wideogramu w taki
sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie
przez siebie wybranym.
W przypadku zaś nadawania, reemitowania lub odtwarzania
wprowadzonego do obrotu fonogramu lub wideogramu, producentowi
przysługuje prawo do stosownego wynagrodzenia.
Prawa do nadań programów (art. 97 do art. 99 ustawy) –
które obejmują przysługujące bez uszczerbku dla praw twórców,
artystów wykonawców, producentów fonogramów i wideogramów,
organizacji radiowej lub telewizyjnej wyłączne prawo do
rozporządzania i korzystania ze swoich nadań programów w zakresie:
a) utrwalania;
b) zwielokrotniania określoną techniką;
c) nadawania przez inną organizację radiową lub telewizyjną;
d) reemitowania;
e) wprowadzania do obrotu ich utrwaleń;
f) odtwarzania w miejscach dostępnych za opłatą wstępu;
g) udostępniania ich utrwaleń w taki sposób, aby każdy mógł mieć do
nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.
21
Prawa do pierwszych wydań oraz wydań naukowych i krytycznych
(art. 99 do art. 99 ustawy) – na które składają się:
1) przysługujące wydawcy, który jako pierwszy w sposób zgodny
z prawem opublikował lub w inny sposób rozpowszechnił utwór,
którego czas ochrony już wygasł, a jego egzemplarze nie były jeszcze
publicznie udostępniane, wyłączne prawo do rozporządzania tym
utworem i korzystania z niego na wszystkich polach eksploatacji przez
okres dwudziestu pięciu lat od daty pierwszej publikacji lub
rozpowszechnienia;
2) przysługujące temu, kto po upływie czasu ochrony prawa autorskiego
do utworu przygotował jego wydanie krytyczne lub naukowe, niebędące
utworem, wyłączne prawo do rozporządzania takim wydaniem
i korzystania z niego w zakresie utrwalania i zwielokrotniania oraz
obrotu oryginałem albo egzemplarzami, przez okres trzydziestu lat od
daty publikacji.
Wykonywanie wszystkich praw pokrewnych podlega
odpowiednio ograniczeniom wynikającym z przepisów ustawy
określających dozwolony użytek chronionych utworów (art. 23 do
art. 35).
Podsumowanie
Powyżej omówione zostały podstawowe instytucje związane
z ochroną na gruncie polskiego systemu prawnego praw autorskich
i praw pokrewnych. Zagadnienia związane z tą sferą stosunków
prawnych towarzyszą nam każdego dnia mimo, iż najczęściej wcale nie
zdajemy sobie z tego sprawy. Dzieje się tak dlatego, że jak wskazano na
wstępie, utwór stanowi przedmiot prawa autorskiego od chwili ustalenia
i dla objęcia go ochroną tego prawa nie jest wymagane podjęcie przez
twórcę jakichkolwiek czynności rejestracyjnych, czy zgłoszeniowych.
Ochrona baz danych
Dla uzupełnienia tych rozważań należy wskazać jeszcze na
szczególną kategorię jaką stanowią bazy danych. Ich ochrona,
w przypadku gdy spełniają cechy utworów, poddana jest opisanemu
powyżej reżimowi prawa autorskiego, w ramach którego są też przepisy
odnoszące się wyłącznie do baz danych, które wprowadzają bardziej
rygorystyczne wymogi dla korzystania z tych utworów. Jednakże nie
wszystkie bazy danych podlegają takiej ochronie wobec czego
ustawodawca przewidział dodatkową regulację wprowadzającą ochronę
22
niezależną od tej przyznanej ustawą o prawie autorskim i prawach
pokrewnych, bazom spełniającym cechy utworów. Dotyczy tego
ustawa z dnia 27 lipca 2001 roku o ochronie baz danych (Dz. U.
z 2001 r. nr 128, poz. 1402, ze zmianami) zgodnie, z którą
producentowi bazy danych przysługuje wyłączne i zbywalne prawo
pobierania danych i wtórnego ich wykorzystania w całości lub
w istotnej części, co do jakości lub ilości, przy czym producentem
bazy danych jest osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna
nieposiadająca osobowości prawnej, która ponosi ryzyko nakładu
inwestycyjnego przy tworzeniu bazy danych. Ustawa przewiduje
instytucje zbliżone do poznanych w ramach prawa autorskiego, ale jest
to akt dużo mniejszych rozmiarów – cała ustawa ma bowiem zaledwie
17 artykułów. Warto w jej ramach zwrócić szczególną uwagę na
identycznie jak w przypadku majątkowych praw autorskich ujęty system
roszczeń przysługujących producentowi bazy danych, art. 11 i art. 11a
są bowiem bardzo dokładnym odwzorowaniem omówionych już art. 79
i 80 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Dużo krótszy
jest jednak czas trwania ochrony bazy danych, który liczy się od jej
sporządzenia i trwa przez okres piętnastu lat następujących po roku,
w którym baza danych została sporządzona. Przy czym jeżeli w okresie
tym baza została w jakikolwiek sposób udostępniona publicznie, jej
ochrona wygasa z upływem piętnastu lat następujących po roku,
w którym doszło do udostępnienia po raz pierwszy. W przypadku zaś
jakiejkolwiek istotnej zmiany treści bazy danych, w tym jej
uzupełnienia, zmiany lub usunięcia jej części, mających znamiona
nowego istotnego, co do jakości lub ilości, nakładu okres jej ochrony
liczy się odrębnie.
1.7. Prawo własności przemysłowej
W procesach komercjalizacji jeszcze większą rolę niż
scharakteryzowane instytucje prawa autorskiego odgrywają zagadnienia
prawne dotyczące ochrony własności przemysłowej, które cechuje
jednak znacząca odmienność w kształtowaniu zasad ochrony własności
intelektualnej, w stosunku do omówionych dotychczas przepisów.
Podstawowym aktem prawnym regulującym zagadnienia
z zakresu prawa własności przemysłowej jest ustawa z dnia 30 czerwca
2000 roku Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity Dz. U.
z 2003 r. nr 119, poz. 1117, ze zmianami). Ustawa ta weszła w życie 22
sierpnia 2001 roku zastępując szereg wcześniej obowiązujących ustawy,
którymi były:
23
- ustawa z dnia 31 maja 1962 r. o Urzędzie Patentowym Polskiej
Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1962 nr 33, poz. 157, ze
zmianami);
- ustawa z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1972
nr 43, poz. 272, ze zmianami);
- ustawa z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U.
z 1985 nr 5, poz. 17, ze zmianami);
- ustawa z dnia 30 października 1992 o ochronie topografii układów
scalonych (Dz. U. z 1992 nr 100, poz. 498, ze zmianami).
Obecna regulacja skupia w sobie całą tę problematykę co
powoduje, że jest bardzo obszernym aktem prawnym. Te względy
warunkują dość ograniczoną możliwości precyzyjnego jej omówienia
w niniejszej publikacji. W odróżnieniu bowiem od prawa autorskiego ta
sfera wymagałaby nawet dla bardzo syntetycznego jej ujęcia
zdecydowanie większej ilości poświęconego jej miejsca. By nie
wprowadzać czytelników w błąd przez podanie szczątkowych
informacji o instytucjach prawa własności przemysłowej, w dalszej
części przyjęty zostanie zupełnie odmienny sposób omówienia tych
zagadnień ograniczający się głównie do zasygnalizowania co składa się
na rozbudowany system prawa własności przemysłowej oraz do
wskazania źródeł, w których poszukiwać można bardziej
szczegółowych informacji.
W tym miejscu należy wskazać szereg międzynarodowych
regulacji dotyczących tej materii, do podstawowych należą (wykaz
zamieszczony
na
stronie
Urzędu
Patentowego
RP
http://www.uprp.pl/Polski/Akty+prawne/Obowiazujace+akty+prawne/d
efault.htm):
 Akt sztokholmski zmieniający Konwencję paryską o ochronie
własności przemysłowej z dnia 20 marca 1883 r. zmienioną
w Brukseli dnia 14 grudnia 1900 r., w Waszyngtonie dnia
2 czerwca 1911 r., w Hadze dnia 6 listopada 1925 r., w Londynie
dnia 2 czerwca 1934 r., w Lizbonie dnia 31 października 1958 r.,
sporządzony w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r. (Dz. U. z 1975
r. Nr 9, poz. 51) oraz akt wycofania przez Rzeczpospolitą Polską
zastrzeżenia złożonego do art. 28 ust. 1 Aktu sztokholmskiego
zmieniającego Konwencję paryską o ochronie własności
przemysłowej (Dz. U. z 1998 r. Nr 33, poz. 179);
 Układ o współpracy patentowej sporządzony w Waszyngtonie
dnia 19 czerwca 1970 r., poprawiony dnia 2 października 1979 r.
i zmieniony dnia 3 lutego 1984 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 70, poz.
303 + załącznik) oraz oświadczenie rządowe z dnia 16 maja
1994r. w sprawie wycofania przez Rzeczpospolitą Polską
24







oświadczenia do Układu o współpracy patentowej (Dz. U.
z 1994r. Nr 73, poz. 330);
Porozumienie madryckie o międzynarodowej rejestracji znaków
z dnia 14 kwietnia 1891 r. zrewidowane w Brukseli dnia 14
grudnia 1900 r., w Waszyngtonie dnia 2 czerwca 1911r., w Hadze
dnia 6 listopada 1925 r., w Londynie dnia 2 czerwca 1934 r.,
w Nicei dnia 15 czerwca 1957 r. i w Sztokholmie dnia 14 lipca
1967 r. oraz zmienione dnia 2 października 1979 r. (Dz. U.
z 1993 r. Nr 116, poz. 514) oraz akt wycofania przez
Rzeczpospolitą Polską zastrzeżenia złożonego do art. 14 ust. 2 (d)
i (f) Porozumienia madryckiego o międzynarodowej rejestracji
znaków (Dz. U. z 2001 r. Nr 23, poz. 272);
Protokół do Porozumienia madryckiego o międzynarodowej
rejestracji znaków sporządzony w Madrycie dnia 27 czerwca
1989 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 13, poz. 129);
Porozumienie
strasburskie
dotyczące
międzynarodowej
klasyfikacji patentowej, sporządzone w Strasburgu dnia 24 marca
1971 r. i zmienione następnie dnia 28 września 1979 r. (Dz. U.
z 2003 r. Nr 63, poz. 579);
Porozumienie nicejskie dotyczące międzynarodowej klasyfikacji
towarów i usług dla celów rejestracji znaków, podpisane w Nicei
dnia 15 czerwca 1957 r., zrewidowane w Sztokholmie dnia 14
lipca 1967 r. i w Genewie dnia 13 maja 1977 r. oraz zmienione
dnia 28 września 1979 r. (Dz. U. z 2003r. Nr 63, poz. 583);
Porozumienie wiedeńskie ustanawiające międzynarodową
klasyfikację elementów graficznych znaków, sporządzone
w Wiedniu dnia 12 czerwca 1973 r. i zmienione dnia
1 października 1985 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 172, poz. 1669);
Konwencja o udzielaniu patentów europejskich (Konwencja
o patencie europejskim), sporządzona w Monachium dnia
5 października 1973 r., zmieniona aktem zmieniającym artykuł 63
Konwencji z dnia 17 grudnia 1991 r. oraz decyzjami Rady
Administracyjnej Europejskiej Organizacji Patentowej z dnia 21
grudnia 1978 r., 13 grudnia 1994 r., 20 października 1995 r.,
5 grudnia 1996 r. oraz 10 grudnia 1998 r., wraz z Protokołami
stanowiącymi jej integralną częścią (Dz. U. z 2004 r. Nr 79, poz.
737), Akt z dnia 29 listopada 2000 r. rewidujący Konwencję
o udzielaniu patentów europejskich, sporządzoną w Monachium
dnia 5 października 1973 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 236, poz. 1736);
Traktat singapurski o prawie znaków towarowych i regulamin do
Traktatu singapurskiego o prawie znaków towarowych, przyjęte
w Singapurze dnia 27 marca 2006r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 100, poz.
25
838);
 Akt
genewski
Porozumienia
haskiego
w
sprawie
międzynarodowej rejestracji wzorów przemysłowych, przyjęty
w Genewie dnia 2 lipca 1999 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 198, poz.
1522).
W zakresie prawa krajowego poza ustawą Prawo własności
przemysłowej sferę tę normują również inne istotne akty prawne:
 Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o ratyfikacji Aktu z dnia
29 listopada 2000 r. rewidującego Konwencję o udzielaniu
patentów europejskich (Dz. U. Nr 183, poz. 1520);
 Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o dokonywaniu europejskich
zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego
w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 65, poz. 598 oraz
z 2007 r. Nr 136, poz. 958);
 Ustawa z dnia 19 września 2003 r. - o ratyfikacji Konwencji
o udzielaniu
patentów
europejskich,
sporządzonej
w Monachium dnia 5 października 1973 r., zmienionej aktem
zmieniającym art. 63 Konwencji z dnia 17 grudnia 1991 r. oraz
decyzjami Rady Administracyjnej Europejskiej Organizacji
Patentowej z dnia 21 grudnia 1978 r., 13 grudnia 1994 r., 20
października 1995 r., 5 grudnia 1996 r. oraz 10 grudnia 1998 r.,
wraz z protokołami stanowiącymi jej integralną część (Dz. U.
Nr 193, poz. 1885);
 Ustawa z dnia 30 maja 2008 r. o ratyfikacji Aktu genewskiego
Porozumienia haskiego w sprawie międzynarodowej rejestracji
wzorów przemysłowych, przyjętego w Genewie dnia 2 lipca
1999 r. (Dz. U. Nr 130, poz. 827);
 Ustawa z dnia 30 maja 2008 r. o ratyfikacji Traktatu
singapurskiego o prawie znaków towarowych i regulaminu do
Traktatu singapurskiego o prawie znaków towarowych,
przyjętych w Singapurze dnia 27 marca 2006 r. (Dz. U. Nr 133,
poz. 842).
Aktualne teksty podanych powyżej aktów prawnych znaleźć można
między innymi na wskazanych już stronach internetowych Urzędu
Patentowego RP, tam też znajdują się m.in. akty wykonawcze
(http://www.uprp.pl/Polski/Akty+prawne/Obowiazujace+akty+prawne/
default.htm), a także na stronach internetowych Sejmu RP
w Internetowym Systemie Aktów Prawnych (http://isap.sejm.gov.pl)
i w Internetowej Bazie Traktatowej na stronach internetowych
Ministerstwa
Spraw
Zagranicznych
RP
(http://www.traktaty.msz.gov.pl).
26
Po tym rozbudowanym ale koniecznym przedstawieniu
zestawienia podstawowych przepisów nadszedł czas na wskazanie
poszczególnych praw jakie składają się na własność przemysłową.
Zgodnie z art. 6 ustawy Prawo własności przemysłowej są nimi:
1) patenty i dodatkowe prawa ochronne na wynalazki;
2) prawa ochronne na wzory użytkowe;
3) prawa z rejestracji na wzory przemysłowe;
4) prawa ochronne na znaki towarowe;
5) prawa z rejestracji na oznaczenia geograficzne;
6) prawa z rejestracji na topografie układów scalonych.
We wszystkich tych sprawach właściwy jest Urząd Patentowy.
1.8. Patenty i wynalazki
Patenty – udzielane są, bez względu na dziedzinę techniki, na
wynalazki, które są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do
przemysłowego stosowania.
Wynalazek uważa się za:
a) nowy, jeśli nie jest on częścią stanu techniki przez który rozumie się
wszystko to, co przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do
uzyskania patentu, zostało udostępnione do wiadomości powszechnej
w formie pisemnego lub ustnego opisu, przez stosowanie, wystawienie
lub ujawnienie w inny sposób. Przy czym za stanowiące część stanu
techniki uważa się również informacje zawarte w zgłoszeniach
wynalazków lub wzorów użytkowych, korzystających z wcześniejszego
pierwszeństwa, nieudostępnione do wiadomości powszechnej, pod
warunkiem ich ogłoszenia w sposób określony w ustawie.
Nie wyłącza to możliwości udzielenia patentu na wynalazek dotyczący
nowego zastosowania substancji stanowiącej część stanu techniki lub
użycia takiej substancji do uzyskania wytworu mającego nowe
zastosowanie.
b) posiadający poziom wynalazczy, jeżeli nie wynika dla znawcy,
w sposób oczywisty, ze stanu techniki.
c) nadający się do przemysłowego stosowania, jeżeli według
wynalazku może być uzyskiwany wytwór lub wykorzystywany sposób,
w rozumieniu technicznym, w jakiejkolwiek działalności przemysłowej,
nie wykluczając rolnictwa.
Ustawodawca zastrzegł jednak w art. 28, iż za wynalazki nie
uważa się w szczególności:
- odkryć, teorii naukowych i metod matematycznych;
- wytworów o charakterze jedynie estetycznym;
27
- planów, zasad i metod dotyczących działalności umysłowej lub
gospodarczej oraz gier;
- wytworów, których niemożliwość wykorzystania może być wykazana
w świetle powszechnie przyjętych i uznanych zasad nauki;
- programów do maszyn cyfrowych;
- przedstawienia informacji.
Dodatkowo zaś w art. 29 wskazane jest, że patentów nie
udziela się na:
- wynalazki, których wykorzystywanie byłoby sprzeczne z porządkiem
publicznym lub dobrymi obyczajami; przy czym nie uważa się za
sprzeczne z porządkiem publicznym korzystanie z wynalazku tylko
dlatego, że jest zabronione przez prawo;
- odmiany roślin lub rasy zwierząt oraz czysto biologiczne sposoby
hodowli roślin lub zwierząt; przepis ten nie ma zastosowania do
mikrobiologicznych sposobów hodowli ani do wytworów uzyskiwanych
takimi sposobami (sposób hodowli roślin lub zwierząt jest czysto
biologiczny, jeżeli w całości składa się ze zjawisk naturalnych, takich
jak krzyżowanie lub selekcjonowanie);
- sposoby leczenia ludzi i zwierząt metodami chirurgicznymi lub
terapeutycznymi oraz sposoby diagnostyki stosowane na ludziach lub
zwierzętach, przy czym przepis ten nie dotyczy produktów,
a w szczególności substancji lub mieszanin stosowanych w diagnostyce
lub leczeniu.
Przez uzyskanie patentu nabywa się prawo wyłącznego korzystania
z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze
Rzeczypospolitej Polskiej.
Zakres przedmiotowy patentu określają zastrzeżenia patentowe, zawarte
w opisie patentowym. Opis wynalazku i rysunki mogą służyć do
wykładni zastrzeżeń patentowych.
Czas trwania patentu wynosi 20 lat od daty dokonania zgłoszenia
wynalazku w Urzędzie Patentowym.
1.9. Dodatkowe prawa ochronne na wynalazki
Ta kategoria praw wyłącznych uregulowana została
w przepisach art. 751 do 7510. W myśl tej regulacji na warunkach
określonych w przepisach o ustanowieniu w Unii Europejskiej
dodatkowych świadectw ochronnych dla produktów leczniczych oraz
produktów ochrony roślin udzielane są w Rzeczypospolitej Polskiej
dodatkowe prawa ochronne.
28
1.10. Wynalazki biotechnologiczne
Ze względu na postęp w dziedzinie biotechnologii zaszła
konieczność szczególnego unormowania tej problematyki, czemu
poświęcone zostały przepisy art. 931 do 937.
Wynalazkiem biotechnologicznym – jest wynalazek dotyczący
wytworu składającego się z materiału biologicznego lub zawierającego
taki materiał albo sposobu, za pomocą którego materiał biologiczny jest
wytwarzany, przetwarzany lub wykorzystywany. W szczególności za
takie wynalazki, na które mogą być udzielane patenty, uważa się:
 wynalazki stanowiące materiał biologiczny, który jest
wyizolowany ze swojego naturalnego środowiska lub
wytworzony sposobem technicznym, nawet jeżeli poprzednio
występował w naturze;
 wynalazki stanowiące element wyizolowany z ciała ludzkiego
lub w inny sposób wytworzony sposobem technicznym,
włącznie z sekwencją lub częściową sekwencją genu, nawet
jeżeli budowa tego elementu jest identyczna z budową elementu
naturalnego;
 wynalazki dotyczące roślin lub zwierząt, jeżeli możliwości
techniczne stosowania wynalazku nie ograniczają się do
szczególnej odmiany roślin lub rasy zwierząt.
Za wynalazek biotechnologiczny nie uważa się ciała ludzkiego,
w różnych jego stadiach formowania się i rozwoju oraz zwykłego
odkrycia jednego z jego elementów, włącznie z sekwencją lub
częściową sekwencją genu zaś za wynalazki biotechniczne, których
wykorzystywanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym lub
dobrymi obyczajami w rozumieniu ustawy lub moralnością publiczną,
uważa się w szczególności:
 sposoby klonowania ludzi;
 sposoby modyfikacji tożsamości genetycznej linii zarodkowej
człowieka;
 stosowanie embrionów ludzkich do celów przemysłowych lub
handlowych;
 sposoby modyfikacji tożsamości genetycznej zwierząt, które
mogą powodować u nich cierpienia, nie przynosząc żadnych
istotnych korzyści medycznych dla człowieka lub zwierzęcia,
oraz zwierzęta będące wynikiem zastosowania takich
sposobów.
29
1.11. Wzory użytkowe i prawa ochronne na wzory użytkowe
Wzorem użytkowym – jest nowe i użyteczne rozwiązanie
o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia
przedmiotu o trwałej postaci. Wzór użytkowy uważa się za rozwiązanie
użyteczne, jeżeli pozwala ono na osiągnięcie celu mającego praktyczne
znaczenie przy wytwarzaniu lub korzystaniu z wyrobów.
Na wzór użytkowy może być udzielone prawo ochronne przez
uzyskanie, którego nabywa się prawo wyłącznego korzystania ze wzoru
użytkowego w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze
Rzeczypospolitej Polskiej.
Czas trwania prawa ochronnego wynosi dziesięć lat od daty
dokonania zgłoszenia wzoru użytkowego w Urzędzie Patentowym.
Zakres przedmiotowy prawa ochronnego określają zastrzeżenia
ochronne zawarte w opisie ochronnym wzoru użytkowego.
1.11. Wzory przemysłowe i prawa z rejestracji wzorów
przemysłowych
Wzorem przemysłowym – jest nowa i posiadająca
indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu
w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę,
strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację.
Wytworem – jest każdy przedmiot wytworzony w sposób
przemysłowy lub rzemieślniczy, obejmujący w szczególności
opakowanie, symbole graficzne oraz kroje pisma typograficznego,
z wyłączeniem programów komputerowych. Za wytwór uważa się
także:
a) przedmiot składający się z wielu wymienialnych części
składowych umożliwiających jego rozłożenie i ponowne złożenie
(wytwór złożony), w przypadku wzoru stosowanego lub zawartego
w części składowej takiego wytworu złożonego, ocena nowości
i indywidualnego charakteru dotyczy tylko jego widocznych cech;
b) część składową, jeżeli po jej włączeniu do wytworu złożonego
pozostaje widoczna w trakcie jego zwykłego używania, przez które
rozumie się każde używanie, z wyłączeniem konserwacji, obsługi
lub naprawy;
c) część składową, jeżeli może być przedmiotem samodzielnego
obrotu.
Wzór przemysłowy uważa się za nowy, jeżeli przed datą,
według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa
z rejestracji, identyczny wzór nie został udostępniony publicznie przez
30
stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób. Wzór uważa się
za identyczny z udostępnionym publicznie także wówczas, gdy różni się
od niego jedynie nieistotnymi szczegółami.
Wzoru nie uważa się zaś za udostępniony publicznie jeżeli nie
mógł dotrzeć do wiadomości osób zajmujących się zawodowo
dziedziną, której wzór dotyczy.
Nie wyłącza możliwości udzielenia prawa z rejestracji, jeżeli
wzór przemysłowy:
1) został ujawniony osobie trzeciej, która w sposób wyraźny lub
dorozumiany była zobowiązana do zachowania poufności;
2) został ujawniony w ciągu 12 miesięcy przed datą, według której
oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa z rejestracji, jeżeli
ujawnienie nastąpiło przez twórcę, jego następcę prawnego lub – za
zgodą uprawnionego – przez osobę trzecią, a także jeżeli ujawnienie
nastąpiło w wyniku nadużycia popełnionego wobec twórcy lub jego
następcy prawnego.
Wzór
przemysłowy
odznacza
się
indywidualnym
charakterem, jeżeli ogólne wrażenie, jakie wywołuje na
zorientowanym użytkowniku, różni się od ogólnego wrażenia
wywołanego na nim przez wzór publicznie udostępniony przed datą,
według której oznacza się pierwszeństwo. Przy ocenie indywidualnego
charakteru wzoru przemysłowego bierze się pod uwagę zakres swobody
twórczej przy opracowywaniu wzoru.
Na wzór przemysłowy udziela się prawa z rejestracji przez
uzyskanie, którego uprawniony nabywa prawo wyłącznego korzystania
z wzoru przemysłowego w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym
obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.
Uprawniony może zakazać osobom trzecim wytwarzania,
oferowania, wprowadzania do obrotu, importu, eksportu lub używania
wytworu, w którym wzór jest zawarty bądź zastosowany, lub
składowania takiego wytworu dla takich celów.
Prawo z rejestracji wzoru przemysłowego obejmuje każdy wzór,
który na zorientowanym użytkowniku nie wywołuje odmiennego
ogólnego wrażenia. Prawo z rejestracji wzoru przemysłowego
ogranicza się do wytworów tego rodzaju, dla których nastąpiło
zgłoszenie.
Prawa z rejestracji wzoru udziela się na 25 lat od daty
dokonania zgłoszenia w Urzędzie Patentowym, podzielone na
pięcioletnie okresy.
Ustawa przewiduje szereg przypadków kiedy nie jest możliwe
udzielenie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego.
31
Artykuł 116 ustawy przewiduje ważne ograniczenie dla osób
uprawnionych stwierdzając, iż ochrona praw majątkowych do
utworu, przewidziana w przepisach prawa autorskiego, nie ma
zastosowania do wytworów wytworzonych według wzoru
przemysłowego i wprowadzonych do obrotu po wygaśnięciu prawa
z rejestracji udzielonego na taki wzór.
1.12. Znaki towarowe i prawa ochronne
Znakiem towarowym – może być każde oznaczenie, które
można przedstawić w sposób graficzny, jeżeli oznaczenie takie nadaje
się do odróżnienia towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów
innego przedsiębiorstwa. Znakiem towarowym może być
w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna,
forma przestrzenna, w tym forma towaru lub opakowania, a także
melodia lub inny sygnał dźwiękowy. Przez znaki towarowe rozumie się
również znaki usługowe.
Towarami – są w szczególności wyroby przemysłowe,
rzemieślnicze, płody rolne oraz produkty naturalne, zwłaszcza wody,
minerały, surowce, a także, z zastrzeżeniem art. 174 ust. 3 ustawy,
usługi.
Znakami towarowymi podrobionymi – są użyte bezprawnie
znaki identyczne lub takie, które nie mogą być odróżnione w zwykłych
warunkach obrotu od znaków zarejestrowanych, dla towarów objętych
prawem ochronnym.
Znakami wcześniejszymi – są znaki zgłoszone lub
zarejestrowane z wcześniejszym pierwszeństwem.
Na znak towarowy może być udzielone prawo ochronne.
Za znaki towarowe mogą być również uznane oznaczenia przeznaczone
do równoczesnego używania przez kilku przedsiębiorców, którzy
zgłosili go wspólnie, jeżeli używanie takie nie jest sprzeczne
z interesem publicznym i nie ma na celu wprowadzenia odbiorców
w błąd, w szczególności co do charakteru, przeznaczenia, jakości,
właściwości lub pochodzenia towarów (wspólne prawo ochronne).
Zasady używania znaku towarowego na podstawie wspólnego prawa
ochronnego określa regulamin znaku przyjęty przez przedsiębiorców.
Przez uzyskanie prawa ochronnego nabywa się prawo
wyłącznego używania znaku towarowego w sposób zarobkowy lub
zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.
Czas trwania prawa ochronnego na znak towarowy wynosi 10
lat od daty zgłoszenia znaku towarowego w Urzędzie Patentowym,
z tym że prawo ochronne na znak towarowy może zostać, na wniosek
32
uprawnionego, przedłużone dla wszystkich lub części towarów, na
kolejne okresy dziesięcioletnie.
Używanie znaku towarowego polega w szczególności na:
- umieszczaniu tego znaku na towarach objętych prawem
ochronnym lub ich opakowaniach, oferowaniu i wprowadzaniu tych
towarów do obrotu, ich imporcie lub eksporcie oraz składowaniu
w celu oferowania i wprowadzania do obrotu, a także oferowaniu
lub świadczeniu usług pod tym znakiem;
- umieszczaniu
znaku
na
dokumentach
związanych
z wprowadzaniem towarów do obrotu lub związanych ze
świadczeniem usług;
- posługiwaniu się nim w celu reklamy.
Przepisy ustawy wskazują również szereg ograniczeń, którym
podlega używanie znaku oraz przypadków, kiedy nie jest możliwe
uzyskanie prawa ochronnego na znak towarowy.
1.13. Oznaczenia geograficzne i prawa z rejestracji
Oznaczeniami geograficznymi - są oznaczenia słowne
odnoszące się bezpośrednio lub pośrednio do nazwy miejsca,
miejscowości, regionu lub kraju (teren), które identyfikują towar jako
pochodzący z tego terenu, jeżeli określona jakość, dobra opinia lub inne
cechy towaru są przypisywane przede wszystkim pochodzeniu
geograficznemu tego towaru.
Oznaczeniami geograficznymi są:
1) nazwy regionalne jako oznaczenia służące do wyróżniania towarów,
które:
a) pochodzą z określonego terenu oraz
b) posiadają szczególne właściwości, które wyłącznie lub
w przeważającej mierze zawdzięczają oddziaływaniu środowiska
geograficznego obejmującego łącznie czynniki naturalne oraz ludzkie,
których wytworzenie lub przetworzenie następuje na tym terenie;
2) oznaczenia pochodzenia jako oznaczenia służące do wyróżniania
towarów:
a) pochodzących z określonego terenu oraz
b) posiadających pewne szczególne właściwości albo inne cechy
szczególne przypisywane pochodzeniu geograficznemu, czyli
terenowi, gdzie zostały one wytworzone lub przetworzone.
Przez oznaczenia geograficzne rozumie się także oznaczenia
stosowane dla towarów, które są wytworzone z surowców lub
półproduktów pochodzących z określonego terenu, większego niż teren
wytworzenia lub przetworzenia towaru, jeżeli są one przygotowywane
w szczególnych warunkach i istnieje system kontroli przestrzegania tych
33
warunków. Oznaczeniami geograficznymi są również określenia
o charakterze geograficznym nieodpowiadające dosłownie terenowi,
z którego towar pochodzi, lub inne określenia używane tradycyjnie,
jeżeli są one stosowane dla towarów pochodzących z danego terenu.
Na oznaczenie geograficzne może być udzielone prawo
z rejestracji. Ochrona oznaczenia geograficznego jest bezterminowa
i trwa od dnia dokonania wpisu do rejestru oznaczeń geograficznych,
prowadzonego przez Urząd Patentowy.
Osobie, której towary spełniają warunki korzystania z oznaczenia
geograficznego, przysługuje prawo jego używania w obrocie. Może ona
również wystąpić do Urzędu Patentowego z wnioskiem o wpisanie jej
do rejestru jako uprawnionej do używania tego oznaczenia.
Oznaczenie geograficzne, na które udzielono prawa z rejestracji,
nie może być używane na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej przez
osoby, których towary nie spełniają warunków będących podstawą
udzielenia prawa z rejestracji i to również wtedy, gdy używanie takie
nie ma na celu wskazywania pochodzenia geograficznego towarów oraz
gdy rzeczywiste miejsce wytworzenia towaru jest wskazane.
Oznaczenie geograficzne nie może być używane przez takie osoby
nawet z dodatkami wskazującymi na rodzaj wyrobu, jak:
„naśladownictwo‖, „rodzaj‖, „sposób‖. Zakaz ten dotyczy oznaczenia
geograficznego w jego oryginalnym brzmieniu, w tłumaczeniach oraz
w innych formach pochodnych.
1.14. Topografie układów scalonych i prawa z rejestracji
Topografią układu scalonego – jest rozwiązanie polegające na
przestrzennym, wyrażonym w dowolny sposób, rozplanowaniu
elementów, z których co najmniej jeden jest elementem aktywnym, oraz
wszystkich lub części połączeń układu scalonego, przez który rozumie
się jedno lub wielowarstwowy wytwór przestrzenny, utworzony
z elementów z materiału półprzewodnikowego tworzącego ciągłą
warstwę, ich wzajemnych połączeń przewodzących i obszarów
izolujących, nierozdzielnie ze sobą sprzężonych, w celu spełniania
funkcji elektronicznych.
Na topografię udzielane jest prawo z rejestracji. Prawo
z rejestracji topografii może być udzielone na topografię oryginalną,
a za taką uznaje się topografię, jeżeli jest wynikiem pracy intelektualnej
twórcy i nie jest powszechnie znana w chwili jej powstania.
Nie udziela się prawa z rejestracji topografii, jeżeli przed
zgłoszeniem w Urzędzie Patentowym była ona wykorzystywana jawnie
w celach handlowych w okresie dłuższym niż dwa lata. Prawo
z rejestracji topografii nie może być również udzielone, jeżeli od jej
34
dokonania i utrwalenia w dowolnej formie minęło 15 lat i nie była ona
wykorzystywana w celach handlowych. Nie udziela się także prawa
z rejestracji na topografię jednoznacznie wynikającą z funkcji układu
scalonego, w którym jest stosowana.
Przez uzyskanie prawa z rejestracji nabywa się prawo do
wyłącznego korzystania z topografii w sposób zarobkowy lub
zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.
Prawo z rejestracji narusza osoba, która bez zgody
uprawnionego:
- reprodukuje w całości lub części chronioną topografię, z wyjątkiem
reprodukowania tej części, która nie spełnia wymogu oryginalności;
- importuje, sprzedaje lub w jakikolwiek inny sposób wprowadza do
obrotu kopię chronionej topografii, układy scalone wytworzone przy
użyciu takiej kopii, a także wyroby zawierające takie układy scalone.
Ustawodawca przewidział jednak szereg wyjątków, kiedy
działania innych osób nie stanowią naruszenia prawa z rejestracji
topografii.
Ochrona topografii ustaje po dziesięciu latach od końca roku
kalendarzowego, w którym topografia lub układ scalony zawierający
taką topografię był wprowadzony do obrotu, lub końca roku
kalendarzowego, w którym dokonano zgłoszenia topografii w Urzędzie
Patentowym, w zależności od tego, który z tych terminów upływa
wcześniej.
1.15. Opłaty
W związku z ochroną wynalazków, produktów leczniczych,
produktów ochrony roślin, wzorów użytkowych, wzorów
przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych
i topografii układów scalonych Urząd Patentowy pobiera opłaty
jednorazowe oraz opłaty okresowe. Opłaty te stanowią dochód budżetu
Państwa i szczegółowo określone zostały w Rozporządzeniu Rady
Ministrów z dnia 29 sierpnia 2001 r. (Dz.U. z 2001 r. nr 90, poz. 1000,
ze zmianami). Z uwagi na ograniczoną objętość niniejszej publikacji nie
ma w niej miejsca nawet na przykładowe wskazanie tych opłat dla
uzmysłowienia jednak ich skali należy podać, iż opłata jednorazowa za
zgłoszenie wynalazku lub wzoru użytkowego wynosi 550 zł, zaś opłaty
okresowe za ochronę wynalazku w zależności od roku ochrony wynoszą
od 480 zł do 1550 zł.
35
1.16. Roszczenia przysługujące uprawnionym z tytułu praw
własności przemysłowej
Uprawniony z patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa
ochronnego lub prawa z rejestracji bądź osoba, której ustawa na to
zezwala, może żądać zaprzestania działań grożących naruszeniem
prawa.
Sąd, rozstrzygając o naruszeniu prawa, może orzec, na wniosek
uprawnionego, o będących własnością naruszającego bezprawnie
wytworzonych lub oznaczonych wytworach oraz środkach
i materiałach, które zostały użyte do ich wytworzenia lub oznaczenia.
W szczególności sąd może orzec o ich wycofaniu z obrotu, przyznaniu
uprawnionemu na poczet zasądzonej na jego rzecz sumy pieniężnej albo
zniszczeniu. Orzekając, sąd uwzględnia wagę naruszenia oraz interesy
osób trzecich (art. 286 ustawy).
Roszczenia dotyczące wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów
przemysłowych i topografii układów scalonych
Uprawniony z patentu, którego patent został naruszony, lub
osoba, której ustawa na to zezwala, może żądać od naruszającego
patent zaniechania naruszania, wydania bezpodstawnie uzyskanych
korzyści, a w razie zawinionego naruszenia również naprawienia
wyrządzonej szkody:
1) na zasadach ogólnych albo
2) poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej
opłacie licencyjnej albo innego stosownego wynagrodzenia, które
w chwili ich dochodzenia byłyby należne tytułem udzielenia przez
uprawnionego zgody na korzystanie z wynalazku.
Sąd, rozstrzygając o naruszeniu patentu, może orzec, na
wniosek uprawnionego, o podaniu do publicznej wiadomości części
albo całości orzeczenia lub informacji o orzeczeniu.
Sąd może nakazać osobie, która naruszyła patent, na jej
wniosek, w przypadku gdy naruszenie jest niezawinione, zapłatę
stosownej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego, jeżeli zaniechanie
naruszania lub orzeczenie, o którym mowa w art. 286 ustawy, byłyby
dla osoby naruszającej niewspółmiernie dotkliwe, a zapłata stosownej
sumy pieniężnej należycie uwzględnia interesy uprawnionego.
Roszczeń z tytułu naruszenia patentu można dochodzić po
uzyskaniu patentu.
Roszczenia z tytułu naruszenia patentu ulegają przedawnieniu
z upływem 3 lat. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym
uprawniony dowiedział się o naruszeniu swego prawa i o osobie, która
naruszyła patent, oddzielnie co do każdego naruszenia. Jednakże
36
w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem pięciu
lat od dnia, w którym nastąpiło naruszenie patentu. Bieg przedawnienia
ulega zawieszeniu w okresie między zgłoszeniem wynalazku do Urzędu
Patentowego a udzieleniem patentu.
Twórca
wynalazku
może
dochodzić
roszczenia
o wynagrodzenie za korzystanie z jego wynalazku przed sądem
okręgowym. W postępowaniu takim stosuje się odpowiednio przepisy
Kodeksu postępowania cywilnego, dotyczące postępowania w sprawach
o roszczenia pracowników.
Wskazane powyżej zasady stosuje sie odpowiednio do roszczeń
dotyczących wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych i topografii
układów scalonych.
Roszczenia
dotyczące
znaków
towarowych
i
oznaczeń
geograficznych
Osoba, której prawo ochronne na znak towarowy zostało
naruszone, lub osoba, której ustawa na to zezwala, może żądać od
osoby, która naruszyła to prawo, zaniechania naruszania, wydania
bezpodstawnie uzyskanych korzyści, a w razie zawinionego naruszenia
również naprawienia wyrządzonej szkody:
1) na zasadach ogólnych albo
2) poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej
opłacie licencyjnej albo innego stosownego wynagrodzenia, które
w chwili ich dochodzenia byłyby należne tytułem udzielenia przez
uprawnionego zgody na korzystanie ze znaku towarowego.
Z roszczeniami, o których mowa powyżej, można wystąpić
również przeciwko osobie, która tylko wprowadza do obrotu
oznaczone już znakiem towary, jeżeli nie pochodzą one od
uprawnionego, bądź osoby, która miała jego zezwolenie na używanie
znaku.
Powyższe zasady odnoszą sie także do dochodzenia roszczeń
wynikających z prawa rejestracji oznaczenia geograficznego. Może
z nimi wystąpić uprawniony z tytułu prawa z rejestracji oznaczenia
geograficznego, a także każdy, kto jest ujawniony w rejestrze jako
uprawniony do jego używania.
Do przedawnienia roszczeń stosuje się zaś odpowiednio zasady
dotyczące roszczeń z patentów, zatem tu także okres przedawnienia
wynosi 3 lata.
1.17. Odpowiedzialność karna
Ustawodawca podobnie jak to miało miejsce w ustawie
o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewidział, za naruszenie
sfery cudzych praw własności przemysłowej, szczególne typy
37
przestępstw wskazane w art. 303 do 305 ustawy oraz wykroczeń –
art. 307 i 308 ustawy. Dotyczą one m.in. przypisania sobie autorstwa
cudzego projektu wynalazczego, zgłoszenia cudzego wynalazku,
ujawnienia o nim uzyskanych informacji czy oznaczania towarów
podrobionym znakiem towarowym.
Podsumowanie
Omówione w niniejszej publikacji podstawowe instytucje prawa
autorskiego oraz prawa własności przemysłowej, w żadnym razie nie
stanowią całościowego ich zestawienia. Wybrane zostały tu bowiem
tylko zagadnienia najistotniejsze i wprowadzające czytelnika w tę
obszerną i skomplikowana tematykę. Pominięty zaś został szereg bardzo
istotnych problemów związanych z procedurą starania się o ochronę
w ramach prawa własności przemysłowej, która to ochrona
w odróżnieniu od ochrony praw autorskich nie następuje automatycznie.
Jednakże ramy tego opracowania nie pozwalają na tak szczegółowe
rozważania, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę, iż procedury
przyznania ochrony różnią się w zależności od rodzaju praw
wyłącznych i dodatkowo mogą być oparte nie tylko o prawo krajowe,
ale też międzynarodowe, w ramach którego w szczególności należy
pamiętać o Konwencji o patencie europejskim.
Zabrakło w tej pracy także omówienia związanej
z problematyką ochrony własności przemysłowej ustawy o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji z dnia 16 kwietnia 1993 r. (Dz. U. z 1993 r. nr
47, poz. 211, ze zmianami).
Zamierzeniem jednak i celem przedmiotowego opracowania
było przekazanie czytelnikowi głównego zrębu informacji oraz
wskazanie mu aktów prawnych i miejsc gdzie może pogłębić swą
wiedzę, do których bez wątpienia należą:
- portal Urzędu Patentowego RP (http://www.uprp.pl/Polski)
będący wielkim zbiorem aktualnych informacji o prawie własności
przemysłowej, gdzie poza bazą aktów prawnych omawiane są
procedury postępowania przed Urzędem w poszczególnych kategoriach
spraw, a także bardzo szczegółowo, w szeregu poradników
i komentarzy, przybliżane są instytucje zasygnalizowane w tej pracy;
- mniej obszernych informacji można poszukiwać na stronach
internetowych http://www.patentmen.pl/, oraz stronie Tomasza
Rychlickiego http://rychlicki.net/1.0/pl-o.php;
- problematyki tej dotyczy również szereg publikacji
książkowych, z których nie można pominąć najobszerniejszego
opracowania z zakresu prawa autorskiego jakim jest System Prawa
38
Prywatnego, Prawo autorskie, Tom 13 pod redakcją Prof. dr hab.
Janusza Barty, Warszawa 2007, wydanie II.
Powyższe wskazówki powinny umożliwić zainteresowanym
odnalezienie podstawowych informacji, oraz odpowiedzi na pytania,
które mogą się pojawić podczas procesów transferu i komercjalizacji
technologii i dotyczyć praktycznych aspektów stosowania przepisów
prawa chroniących szeroko rozumianą własność intelektualną.
39
Jarosław Momot
2. Procedury i źródła finansowania komercjalizacji wyników badań
naukowych.
2.1. Transfer technologii w aspekcie gospodarczym
Transfer technologii jest definiowany i rozumiany przez
teoretyków i praktyków na wiele sposobów. Najbardziej ambitną
i rozbudowaną definicją transferu technologii jest definicja podawana
skrótowo jako droga „od pomysłu do przemysłu‖ czyli jako proces
trwający od powstania pomysłu na stworzenie innowacji do pełnego
wdrożenia jej na rynku. Istnieją także definicje transferu technologii
określające go jako „proces przekazywania wiedzy i umiejętności do
procesu produkcyjnego‖ albo jako ‗budowanie mostów pomiędzy sferą
badawczą a sferą produkcji‘. We współczesnej gospodarce używa się
także coraz częściej szerszego pojęcia ‗transfer innowacji‘. Stosując
tego typu definicje elementem transferu innowacji może być szkolenie
personelu firmy, które podnosi jej zdolność do tworzenia lub absorpcji
innowacji. Transfer technologii rozumieć zatem należy jako
rozpowszechnienie wszelkiego rodzaju innowacji w najszerszym tego
słowa znaczeniu. Z punktu widzenia podmiotu gospodarczego będzie to
przede wszystkim pozyskiwanie i wdrażanie innowacji w jego
przedsiębiorstwie.
Transfer technologii jest obecnie jedną z najważniejszych
postaci zastosowania praw własności przemysłowej. Korzystanie na
podstawie umów z dóbr niematerialnych, w szczególności chronionych
na podstawie praw wyłącznych, umożliwia zawieranie transakcji
handlowych i organizowanie produkcji. Równolegle do rozwoju
techniki i powstawania nowych technologii, koniecznością staje się
tworzenie nie tylko przepisów prawnych z zakresu prawa własności
przemysłowej, ale również upowszechnianie konstrukcji prawnych,
które można praktycznie wykorzystać w obrocie gospodarczym.
Regulacje prawne związane z transferem technologii zasadniczo
zmierzają do określenia praw i obowiązków przedsiębiorców
zamierzających legalnie korzystać z cudzych praw wyłącznych oraz
maja zapewnić ochronę interesów osób uprawnionych.
Można wyróżnić cztery obszary, w których szczególnie
wyraźnie ujawnia się rola własności przemysłowej w działalności
gospodarczej:
1) posiadanie i ochrona własnych innowacji,
40
Innowacje mogą powstawać w każdym, nawet najmniejszym
przedsiębiorstwie. Ich ochrona prawna lub faktyczna przyczynia się –
ogólnie rzecz ujmując – do zwiększenia stopnia konkurencyjności
przedsiębiorstwa, a w konsekwencji - do poprawy jego kondycji
gospodarczej i umocnienia pozycji rynkowej. Dzieje się tak m.in.
dlatego, że posiadanie monopolu na korzystanie z określonego dobra
niematerialnego (wynalazku, wzoru przemysłowego, znaku towarowego
itd.), utrudnia sytuację konkurentów, nie pozwalając im na
produkowanie chronionych przedmiotów i wprowadzanie ich do obrotu,
stosowanie opatentowanych technologii i oznaczanie wyrobów i usług
chronionymi znakami.
2) zarządzanie dobrami własności przemysłowej,
Oprócz posiadania własności przemysłowej oraz ochrony jej
przedmiotów ważne jest też odpowiednie (efektywne) zarządzanie jej
zasobami oraz działaniami zmierzającymi do ich komercjalizacji,
zwłaszcza poprzez udzielanie licencji, koncesji i zezwoleń na ich
wykorzystanie przez osoby trzecie, udostępnianie know-how oraz
sprzedaż posiadanych praw lub udziałów w tych prawach.
3) korzystanie z cudzych innowacji,
Własne innowacje nigdy nie wystarczą dla prowadzenia działalności
gospodarczej na wysokim, konkurencyjnym wobec innych podmiotów
gospodarczych poziomie. W tym celu niezbędne jest korzystanie
z cudzych innowacji.
4) unikanie
naruszeń
cudzej
własności
przemysłowej
i intelektualnej.
W działalności gospodarczej należy bardzo uważać na to, aby nie
naruszyć cudzej własności przemysłowej. Prawne konsekwencje
naruszenia mogą bowiem być bardzo poważne. Poszkodowany może
domagać się naprawienia wyrządzonej mu szkody, dochodzić wydania
korzyści uzyskanych przez naruszającego, żądać ogłoszenia stosownych
oświadczeń w środkach masowego przekazu, zniszczenia produktów
wytworzonych według wynalazku lub wzoru albo opatrzonych jego
znakiem towarowym itp. W pewnych przypadkach naruszycielowi grozi
nawet odpowiedzialność karna. Przystępując zatem do wytwarzania
określonego produktu, wprowadzania go do obrotu lub świadczenia
usług określona metoda należy uprzednio upewnić się, czy działalność
ta nie naruszy cudzych praw wyłącznych. Służą temu tzw. badania
patentowe, zwłaszcza badania czystości patentowej wyrobów i usług.
Innym sposobem jest nabycie tych praw lub licencji od uprawnionego.
Z uwagi na duża skale trudności takich badań należy ich
przeprowadzenie powierzać rzecznikom patentowym.
41
Pozyskiwanie innowacji może odbywać się w różny sposób.
Duże podmioty gospodarcze rozwiązały ten problem tworząc własne, na
ogół bardzo rozbudowane zaplecze naukowo-badawcze (biura
projektów, laboratoria, placówki badawczo-rozwojowe), w których
zatrudniają tzw. inżynierów do spraw rozwoju, których głównym –
a często jedynym - zadaniem jest opracowywanie nowych konstrukcji
i technologii. Podobnie ma się rzecz z nietechniczną sferą własności
intelektualnej, zwłaszcza z reklamą. W dużym stopniu korzysta się tutaj
z usług podmiotów zewnętrznych: instytucji naukowych, pracowni
komputerowych, pracowni graficznych itp.
W Polsce jak i w Całej Unii Europejskiej programy komputerowe
podlegają ochronie prawa autorskiego, a nie prawa patentowego. Nie
można co do zasady opatentować oprogramowania. Ochronie podlega
więc sposób wyrażenia programu (kod źródłowy), a nie funkcje czy
właściwości algorytmu stworzonego przez programistę.
2.2. Metody Komercjalizacji wyników badań naukowych
Procedurę komercjalizacji nowych technologii przedstawiono
na rys. 2.1. Pomysł na projekt badawczy. Jeżeli nie planuje się
zakończenie projektu badawczego na etapie rozliczenia projektu
badawczego należy na etapie konstruowania projektu badawczego
uwzględnić warunki panujące na rynku komercyjnym. Należy zatem:
 określić jakie potrzeby rynkowe nasze działania badawcze mają
zaspokoić.
 sprawdzić czy podobne produkty lub usługi, które nasz projekt
badawczy ma wprowadzić, lub udoskonalić nie są dostępne na
rynku.
 zdefiniować potencjalne rynki zbytu
 określić użytkowników końcowych
 wskazać bariery i szanse
 zdefiniować potencjalne przeszkody, które nasza technologia musi
pokonać
 wskazać sposoby eliminacji barier uniemożliwiających odniesienie
sukcesu rynkowego.
Większość odpowiedzi na powyższe pytania można pozyskać bez
znacznych nakładów finansowych. Dostępne one będą w czasopismach
branżowych, Internecie, publikacjach reklamowych oraz raportach dla
akcjonariuszy firm konkurencyjnych, bibliotece, bezpłatnych bazach
danych itp.
Pozyskanie dotacji na prowadzenie badań naukowych. Aby
pozyskać dotację należy wypełnić odpowiednią dla danego funduszu
42
dokumentacje aplikacyjną. W przypadku braku doświadczenie
w aplikowaniu o środki zasadne jest skorzystanie z usług
wyspecjalizowanych firm konsultingowych.
Rys. 2.1. Procedura komercjalizacji nowych technologii
Źródło: opracowanie własne
Realizacja projektu badawczego. Jeżeli jest to możliwe
wskazana jest współpraca z firmami działającymi w branży dla której
planujemy wprowadzenie nowoczesnych technologii. W przypadku
niektórych programów grantowych jest to wręcz obligatoryjne np.
w ramach Inicjatywy Technologicznej konieczne jest na etapie
43
składania wniosku o grant podpisanie umowy o współpracy z firmą
zainteresowaną wdrożeniem do produkcji wyników prac badawczych.
Dzięki temu zespół naukowców na bieżąco może korzystać
z doświadczeń i know–how firmy, co zwiększa znaczącą szanse na
sukces rynkowy przedsięwzięcia. Bieżąca współpraca z biznesem
pozwala na uniknięcie wielu barier występujących w fazie
wdrożeniowej projektu.
Należy podkreślić, iż zdecydowana większość prac badawczych
kończy się niestety przedwcześnie, a wyniki prac badawczych kończą
się jedynie publikacją dostępną w bibliotece. Wbrew pozorom proces
wdrożenia nowych technologii cechujących się znaczącym potencjałem
rynkowym jest równie trudny jak stworzenie takiej technologii.
Przykładowa procedura wdrażania innowacji technicznej do produkcji
polegającej na uruchomieniu produkcji:
 Analiza planowanej wielkości produkcji
 Analiza technologii w powiązaniu z wielkością produkcji
 Dobór optymalnej technologii dla danej produkcji
 Analiza dostępnych maszyn i przyrządów
 Wybór zestawu maszyn odpowiedniego do planowanej produkcji
 Plan zagospodarowania miejsca postawienia maszyn i urządzeń
 Opracowanie studium wykonalności planowanej do wdrożenia
technologii
 Opracowanie technologii w oparciu o wybrany rodzaj maszyn,
urządzeń i przyrządów
 Dobór narzędzi oraz akcesoriów i materiałów zużywalnych do
wykonania obróbki
 Opracowanie założeń do zaprojektowania przyrządów
specjalnych
 Nadzór nad prawidłowością ustawienia ciągu technologicznego
 Sprawdzenie prawidłowości zaprojektowanej technologii
 Sprawdzenie prawidłowości doboru narzędzi, przyrządów
i materiałów zużywalnych
 Optymalizacja ciągu technologicznego
 Optymalizacja prawidłowości zaprojektowanej technologii
 Optymalizacja prawidłowości doboru narzędzi, przyrządów
i materiałów zużywalnych.
Biznes plan projektu wdrożeniowego powinien zawierać
szczegółową analizę określającą warunki rynkowe, szczegółową
procedurę uruchamiania produkcji oraz kompleksową analizę
finansową. Sugeruje się zlecenie wykonania analiz wyspecjalizowanej
firmie doradczej. Oceny efektywności możliwości komercjalizacji
44
technologii dokonuje się na podstawie analizy biznesplanu (biznesplan
powinien zatem obejmować poniżej określone zagadnienia) oraz
ewentualnych rozmów z twórcami technologii.
Oceny możliwości komercjalizacji wyników badań naukowych
dokonać należy poprzez uzyskanie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy jest jasno określony produkt/usługa będący efektem realizacji
projektu i czy opisane są jego właściwości (szczególnie te
wyróżniające go spośród innych podobnych produktów lub do
poprzedniej jego wersji w przypadku gdy projekt dotyczy rozwoju
już istniejącego produktu)?
2. Czy jest dokładnie zdefiniowany przyszły rynek zbytu; czy jest
oszacowana jego wielkość? Przy czym należy również skupić się na
dodatkowych zagadnieniach:
a. jaka jest na nim konkurencja (kto, jakie wielkości udziałów,
bariery wejścia)?
b. jakie istnieją potencjalne substytuty w stosunku do naszego
produktu?
c. jak ma się jakość (właściwości) naszego produktu w stosunku do
najbliższych produktów konkurencyjnych i substytutów?
d. jak ma się cena naszego produktu do cen produktów
konkurencyjnych/substytucyjnych?
e. jakie są możliwości/bariery wejścia na dany rynek (w przypadku
gdy produkt wchodzi na rynek już istniejący w którym występuje
konkurencja)?
f. czy rynek docelowy jest stabilny czy też ma charakter
dynamiczny?
3. Czy są określone przychody i koszty wytworzenia i wprowadzenia
produktu na rynek. Czy są to wiarygodne informacje i czy
z przygotowanych materiałów jasno wynikają poszczególne
wielkości. Czy są wyjaśnione podane wielkości?
4. Czy jest określony ogólny harmonogram projektu (włącznie
z pierwszym okresem wprowadzenia produktu na rynku) oraz
harmonogram wydatków w rozbiciu na poszczególne okresy
i procesy?
5. Czy określono kanały dystrybucji produktu oraz sposób w jaki on
będzie się odbywał (czy mamy własną sieć sprzedaży, czy
będziemy tworzyć ją od podstaw, a jeśli tak to w jaki sposób firma
zamierza to zrobić) jakie są potencjalne zdolności firmy w tym
zakresie? (Jeśli procesy produkcji masowej oraz komercjalizacji
produktu będą przeprowadzone przez inne podmioty również należy
przedstawiać ww. charakterystyki)?
45
Podczas oceny możliwości komercjalizacji wyników badań
naukowych należy przeanalizować i ocenić następujące warunki
rynkowe ( w biznesplanie należy także ponownie poddać gruntownej
analizie warunki rynkowe określone na etapie przygotowywania
projektu badawczego):
 określić jakie potrzeby rynkowe nasze działania badawcze mają
zaspokoić,
 sprawdzić czy podobne produkty lub usługi, które nasz projekt
badawczy ma wprowadzić, lub udoskonalić nie są dostępne na
rynku,
 Zdefiniować potencjalne rynki zbytu,
 Określić użytkowników końcowych,
 Wskazać bariery i szanse,
 Zdefiniować potencjalne przeszkody, które nasza technologia musi
pokonać,
 Wskazać sposoby eliminacji barier uniemożliwiających odniesienie
sukcesu rynkowego.
Od momentu przygotowywania projektu badawczego do
rozpoczęcia prac na wdrożeniem nowych technologii i upływa kilka lat.
Najprawdopodobniej warunki rynkowe uległy zatem dużym zmianom.
Pozostałe elementy oceny efektywności możliwości komercjalizacji
technologii, które także powinny być zawarte w biznesplanie):
 Opis technologii. Opis technologii sporządzony w taki sposób aby
osoba nie będąca ekspertem (np. analityk funduszu venture capital)
zrozumiała treść materiału,
 Korzyści z wykorzystania technologii zarówno przez producenta jak
i konsumenta,
 Możliwości rozwoju technologii, zdolność do permanentnego
wyprzedzania konkurencji,
 Status prawa własności intelektualnej,
 Konkurencyjne technologie stosowane na rynku, przewagę naszej
technologii nad konkurencyjnymi,
 Bariery wejścia na rynek, warunki im sprostania,
 Poziom zainteresowania rynku w przypadku gdy nasz produkt lub
usługa będą nowatorskie nie posiadające podobnych substytutów,
 Kwalifikacje i doświadczenie zespołu realizatorów prac
badawczych,
 Czas pozostały do uruchomienia produkcji,
 Planowany udział środków prywatnych realizatorów prac
badawczych w całości kosztów projektu,
46





Wielkość spodziewanych przychodów z komercjalizacji do
nakładów (zweryfikowana przez ekspertów oceniających wniosek)
– efektywność kosztowa,
trwałość efektów realizacji projektu w czasie (ryzyko wprowadzenia
przez konkurentów produktów lub usług bardziej innowacyjnej,
które mogą wyrzucić nasz produkt z rynku,
posiadanie przez realizatorów prac badawczych technicznej
zdolności do uruchomienia produkcji,
użyteczność planowanych do wprowadzenia na rynek produktów
i usług,
spełnianie
kluczowych
korzyści
poszukiwanych
przez
konsumentów.
2.3. Strategie wykorzystania wyników badań naukowych.
Posiadacze własności przemysłowej i intelektualnej mają możliwość
komercjalizacji posiadanych wartości niematerialnych i prawnych
poprzez:
1. Sprzedaż wartości niematerialnych i prawnych np. inwestorowi
branżowego zainteresowanemu daną technologią
Do zainteresowania projektem przez inwestora branżowego dochodzi,
gdy:
 występuje pilna potrzeba poprawy lub obrony pozycji rynkowej
inwestora
 projekt jest dobrze zdefiniowany
 uregulowane są stosunki własnościowe, w tym własność
intelektualna
Zainteresowanie inwestora branżowego wynika z:
 krótkiego „czasu życia‖ produktów innowacyjnych
 konieczności zapewnienia maksymalnej opłacalności wdrożenia
dzięki:
- wyprzedzeniu konkurencji
- zdobyciu optymalnego udziału w rynku
2. Sprzedaż licencji
Szczególnie ważną rolę w transferze technologii odgrywają umowy,
których gospodarczym celem jest umożliwienie podmiotom
gospodarczym korzystania z cudzych innowacji. Do rzędu tych
kontraktów należą: umowy licencyjne, umowy jak gdyby licencyjne
(quasi-licencyjne), umowy sublicencyjne, umowy o udostępnienie
projektu wynalazczego (umowy know-how). Umowy te usuwają prawne
lub faktyczne przeszkody korzystania z cudzych projektów, tym samym
zaś przyczyniają się do ich szerszego wykorzystania.
47
Zezwolenia stanowiące przedmiot upoważnienia licencyjnego
można różnie klasyfikować. Ze względu na zakres uprawnień
licencjobiorcy do korzystania z przedmiotu licencji (ustalany
w porównaniu
z
zakresem uprawnień
jako
przysługujący
licencjodawcy) licencje dzieli się na pełne (nieograniczone) i niepełne
(ograniczone), zaś z uwagi na ich charakter – na wyłączne
i niewyłączne.
3. Utworzenie firmy typu spin-off
Przedsięwzięcia typu spin-off polegają na wydzieleniu z jednostki
badawczej, uczelni, czy przedsiębiorstwa odrębnej organizacyjnie
komórki, która ma zajmować się wprowadzeniem na rynek
(komercjalizację) jakiejś technologii, lub produktu powstałego przy
okazji prowadzenia szerzej zakrojonych badań. Przedsięwzięcie to jest
niejako efektem ubocznym programu badawczego, na którym można
stosunkowo szybko zarobić. Wydzielanie, a następnie usamodzielnianie
firm typu spin-off powoduje większą przejrzystość organizacyjną
jednostek badawczych uwalniając je od problemów związanych ze sferą
produkcji, ogranicza czynności i koszty administracyjne oraz nie
zmusza do zatrudniania personelu niezwiązanego merytorycznie
z głównym nurtem pracy – prowadzonymi badaniami. Firmy spin-off
pozwalają na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej przy
zaangażowaniu małych środków kapitałowych najczęściej w obszarach,
w których jest duży popyt na rynku. Przedsięwzięcia te zwiększają
efektywność zarówno jednostki, z której wyszły, jak też same
charakteryzują się większą dynamiką. Często jest to firma oparta na
wysokiej technice. W firmie spin- off ładunek prac B+R pozostaje
potem duży. Wiele takich firm ulokowanych jest w parkach naukowo –
technologicznych.
Założenie firmy typu spin-off wskazuje na:
 rynkową wartość projektu
 biznesowe aspiracje wynalazców
 determinację w osiągnięciu celu (podjęcie osobistego ryzyka
przez twórców przedsięwzięcia)
 wolę działania zgodnie z regulacjami dotyczącymi podmiotów
gospodarczych
 zachowanie praw własności przemysłowej.
W przypadku wniesienia przez jednostkę badawczo - rozwojową
wkładu niepieniężnego w postaci praw własności intelektualnej do
spółki kapitałowej jednostka ta będzie zobowiązana zaksięgować
przychód w nominalnej wartości udziałów (akcji) objętych w spółce
w zamian za wkład niepieniężny. Przychód, o którym mowa powstaje
w dniu:
48
- zarejestrowania spółki kapitałowej, lub
- wpisu do rejestru podwyższenia kapitału zakładowego spółki
kapitałowej, lub
- wydania dokumentów akcji, jeżeli objęcie akcji związane jest
z warunkowym podwyższeniem kapitału zakładowego. Wniesienie
wkładu niepieniężnego (aportu) do spółki stanowi dostawę towarów
bądź świadczenie usług i podlega opodatkowaniu VAT.
Generalnie rzecz ujmując, sprzedaż wyników prac B+R jest
najmniej
pracochłonną
oraz
najmniej
ryzykowną
metodą
komercjalizacji. Jest to również metoda o najmniejszym potencjale do
generowania przychodów. Na drugim końcu spektrum znajduje się
metoda polegająca na wejściu do spółki komercjalizującej wyniki prac
B+R ( lub założenie takiej spółki). Jest to metoda najbardziej
pracochłonna, najbardziej ryzykowna, ale jednocześnie posiadająca
największy potencjał do generowania długookresowych korzyści.
Źródło: M. Olszewski, A. Bek, Komercjalizacja osiągnięć naukowych.
Przewodnik, w: Nauka 4/2007.
49
2.4. Metody wyceny nowych technologii
Celem wyceny praw własności intelektualnej jest ustalenie wartości
prawa z użyciem miernika pieniężnego. Wartość przedmiotu wyceny
może zależeć od wielu czynników, między innymi od celu sporządzania
wyceny, co w przypadku wyceny praw własności intelektualnej może
dawać odmienne wyniki w zależności od zakresu i celu wyceny
wskazanego przez podmiot zlecający wycenę.
Wycena projektu nowej technologii jest trudna i powinna być
przeprowadzona indywidualnie dla każdego przypadku w ramach
procesu negocjacyjnego pomiędzy dawcą (twórcą) i odbiorcą (firmą) tej
technologii. Sposób podejścia powinien być różny w stosunku do
projektu opracowywanego własnymi siłami firmy i w odniesieniu do
zakupu licencji krajowej bądź zagranicznej. W każdym jednak
przypadku przedsiębiorca musi zestawić oczekiwane efekty (zyski ze
sprzedaży) z kosztami, które poniesie nabywając i realizując projekt
nowej technologii. Kryterium decyzyjnym przy wyborze projektu
powinna być odpowiedź na pytanie, na ile nowe przedsięwzięcie
przyczyni się do długofalowego wzrostu wartości firmy.
Wycenę nowej technologii należy prowadzić:
 przed podjęciem decyzji o wdrażaniu projektu
 w trakcie realizacji dla sprawdzenia wiarygodności rachunku
wstępnego i określenia opłacalności produktu
 po wdrożeniu dla pełnej oceny skutków realizacji projektu.
Jeżeli wprowadzenie projektu wiąże się z ponoszeniem nakładów
wieloletnich o charakterze nakładów inwestycyjnych, to dla oceny
efektywności należy zastosować metody wykorzystywane w rachunku
efektywności inwestycji. W przypadku inwestycji jednorocznych,
o niewielkich nakładach, można posłużyć się rachunkiem kosztów.
W rachunku należy uwzględnić wszystkie koszty związane z projektem,
łącznie z kosztami prac naukowo-badawczych oraz opłatą za nabycie
praw autorskich do wynalazku.
Wycenę technologii można dokonać na podstawie analizy
biznesplanu określającego szczegółowy plan wprowadzenia na rynek
produktów i usług powstałych w wyniku zastosowania nowej
technologii powstałej w wyniku prac badawczych. Powszechnie
stosowaną metodą wyceny przedsięwzięć inwestycyjnych jest metoda
dochodową polegająca na analizie potencjalnych strumieni przepływów
pieniężnych.
Innowacje są podstawowym elementem rozwoju przedsiębiorstw.
Postęp techniczny polega na doskonaleniu środków i przedmiotów
pracy, technologii, ulepszaniu i tworzeniu nowych wyrobów, a celem
50
tych działań mają być korzyści ekonomiczne, społeczne, czy
ekologiczne. Jak wynika z różnego rodzaju opracowań jedynie znikomy
część pracowników jest przedsiębiorcza – ocenia się, że jest to jedynie
około 2% zatrudnionych. Stąd też konieczność szczególnego
traktowania takich osób oraz zachęcania ich do działania na rzecz
opracowania nowych rozwiązań. Jednym ze środków motywowania
pracowników jest taka polityka płac, która stymuluje działalność
twórczą. Motywacja finansowa jest najprostszym środkiem do
uzyskania tego efektu, jednak problem aktywizacji pracowników jest
bardziej złożony, a korzyści materialne wcale nie są najważniejsze.
Dostępność do źródeł finansowania oraz łatwość korzystania
z funduszy przeznaczonych na wsparcie przedsięwzięć innowacyjnych
ma podstawowe znaczenie dla końcowego sukcesu procesu
wprowadzania nowych rozwiązań w przedsiębiorstwie, czy tworzenia
nowego przedsiębiorstwa. Typowe produkty rynku finansowego są
trudne do bezpośredniego zastosowania w przedsiębiorstwach, których
działalność bazuje na nowych rozwiązaniach technicznych
i technologicznych. Można tu wskazać na wiele barier ograniczających
korzystanie z takich funduszy. Są to między innymi: wysokie
oprocentowanie kredytów, zbyt duży poziom ryzyka przedsięwzięcia
jak na istniejące standardy, brak dostępu małych firm do odpowiednich
zabezpieczeń i poręczeń.
Decyzja o wdrożeniu innowacji przez przedsiębiorstwo powinna
być poprzedzona przeprowadzeniem wielu szacunków, w tym
dotyczących wysokości nakładów finansowych związanych z realizacją
tego przedsięwzięcia i oczekiwanych korzyści, wynikających
z wdrożenia.
Przedsiębiorstwo po ustaleniu podstawowych wytycznych projektu,
który zamierza zrealizować, tzn. po podjęciu decyzji w zakresie źródła
pochodzenia innowacji, po określeniu spraw kadrowych z tym
związanych, znając wysokość niezbędnych nakładów, może przystąpić
do opracowania wariantowych strategii finansowania wdrażanej
innowacji. Dopiero wówczas może ubiegać się o środki finansowe, gdyż
przedłożenie informacji o rentowności wdrażanej innowacji, tj.
nakładach i przychodach, jest konieczne przy pozyskaniu środków
z zewnątrz.
Wysokość środków finansowych na innowacje, a także okres, na
jaki należy je zapewnić, w dużej mierze uzależniona jest od rodzaju
działalności przedsiębiorstwa. Dlatego analizując swoje finanse, firma
powinna uwzględniać rodzaj prowadzonej działalności i specyfikę
branży, w której działa.
51
Pozyskanie kapitałów na działalność innowacyjną nie jest rzeczą
łatwą. Kapitał w gospodarce rynkowej jest pewnego rodzaju towarem
deficytowym, co uruchamia naturalny mechanizm wykorzystywania go
tam, gdzie przynosi najwięcej pożytku. Konieczność konkurowania
o kapitał sprawia, że projekty najmniej efektywne nie mogą być
realizowane, gdyż cena pozyskania kapitału przewyższa spodziewane
korzyści. Drugim powodem odrzucenia projektu może być wysokie
ryzyko, które podwyższa koszt pozyskania środków finansowych, gdyż
inwestorzy wiele ryzykując oczekują adekwatnych do ryzyka zysków.
2.5. Finansowanie procesów komercjalizacji wyników badań
naukowych
Firmy z sektora MŚP stanowią trzon gospodarki, silnie stymulując
jej rozwój. Nieodłącznym elementem funkcjonowania sektora MŚP jest
zjawisko niedostosowania wartości potrzeb na kapitał konieczny do
rozwoju małych i średnich firm, a jego podażą w gospodarce.
Dostępność do kapitału dla dużych korporacji jest zdecydowanie
większa niż dla firm z sektora MŚP, gdzie występuje istotna luka
w dopasowaniu podaży kapitału do potrzeb sektora. Powyższe zjawisko
określane mianem luki Macmillana bądź luką kapitałową, pochodzi od
nazwiska brytyjskiego ekonomisty i polityka Harolda Macmillana.
Mimo podwyższonego ryzyka inwestycyjnego spółek z sektora
MŚP są one jednak jednymi z najbardziej dynamicznie rozwijających
się podmiotów w gospodarce i w znaczącym stopniu wpływają na
wzrost PKB. Wysoka dynamika wzrostu stanowi idealne rozwiązanie
dla podmiotów dysponujących wolnymi kapitałami w celu wsparcia
rozwoju sektora MŚP dla obopólnych korzyści. Należy przy tym
podkreślić, że zapotrzebowanie spółek z sektora MŚP na kapitał jest
ogromne, a luka kapitałowa szacowana jest na poziomie 500 mln. Euro.
Zgodnie z ogólnie stosowanym wzorcem finansowania
przedsiębiorstw, źródła finansowania, dzielone są na: kapitał własny
i kapitał obcy. Sprawozdania finansowe jednostek zgodnie
z obowiązującą ustawą o rachunkowości, muszą być sporządzane
z podziałem na kapitał własny i kapitał obcy. Na podstawie takiego
podziału kapitałów liczone są wszystkie wskaźniki niezbędne do analizy
rentowności, płynności czy zadłużenia.
2.5.1. Finansowanie wewnętrzne
Kapitał własny to środki finansowe stanowiące wkład
właściciela bądź udział wspólników w majątku jednostki gospodarczej
włożony na czas nieograniczony i bez gwarancji oprocentowania. Jest
52
on sumą kapitałów podstawowych, wypracowanych w toku
prowadzenia działalności i zysków niepodzielonych. Wewnętrzne
tworzenie kapitału to przeznaczanie wypracowanego zysku na
dofinansowanie działalności. Dotyczy to przedsiębiorstw, które
osiągnęły zyski netto z prowadzonej działalności. Wypracowany przez
przedsiębiorstwo zysk netto jest uważany za podstawowe źródło
finansowania rozwoju przedsiębiorstwa i główny warunek jego
funkcjonowania. Finansowanie aktywów z zysku wzmacnia
niezależność gospodarczą i zdolność kredytową przedsiębiorstwa.
Firma, która może generować wyższe zyski, w długim okresie jest
postrzegana przez otoczenie jako pewna i wiarygodna jednostka
gospodarcza. W przypadku, gdy firma wypracowuje zysk, warto podjąć
działania i przekonać właścicieli o korzyściach wynikających
z przeznaczania zysku na innowacje.
2.5.2. Finansowanie zewnętrzne
Kapitały własne w finansowaniu zewnętrznym można pozyskać
poprzez:
– nowe wkłady właścicieli (w spółce akcyjnej) lub udziały wspólników
(w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością),
– kolejne emisje akcji lub przyjęcie nowych wspólników,
– venture capital, private equity.
Nowe wkłady właścicieli
Przyjęcie nowych wkładów lub udziałów do firmy wpływa
dodatnio na płynność finansową przedsiębiorstwa dlatego, że kapitał
wniesiony podlega zwrotowi dopiero w momencie likwidacji spółki, nie
ma konieczności wypłaty kapitałów czy odsetek w toku prowadzonej
działalności, jak to ma miejsce w przypadku korzystania z kapitałów
obcych. Wzrostowi majątku związanemu z finansowaniem go kapitałem
własnym nie towarzyszy równoczesny przyrost sumy roszczeń
wierzycieli, co wpływa na zdecydowaną poprawę pozycji firmy.
2.5.3. Kolejne emisje akcji lub przyjęcie nowych wspólników
Zwiększenie kapitału własnego w spółce akcyjnej poprzez
kolejną emisję akcji jest możliwe, jednak też ma swoje zalety i wady.
Zaletą niewątpliwie jest fakt powiększenia kapitału własnego. Zwiększa
to potencjalną zdolność firmy do obsługi zadłużenia. Wadą natomiast
może być fakt rozproszenia akcji, chyba że akcje z dodatkowej emisji
nabędzie tylko kilku inwestorów. Większa liczba akcjonariuszy
mających głos na walnych zgromadzeniach może powodować trudności
w zarządzaniu spółką, aczkolwiek może się zdarzyć, że osoby
53
wstępujące do spółki jako nowi właściciele wniosą oprócz kapitału
również doświadczenie i własne kontakty.
2.5.4. Venture capital/ private equity
Jednym ze źródeł finansowania innowacji są fundusze jest
venture capital. Pojęcie to oznacza „kapitał wysokiego ryzyka‖. Tego
typu fundusze akceptują wyższe ryzyko niż w przypadku innych
instytucji (np. banków) przy jednoczesnym założeniu wielokrotnie
wyższych zysków w przypadku pomyślnej realizacji przedsięwzięcia.
Zyski te muszą być na tyle wysokie, aby zrekompensować ewentualne
straty na innych przedsięwzięciach. Venture capital jest kapitałem
średnio- i długo-terminowym realizowanym poprzez zakup akcji, lub
udziałów małych i średnich przedsiębiorstw, które odznaczają się dużą
dynamiką wzrostu na rynku najnowocześniejszych technologii. Venture
capital oferowany jest przez osoby prywatne lub wyspecjalizowane
firmy inwestycyjne. Jak wynika ze statystyk firmy finansowane przez
fundusze venture capital wykazują pięciokrotnie szybsze tempo wzrostu
sprzedaży produktów, niż najlepsze firmy z listy Finnancial Times 100
największych firm brytyjskich. Ponadto zwiększają zyski w tempie 35%
rocznie, a eksport o 34%.
Venture capital to specyficzny rodzaj finansowania, w którym
podstawą do zaopiniowania pozytywnie wniosku o przyznanie pomocy
finansowej jest samo przedsięwzięcie. Przedsięwzięcie w ocenie
specjalistów funduszu VC musi okazać się realne, a przede wszystkim
zyskowne, ponieważ najważniejszym celem VC jest osiąganie
znacznych zysków z finansowanego przedsięwzięcia. Każdy projekt
inwestycyjny musi zostać oceniony finansowo, aby sprawdzić czy jest
on ekonomicznie rentowny. Ryzyko brane jest pod uwagę łącznie
z szansą osiągnięcia dochodu. Ocena finansowa przedstawianego
projektu inwestycyjnego przesądza o tym czy projekt będzie
zrealizowany czy zostanie odrzucony.
Efektem zawartego porozumienia z funduszem jest
przeprowadzona transakcja. Następuje spisanie warunków inwestycji
i podpisanie umowy. Środki pieniężne trafiają do przedsiębiorstwa
zgodnie z warunkami zawartej umowy. W wielu przypadkach
finansowanie ma charakter etapowy, gdzie wypłata jest uzależniona od
spełnienia konkretnych celów biznesowych.
Ze względu na specyfikę tej formy finansowania biznesu
przedsiębiorca zamierzający skorzystać z funduszy venture capital musi
prowadzić działania zmierzające do pozyskania inwestora z dużym
wyprzedzeniem. Taka specyfika finansowania wyklucza możliwość
zaspokajania bieżących potrzeb inwestycyjnych przedsiębiorstwa.
54
Kapitał wysokiego ryzyka ( venture capital) daje możliwość
nieskrępowanego zarządzania projektem przy zminimalizowanych
obciążeniach typu dywidendy i wypłaty z zysku. W czasie trwania
finansowania projektów można wyróżnić cztery okresy:
 Faza zasiewu (seed- up finance) – okres, w którym istnieje
jedynie pomysł (wyniki badań naukowych wskazujące możliwość
komercjalizacji i wprowadzenia produktu na rynek) wymagający
dopracowania. Jest to najbardziej ryzykowny etap trwający do
jednego roku, w czasie którego około 70% projektów zostaje
zaniechana.
 Faza startu (start up finance) – okres pierwszego roku
funkcjonowania firmy na rynku charakteryzujący się realizacją
wcześniej zaplanowanych działań. Wciąż los przedsięwzięcia nie
jest pewny dlatego fundusze oferują także pomoc menadżerską.
 Faza wzrostu (first stage finance) – produkt lub usługa znajduje
się już na rynku, jednak prestiż firmy względem konkurencji nie
jest jeszcze dostatecznie utrwalony. Nie ma też możliwości
wypracowania własnych zasobów finansowych, a więc pomoc
funduszu jest nadal niezbędna. Faza ta trwa od 2 do 4 lat.
 Faza ekspansji (expansion stage finance) – charakteryzuje się
mniejszym ryzykiem, finansowanie potrzebne jest do zdobycia
nowych, często zagranicznych rynków zbytu. Etap ten kończy się
najczęściej publiczna sprzedażą akcji firmy, czyli realizacją
zysków funduszy venture capital i ich wyjściem
z przedsięwzięcia.
Specyfika venture capital polega na tym, że jest to kapitał
własny, ale wnoszony przez inwestora z zewnątrz. Inwestor taki
przejmuje część udziałów, tzn. zarówno przejmuje częściowo ryzyko
niepowodzenia, jak i ma prawo do znacznego uczestnictwa w zyskach.
Venture capital na ogół inwestuje w małe i średnie
przedsiębiorstwa, gdzie jest trochę większe ryzyko, natomiast private
equity – w przedsiębiorstwa większe, w miarę już dojrzałe. Dodatkową
korzyścią dla przedsiębiorstwa wynikającą z finansowania poprzez
venture capital jest doradztwo i pomoc w zarządzaniu, czy sprzedaży
produktów poprzez uruchomienie nowych kanałów dystrybucji.
Inwestor przekazuje swoje środki jest, więc zainteresowany możliwie
największymi korzyściami z finansowanego przedsięwzięcia. Oprócz
pieniędzy przekazuje też wiedzę, doświadczenie, własne kontakty.
Pozyskanie renomowanego inwestora finansowego niesie dla
przedsiębiorstwa szereg korzyści wynikających z dotychczasowych
doświadczeń oraz kontaktów biznesowych partnera, umożliwiając
55
przedsiębiorstwu korzystanie z najlepszych, wypracowanych
standardów działania.
Instytucje finansowe udzielające finansowania w postaci
venture capital z reguły po zakończonym procesie inwestycyjnym
pozbywają się udziałów sprzedając je tej firmie, której udziały posiada
lub innej, po to aby znowu inwestować w nowe przedsięwzięcia.
Wyjście z inwestycji może odbyć się poprzez:
– sprzedaż posiadanych udziałów inwestorowi branżowemu,
– odkupienie udziałów przez pozostałych akcjonariuszy,
– wprowadzenie Spółki do obrotu publicznego i sprzedaż akcji na GPW,
– umorzenie akcji przez Spółkę.
Przykładem efektywnej inwestycji funduszu venture capital na
rynku lubelskim jest wejście funduszu Enerprise Investors do spółki
Eldorado S.A. (obecnie Emperia Holding). Inwestycja została
zakończona po kilku latach wprowadzeniem Spółki na GPW i sprzedażą
pakietu akcji funduszu venture capital inwestorom finansowym.
2.5.6. Fundusze pożyczkowe i poręczeniowe
Innym źródłem finansowania działalności innowacyjnej są
fundusze pożyczkowe i poręczeniowe. Fundusze te mają za zadanie
ułatwienie uzyskania pożyczki na przedsięwzięcia, które mogą
cechować się podwyższonym ryzykiem. Są istotną formą wspierania
innowacyjności i przedsiębiorczości opartą o kapitał pochodzący
z różnych źródeł – najczęściej z dotacji, darowizn lub odpisów,
zgromadzony w celu pomocy określonym branżom (fundusze
branżowe), lub wszystkim przedsiębiorcom w danym regionie (fundusze
regionalne). Pomoc z funduszy pożyczkowych charakteryzuje się często
niższym oprocentowaniem niż pożyczki dostępne na rynku bankowym.
Podobna funkcję, co fundusze pożyczkowe i poręczeniowe spełniają
gwarancje kredytowe, które mają za zadanie umożliwienie zaciągnięcia
pożyczki na realizację ryzykownego przedsięwzięcia.
2.5.7. Bankowe źródła finansowania
Zgodnie z polskim prawem instytucja kredytu zastrzeżona jest
tylko dla banków. Kredyt bankowy to najprostsza forma pozyskania
kapitału obcego i dość wygodna ze względu na szybkość jej realizacji.
W odróżnieniu od pozyskania środków metodą emisji papierów
wartościowych, nie pociąga za sobą kosztów związanych z emisją
obligacji lub akcji na rynku kapitałowym i wymaga znacznie prostszej
dokumentacji niż prospekt emisyjny. Banki ocenę zdolności kredytowej
przedsiębiorstwa do obsługi zadłużenia w całym okresie kredytowania,
56
opierają z reguły na sprawozdawczości finansowej i na biznesplanie
przedsięwzięcia innowacyjnego.
Bardzo istotne przy ubieganiu się o środki bankowe jest
wymagane zabezpieczenie. Firma musi posiadać wysokiej wartości
majątek, który może stanowić przedmiot zabezpieczenia. Wysokość
zabezpieczenia jaką żądają banki zależy ona od oszacowanego ryzyka
kredytowego. Zasadą jest, że wartość zabezpieczenia powinna
przewyższać kwotę zadłużenia a także uwzględniać zapłatę odsetek od
nieterminowych płatności, a w najgorszym przypadku również koszty
postępowania sądowego związanego z odzyskaniem długu.
2.5.8. Aniołowie biznesu
Na rynku istnieją także inwestorzy indywidualni działający na
podobnych zasadach jak fundusze private equity. Są to osoby prywatne
posiadające nadwyżki finansowe oraz doświadczenie w biznesie. Poza
inwestycją własnych środków finansowych, angażują także swój czas
i wykorzystują swoje doświadczenie oraz kontakty osobiste w biznesie
do wspierania przedsiębiorstw, w które zainwestowali. Nazywa się ich
aniołami biznesu.
Anioł Biznesu stanowi znakomite źródło pozyskania kapitału,
jak również wiedzy dla firm na początkowych etapach funkcjonowania
przedsiębiorstwa, gdy potrzeby kapitałowe są relatywnie niewielkie,
natomiast zdecydowanie bardziej istotne jest wsparcie merytoryczne
związane z organizacją i prowadzeniem biznesu. Zdecydowaną
większość Aniołów Biznesu stanowią doświadczeni przedsiębiorcy
i managerowie posiadający odpowiednie zasoby finansowe oraz czas
konieczny do przeprowadzenia tego typu przedsięwzięć.
W Polsce działa ok. 300 Aniołów biznesu. Prawie stu z nich
zrzeszonych jest w organizacjach: Polskiej Sieci Aniołów Biznesu
PolBAN oraz Lewiatan Biznes Angels (LBA), klubie działającym przy
Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych. Istnieje także Śląska
Sieć Aniołów Biznesu. Wszystkie one należą do Europejskiej Sieci
Aniołów Biznesu (EBAN). Jednak większość Aniołów Biznesu działa
na własną rękę, czasami z kilkoma partnerami biznesowymi bądź
znajomymi. Inwestycje Aniołów Biznesu ze względu na specyfikę
projektów mają w większości charakter niejawny.
57
2.5.9. New connect – platforma finansowania zaawansowanych
technologii.
New connect to zorganizowana przez Giełdę Papierów
Wartościowych w Warszawie, platforma finansowania i obrotu dla
młodych spółek o wysokim potencjale wzrostu, które z innowacyjności
chcą uczynić swoją największą przewagę konkurencyjną. New Connect
powstał z myślą o młodych, dynamicznych firmach, którym zastrzyk
kapitału da szansę wykorzystania potencjału tkwiącego w ich
innowacyjności, a w efekcie możliwość rozwoju uwieńczonego
awansem do grona dużych i wartościowych przedsiębiorstw. Ze
względu na specyfikę emitentów, rynek NewConnect oferuje bardziej
liberalne wymogi formalne i obowiązki informacyjne, a co za tym idzie
- tańsze pozyskanie kapitału. NewConnect w założeniu ma także
stanowić początek kariery giełdowej dla notowanych tu przedsiębiorstw.
NewConnect ma status rynku zorganizowanego, lecz
prowadzony jest przez GPW poza rynkiem regulowanym - w formule
alternatywnego systemu obrotu. To oferta dla młodych rozwijających
się firm, działających zwłaszcza w obszarze nowych technologii (choć
oczywiście możliwe będzie także notowanie firm z innych branż).
Oferta GPW jest czymś nowym w Polsce, ale w Europie funkcjonują już
takie platformy, np. rynek AIM w Londynie czy First North w ramach
skandynawskie grupy OMX.
New Connect jest rynkiem dla spółek:
1. W początkowej fazie rozwoju, które dopiero budują swoją
historię.
2. Poszukujących kapitału rzędu od kilkuset tysięcy do kilkunastu
milionów złotych.
3. Reprezentujących innowacyjne sektory oparte na aktywach
niematerialnych, takich jak np. IT, media, elektroniczne,
telekomunikacja, biotechnologie, ochrona środowiska, energia
alternatywna, nowoczesne usługi, i inne innowacyjne firm
z innych sektorów.
Korzyści pozyskiwania kapitału na innowacje za pomocą
platformy New Connect:
- niewielkie wymogi formalne i proste procedury dla spółek,
- niskie koszty debiutu i notowań,
- doskonała ekspozycja firmy na inwestorów,
- prestiż i renoma organizatora rynku,
- promocja i rozpoznawalności firmy.
NewConnect jest odpowiedzią na potrzeby inwestorów
(instytucjonalnych i indywidualnych) zainteresowanych inwestycjami
o podwyższonym ryzyku, dającymi obietnicę ponadprzeciętnych
58
zysków. Do tej pory potrzeby innowacyjnych spółek z krótkim stażem
i inwestorów zainteresowanych inwestycjami w ten segment rozmijały
się - brakowało bezpiecznej platformy dokonywania transakcji.
NewConnect rozwiązuje ten problem. Zainteresowanie inwestycjami
w perspektywiczne spółki notowane na NewConnect wyrażają m.in.:
 inwestorzy indywidualni akceptujący wyższe ryzyko, szukający
inwestycji o ponadprzeciętnej stopie zwrotu,
 fundusze hedgingowe,
 fundusze zamknięte,
 firmy specjalizujące się w usługach asset management,
 fundusze private equity/venture capital.
Inwestorzy angażujący się na rynku NewConnect muszą mieć
świadomość, że wyższy potencjał wzrostu notowanych tu spółek
oznaczać będzie jednocześnie podwyższone ryzyko inwestycyjne. Ta
cecha rynku wynika ze specyficznego profilu rynku, grupującego spółki
o krótkiej
historii, działające
w najbardziej
zmiennym
i konkurencyjnym segmencie gospodarki, jakim są m.in. nowe
technologie.
Atutem NewConnect i nowością na polskim rynku kapitałowym
jest możliwość wprowadzenia akcji do obrotu poprzez ofertę prywatną,
(tzw. private placement) kierowaną do maksimum 99 podmiotów inwestorów instytucjonalnych i prywatnych. W tym przypadku,
niezależnie od wielkości emisji, dopuszczenie do obrotu odbywa się na
podstawie
krótkiego,
prostego
dokumentu
informacyjnego,
przygotowanego i zatwierdzonego przez Autoryzowanego Doradcę.
W tym przypadku okres przygotowania - od decyzji do pierwszego
notowania może trwać jedynie 2-3 miesiące, a więc znacznie krócej niż
na rynku regulowanym.
Etapy wprowadzania spółki na New Connect:
59
Źródło: materiały informacyjne GPW S.A.
Niski koszt i niewielkie wymogi formalne są bezspornym
atutem New Connect. W sytuacji, gdy spółka zdecyduje się na powyżej
zaprezentowana uproszczoną ścieżkę dopuszczeniową, koszty debiutu
będą niewielkie i wysoce konkurencyjne wobec innych form
finansowania innowacji. Emitent ponosi wprawdzie koszt korzystania
z usług Autoryzowanego Doradcy, ale może ubiegać się o refundację
tych kosztów z funduszy unijnych, przeznaczonych na finansowanie
usług szkoleniowych i doradczych dla sektora MSP. Opłaty za
notowanie na platformie New Connect są naliczane ryczałtowo
niezależnie od kapitalizacji spółki.
Drugim sposobem wprowadzenia akcji do obrotu jest oferta
publiczna. Spółka decydująca się na tę formę emisji podlega takim
60
samym procedurom dopuszczeniowym, jakie stosowane są dla rynku
regulowanego, w tym z koniecznością sporządzenia prospektu
emisyjnego i zatwierdzenia go przez Komisję Nadzoru Finansowego.
Dla ofert nie większych niż 2,5 mln euro rolę dokumentu
dopuszczeniowego może pełnić memorandum informacyjne podlegające kontroli KNF. Czas trwania formalności - od decyzji do
debiutu jest tu taki, jak na rynku regulowanym i może trwać 6-9
miesięcy.
Możliwość, a później gotowość spółki decydującej się na
wprowadzenie akcji na NewConnect drogą oferty prywatnej ocenia
niezależna firma, pełniąca rolę tzw. Autoryzowanego Doradcy, z którą
spółka podpisuje umowę o współpracy. Podmiot ten niejako udziela
poręczenia za spółkę, którą kieruje na NewConnect, a jego rolą jest
wspieranie jej w procesie przygotowań do debiutu oraz współpraca
przez minimum rok funkcjonowania na NewConnect. Tę rolę mogą
pełnić renomowane, wiarygodne firmy inwestycyjne, kancelarie
prawne, firmy audytorskie i firmy doradztwa finansowego. To, jaką
firmę spółka wybierze na Autoryzowanego Doradcę jest jej decyzją.
Listę Autoryzowanych Doradców będzie można znaleźć na stronie
internetowej www.NewConnect.pl . Autoryzowany doradca świadczy
następujące usługi:
a) czasie przygotowań do debiutu przygotowuje emitenta do
debiutu na NewConnect, w tym sporządza właściwy dokument
dopuszczeniowy i go zatwierdza),
b) w czasie notowań (przez minimum rok):
- doradza w zakresie funkcjonowania spółki na NewConnect
- wspiera emitenta w wypełnianiu obowiązków informacyjnych;
NewConnect z pewnością sprawi, że debiut stanie się realny dla
wielu spółek, które szybko się rozwijają i pragną jak najszybciej dać się
poznać na rynku kapitałowym. Skupienie w jednym miejscu młodych,
dynamicznych spółek powinno przynieść konkretne rezultaty w postaci
wzrostu nakładów na działalność w obszarze innowacyjnych technologii
i wdrażaniu efektów badań w projektach biznesowych. Nowy rynek
powinien także korzystnie wpłynąć na rozwój segmentu inwestorów
instytucjonalnych i indywidualnych akceptujących wyższe ryzyko
w oczekiwaniu potencjalnie wyższego zysku z inwestycji. NewConnect
ma zatem także szansę wzmocnić znaczenie rynku kapitałowego dla
gospodarki, stać się jej ważną częścią i komponentem tworzonego
w Warszawie regionalnego centrum finansowego Europy ŚrodkowoWschodniej.
61
2.5.10. Programy Ramowe Unii Europejskiej
7. Program Ramowy w zakresie badań i rozwoju
technologicznego (7.PR) jest największym mechanizmem finansowania
i kształtowania badań naukowych na poziomie europejskim. Jest to
program siedmioletni (2007-2013) o budżecie wynoszącym prawie 54
miliardów euro.
7.PR jest podstawowym instrumentem realizacji celu
strategicznego jaki wyznaczyła w marcu 2000 roku w Lizbonie Rada
Europejska: przekształcenie UE w najbardziej konkurencyjną
i dynamiczną, opartą na wiedzy gospodarkę na świecie, zdolną do
zapewnienia trwałego wzrostu gospodarczego, stworzenia liczniejszych
i lepszych miejsc pracy oraz zagwarantowania większej spójności
społecznej. Trójkąt wiedzy, który tworzą edukacja, badania i innowacje,
jest niezbędny do osiągnięcia tego celu.
Biorąc pod uwagę wyzwania stojące przed Europą 7.PR ma
następujące cele:
 wspieranie współpracy ponadnarodowej we wszystkich obszarach
badań i rozwoju technologicznego,
 zwiększenie dynamizmu, kreatywności i doskonałości europejskich
badań naukowych w pionierskich dziedzinach nauki,
 wzmocnienie potencjału ludzkiego w zakresie badań i technologii
poprzez zapewnienie lepszej edukacji i szkoleń, łatwiejszego
dostępu do potencjału i infrastruktury badawczej, wzrost uznania
dla zawodu naukowca oraz zachęcenie badaczy do mobilności
i rozwijania kariery naukowej,
 zintensyfikowanie dialogu miedzy światem nauki i społeczeństwem
w Europie celem zwiększenia społecznego zaufania do nauki,
 wspieranie szerokiego stosowania rezultatów i rozpowszechniania
wiedzy uzyskanej w wyniku działalności badawczej, finansowanej
ze środków publicznych.
2.5.11. Fundusze Unii Europejskiej
Pozyskanie środków zewnętrznych na finansowanie nowych technologii
dostępne jest w województwie Lubelskiem w ramach:
1. Regionalnego
Programu
Operacyjnego
Województwa
Lubelskiego na lata 2007-2013
2. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka
3. Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej
4. Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki
62
2.5.12. Inicjatywa Technologiczna
Inicjatywa Technologiczna jest przedsięwzięciem Ministra
Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Ukierunkowana jest ona na rozwój
nowych produktów i technologii w oparciu o polskie osiągnięcia
naukowo-techniczne. Nowatorskim elementem przedsięwzięcia jest to,
że jest adresowane do przedsiębiorców, w szczególności prowadzących
firmy małej i średniej wielkości, oraz tych zespołów badawczych, które
są bezpośrednio powiązane z działalnością przemysłową.
Celem przedsięwzięcia jest wdrożenie programu wsparcia
przedsięwzięć innowacyjnych na bazie osiągnięć polskiego potencjału
intelektualnego oraz finansowe wspieranie ciekawych pomysłów
proinnowacyjnych, które charakteryzują się możliwością wprowadzania
na rynek oraz posiadają wiarygodnego partnera ze strony biznesu
gotowego do ich wdrożenia (albo projektodawca posiada możliwości
i potencjał do samodzielnego wdrożenia i komercjalizacji pomysłu).
Inicjatywa Technologiczna skupia się na radykalnej zmianie
warunków współpracy środowiska biznesu ze środowiskiem naukowobadawczym. Ukierunkowana jest ona na wzrost innowacyjności opartej
na polskim potencjale intelektualnym. Środki własne nie są wymagane
do wzięcia udziału w przedsięwzięciu Inicjatywa Technologiczna.
Inicjatywa Technologiczna daje naukowcom możliwość
komercjalizacji ich innowacyjnych rozwiązań, a przedsiębiorców
zachęca do skorzystania z potencjału polskiej myśli naukowej.
Finansowanie badań aplikacyjnych w jednostkach naukowych
sprzyjać ma nie tylko współpracy z przemysłem, ale także powstawaniu
nowych firm innowacyjnych. Odrębna część przedsięwzięcia
poświęcona jest wsparciu instytucji pośredniczących w transferze
technologii. Założeniem jest to, aby współpraca między środowiskami
gospodarczym i naukowym stała się bardziej dynamiczna niż
dotychczas, a osiągnięcia nauki w większym stopniu mogły przyczynić
się do rozwoju gospodarczego Polski.
63
Marek Opielak
3.
Komercjalizacja
Politechniki Lubelskiej
badań
naukowych
na
przykładzie
Terminy: „innowacja”, „komercjalizacja”
Współcześnie za jeden z najważniejszych czynników rozwoju
społeczno-gospodarczego, również rozwoju regionów, są uznawane
szeroko rozumiane innowacje i innowacyjność.
Słowo „innowacja‖ pochodzi od łacińskiego „innovatis‖, czyli
odnowienie, tworzenie czegoś nowego. W Polsce słowo to definiowane
jest jako „wprowadzenie czegoś nowego, rzecz nowo wprowadzona,
nowość, reforma‖[1].
Pierwszy raz pojęcie innowacji do nauk ekonomicznych
wprowadził J. A. Schupeter. Według niego innowacja obejmuje:
• wprowadzenie nowego towaru, z jakim konsumenci nie mieli
jeszcze do czynienia, lub nowego gatunku jakiegoś towaru,
• wprowadzenie nowej metody produkcji jeszcze praktycznie nie
wypróbowanej w danej dziedzinie przemysłu,
• otwarcie nowego rynku, czyli takiego, na którym dany rodzaj
krajowego przemysłu uprzednio nie działał i to bez względu,
czy rynek ten istniał wcześniej, czy też nie,
• zdobycie nowego źródła surowców lub półfabrykatów i to
niezależnie od tego, czy źródło już istniało, czy też musiało być
dopiero stworzone,
• wprowadzenie nowej organizacji jakiegoś przemysłu, np.
stworzenie monopolu bądź jego złamanie [2].
Zdaniem P.F. Druckera: „Nie potrafimy jeszcze opracować
teorii innowacji. Wiemy już dostatecznie wiele, by móc stwierdzić,
kiedy, gdzie i jak szuka się w systematyczny sposób okazji do innowacji
oraz w jaki sposób ocenia się szanse ich powodzenia oraz ryzyko
w przypadku niepowodzenia. Wiemy wystarczająco dużo by
opracować, choć w zarysie praktykę innowacji‖ [3].
Komercjalizacja obejmuje szereg czynności prawnych
i finansowych (ustalenie zasad współpracy twórcy technologii
z potencjalnym producentem masowym) związanych z urynkowieniem
wypracowanego rozwiązania, w tym określenie potrzeb rynku,
określenie i zlecenie badań jakościowych (próba typu, badania
ekologiczne, możliwość dopuszczenia wyrobu na rynek, etc.) [4].
Powszechnie przyjmuje się, iż komercjalizacja technologii to całokształt
działań związanych z przenoszeniem danej wiedzy technicznej lub
organizacyjnej i związanego z nią know-how do praktyki gospodarczej
64
(wszelkiego rodzaju formy dyfuzji innowacji oraz edukacji technicznej),
a zatem proces zasilania rynku nowymi technologiami. Przekazywanie
to odbywa się z reguły w oparciu o wybraną podstawową koncepcję
strategii komercjalizacji [5]:
• sprzedaż praw własności,
• licencjonowanie,
• alians strategiczny,
• joint venture,
• samodzielne wdrożenie (spin-off, spin-out).
Współpraca uczelni z jej otoczeniem
Obecnie przewartościowaniu ulegają misja akademicka
i społeczna rola uczelni. Szkoły wyższe są na etapie przekształcania się
w uniwersytety III generacji – przedsiębiorcze uniwersytety – dla
których innowacyjność, obok tradycyjnych zadań: kształcenia i badań
naukowych, staje się istotną częścią działalności.
Dla Politechniki Lubelskiej jednym z najważniejszych obszarów
funkcjonowania jest współpraca z otoczeniem: władzami lokalnymi
oraz biznesem.
W dzisiejszej dobie współpraca nauki z biznesem to absolutna
konieczność, zarówno z punktu rozwoju przedsiębiorczości uczelni, jak
i komercjalizacji badań naukowych. Bez współdziałania nauki
i przemysłu nie możemy marzyć o innowacyjności i konkurencyjności
polskiej gospodarki. Nowoczesna gospodarka to bowiem „gospodarka
oparta na informacji, wiedzy, na technologiach naukochłonnych, na
zasobach niematerialnych i intelektualnych, na komunikacji
i współpracy, na sieciach i skupieniach‖ [6].
65
Politechnika Lubelska
Władze
lol
Biznes
lokalne
Według województw największe nasycenie ośrodkami
innowacji i przedsiębiorczości identyfikuje się na Śląsku (88),
Mazowszu
(67)
i
w Wielkopolsce
(65),
a
najmniejsze
w województwach: opolskim (17), lubuskim (22) i świętokrzyskim (24).
Lubelszczyzna ze wskaźnikiem 51 plasuje się na 6 miejscu. Liczba
ośrodków wynika z wielkości i potencjału gospodarczego
województwa, dynamiki procesów transformacji oraz zaangażowania
władz regionalnych i lokalnych [7].
Działalność ośrodków innowacji wymaga wielopłaszczyznowej
współpracy z instytucjami naukowymi i środowiskiem akademickim.
Owocuje to rożnymi formami powiązań instytucjonalnych lub
osobowych o formalnym (umowa, porozumienie) i nieformalnym
charakterze.
Politechnika Lubelska jako jedyna uczelnia techniczna
w Makroregionie Środkowo-Wschodnim prowadzi w szerokim zakresie
tematycznym badania naukowe oraz usługowe na rzecz podmiotów
gospodarczych. Należy podkreślić, że możliwości uczelni w zakresie
świadczenia prac badawczych i usług na rzecz otoczenia są
wykorzystywane ciągle w stopniu niezadowalającym.
Według danych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
20% polskich przedsiębiorców nie wie o możliwościach współpracy ze
środowiskiem naukowym, prawie 40% firm nie wie, jak dotrzeć do
ośrodków naukowych zainteresowanych komercjalizacją badań, tylko
66
10% firm widzi we współpracy z naukowcami szanse zwiększenia
możliwości eksportowych i podniesienie innowacyjności [8].
Dane te wzbudzają zdziwienie, ponieważ wśród teoretyków,
jak i praktyków biznesu panuje zgoda, że obecnie jednym z kluczowych
czynników
konkurencyjności
przedsiębiorstw
są
innowacje.
W. Grudzewski i I. Hejduk uważają, że „dzięki innowacjom następuje
poprawa i unowocześnienie procesów wytwórczych, podniesienie
produktywności, wydajności i jakości pracy, wzrost jakości wyrobów
i ich konkurencyjności, zwiększenie ogólnej sprawności i efektywności
działania, udoskonalenie organizacji i metod pracy, zlikwidowanie
barier i aktywizacja zasobów, poprawa bezpieczeństwa i warunków
pracy, zastępowanie pracy żywej w efekcie lepszej organizacji i wyższej
wydajności opartej na bogatszym i bardziej nowoczesnym wyposażeniu
technicznym; zwiększenie zdolności eksportowych itp.‖ [9].
Do zasadniczych problemów/barier, o charakterze ogólnym,
uniemożliwiających sprawne działanie systemu komercjalizacji zaliczyć
można [10]:
 niechęć środowiska naukowego do działań komercjalizacyjnych
i do współpracy z biznesem, co głównie wynika z braku
rozwiązań systemowych,
 małe zainteresowanie tworzeniem firm technologicznych, co
głównie związane jest z wysokimi kosztami i ryzykiem,
 niski budżet, brak dostatecznego wsparcia finansowego CTT, co
zmusza je do działalności komercyjnej, na ogół luźno związanej
z celami strategicznymi,
 zawiłe procedury prawne transferu i komercjalizacji technologii,
 niedostateczna współpraca z lokalnymi i regionalnymi
instytucjami,
 ograniczony popyt na nowoczesne produkty i technologie,
 zła sytuacja gospodarcza w regionie, marazm i zastój,
 niska podaż projektów do komercjalizacji.
Warto w tym miejscu zapoznać się z opinią Pana Macieja
Manieckiego, Prezesa Zarządu Rady Przedsiębiorczości Lubelszczyzny,
a jednocześnie członka Konwentu Politechniki Lubelskiej na temat
barier utrudniających współpracę uczelni i podmiotów gospodarczych:
„Uważam, że są dwie grupy barier. Pierwsza to bariera mentalna, braku
zaufania i zrozumienia między tymi środowiskami. Druga bariera jest
czysto organizacyjna i strukturalna. Brak jest wypracowanych modeli
i organizacji transferu wiedzy, które można powszechnie stosować. Jest
wielu przedsiębiorców, którzy chcieliby współpracować z uczelniami,
ale nie wiedzą jak się do tego zabrać, od czego zacząć i do kogo się
67
zgłosić. Te bariery są po stronie uczelni, ale też dotyczą
przedsiębiorców.
Zdaniem przedsiębiorców, uczelnie nie przystosowały się do
nowych, rynkowych warunków, ciągle są postrzegane jako centra
edukacyjne i dydaktyczne, a nie ośrodki naukowo-badawcze
i rozwojowe, których celem jest komercjalizacja działalności. Z punktu
widzenia przedsiębiorców i chyba samorządu województwa,
życzylibyśmy sobie, żeby te badania były motorem rozwoju.
Jeśli mówimy o barierach strukturalnych, to są one również po
stronie przedsiębiorstw. Jeśli wdrażają nowe technologie, to takie, które
są powszechnie dostępne, a nie trafiają z interesującymi ich problemami
bezpośrednio do uczelni. Brak jest takiego bezpośredniego
zapotrzebowania ze strony przedsiębiorców do czerpania wiedzy
i rozwiązań innowacyjnych. Jest też za mało zachęt dla
przedsiębiorców, by inwestowali w prace badawczo-rozwojowe.
Trochę ta sytuacja się zmienia wraz z napływem środków unijnych, ale
to ciągle za mały bodziec. Po okresie transformacji te dwa środowiska
żyją w innych światach. Wielu przedsiębiorców, jeśli już chce
skorzystać z pomocy pracownika naukowego, to robi to w sposób
nieformalny, wykorzystując swoje prywatne kontakty. Przedsiębiorcy
uważają też, że jeśli wyniki badań nie przełożą się na efekt rynkowy, to
nie widzą sensu takiej współpracy, a tym bardziej inwestowania w nią‖.
Mimo wielu problemów i przeciwności współpraca politechniki
z otoczeniem gospodarczym rozwija się, przybierając konkretne sumy.
Całkowita wartość prac realizowanych na zlecenia w roku 2009
wynosiła 2 896 100,62zł, w stosunku do sumy 1 402 513,86zł
odnotowanej w roku 2008. Oznacza to ponad 100% wzrost środków
pozyskanych przez uczelnię w ramach tej formy działalności naukowobadawczej. Sukces ten zawdzięczany jest niemal wyłącznie Wydziałowi
Elektrotechniki i Informatyki, który zrealizował w tym zakresie prace
badawcze na łączną kwotę 2 033 711,53zł (co stanowi 70,2% całości
kosztów prac). Na uwagę zasługuję wzrost o 17,8% środków
finansowych przeznaczonych na działalność naukowo-badawczą
w stosunku do roku poprzedniego. Ilościowo kwoty przeznaczone na
badania przedstawiały się następująco: 13 751 240,17 zł w roku 2009,
w stosunku do 11 675 151,32zł w roku 2008.
Na polu współpracy z sektorem przemysłowym uczelnia ma
pozytywne doświadczenia. Podstawową formą nawiązania kontaktów są
umowy o współpracy. Politechnika w ostatnich kilku latach podpisała
stosowne porozumienia m.in. z:
• Lubelskim Parkiem Naukowo-Technologicznym,
• Lubelskim Węglem „Bogdanka‖ SA,
68
• firmą RADWAG z Radomia,
• Lubelskim Przedsiębiorstwem Energetyki Cieplnej Sp. z o.o.
• Lubzel Dystrybucja Sp. z o.o.
• MPWiK Sp. z o.o.
Najczęściej współpraca ta dotyczy:
• działań wspierających organizację praktyk studenckich, staży
zawodowych z możliwością zatrudnienia,
• umożliwienia nauczycielom akademickim odbywania staży
zawodowych w przedsiębiorstwie,
• wspólnego ustalania tematów prac inżynierskich, magisterskich
i doktorskich,
• prowadzenia wspólnych badań naukowych i prac rozwojowych
ukierunkowanych na bezpośrednie zastosowanie w gospodarce,
• organizacji wspólnych prezentacji, sympozjów, konferencji.
Współpraca przynosi wymierne efekty: modernizację bazy
naukowej, badania, wdrażania i komercjalizację nowych technologii,
współpracę z partnerami przemysłowymi, rozwój współpracy
międzynarodowej w zakresie badań naukowych, edukacji i współpracy
w sektorze przemysłowym.
Spektakularne sukcesy naszych naukowców
W 2007 r. oficjalnie zainaugurowane zostało na warszawskiej
giełdzie nowe rządowe przedsięwzięcie „Inicjatywa technologiczna‖
(IniTech). Pierwszym projektem, który został podpisany w ramach tej
inicjatywy była umowa Politechniki Lubelskiej z D.T. Gas System
Spółka Jawna z Poznania. Umowa dotyczy współpracy naukowobadawczej w zakresie prac związanych z zasilaniem gazowym do
silników spalinowych.
W roku 2005 przyznana została Nagroda Gospodarcza
Wojewody Lubelskiego dla zespołu pracowników PL i Lubelskiej
Wytwórni Dźwigów Osobowych LIFT-SERVICE SA pod
kierownictwem prof. Jana Kolano za opracowanie mikroprocesorowego
sterownika przeznaczonego do układów sterowania napędów dźwigów
osobowych.
Przykłady dobrych praktyk
W 2009 r. powołane zostało Konsorcjum Naukowe skupiające
następujące instytucje: Politechnikę Lubelską, Katolicki Uniwersytet
Lubelski Jana Pawła II, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie oraz
Instytut Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki.
Celem Konsorcjum jest integracja środowiska naukowego w działaniach
prowadzonych na rzecz zrównoważonego rozwoju regionalnego, ze
69
szczególnym uwzględnieniem badań naukowych i prac rozwojowych,
monitoringu środowiska, nowoczesnych technologii.
Główny przedmiot badań stanowią zagrożenia materiałami
niebezpiecznymi, w tym azbestem.
Do zadań Konsorcjum należy:
 stworzenie platformy współpracy w celu realizacji wspólnych
projektów,
 aplikowanie o zewnętrzne środki finansowe na zakup wyposażenia
laboratoryjnego
i prowadzenie badań naukowych,
 upowszechnianie wyników prowadzonych w ramach Konsorcjum
wspólnych badań, powoływanie oraz nadzór nad jednostkami
odpowiedzialnymi za zarządzanie i wdrażanie wspólnych
projektów.
Instytut Informatyki Wydziału Elektrotechniki i Informatyki PL
podjął się realizacji usługi badawczo-rozwojowej na rzecz małego
przedsiębiorstwa z branży informatycznej, w ramach programu pod
nazwą „Bon na innowacje‖, ogłoszonego przez Polską Agencję
Rozwoju Przedsiębiorczości.
Usługa dotyczyła diagnozy i przebudowy procesów
wytwarzania oprogramowania w przedsiębiorstwie oraz opracowania
metody szacowania wielkości projektów informatycznych na wstępnych
etapach ich realizacji. Pomimo niewielkiego rozmachu projektu
(dofinansowanie netto wyniosło 15 tys. złotych), osiągnięte efekty oraz
nawiązanie ścisłej współpracy z przedsiębiorstwem z pewnością
zaowocują dalszymi pracami.
Pracownicy ówczesnego Wydziału Inżynierii Budowlanej
i Sanitarnej PL na podstawie umowy z firmą Emax SA przeprowadzili
badania i opracowali ekspertyzy techniczne obiektów zlokalizowanych
na terenie Cementowni Chełm. Przedmiotem prac były: fundamenty pod
piece obrotowe, słupy żelbetowe hali węgla i surowców oraz żelbetowe
silosy na cement i popioły lotne.
Zespół Katedry Inżynierii Materiałowej przy ścisłej współpracy
z WSK PZL Świdnik SA. prowadzi badania dotyczące innowacyjnych
rozwiązań w zakresie zaawansowanych materiałów kompozytowych
wdrażanych w przemyśle lotniczym. Chodzi o następujące typy
materiałów stosowanych do budowy konstrukcji lotniczych: inteligentne
(typu SMART) oraz laminaty włóknisto-metalowe. Rolą pracowników
Politechniki jest wytwarzanie i diagnozowanie stanu struktury
kompozytów w procesie ich wytwarzania i eksploatacji.
W Katedrze Mechaniki Budowli na zlecenie Instytutu
Badawczego Dróg i Mostów została wykonana praca badawcza pt.
70
„Analiza dynamiczna konstrukcji mostu Krasińskiego w Warszawie‖.
Celem pracy było wyznaczenie charakterystyk dynamicznych
projektowanego mostu łukowego w ciągu Trasy Krasińskiego
w Warszawie.
Ponadto:
 doświadczalny system monitorowania i diagnozowania pracy
przekładni głównej i końcowej śmigłowca PZL SW-4; projekt
z WSK PZL Świdnik SA.
 uruchomienie produkcji noży obrotowych z zastosowaniem metody
walcowania poprzeczno-klinowego; projekt z GONAR-BIS
z Katowic.
 opracowanie i wdrożenie elektronicznego układu sterowania pracą
lotniczą silnika tłokowego dużej mocy K9-E; projekt z PZL Kalisz,
 zwiększenie efektywności produkcji biogazu; współpraca z MPWiK
w Puławach.
Obiecująco zapowiada się współpraca pracowników Wydziału
Inżynierii Środowiska z Urzędem Miasta, MPWiK z Lublina i Puław,
MEGATEM z Lublina oraz MPO-SITA dotycząca realizacji programu
rekultywacji wysypiska ze szczególnym uwzględnieniem redukcji
emisji gazów cieplarnianych z wysypisk. Lublin jest bowiem
przodującym ośrodkiem w skali kraju w zakresie odzysku energii
z odpadów.
Jednostki innowacji
W Politechnice Lubelskiej powstały uczelniane ośrodki
innowacji, które stały się trwałymi elementami struktury organizacyjnej
uczelni z jasno zdefiniowanymi zadaniami oraz zapleczem ludzkim
i technicznym niezbędnym do ich realizacji. Stanowią one ważny
element łączący naukę z gospodarką, działając na styku nauki i biznesu.
Ich działania koordynuje prorektor ds. rozwoju uczelni.
Biuro Rozwoju i Kooperacji Politechniki Lubelskiej jest nową
jednostką, działającą niecały rok.
Jego celem jest współpraca
z jednostkami organizacyjnymi PL w zakresie pozyskiwania
zewnętrznych
środków
finansowych
oraz
współpraca
z przedsiębiorcami i innymi potencjalnymi partnerami Uczelni.
Biuro Rozwoju i Kooperacji służy poprzez swoje działania
i projekty zarówno rozwojowi Politechniki, jak również budowaniu
współpracy uczelni z innymi podmiotami. W szczególności zadania
Biura obejmują m.in., gromadzenie informacji na temat programów
i funduszy europejskich oraz udzielanie jednostkom organizacyjnym PL
informacji o możliwościach udziału w programach. BRiK będzie
również organizować spotkania i szkolenia z zakresu np. procedury
71
aplikacyjnej i realizacji projektów UE oraz oferować swą pomoc
w zakresie przygotowywania wniosków i realizacji projektów.
Docelowo Biuro ma również gromadzić dokumentację dotyczącą
udziału jednostek PL w programach finansowanych przez UE oraz
monitorować realizację projektów w PL.
Innym obszarem działalności Biura Rozwoju i Kooperacji jest
współpraca z instytucjami partnerskimi oraz pozyskiwanie partnerów do
realizacji wspólnych przedsięwzięć. Zadanie to obejmuje także
współpracę z przedsiębiorcami w zakresie realizacji wspólnych
projektów oraz oferty Politechniki dla biznesu oraz współpracę
z jednostkami samorządu terytorialnego w województwie lubelskim. Już
zgłaszają się firmy np. Związek Prywatnych Pracodawców
Lubelszczyzny LEWIATAN, który chce nawiązać z nimi współpracę
i przygotować wspólnie projekty unijne.
Wszystkie wskaźniki informujące o działalności jednostki, czyli
liczba spotkań, konsultacji, ewentualnych rozwiązań czy też wdrożeń są
imponujące.
Biuro Rozwoju i Kooperacji PL udostępniło zainteresowanym
sposób zgłaszania zapytań oraz problemów, które mogłyby być
rozwiązane przez pracowników Politechniki Lubelskiej. Obok
dotychczasowej Oferty dostępnej w formie książkowej i pdf, a także
ofertowej
bazy danych pod
adresami
www.brik.pollub.pl
i www.oferta.pollub.pl, strona BRiK wzbogaciła się o aktywny
formularz (rys. 3.1.).
Dotychczasowy serwis na stronie BRiK pozwalał na
przeszukiwanie oferty PL zawierającej badania, analizy, ekspertyzy,
usługi oraz szkolenia oferowane przez poszczególne jednostki PL.
Dawała ona pewien obraz o prowadzonej przez Uczelnię działalności
jednostkom zainteresowanym współpracą z nią przy planowaniu
projektów badawczych, wdrażaniu nowych technologii czy wspólnym
aplikowaniu o dofinansowanie w ramach projektów wspieranych ze
środków Unii Europejskiej.
72
Rys. 3.1. Formularz BRiK
Nowy aktywny formularz rozszerzy funkcjonalność strony
BRiK, pozwalając na wysyłkę zapytań przez przedsiębiorców
i nawiązywanie kontaktu z Biurem za pośrednictwem tej wygodnej
i niezobowiązującej formy komunikacji, bez konieczności wysyłki
e-maila czy też telefonowania. Oprócz opisu problemu, formularz
zawiera segmenty, w których można podać propozycję Wydziału –
adresata zapytania oraz proponowany termin wykonania zlecenia.
Strona Biura Rozwoju i Kooperacji oferuje także analogiczny
formularz dotyczący zgłaszania przez firmy propozycji problemów
(tematów), które mogą być rozwiązane w ramach realizowanych
w Politechnice zamawianych prac magisterskich, inżynierskich czy
doktorskich. Szablon posiada sekcje dotyczące tematyki pracy, opisu
problemu, proponowanego Wydziału i terminu. Tworzona na bazie
zgłoszeń baza danych przekazywana będzie do wydziałów i osób
podanych do kontaktu w ofercie dla biznesu. Powyższe serwisy
prowadzone przez Biuro Rozwoju i Kooperacji Politechniki Lubelskiej
pozwolą tej jednostce zaoferować przedsiębiorcom bardziej
wszechstronne pośrednictwo w kontaktach z jednostkami Uczelni.
Zasadnicza część Oferty powstała w ramach zakończonego
niedawno projektu NIMB - Nauka, Innowacje, Marketing, Biznes,
realizowanego przez Politechnikę Lubelską w partnerstwie
z Uniwersytetem Jagiellońskim – Centrum Innowacji, Transferu
73
Technologii i Rozwoju Uniwersytetu (CITTRU). Zachęcam Państwa do
zapoznania się z interesującymi materiałami ze szkoleń prowadzonych
w ramach projektu, dostępnymi na jego stronie internetowej
(www.nimb.pollub.pl). Szkolenia te dotyczyły m.in. własności
intelektualnej, transferu technologii, efektywnej komercjalizacji
wynalazków i finansowania innowacyjności.
Szczególnej uwadze polecane są archiwalne wydawnictwa
projektowe: publikację Jak założyć firmę na uczelni oraz kwartalny
Biuletyn NIMB, poświęcony zagadnieniom z pogranicza nauki
i biznesu, ciekawym studiom przypadków, a nadal stanowiący
doskonałe źródło wiedzy dla osób, które chciałyby pogłębić swoją
wiedzę nt. komercjalizacji wyników badań naukowych, zarządzania
projektami czy pozyskiwania kapitału na badania. Ww. publikacje
dostępne są na stronie projektu oraz pod adresem www.brik.pollub.pl
w zakładce pliki do pobrania.
Centrum Innowacji i Zaawansowanych Technologii powstało
w celu wzmocnienia i usprawnienia działań Politechniki Lubelskiej
w zakresie promocji nowych technologii, promowania i wdrażania
wyników prac naukowych oraz lepszego wykorzystania potencjału
intelektualnego i technicznego uczelni.
Centrum rozpoczęło działalność z dniem 1 września 2006 r. Do
zakresu działania Centrum należy w szczególności:
 organizowanie i realizacja badań i usług technicznych oraz
pośrednictwo w ich realizacji przez jednostki Uczelni,
 świadczenie usług naukowo-badawczych, szkoleniowych
i promocyjnych oraz pośrednictwo w ich realizacji przez jednostki
Uczelni,
 świadczenie
usług
dydaktycznych
o
charakterze
interdyscyplinarnym i specjalistycznym,
 promocja i upowszechnianie osiągnięć nauki i techniki w zakresie
nowych technologii, konstrukcji i innowacji,
 stymulowanie bezpośredniej współpracy pomiędzy uczelnią
i przedsiębiorstwami poprzez działalność informacyjną, doradczą
i szkoleniową,
 inicjowanie,
udział
oraz
pomoc
w
opracowywaniu
międzynarodowych programów badawczych oraz programów
edukacyjnych dla kadry kierowniczej,
 nauczycieli akademickich i inżynierów, dotyczących jakości,
przedsiębiorczości i kultury pracy,
 współpraca z instytucjami rządowymi i prywatnymi, placówkami
naukowymi, stowarzyszeniami i fundacjami w kraju i za granicą
74
w dziedzinach
mających
związek
z
kształceniem
i upowszechnianiem działań projakościowych i proinnowacyjnych,
 inspirowanie tworzenia sieciowych powiązań małych i średnich
przedsiębiorstw z uczelnią oraz z innymi jednostkami badawczorozwojowymi,
 opracowanie i wdrożenie innowacyjnej bazy danych
umożliwiającej poszukiwanie informacji o ekspertach naukowych,
projektach badawczych i dostępnej, specjalistycznej aparaturze,
 opracowywanie i koordynowanie strategicznych programów
Politechniki Lubelskiej związanych z ekonomiczno-społecznym
rozwojem uczelni,
 wspieranie myśli naukowej odnoszącej się i wykorzystującej
szeroko rozumiane nowe technologie, które mogą stanowić
konkurencję dla rozwiniętych badań i wdrożeń przedsiębiorców,
 stymulacja
rozwoju
przedsiębiorczości,
zwłaszcza
w województwie lubelskim,
 doskonalenie istniejących produktów i wprowadzanie nowych,
 certyfikacja wyrobów i procesów na podstawie uprawnień,
 usługi doradcze w zakresie usprawniania i poszerzania bazy
technologicznej przedsiębiorstwa,
 ciągły monitoring instytucji naukowo-badawczych w celu
identyfikacji
projektów
techniczno-technologicznych
posiadających potencjalne możliwości komercjalizacji na rynku,
 współdziałanie z jednostkami transferu technologii oraz
inkubatorami przedsiębiorczości oraz działalność własna w tym
zakresie,
 sprzedaż i nieodpłatne przekazywanie wyników badań i prac
rozwojowych przedsiębiorcom.
Dnia 29 października 2009 r. podpisano umowę z Polską
Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości dotyczącą dofinansowania
budowy Centrum Innowacji i Zaawansowanych Technologii PL
w ramach projektu dofinansowanego ze środków Unii Europejskiej
(Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego) w ramach Programu
Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej 2007–2013. Całkowita
wartość projektu wynosi ponad 78 mln zł.
Opis projektu
Celem projektu jest budowa budynku Centrum Innowacji
i Zaawansowanych Technologii PL wraz z infrastrukturą techniczną,
w którym znajdować się będzie łącznie ponad 30 wysoko
wyspecjalizowanych laboratoriów i pracowni dydaktyczno-badawczych.
75
Zbudowany zostanie również parking. Inwestycja obejmować będzie
pięć laboratoriów z zakresu technologii budowlanej, w szczególności
z zakresu materiałów dla budownictwa i drogownictwa (nieistniejące
aktualnie w tej części Polski), fizyki cieplnej i akustyki budowli,
geotechniki. Ponadto w Centrum znajdzie się dwadzieścia siedem
laboratoriów z zakresu technologii informatycznej, takich jak: sieć
informatyczna,
teleinformatyka,
informatyka
i
diagnostyka
przemysłowa, odnawialne źródła energii, nanotechnologia i materiały
dla elektroniki, technologie jonowe, budowa aparatów elektrycznych,
elektrotechnologia w przemyśle rolno-spożywczym, rozproszone
systemy pomiarowe. Umieszczone zostaną tam również laboratoria
z zakresu automatyki przemysłowej i napędów, nowoczesnych
technologii wytwarzania (techniki wiórowe i bezwiórowe), badań
materiałów konstrukcyjnych (z uwzględnieniem biomateriałów,
materiałów kompozytowych, powłokowych, polimerowych), badań
pojazdów samochodowych i ich jednostek napędowych, ze szczególnym
uwzględnieniem paliw alternatywnych, a także laboratoria
niezawodności maszyn i urządzeń. Uzupełnieniem laboratoriów będzie
pracownia badań patentowych i informacja naukowo-techniczna służąca
wprowadzaniu nowoczesnych rozwiązań do procesu dydaktycznego jak
i przygotowaniu studentów do aktywnego wykorzystywania wiedzy
w przyszłej pracy.
Lubelskie Centrum Transferu Technologii PL utworzone zostało
w 2007 r. Do jego zadań należy w szczególności:
 sprzedaż lub nieodpłatne przekazywanie wyników badań i prac
rozwojowych do zainteresowanych podmiotów zewnętrznych;
 świadczenie usług informacyjnych, doradczych i szkoleniowych
z zakresu transferu technologii, techniki, organizacji oraz
zarządzania i sterowania produkcją;
 popularyzowanie wiedzy i promocja osiągnięć z zakresu szeroko
rozumianej problematyki technologii i organizacji wytwarzania,
powstałych w Politechnice Lubelskiej;
 popieranie
i
wspomaganie
działań
na
rzecz
restrukturyzacji systemów wytwarzania;
 inicjowanie i rozwijanie bezpośredniej współpracy między
uczelnią a przedsiębiorcami w zakresie techniki, organizacji,
zarządzania i sterowania produkcją;
 tworzenie powiązań małych i średnich przedsiębiorstw
z Uczelnią oraz z jednostkami o charakterze badawczym
w zakresie transferu wiedzy i technologii;
 współpraca z jednostkami administracji centralnej i samorządu
terytorialnego w zakresie transferu technologii;
76

organizowanie konferencji, sympozjów, targów oraz współpracy
międzynarodowej w zakresie transferu wiedzy i technologii;
 udział w gromadzeniu, opracowywaniu i udostępnianiu dla
potrzeb organizacji gospodarczych, naukowych oraz instytucji,
danych dotyczących rozwoju idei jakości, transferu technologii
i przedsiębiorczości;
 monitorowanie i ocena potencjału technologicznego i potrzeb
przedsiębiorstw w zakresie innowacyjności;
 współpraca z Centrum Innowacji i Zaawansowanych Technologii
Politechniki Lubelskiej.
W celu dostosowania wyników badań naukowych do wdrożenia
ich w przemyśle LCTT powołuje liczne zespoły badawcze.
Lp.
Nazwa
projektu
Firma
Zespół badawczy
Finansowan
Uwagi
ie
SMF
Poland
prof. Zinowij Stock
a – Politechnika
Lwowska
inż.
Alessandro Candi –
Włochy
dr Curetti Glanco –
ALTACOMSzwajc
aria
zespół
konstruktorów SMF
Dofinansow
anie w
ramach
projektu
12500
In Tech IM
NiSzW
Badania
zakończone,
montowane są
2 maszyny
prototypowe
SMF
Poland
prof. Stanisław
Płaska –
Politechnika
Lubelska
dr Paweł Stączek –
Politechnika
Lubelska
Dofinansow
anie w
ramach
projektu
12500
In Tech IM
NiSzW
Badania
zakończone,
wyprodukowa
no i sprzedano
kilkanaście
układów
sterowania
Technologia o
SMF
pakowań HOT
Poland
FILL
prof. Stanisław
Płaska –
Politechnika
Lubelska
dr Marcin Bogucki
– Politechnika
Lubelska
dr inż. Piotr
Wolszczak –
Politechnika
Lubelska
prof. Dobiesław
Nazimek UMCS
Lublin
Dofinansow
anie w
tamach
projektu
12500 In
Tech I
MNiSzW
Badania w
toku
1
Konstrukcja
wysokowydaj
nego zespołu
zamykającego
.
2
Układ
sterowania
temperaturą
zespołu
uplastyczniają
cego
3
77
4
5
6
Technologia
plazmowych
powłok
SMF
uszczelniający Poland
ch
opakowania
dr Piotr Mazurek
ET TAICHUNG –
Taiwan
dr Pierre Flecher FP
T Niemcy
dr
Roman Szeremieta
– Politechnika
Lwowska
Konstrukcja
urządzenia do
dozowania i
pokrywania
materiałem
katalitycznym
węgla
SMF
Poland
prof. Dobiesław
Nazimek
dr Piotr Mazurek
SMF Poland
zespół
konstruktorów SMF
Technologia
powłok
plazmowych
na
narzędziach
skrawających
J. G.
Serwice
G. Reszka
prof. Stanisław
Płaska
dr Piotr Mazurek
Dofinansow
anie w
tamach
projektu
―12500 In
Tech I‖
MNiSzW
SMF Poland
J. G
.Serwice
G.Reszka
Badania w
toku
Zbudowany
prototyp
Badania w
toku
W 2009 roku LCTT było współorganizatorem 5 giełd
kooperacyjnych (brokerage eventów) o charakterze międzynarodowym.
Ponadto pracownicy LCTT aktywnie działają i uczestniczą
w spotkaniach Grup Sektorowych: Inteligentna Energia – 2 spotkania
oraz ICT – 2 spotkania, które zaowocowały propozycjami udziału w
kilku projektach naukowo-badawczych o zasięgu międzynarodowym.
W 2009 r. uczestniczono również w 12 konferencjach, targach
i wystawach w celu promowania ośrodka oraz jego klientów, podczas
których przedstawiono 8 prezentacji na tematy związane
z innowacyjnością i transferem technologii.
Duże nadzieje uczelnia pokłada w powołanym w kwietniu
2009r. Konwencie Politechniki Lubelskiej, pełniącym rolę organu
opiniodawczo-doradczego, mającego służyć zacieśnieniu współpracy
naszej uczelni z przedsiębiorstwami i instytucjami naszego rejonu. Do
kompetencji Konwentu należy:
 wyrażanie wniosków, opinii w zakresie kierunków rozwoju
i programów dydaktycznych uczelni;
 podejmowanie inicjatyw służących nawiązywaniu i pogłębianiu
współpracy uczelni z podmiotami gospodarczymi oraz organami
władzy państwowej i samorządu terytorialnego w zakresie
kształcenia studentów, studiów podyplomowych, doktoranckich
oraz badań naukowych;
78


podejmowanie inicjatyw służących rozwojowi studenckich praktyk
dyplomowych zawodowych oraz ułatwiających start zawodowy
absolwentów uczelni;
wspieranie organizacyjne, logistyczne i finansowe uczelni
w zakresie realizacji przedsięwzięć rozwojowych, w tym służących
powiększaniu i modernizacji bazy materialnej.
Wynalazki, patenty
Podejmowana przez pracowników uczelni działalność
gospodarcza ma najczęściej na celu komercjalizację wyników ich badań
naukowych, czyli praktyczne wykorzystanie dorobku naukowego
w biznesie.
W zależności od stawianych sobie celów, możliwości
finansowych, a także specyfiki posiadanych wyników prac badawczych
ścieżka komercjalizacji może mieć postać:
 sprzedaży lub przekazania praw autorskich,
 sprzedaży licencji w zakresie wykorzystywania posiadanych
wyników prac naukowych,
 komercjalizacji wyników badań poprzez założenie własnej firmy.
Podstawowe formy przekazywania do przemysłu rozwiązań
innowacyjnych to udzielanie licencji na korzystanie z wynalazków oraz
cesja praw do patentu. Dotychczas kontakty z biznesem inicjowane były
głównie przez jednostki, w których powstawały wynalazki.
Przedsiębiorczość i komercjalizacja know-how wpisana jest
w oficjalne akty wewnętrzne uczelni. W 2010 r. opracowany został
„Regulamin ochrony i korzystania z własności intelektualnej
w Politechnice Lubelskiej‖. Dokument ten ma na celu ustanowienie
w uczelni zasad ochrony prawnej powstałym wynikom prac
intelektualnych oraz wspieranie inicjatyw zmierzających do transferu
wiedzy i technologii ze środowiska akademickiego do środowiska
gospodarczego, a także zapewnienie opieki twórcom wyników prac
intelektualnych dokonanych w uczelni poprzez:
 ustalenie przyjaznych procedur dokonywania zgłoszeń wyników
prac intelektualnych;
 zapewnienie
fachowego
opracowywania
dokumentacji
zgłoszeniowej celem ochrony w urzędach patentowych;
 sprzyjanie wszelkim poczynaniom twórców, których celem jest
transfer ich rozwiązań do środowiska gospodarczego;
 ustalenie godziwego wynagradzania twórców z tytułu
komercyjnego wykorzystania wyników prac intelektualnych;
79

uwzględnianie osiągnięć wdrożeniowych w trakcie okresowej oceny
dorobku naukowego.
Dotychczas politechnika uzyskała 695 ochron, z czego 528
patentów i 167 praw ochronnych na wzory użytkowe. W 2010 roku
uczelnia zgłosiła do Urzędu Patentowego 39 projektów wynalazczych
w celu uzyskania ochrony oraz uzyskała 16 praw ochronnych.
Znamienne jest to, że coraz częściej podmioty gospodarcze
zainteresowane są naszymi wynalazkami i patentami. Przykładami
mogą być:
 Patent naukowców pod kierunkiem prof. Jana Kukiełki, który
kupiło Świętokrzyskie Przedsiębiorstwo Robót Drogowych „Trakt‖
Sp. z o.o. w Kielcach. Wynalazek dotyczy zwiększania stabilności
górnej warstwy nawierzchni drogowych.
 Licencje do uzyskanych patentów na wynalazki dotyczące
wykorzystania w przetworzonej w ogniwach słonecznych energii,
które kupiły 3 firmy. Twórcą wynalazków jest prof. Jan Kolano
z Katedry Napędów i Maszyn Elektrycznych.
Pierwszy patent na wynalazek uzyskany na rzecz uczelni
o numerze 64767 z 1972 r., roku pochodził z Wydziału Mechanicznego
i dotyczył „Sposobu badania stanu technicznego maszyn tłokowych,
zwłaszcza silników spalinowych tłokowych, czterosuwowych
i urządzenia do stosowania tego sposobu‖ autorstwa Jerzego
Budzyńskiego.
Specjalistyczną pomoc w zakresie prawnej ochrony projektów
wynalazczych dokonanych przez pracowników i studentów
w Politechnice świadczy Ośrodek Wynalazczości i Ochrony Własności
Intelektualnej PL. Pracownicy Ośrodka zajmują się udzielaniem porad
w zakresie prawa własności przemysłowej pracownikom i studentom
Politechniki Lubelskiej oraz osobom i instytucjom spoza Uczelni. Jest
największym ośrodkiem informacji patentowej w regionie lubelskim,
posiadającym pełne zbiory opisów patentowych wynalazków
zarejestrowanych w Urzędzie Patentowym RP oraz zbiory wydawnictw
UPRP, w tym „Biuletyn UP‖ zawierający wykazy wraz ze skrótami
opisów zgłoszonych do ochrony przedmiotów własności przemysłowej
oraz „Wiadomości UP‖ zawierające decyzje o udzielonych ochronach.
Ośrodek udostępnia również materiały informacyjne otrzymane od
UPRP dotyczące własności przemysłowej m.in. „Poradnik wynalazcy‖
i inne.
Szczególna rola w obszarze ochrony własności intelektualnej
w uczelni
przypada
rzecznikowi
patentowemu,
który jest
pełnomocnikiem uczelni przed Urzędem Patentowym oraz sądami
powszechnymi (w sprawach własności przemysłowej), przygotowuje
80
i sporządza dokumentację zgłoszeniową. Dokumentacja wykonywana
jest w oparciu o materiały dostarczone przez twórców projektów
wynalazczych, konsultacje z twórcami oraz poszukiwania w literaturze
patentowej. Dokumentacja wysyłana do Urzędu Patentowego RP jest
przygotowana zgodnie z wymogami aktualnych przepisów „Prawa
własności przemysłowej‖.
Podczas XVIII Giełdy Polskich Wynalazków Wyróżnionych na
Światowych Wystawach w 2010 r., która odbyła się 7 marca 2011 r.
w Muzeum Techniki w Warszawie, naukowiec z Politechniki Lubelskiej
został wyróżniony za aktywność w dziedzinie promocji wynalazków za
granicą. Chodzi o Złoty Medal, którym jury nagrodziło rozwiązanie
autorstwa dr inż. Tomasza Klepki pt.: „Sposób i urządzenie do badania
elementów polimerowych przy oddziaływaniach ślizgowych‖ na IV
Międzynarodowej Warszawskiej Wystawie Innowacji - IWIS 2010.
Wynalazek został zgłoszony do Polskiego oraz Europejskiego Urzędu
Patentowego.
Projekty europejskie
Fundusze europejskie tworzą nowe możliwości finansowania
przedsięwzięć prorozwojowych w zakresie:
 rozwoju przedsiębiorczości i wsparcia nowych przedsiębiorstw;
 działań innowacyjnych i transferu technologii w MSP;
 odnowienia infrastruktury i wyposażenia instytucji naukowobadawczych;
 rozwoju ośrodków innowacji i oferty usług proinnowacyjnych;
 edukacji, szkoleń i doskonalenia kadr;
 zarządzania własnością intelektualną [11].
W Politechnice Lubelskiej realizowanych jest szereg projektów,
które są finansowane lub współfinansowane z różnych programów
wykorzystujących środki z Unii Europejskiej.
Centrum doskonałości dla nowoczesnych materiałów
kompozytowych
mających
zastosowanie
w
lotnictwie
i infrastrukturze transportowej. Projekt przygotowano w ramach
7. Programu Ramowego Wspólnoty Europejskiej badań, rozwoju
technologicznego i wdrożeń. W projekcie uczestniczy Politechnika
Lubelska oraz 11 uczelni zagranicznych jako instytucje partnerskie.
Celem projektu jest dalszy rozwój potencjału naukowego PL
w zakresie: modelowania materiałów kompozytowych i inteligentnych
oraz ich zastosowania w lotnictwie i infrastrukturze transportowej (drogi
i lotniska), modelowania i sterowania dynamiki (nieliniowej)
konstrukcji inżynierskich wykonanych z materiałów kompozytowych,
rozwoju nowej dyscypliny obejmującej innowacyjne technologie
wytwarzania kompozytów unowocześnienie infrastruktury badawczej
81
poprzez zakup aparatury służącej do badania materiałów
kompozytowych.
Innowacyjna technologia produkcji zeolitów z popiołów lotnych.
Projekt współfinansowany jest w ramach Europejskiego
Funduszu Rozwoju Regionalnego, Program Operacyjny Innowacyjna
Gospodarka, Poddziałanie 1.3.1 Projekty rozwojowe. Celem projektu
jest opracowanie możliwości otrzymywania materiału zeolitowego
z popiołów lotnych na skalę przemysłową. Bezpośrednim celem jest
stworzenie prototypu linii technologicznej, której efektem działania
będzie transformacja surowca odpadowego w pełnowartościowy
produkt handlowy wykorzystywany w wielu dziedzinach gospodarki.
Zasilanie wodorem silnika Wankla
Projekt współfinansowany jest w ramach Europejskiego
Funduszu Rozwoju Regionalnego, Program Operacyjny Innowacyjna
Gospodarka, Poddziałanie 1.3.1 Projekty rozwojowe. Celem projektu
jest opracowanie technologii zasilania wodorem silnika z obrotowym
tłokiem (silnika Wankla). W ramach projektu zespoły będą zajmować
się przeprowadzaniem obliczeń symulacyjnych oraz opracowaniem
prototypu reduktora ciśnienia oraz wtryskiwacza, procedur sterowania
wtryskiem i zapłonem, opracowaniem konstrukcji badawczej jednostki
sterującej a także opracowaniem kodu systemu sterowania. Działanie
opracowanych komponentów będzie weryfikowane podczas badań
eksperymentalnych.
NIMB - Nauka, Innowacje, Marketing, Biznes
Środki finansowe na uruchomienie projektu pozyskane zostały
w ramach działania 4.2 Rozwój kwalifikacji kadr systemu B+R i wzrost
świadomości roli nauki w rozwoju gospodarczym Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Celem projektu, realizowanego przez Politechnikę
Lubelską w partnerstwie z Uniwersytetem Jagiellońskim – Centrum
Innowacji, Transferu Technologii i Rozwoju Uniwersytetu (CITTRU),
jest promocja idei badań naukowo-wdrożeniowych prowadzonych na
potrzeby rynku oraz popularyzacja efektywnej komercjalizacji
wynalazków. Działania obejmują szkolenia, opracowanie dla
Politechniki Lubelskiej modelu komercjalizacji wyników badań
naukowych, druk oferty Politechniki Lubelskiej dla biznesu,
kwartalnego Biuletynu NIMB oraz podręcznika „Jak założyć firmę na
uczelni?‖.
Projekt BISNEP (Business and Innovation Suport for North-East
Poland) jest realizowany przez Lubelskie Centrum Transferu
Technologii od kwietnia 2008 r. Projekt ten jest częścią projektu
sieciowego pod nazwą Enterprise Europe Network. Celem projektu jest
wspieranie działalności innowacyjnej, zapewnienie lepszego dostępu do
82
środków finansowych oraz świadczenie na poziomie regionalnym usług
wsparcia dla biznesu tak, aby mógł on w większym stopniu korzystać
z możliwości oferowanych przez jednolity rynek. Jednym z głównych
zadań sieci Enterprise Europe Network jest wspieranie
międzynarodowego transferu technologii. W związku z tym ośrodek
pomaga lokalnym firmom oraz organizacjom zajmującym się
technologiami (takimi jak uczelnie i instytuty badawcze) w dostępie do
europejskiego rynku technologii, poprzez promocję ich potencjału
naukowo-badawczego oraz osiągnięć technologicznych, a także pomoc
w zidentyfikowaniu i pozyskaniu potrzebnych rozwiązań technicznych
i organizacyjnych. W ramach projektu w 2009 r. z usług świadczonych
przez Enterprise Europe Network Politechniki Lubelskiej skorzystało
591 firm i pracowników jednostek naukowo-badawczych. W tym
okresie odwiedzono 118 przedsiębiorstw zainteresowanych nowymi
technologiami i innowacjami. W 47 z odwiedzonych firm
przeprowadzono audyty technologiczne, na podstawie których
opracowano
w
języku
angielskim
i
wprowadzono
do
ogólnoeuropejskiej bazy 29 profili technologicznych.
Przy okazji II Międzynarodowych Targów Lubelskich
ENERGETICS 2009 na stoisku wynajętym przez biuro Enterprise
Europe Network Politechniki Lubelskiej odbyło się 135 spotkań
biznesowych pomiędzy 40 firmami i naukowcami z Polski, Niemiec
i Czech. W roku 2009 Biuro Enterprise Europe Network PL
zorganizowało 11 seminariów i konferencji o zasięgu lokalnym,
w których uczestniczyło łącznie 515 osób, głównie małych i średnich
przedsiębiorców oraz przedstawicieli świata nauki.
PLASMA STERILIZATION
Uporczywe zakażenia bakteryjne spowodowane obecnością
warstwy biofilmów na różnorakich powierzchniach stanowią dziś
problem wielu oddziałów medycznych, zakładów biotechnologicznych
i zakładów przetwórstwa żywności. Do powierzchni wymagających
dodatkowych technik dezynfekcyjnych należą ścianki wyposażenia
(dystrybutory wody, cewniki, dreny, maski, elementy aparatury
dentystycznej i wentylacyjnej), bielizna, materiały, opatrunki, żywe
tkanki (odleżyny w chorobach przewlekłych, trudno gojące się rany),
protezy, implanty, stenty, pojemniki do przechowywania żywności
i leków oraz żywność sama w sobie.
Projekt ma na celu zaprojektowanie i wytworzenie
kompaktowego stanowiska z wykorzystaniem plazmy nietermicznej do
sterylizacji różnych materiałów o małej wytrzymałości na wysokie
temperatury. Głównym elementem układu będzie reaktor plazmowy
83
(źródło czynników sterylizacyjnych) typu atmospheric pressure plasma
jet (APPJ) pozwalający na uzyskanie trójwymiarowego efektu
sterylizacji i optymalizację pracy całego układu. Zebrane wyniki
powyższych badań naukowych pozwolą na ograniczenie liczby zakażeń
szpitalnych, zwiększenie bezpieczeństwa oraz poprawę komfortu
pacjentów i konsumentów poprzez odpowiednie dobranie metod
prewencyjnych i eliminację zagrożeń w postaci biofilmów. W kolejnej
fazie eksperymentu proponowane urządzenie zostanie wykorzystane do
sterylizacji opakowań i żywności w postaci stałej. Pozytywne rezultaty
doświadczeń przełożą się na wymierne oszczędności budżetowe.
Politechnika w konsorcjach
Centrum Zaawansowanych Technologii "AERONET - Dolina Lotnicza"
Jest to konsorcjum składające się z jednostek naukowych
prowadzących badania o uznanym poziomie światowym oraz innych
podmiotów na rzecz badań naukowych i prac rozwojowych, innowacji
i wdrożeń w zakresie szeroko rozumianej techniki lotniczej. Prowadząc
działalność o charakterze interdyscyplinarnym, służy opracowywaniu,
wdrażaniu i komercjalizacji nowych technologii związanych
z lotnictwem,
zgodnie
z założeniami
polityki
naukowej
i innowacyjnej Polski.
Dzięki
wykorzystywaniu
potencjału
badawczego
i intelektualnego określonych środowisk twórczych w budowie
i doskonaleniu efektów działań w obszarze związanym z lotnictwem
doprowadzi do poszerzenia i wzmocnienia współpracy uczelni
z przemysłem
(badania,
wdrożenia
itp.)
oraz
współpracy
międzynarodowej [12].
Główne obszary działań naukowych:
 Projektowanie i badanie konstrukcji oraz napędów lotniczych.
 Teleinformatyka lotnicza i systemy awioniczne.
 Współczesne procesy inżynierii materiałowej i inżynierii
powierzchni.
 Nowoczesne techniki wytwarzania w przemyśle lotniczym.
Wśród 15 zadań badawczych, trzema kierują pracownicy Politechniki
Lubelskiej:
 prof. Józef Kuczmaszewski – Nowoczesna obróbka mechaniczna
stopów magnezu i aluminium;
 prof. Barbara Surowska – Metaliczne materiały kompozytowe
w aplikacjach lotniczych, w tym materiały typu Glare;
84

prof. Tomasz Sadowski – Niekonwencjonalne technologie
łączenia elementów konstrukcji lotniczych zastosowania
w lotnictwie.
Centrum Zaawansowanych Technologii CZT TIFORA
TIFORA
stanowi konsorcjum niezależnych podmiotów
gospodarczych, jednostek naukowobadawczych i stowarzyszeń
powołanych na mocy umowy wielostronnej podpisanej przez członków
konsorcjum. Działalność tej organizacji jest koordynowana przez
Centrum Transferu Technologii Politechniki Warszawskiej przy
aktywnym współudziale Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki
i Telekomunikacji oraz jej członków.
CZT TIFORA prowadzi wielorakie działania na rzecz rozwoju
społeczeństwa informacyjnego w Polsce. Zakresem swojej działalności
merytorycznej obejmuje prace badawczo-rozwojowe, projektowe,
integracyjne i wdrożeniowe dotyczące opracowania i wykorzystania
zaawansowanych technologii i technik komunikacyjnych oraz
informatycznych dla realizacji priorytetów Narodowego Planu Rozwoju
głównie w zakresie zmniejszania skali tzw. „podziału cyfrowego"
pomiędzy terenami silnie a słabo zurbanizowanymi. W szczególności
celem prac ma być rozwój oraz adaptacja nowoczesnych technik
informacyjnych dla dziedzin takich jak:
 rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy,
 zwiększenie
dostępności
nowoczesnych
usług
telekomunikacyjnych i interaktywnych (w tym szerokopasmowy
dostęp do Internetu) na terenach wiejskich oraz słabo
zurbanizowanych,
 niwelacja dysproporcji w dostępie do nauki, informacji, kultury
i ochrony zdrowia w mieście oraz na wsi,
 wzrost innowacyjności i konkurencyjności przedsiębiorstw,
 telemetria i identyfikacja elektroniczna [13].
KGHM Polska Miedź SA
Konsorcjum tworzą: Grupa Kapitałowa KGHM Polska Miedz
SA wraz z 30 uczelniami z całej Polski, instytutami badawczorozwojowymi i laboratoriami. Prace naukowo-badawcze są
ukierunkowane na bezpośrednie zastosowanie w praktyce, szczególnie
w obszarze działalności podstawowej KGHM Polska Miedz SA, tj.
doskonalenia technologii górniczych i hutniczych, zagospodarowania
odpadów, ochrony środowiska, poprawy warunków i bezpieczeństwa
pracy.
85
Przedsiębiorczość akademicka
Politechnika Lubelska aktywnie uczestniczy i współpracuje
z lokalnymi i regionalnymi instytucjami wsparcia innowacyjnej
przedsiębiorczości, takimi jak: inkubatory i parki technologiczne.
Przedsiębiorczość akademicka jest niezbędnym elementem współpracy
uczelni z gospodarką, komercyjnego wykorzystania wyników
działalności naukowej, a przede wszystkim rozprzestrzeniania
i transferu wiedzy, technologii i innowacji.
Pojęcie przedsiębiorczości akademickiej pojawia się w ustawie z 2005 r.
„Prawo o szkolnictwie wyższym‖. W art. 4 ust. 4 czytamy: „Uczelnie
współpracują z otoczeniem gospodarczym, w szczególności przez
sprzedaż lub nieodpłatne przekazywanie wyników badań i prac
rozwojowych przedsiębiorcom oraz szerzenie idei przedsiębiorczości
w środowisku akademickim, w formie działalności gospodarczej
wyodrębnionej organizacyjnie i finansowo od działalności, o której
mowa w art. 13 i 14.‖ Następnie w art. 86 czytamy: „W celu lepszego
wykorzystania potencjału intelektualnego i technicznego uczelni oraz
transferu wyników prac naukowych do gospodarki, uczelnie mogą
prowadzić akademickie inkubatory przedsiębiorczości oraz centra
transferu technologii.‖
Zadaniem inkubatorów przedsiębiorczości jest wspieranie
biznesu w początkowej fazie jego rozwoju. Posiadają zaplecze w postaci
przestrzeni użytkowej, najczęściej działają w skali lokalnej. Ich
podstawowym celem jest stymulowanie i wsparcie powstawania
nowych przedsiębiorstw, przy wykorzystaniu lokalnego potencjału,
w szczególności kapitału ludzkiego, zapewniając infrastrukturę
i niezbędne usługi.
Podstawową przesłanką lokowania firm w inkubatorze są
ułatwienia organizacyjno-formalne oraz względy finansowe.
Szczególnym rodzajem inkubatorów są akademickie inkubatory
przedsiębiorczości. Ich celem jest wspieranie środowiska uczelnianego,
studentów,
absolwentów
oraz
pracowników
naukowych
w podejmowaniu działalności gospodarczej.
Inkubatory powinny być nastawione na wyszukiwanie
innowacyjnych pomysłów powstających na uczelniach i inspirowanie
oraz zachęcanie do weryfikowania ich w oparciu o różne modele
biznesowe.
Lubelski Inkubator Przedsiębiorczości Politechniki Lubelskiej
to ogólnouczelniana jednostka organizacyjna PL, którą utworzono
w 2007 roku. Głównym celem działań prowadzonych przez Inkubator
jest wspieranie i popularyzacja idei przedsiębiorczości w środowisku
akademickim, rozbudzenie ducha przedsiębiorczości wśród młodych
86
ludzi i pomoc dla początkujących przedsiębiorców. Swoje zadania
Inkubator wypełnia realizując m.in. następujące projekty:
1. Projekt "Politechnika kolebką przedsiębiorczości"
Celem projektu jest upowszechnienie i rozpropagowanie idei
przedsiębiorczości
akademickiej,
kształtowanie
postaw
przedsiębiorczych oraz zasad, potrzeb i wzajemnych oczekiwań
środowiska nauki i biznesu, określenie najlepszych koncepcji
biznesowych, a także stworzenie warunków do ich wdrożenia.
W ramach projektu odbywają się zajęcia z takich bloków tematycznych
jak np.: prowadzenie działalności gospodarczej (40h), negocjacje
biznesowe (24h), techniki sprzedaży i obsługa klienta (24h), tworzenie
biznesplanu (16h), rachunkowość i finanse w działalności firmy (64h),
prawo handlowe i administracyjne (16h), zewnętrzne źródła
finansowania (30h), marketing w działalności gospodarczej (24h) czy
etyka biznesu (8h).
W celu zapewnienia kompleksowego wsparcia, dodatkowo
przewidziano
szkolenia
branżowe
z
zakresu
uprawnień
w budownictwie,
unormowań
prawnych
w
budownictwie,
kosztorysowania robót budowlanych oraz AutoCADa - komputerowego
wspomagania projektowania.
Końcowym efektem przeprowadzonych szkoleń będzie
stworzenie przez wszystkich BO biznesplanu. Każdy z nich zostanie
oceniony przez eksperta pod kątem możliwości wdrożenia w życie. Dla
20 BO, których pomysły związane z komercjalizacją wiedzy zostaną
najlepiej ocenione, przewidziano 6h indywidualnych spotkań
z ekspertami zewnętrznymi, którzy świadczyć będą usługi doradcze
w zakresie analizy potencjału rynkowego pomysłu i profesjonalnego
przygotowania biznesplanu.
2. Projekt "Inkubator przedsiębiorczości etapem na drodze do
samozatrudnienia"
Projekt był odpowiedzią na oczekiwania młodych ludzi
pragnących rozpocząć samodzielną karierę zawodową, którzy
jednocześnie nie mają żadnego doświadczenia w prowadzeniu
działalności gospodarczej. Jego głównym celem było przygotowanie
czterdziestu Uczestników do założenia i późniejszego samodzielnego
prowadzenia działalności gospodarczej. Szereg zaplanowanych szkoleń
ściśle powiązanych z zagadnieniami dotyczącymi funkcjonowania
przedsiębiorstw, zapewniona bezpłatna pomoc księgowa i prawna,
wsparcie specjalistów w pozyskiwaniu środków unijnych na rozwój
87
firmy, to tylko niektóre z proponowanych sposobów pomocy młodym
biznesmenom.
W ramach projektu uruchomiono również internetową
platformę edukacyjną - miejsce wymiany doświadczeń pomiędzy
Uczestnikami i zadawania pytań ekspertom z poszczególnych
branż.
Akademickie inkubatory generują wiele korzyści dla
uczelni, bezpośrednio obejmujących:






uatrakcyjnienie oferty edukacyjnej oraz poprawę wizerunku
uczelni,
poprawę relacji z otoczeniem i lokalnym biznesem,
zwiększenie dochodów ze współpracy i transferu technologii do
firm absolwenckich,
zwiększenie zamówień oraz sponsorowanie działalności
badawczej,
pozyskiwanie dodatkowych środków z programów wspierania
przedsiębiorczości technologicznej,
dodatkowe możliwości dochodów studentów oraz pracowników
naukowych i inżynieryjno-technicznych [7].
Lubelski Park Naukowo-Technologiczny SA
Parki technologiczne są uznawane za najbardziej zaawansowaną
i kompleksową
formę
instytucjonalną
aktywizacji
rozwoju
regionalnego, w kierunku struktur gospodarki opartej na wiedzy.
Misją Lubelskiego Parku Naukowo-Technologicznego jest
wspieranie rozwoju województwa lubelskiego poprzez stworzenie
zinstytucjonalizowanej platformy dla współpracy lubelskich uczelni
i biznesu.
Długookresowe cele firmy:
 zbudowanie realnego partnerstwa między lubelskim biznesem
a nauką,
 rozwój przedsiębiorczości akademickiej.
Park Naukowo-Technologiczny stanowi zespół wyodrębnionych
nieruchomości wraz z infrastrukturą techniczną, utworzony w celu
dokonywania przepływu wiedzy i technologii pomiędzy jednostkami
naukowymi a przedsiębiorcami, na którym oferowane są
przedsiębiorcom, wykorzystującym nowoczesne technologie, usługi
w zakresie: doradztwa w tworzeniu i rozwoju przedsiębiorstw, transferu
technologii oraz przekształcania wyników badań naukowych i prac
rozwojowych w innowacje technologiczne, a także tworzenie
korzystnych warunków prowadzenia działalności gospodarczej przez
88
korzystanie z nieruchomości i infrastruktury technicznej na zasadach
umownych [14].
Obecnie w Parku realizowany jest m.in. projekt „Informacyjny
Ekspres Innowacyjny‖ (Program Operacyjny Kapitał Ludzki, Priorytet:
IV. Szkolnictwo wyższe i nauka , Działanie 4.2. Rozwój kwalifikacji
kadr systemu B+R i wzrost świadomości roli nauki w rozwoju
gospodarczym), którego celem jest wzmocnienie świadomości
i upowszechnienie znaczenia badań i osiągnięć naukowych oraz prac
rozwojowych dla rozwoju gospodarczego oraz promocja zagadnień
ochrony własności przemysłowej i intelektualnej dla transferu
technologii wśród pracowników sfery B+R. Osiągniecie celu głównego
będzie możliwe przez realizacje następujących celów szczegółowych:
 Wzmocnienie świadomości w zakresie wagi osiągnięć naukowych
i korzyści związanych ze współpraca nauki z przedsiębiorcami
w ramach kampanii medialnej ukierunkowanej zarówno
w stronę sfery naukowej jak i biznesowej oraz popularyzacja
zagadnień wśród szerszej części społeczeństwa.
 Dostarczenie przystępnej i ciekawej marketingowo wiedzy oraz
ogólnej informacji na temat dobrych praktyk komercjalizacji
wiedzy poprzez wydanie kolorowego opracowania w formie
książkowej i na płycie CD (materiały edukacyjne).
 Przedstawienie i spopularyzowanie na międzynarodowej
konferencji wiedzy na temat znaczenia ochrony własności
przemysłowej i intelektualnej dla transferu technologii.
 Dostarczenie pracownikom sfery B+R praktycznej informacji na
temat sukcesów wdrożeniowych poprzez bezpośredni kontakt
z przedsiębiorcami w ramach zorganizowanych wizyt studyjnych
w przedsiębiorstwach.
Beneficjentami objętymi wsparciem w ramach projektu będą:
 pracownicy
jednostek
naukowych
z
wyłączeniem
przedsiębiorców posiadających status centrów badawczorozwojowych,
 pracownicy podmiotów działających na rzecz nauki.
Budowa partnerskich relacji pomiędzy uczelnią a jej absolwentami
W budowie relacji uniwersytetu z otoczeniem bardzo ważną
rolę odgrywają absolwenci uczelni. Dla Politechniki Lubelskiej jej
absolwenci są najlepszymi ambasadorami, na których można budować
różne kanały komunikacji z otoczeniem. Uczelnia upatruje
w kontaktach z absolwentami szanse dla swojego rozwoju, a przede
wszystkim komercjalizacji posiadanego
know-how. Poprzez
absolwentów politechnika m.in.:
89


nawiązuje współpracę z różnymi instytucjami i firmami,
pozyskuje partnerów do różnych przedsięwzięć naukowych
i dydaktycznych,
 uatrakcyjnia zajęcia, w tym z przedsiębiorczości, pokazując
przykłady rynkowego sukcesu,
 zwiększyć dochody własne na działalność statutową w formie
sponsoringu i darowizn itp.
Angażowanie absolwentów w życie uczelni może następować różnymi
kanałami, np. przez stowarzyszenia i kluby, spotkania, dyskusje, status
partnera.
W 1961 r. powstało Towarzystwo Przyjaciół Wyższej Szkoły
Inżynierskiej, przemianowane później w Towarzystwo Absolwentów
i Przyjaciół WSInż. (1972), a następnie w Towarzystwo Przyjaciół
Politechniki Lubelskiej (1978). W 2001 r. (po latach braku działalności)
zarejestrowane zostało Towarzystwo Absolwentów i Przyjaciół
Politechniki Lubelskiej.
Za główne cele Towarzystwo stawia sobie:
 Zbliżanie społeczeństwa i społeczności lokalnej do spraw
Politechniki Lubelskiej, jej pracowników i studentów oraz
przyczynianie się do wszechstronnego rozwoju uczelni
i kreowanie jej pozytywnego wizerunku.
 Krzewienie tradycji Politechniki Lubelskiej oraz popularyzacja jej
działalności i osiągnięć w społeczeństwie i społeczności lokalnej.
 Promowanie Politechniki Lubelskiej w społeczności lokalnej,
w kraju i za granicą.
 Niesienie pomocy Politechnice Lubelskiej w rozwoju jej bazy
materialnej oraz udzielanie pomocy we wszystkich innych,
istotnych dla jej rozwoju sprawach.
 Niesienie pomocy młodzieży studiującej i udzielanie jej wsparcia
finansowego w prowadzonej działalności naukowej, kulturalnej
i sportowej.
 Umacnianie i rozwijanie więzi absolwentów i przyjaciół
Politechniki Lubelskiej z uczelnią.
Bilans korzyści
Efektywna współpraca obu środowisk jest bez wątpienia
czynnikiem aktywizującym życie gospodarcze, który przynosi obopólne
korzyści zarówno przedstawicielom środowiska biznesu, jak i nauki.
Podstawowe korzyści dla uczelni:
 zdobycie nowych funduszy, poprawa sytuacja finansowej,
 wzrost prestiżu ośrodka naukowego,
90

dostęp do praktycznej wiedzy w zakresie stosowania wyników
badań naukowych,
 poprawa przepływu informacji pomiędzy środowiskiem
naukowym i biznesem.
Podstawowe korzyści dla przedsiębiorstw:
 możliwość wdrażania nowych technologii,
 dostęp do najnowszej wiedzy specjalistycznej,
 osiągnięcie trwałej przewagi konkurencyjnej,
 pozyskania nowych klientów/zwiększenia udziału rynkowego
firmy.
Innowacyjność przedsiębiorstw, łącznie z polityką innowacyjną
rządu, może:
 stanowić ważną drogę do racjonalizacji i oszczędności,
 uruchomić siły rynkowe, sprzyjające rozwojowi gospodarki
i podniesieniu jakości życia społeczeństwa,
 stworzyć zupełnie nowy obraz orientacji rynkowej, w której
innowacje (i serwis), a nie ceny i koszty staną się głównym
elementem konkurencji i wzmacniania kondycji ekonomicznej
przedsiębiorstwa.
91
Literatura
[1]
[2]
[3]
[4]
[5]
[6]
[7]
[8]
[9]
[10]
[11]
[12]
[13]
[14]
92
J. Tokarski (red.), Słownik wyrazów obcych, PWN, Warszawa
1980, s. 307.
J. A. Schumpeter, Teoria rozwoju gospodarczego, PWN,
Warszawa 1960, s. 104.
P.F. Drucker, Innowacje i przedsiębiorczość, Praktyka i zasady,
PWE, Warszawa 1992, s. 40-45.
W. Włosiński, Transfer Technologii, Forum Transferu
Technologii, artykuł dostępny pod adresem: http://www.fundacjaintech.org.pl/forum/2006-08-28_wwlosinski.php
P. Głodek, Innowacje i transfer technologii – słownik pojęć,
PARP, Warszawa 2005.
A. Klasik, Przedsiębiorczość i konkurencyjność a rozwój
regionalny: rozpoznanie problemu, [w:] Przedsiębiorczość
i konkurencyjność a rozwój regionalny, A. Klasik (red.). Wyd.
AE, Katowice.
K. B. Matusiak, Uwarunkowania rozwoju infrastruktury wsparcia
w Polsce, [w:] Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce,
Raport 2010, Warszawa 2010
Raport „Bariery współpracy przedsiębiorców i ośrodków
naukowych‖, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
Warszawa 2006.
W. Grudzewski, I. Hejduk, Projektowanie systemów zarządzania,
Difin, Warszawa 2001, s. 451-452
Raport „Biała Księga CTT‖, Warszawa 2009.
Rekomendacje zmian w polskim systemie transferu technologii
i komercjalizacji wiedzy, red. Krzysztof B. Matusiak, Jacek
Guliński, Warszawa 2010, s. 20.
http://aeronet.pl/misja.html
http://www.sigma-not.pl/publikacja-1183-centrumzaawansowanych-technologii-tifora-elektronika-konstrukcjetechnologie-zastosowania-2004-8-9.html
http://www.lpnt.pl/266,profil_dziaalnoci
93
Henryk Bichta
4. Możliwość komercjalizowania badań naukowych na przykładzie
Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie
Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie swymi korzeniami sięga
roku 1944, a więc momentu powołania Uniwersytetu Marii CurieSkłodowskiej, w którym funkcjonowały dwa Wydziały: Rolny
i Weterynaryjny.
W roku 1955 z tych Wydziałów i powołanego dodatkowo
Wydziału Zootechnicznego Rada Ministrów powołała Wyższą Szkołę
Rolniczą a następnie w roku 1972 uczelni nadano nazwę Akademia
Rolnicza. W jej skład wchodziło już 5 wydziałów: Rolniczy,
Weterynaryjny, Zootechniczny, Ogrodniczy i Techniki Rolniczej.
Ustawą z dnia 7 lutego 2008r. Sejmu RP nadano nazwę
Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie. W skład Uniwersytetu weszło
7 wydziałów, którym uchwałami Senatu nadano nowe nazwy: Wydział
Agrobioinżynierii, Wydział Medycyny Weterynaryjnej, Wydział
Biologii i Hodowli Zwierząt, Wydział Ogrodnictwa i Architektury
Krajobrazu, Wydział Inżynierii Produkcji, Wydział Nauk o Żywności
i Biotechnologii oraz Wydział Nauk Rolniczych w Zamościu jako
Wydział zamiejscowy. Wszystkie Wydziały posiadają uprawnienia
nadawania tytułów doktora i doktora habilitowanego.
Aktualnie kształcimy studentów na 25 kierunkach studiów i 54
specjalnościach. Uczelnia zatrudnia 1743 pracowników z tego m. in.
805 nauczycieli akademickich (48%), w tym 233 nauczycieli z tytułem
profesora lub doktora habilitowanego, 192 pracowników administracji
(11%) i 388 pracowników naukowo- i inżynieryjno- technicznych
(23,5%).
W ciągu 55 lat samodzielnego istnienia mury uczelni opuściło
ponad 45.000 absolwentów.
Kształcenie studentów i prowadzenie badań odbywa się
w obiektach naukowo-dydaktycznych i pomocniczych, których
powierzchnia użytkowa wynosi 114 556m2, a kubatura – 541 142 m3.
Obiekty te ulokowane sa na powierzchni około 186ha.
Doświadczenia polowe i hodowlane mogą być realizowane
w 4 Gospodarstwach Doświadczalnych i 5 Stacjach Doświadczalnych.
Katedry i Zakłady badania laboratoryjne realizują w 44 laboratoriach
związanych z aktualna tematyka i kierunkami badań.
94
W jednostkach organizacyjnych 7 Wydziałów Uniwersytetu
realizowanych jest łącznie 57 podstawowych kierunków badań m. in.
takich jak:
Agrobioinżynieria: optymalizacja właściwości produkcyjnych gleb,
rekultywacja odbudowa i zagospodarowanie gleb na terenach
zdegradowanych i zdewastowanych, wykorzystanie odpadów
w kształtowaniu środowiska, społeczno-ekonomiczne uwarunkowania
rozwoju przedsiębiorstw oraz konkurencyjność w agrobiznesie, postęp
biologiczny w rolnictwie, ocena jakości surowców roślin uprawnych
leczniczych, specjalnych i energetycznych, ocena żywności
z uwzględnieniem uwarunkowań technologicznych i ekologicznych
i inne.
Wydział Medycyny Weterynaryjnej – rozpoznawanie i leczenie
najczęściej występujących chorób zwierząt, charakterystyka jakościowa,
higieniczna i technologia żywności produktów pochodzenia
zwierzęcego, ocena przedkliniczna i kliniczna nowych leków
i biomateriałów.
Biologii i Hodowli Zwierząt – towaroznawstwo środków żywienia
ludzi i zwierząt, ochrona środowiska przyrodniczego, chów
i hodowla zwierząt gospodarskich , towarzyszących oraz wolno
żyjących.
Wydział Inżynierii Produkcji – biopaliwa i odnawialne źródła energii,
diagnostyka pojazdów i maszyn, motoryzacyjne skażenie środowiska,
nowoczesne systemy informatyczne, inżynieria wiedzy i informacji.
Właściwości fizyczne i chemiczne surowców i produktów rolniczych,
biostymulacje laserową, magnetyczną i elektryczną nasion, erozja
wodna gleb oraz gospodarka wodno-ściekowa, automatyzacja procesów
w przemyśle rolno-spożywczym, ergonomia bezpieczeństwo pracy.
Wydział Nauk o Żywności i Biotechnologii – technologia
otrzymywania środków specjalnego przeznaczenia żywieniowego
biodegradowalne opakowania żywności, żywność a ochrona
środowiska, jakość i bezpieczeństwo żywności pochodzenia roślinnego
i zwierzęcego.
Wydział Nauk Rolniczych w Zamościu – rekultywacja gleb skażonych
chemicznie, odnawialne źródła energii, cytogenetyka zbóż.
W roku 2010 w Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie
zrealizowano 36 projektów badawczych własnych tzw. grantów
habilitacyjnych
promotorskich
wyłonionych
w
konkursach
i finansowanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Prowadzono równocześnie 137 projektów badawczych w ramach
działalności statutowej, 137 tematów badań własnych. Wykonano 29
ekspertyz i badań zleconych.
95
Uczelnia otrzymała także dofinansowanie na realizację 12
tematów z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W jednym tylko
2010 roku pracownicy uczelni opublikowali łącznie 2091 prac
naukowych i popularno-naukowych prezentujących osiągnięcia
naukowe i badawcze, w tym 166 z tzw. „listy filadelfijskiej (ICR), 224
publikacji tzw. monografii i podręczników.
Uczelnia ma 20 podpisanych porozumień o współpracy
z partnerami zagranicznymi, 108 pracowników odbywało staże
zagraniczne, referowało swoje wyniki badań na konferencjach
naukowych, seminariach itp.
Większość badan naukowych w Uniwersytecie Przyrodniczym
w Lublinie dotowane jest ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa
Wyższego, na 408 tematów badawczych finansowanych ze środków
budżetowych tylko 29 to prace naukowo-badawcze zlecone oraz
ekspertyzy co stanowi 7,1 %. W ogólnej liczbie projektów badawczych
znajduje się jeden międzynarodowy, 3 projekty badawcze zamawiane,
5 projektów rozwojowych i 2 w ramach Programu Operacyjnego
Innowacyjna Gospodarka.
Przedstawione podstawowe kierunki badań, a także ich efekty
w postaci uzyskanych i opublikowanych wyników świadczą o wysokim
potencjale naukowym pracowników i jednostek organizacyjnych
Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Nie przekłada to się jednak
na możliwość ich skomercjalizowania, a przede wszystkim wynika ze
stanu polskiego rolnictwa, a także nielicznych zakładów przetwórstwa
spożywczego w naszym regionie.
Wydaje się, że działalnością komercyjną staną się prace
realizowane w Centralnym Laboratorium Agroekologicznym. CLA
zostało zlokalizowane w Lubelskim Parku Naukowo-Technologicznym
przy ul. Dobrzańskiego 3. Centralne Laboratorium Agroekologiczne
zostało dzięki środkom Unii Europejskiej-Programu Operacyjnego
Rozwoju Polski Wschodniej 2007-2013.
Centralne Laboratorium Agroekologiczne www.cla.up.lublin.pl
96
W roku 2008 podpisana została preumowa z Polską Agencją
Rozwoju Przedsiębiorczości a w 2009 umowa finansująca zakup
najnowocześniejszej aparatury badawczej.
Zakres projektu obejmował:
1. Zakup nowoczesnej aparatury badawczo-pomiarowej
2. Zakup odczynników rozruchowych, materiałów referencyjnych,
badań porównawczych
3. Uzyskanie certyfikatów i akredytacji Unii Europejskiej w celu:
- oceny jakości żywności i pasz (napoje, używki, produkty i przetwory,
owoce, warzywa, zboże, mięso, mleko).
- oceny wartości odżywczej, witamin, makro i mikroelementów
- oceny zanieczyszczenia żywności oraz zawartości w nich dodatków
niepożądanych
- oceny jakości rolniczych surowców zielarskich i przetworów
zielarskich oraz żywności wzbogaconej
- oceny zawartości substancji biologicznie czynnych
- ocena zanieczyszczenia surowców oraz przetworów zielarskich
4. Uzyskanie certyfikatów i akredytacji Unii Europejskiej na
badania środowiskowe: wody, ścieków, osadów, gleby i stanowisk
pracy.
5.Oceny jakości biopaliw.
Centralne Laboratorium Agroekologiczne www.cla.up.lublin.pl
Dzięki wsparciu finansowemu ze środków Unii Europejskiej
w/w projektu którego celem jest stworzenie i udostępnienie instytucjom
naukowo-badawczym
oraz
przedsiębiorcom
profesjonalnej
infrastruktury do prowadzenia certyfikowanych prac badawczych
i pomiarowych. Laboratorium Agroekologiczne zostało wyposażone
97
w unikatową wysokiej jakości aparaturę badawczą. W tym roku
zakończona zostanie akredytacja usług laboratoryjnych. Unikatowa
aparatura badawcza udostępniona jest także do realizacji badań
naukowych.
Całkowity koszt projektu wyniósł – 20.624.643,20 zł. przy
czym dofinansowanie z Programu Operacyjnego Rozwoju Polski
Wschodniej – 18.562.178,95 zł, a środki własne Uniwersytetu
Przyrodniczego w Lublinie – 2.062.465,75 zł.
W Centralnym Laboratorium Agroekologicznym funkcjonuje
10 pracowni analitycznych zapewniających wykonania pełnych analiz
i badań chemicznych niezbędnych dla szerokiego pojęcia „ rolnictwa‖.
- Pracownia Chromatografii Gazowej i Spektrometrii Mas. Dzięki
bogatemu wyposażeniu w chromatografy gazowe prowadzi: oznaczanie
składu ilościowego i jakościowego kwasów tłuszczowych w próbkach
tłuszczu pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, oznaczenia zawartości
i składu olejków eterycznych, oznaczania cholesterolu w makaronach,
oznaczania pestycydów i herbicydów,
- Pracownia Analizy Biopaliw prowadzi analizy dotyczące: oznaczania
liczby kwasowej nadtlenkowej i jodowej w tłuszczach, zawartości
glicerolu i metanolu.
- Pracownia Analizy Podstawowych Składników Odżywczych –
wyposażona jest w analizatory białka, tłuszczu, włókna, błonnika,
analizatory podczerwieni zboża i mięsa.
Dzięki tej aparaturze można prowadzić analizy: zawartości
azotu i białka, tłuszczu, wartości kalorycznej, zawartość soli kuchennej
w mięsie i przetworach mięsnych, błonnika, azotanów i azotynów
w produktach żywnościowych.
- Pracownia Wysokosprawnej Chromatografii Cieczowej przy
pomocy analizatorów prowadzi analizę aminokwasów amin
biogennych, cukrów rozpuszczalnych. Prowadzi oznaczanie witamin,
karotenoidów, pestycydów i mykotoksyn, kwasów fenolowych itp.
- Pracownia Analizy Wód prowadzi analizy: przewodności
elektrycznej, pH, zawartości azotanów, azotu ogólnego, fosforu,
chlorków, węgla, zawiesin, mętności, ekstraktu eterowego, nasycenia
tlenem itp.
- Pracownia Radioimmunologiczna prowadzi: oznaczanie poziomu
hormonów, luminescencji, ultrawirowanie separatywne, liofilizację.
- Pracownia Atomowej Spektrometrii Emisyjnej i Analizy
Rentgenowskiej zajmuje się analizami: materiałów stałych i ciekłych
organicznych i nieorganicznych, równoczesnym pomiarem zawartości
wielu mineralnych pierwiastków wchodzących w skład próbek.
Prowadzi analizy pierwiastków od berylu do uranu.
98
- Pracownia Absorpcyjnej Spektrometrii Atomowej prowadzi
analizy ilościowe śladów i mikrośladów w próbkach gleby, skał,
techniką płomieniową (Na, K, Mg, Ca, Zn, Cd, Mn, Fe, Co, Ni, Cu).
Badania fluorescencyjne związków biologicznie czynnych, badania
ilościowe i jakościowe, związków pochodzenia organicznego (np.
komponentu bio-diesla).
- Pracownia Mikroskopii Optycznej i Elektrycznej prowadzi badania
preparatów biologicznych pochodzenia roślinnego i zwierzęcego
metodami mikroskopii optycznej, fluorescencyjnej i elektronowej,
wykonuje zdjęcia cyfrowe, obróbkę zdjęć mikroskopowych itp.
Centralne Laboratorium Agroekologiczne mieści się przy
ul. B. Dobrzańskiego 3, 20-262 Lublin.
Aparatura specjalistyczna CLA UP:
Zdjęcie nr 1
Zdjęcie nr 2
Zdjęcie nr 3
Zdjęcie nr 4
Aparatura specjalistyczna CLA UP – odpowiednio zdjęcia:
1) Pracownia Wysokosprawnej Chromatografii Cieczowej - nalizatory
aminokwasów i amin biogennych
2) Pracownia Wysokosprawnej Chromatografii Cieczowej - nalizatory
aminokwasów i amin biogennych oraz układy HPLC
3) Pracownia Atomowej Spektrometrii Emisyjnej i Analizy
Rentgenowskiej - spektrometr ICP-MS
4) Pracownia Mikroskopii Optycznej i Elektronowej - transmisyjny
mikroskop elektronowy.
99
Zwiększenie możliwości realizacji badań naukowych, także
badań komercyjnych i zapewnienie wysokiego poziomu realizacji
dydaktyki, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie wiąże z będącą
w realizacji inwestycją „Centrum Innowacyjno-Wdrożeniowego
Nowych Technik i Technologii w Inżynierii Rolniczej‖. W Centrum
mieścić się będą m.in. pomieszczenia dydaktyczne, naukowe
i laboratoryjne Wydziału Inżynierii Produkcji, Wydziału Ogrodnictwa
i Architektury Krajobrazu, Studium Języków Obcych, Laboratorium
Badawczego. Powstała struktura obejmuje ponad 50 specjalistycznych
pracowni i laboratoriów, obejmujących m.in. obszary działalności
naukowo-dydaktycznej jak: odnawialne źródła energii, energetykę
konwencjonalną, badania In vitro, mikrobiologię, mikroskopię
elektronowa, elektrotechnikę i elektronikę, chromatografię gazowa,
wykorzystanie izotopów itp.
Wizualizacja Centrum Innowacyjno-Wdrożeniowe Nowych Technik
i Technologii w Inżynierii Rolniczej
Centrum
Innowacyjno-Wdrożeniowe
Nowych
Technik
2
i Technologii w Inżynierii Rolniczej to: 12.495,7 m powierzchni
użytkowej i 58.292,4 m3 kubatury. Znajdą się w nim sale ćwiczeniowe
i dydaktyczne, 3 duże sale wykładowe (2 x 190 miejsc i 1-360 miejsc),
22 laboratoria, 8
pracowni komputerowych, pomieszczenia dla
pracowników naukowych, technicznych i administracyjnych.
Głównym celem projektu jest lepsze wykorzystanie potencjału
naukowo- dydaktycznego Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie do
aktywnego tworzenia konkurencyjnej gospodarki Regionu i Polski
Wschodniej.
100
Budowa Centrum Innowacyjno-Wdrożeniowe Nowych Technik
i Technologii w Inżynierii Rolniczej, 2011 r.
W budynku Centrum zlokalizowane zostaną następujące
jednostki organizacyjne uniwersytetu:
- Katedra Energetyki i Pojazdów a w niej laboratorium odnawialnych
źródeł energii, laboratorium diagnostyki pojazdów, hamownia silnikowa
ze sterownią, laboratorium układów silnikowych, laboratorium paliw
konwencjonalnych i odnawialnych, laboratorium elektrotechniki,
pracownia komputerowa itp.
- Katedra Biologicznych Podstaw Technologii Żywności i Pasz,
a w niej: laboratorium fizyko-chemiczne, pracownie chromatograficzne,
laboratorium mikrobiologiczne itp.
- Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii
Rolniczej, a w niej: hala maszyn, laboratorium odnawialnych źródeł
energii, laboratorium mechaniczne, laboratorium ochrony roślin,
laboratorium nawożenia mineralnego, laboratorium komputerowe itp.
- Katedra Maszyn Ogrodniczych i Leśnych, a w niej : hala maszyn,
laboratoria związane tematycznie z prowadzonymi badaniami.
- Katedra Maszyn i Urządzeń Rolniczych z laboratorium podstaw
budowy maszyn, laboratorium doju itp.
- Katedra Maszynoznawstwa Rolniczego z laboratorium maszyn
rolniczych.
- Instytut Roślin Ozdobnych i Architektury Krajobrazu
z laboratorium: hodowlanym, wzrostu roślin, fizyko-chemiczne, pokój
szczepień, fitotrony, pracownia rzeźby, pracownia dendrologii,
pracownie projektowe itp.
101
Budowa i wizualizacja Centrum Innowacyjno-Wdrożeniowe
Nowych Technik i Technologii w Inżynierii Rolniczej
W budynkach Centrum znajduje się także: Zakład Ergonomii,
Katedra Zastosowań Matematyki i Informatyki, Studium Języków
Obcych, Zakład Technologii Kształcenia, Dział Techniczny i Warsztaty
Uczelniane ( ślusarnia, obróbka mechaniczna, spawalnia itp.)
Zakłada się, że po oddaniu Centrum, które nastąpi na przełomie
2012/2013r z pomieszczeń korzystać będzie ok. 6000 studentów,
pracownicy naukowi i administracyjni uczelni, jednostki badawczorozwojowe pokrewnej
działalności w tym jednostki badawczorozwojowe w przedsiębiorstwach, firmy i instytucje z regionu,
zatrudniające absolwentów UP i współpracujące z Uniwersytetem
Przyrodniczym w Lublinie.
Zakłada się także:
- zwiększenie konkurencyjności uniwersytetu na poziomie regionalnym
i krajowym,
- poprawę jakości prowadzonego procesu dydaktycznego i jego lepsze
dostosowanie do potrzeb gospodarczych
- wzrost zainteresowania studentów kierunkami kształcenia związanymi
z naukami przyrodniczymi i technicznymi,
- poprawę jakości wykształcenia absolwentów uczelni zasilających
kadry regionalnej gospodarki.
102
Wizualizacja Centrum Innowacyjno-Wdrożeniowe Nowych
Technik i Technologii w Inżynierii Rolniczej
Centrum Innowacyjno - Wdrożeniowe Nowych Technik
i Technologii w
Inżynierii
Rolniczej
jest
finansowane:
Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej 2007–2013 80.918.847zł. Wkład własny 11.707.035 zł. Całkowity koszt
realizacji projektu
- 92.625. 882 zł. Obiekt budowany jest przy
ul. Głębokiej 28 w Lublinie.
Wydział Medycyny Weterynaryjnej rezultaty prowadzonych
badań teoretycznych realizuje w Klinikach Weterynaryjnych, w których
dyżury pełnią lekarze weterynarii uczestniczący w tych badaniach
naukowych.
Uzyskane wnioski z prowadzonych badań w Katedrach
i zakładach teoretycznych wykorzystywane są najczęściej przy leczeniu
pacjentów zwierzęcych w Katedrze i Klinice Chorób Wewnętrznych
Zwierząt, Katedrze i Klinice Chirurgii Zwierząt, Katedrze i Klinice
Rozrodu Zwierząt, czy Katedrze Epizootiologii i Klinice Chorób
Zakaźnych.
Wydział Medycyny Weterynaryjnej realizuje badania w sposób
wszechstronny przez specjalistyczne zespoły badawcze: anatomii
i histologii zwierząt, anatomii patologicznej, higieny żywności
zwierzęcego pochodzenia, biochemii i fizjologii zwierząt, farmakologii
nowych leków weterynaryjnych, patofizjologii, toksykologii i ochrony
środowiska, toksykologii leków weterynaryjnych i dodatków
paszowych. Wydział Medycyny Weterynaryjnej posiada akredytację
Unii Europejskiej, a w kategoryzacji uzyskał najwyższą kategorię I.
103
Nowoczesność nauki wyższej, a w tym poziom kształcenia oraz
badań naukowych w znacznym stopniu zależą od sfery materialnej oraz
posiadanych laboratoriów i ich wyposażenia. Dlatego Uniwersytet
Przyrodniczy w Lublinie jako zadania priorytetowe stawia sobie dalsze
zwiększanie substancji lokalowej po przez budowę nowych obiektów
oraz modernizację już istniejących. Uczelnia wprowadziła także jako
druga uczelnia w kraju międzynarodowy systemu zarządzania
w zakresie zarządzania dydaktyka , działalnością naukowo-badawcza
i usługami ISO 9001 – 2008.
Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie w ramach Centrum
Szkolenia Ustawicznego prowadzi studia podyplomowe na 18
kierunkach m. in.: Analityka Laboratoryjna w Ochronie Środowiska,
Diagnostyka Molekularna, Marketing i Zarządzanie w Agrobiznesie,
Odnawialne Źródła Energii, Studia Rolnicze dla Absolwentów
Kierunków Nierolniczych, Studia Specjalistyczne z Zakresu Chorób
Psów i Kotów. Zarządzanie Jakością w Produkcji Żywności. W studiach
podyplomowych tylko w roku 2010 uczestniczyło 272 słuchaczy.
Centrum Kształcenia Ustawicznego zorganizowało również konferencję
nt. Kształcenie Ustawiczne na Obszarach Wiejskich . Uczestniczyło 220
osób.
W ramach funkcjonującego w uczelni Biura Wymiany
Międzynarodowej w roku 2010 : 19 nauczycieli akademickich
wyjechało na prowadzenie zajęć dydaktycznych w uczelniach
partnerskich, a także 16 na szkolenia w instytutach zagranicznych. Na
uczelni w tym czasie przebywało z zagranicy 6 osób. Studia w naszej
uczelni podjęło 6 osób, a 8 naszych studentów podjęło studia
zagraniczne.
Około 100 studentów przebywało na praktykach głównie
w Holandii i Wielkiej Brytanii.
Przedstawiona działalność Uniwersytetu Przyrodniczego
w Lublinie tak w zakresie kształcenia studentów jak i realizacji badan
naukowych świadczy o ogromie szerokiej ich tematyce, a także dużych
możliwościach realizacji problemów dotyczących nie tylko wsi
i rolnictwa lecz również techniki, ochrony środowiska, rekreacji
i wypoczynku, hodowli i uprawy większości roślin rolniczych,
ogrodniczych i zielarskich. Pracownicy uczelni zajmują się także
problemami energetyki, odnawialnych źródeł energii, biopaliw,
przemysłu rolno-spożywczego, oceny produktów pochodzenia
rolniczego i zwierzęcego i szeroko rozumianymi problemami usług
weterynaryjnych.
Na zakończenie chciałbym podać, że Ministerstwo Nauki
i Szkolnictwa Wyższego w dniu 4 kwietnia 2011r. wprowadziło w życie
104
„Rozporządzenie w sprawie warunków i trybu przyznawania pomocy de
minimis na działalność upowszechniającą naukę‖. Rozporządzenie to
określa warunki i tryb przyznawania pomocy o której mogą ubiegać się
mikro- mały lub średni przedsiębiorca niemal we wszystkich sektorach
po złożeniu stosownego wniosku.
Rozporządzenie opublikowane w Dzienniku Ustaw nr 81 poz.
445 z dnia 4 kwietnia 2011r.
Więcej danych o Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie na
stronie www.up.lublin.pl.
105
Leszek Mościcki
5. Transfer wiedzy dla potrzeb przemysłu rolno-spożywczego.
Potrzeby, realia, wyzwania i przeszkody
Motto
Żywność i jej produkcja ma niekwestionowaną przyszłość!!!
Kucharz zawsze będzie potrzebny, niezależnie od sytuacji politycznej
i gospodarczej.
A inni? Z całą pewnością także tylko… nie zawsze.
Wprowadzenie
Dążenie do komercjalizacji dóbr intelektualnych (np. wyniki
badań, know-how), powinno w świetle ostatnio przyjętych przepisów
zawartych w pakiecie ustaw reformujących polską naukę i szkolnictwo
wyższe – stanowić jedno z głównych kierunków rozwoju
współczesnych uczelni w Polsce. Transfer wiedzy, technologii
i innowacji oraz rynkowe wykorzystywanie wyników działalności
naukowej to zadanie nowoczesnych uniwersytetów. Dotychczasowa
rola uczelni, opierających się głównie na dydaktyce i badaniach
naukowych, w dobie gospodarki opartej na wiedzy, kiedy to
innowacyjne produkty i technologie oraz ich upowszechnianie stanowią
istotny czynnik i siłę napędową rozwoju gospodarczego, przestaje być
wystarczająca. To właśnie uczelnie powinny dążyć do uczestnictwa
w rozwoju społeczno-gospodarczego regionu, w którym funkcjonują,
między innymi poprzez wspieranie akademickiej przedsiębiorczości
oraz współpracy społeczności akademickiej z przedstawicielami
lokalnej gospodarki [ 7].
Wg raportu „Bariery współpracy przedsiębiorców i ośrodków
naukowych‖ [17], opracowanego przez Ministerstwo Nauki
i Szkolnictwa Wyższego w listopadzie 2006 r.
 20% polskich przedsiębiorstw nie wie o możliwościach współpracy
ze środowiskiem naukowym;
 większość przedstawicieli firm nie współpracujących z naukowcami
nie wie, jakie korzyści mogliby potencjalnie osiągnąć dzięki takiej
współpracy;
106

tylko 10% firm widzi we współpracy z naukowcami szansę na
zwiększenie możliwości eksportowych;
 prawie 40% przedsiębiorców narzeka na brak zachęt prawnych oraz
konkretnych ofert ze strony środowisk naukowych
 62% naukowców deklaruje, że są autorami rozwiązania, które
nadaje się do komercjalizacji.
Moim zdaniem jest to sytuacja, którą możemy, a nawet musimy
zmienić. Ogromną szansę stwarza m.in. sektor rolno-spożywczy, który
odgrywał i nadal będzie odgrywać istotną rolę w polskiej gospodarce
narodowej, zwłaszcza w województwach Polski Wschodniej. Tutejsze
rolnictwo wymaga restrukturyzacji i modernizacji, konieczne są zmiany
ekonomiczne ale także i kulturowe; konieczne są jednakże zmiany
filozofii działania zarówno obecnych jak i przyszłych rolników –
przedsiębiorców. Rola lokalnych uczelni i ośrodków naukowych
związanych z rolnictwem i gospodarką żywnościową współpracujących
z władzami administracyjnymi i samorządowymi może czy też powinna
okazać się kluczową w procesie modernizacji i aktywizacji lokalnej
przedsiębiorczości sektorowej.
Dobrym przykładem rozwoju przedsiębiorczości wśród
młodych Polaków są Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości największa inicjatywa akademicka ostatnich lat [1, 7, 11, 14]. W sieci
Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości funkcjonuje 36
inkubatorów rozmieszczonych na terenie całego kraju , funkcjonuje
w nich ponad 1100 firm, zrzeszających ludzi młodych, ambitnych
i bardzo dobrze wykształconych. AIP umożliwiają im połączenie
teoretycznej wiedzy zdobytej podczas studiów z wiedzą praktyczną
nabywaną samodzielnie w czasie prowadzenia działalności jako
przedsiębiorcy.
Innym przykładem transferu i komercjalizacji wiedzy jest
zakładanie tzw. spółek odpryskowych typu spin-off i spin-out. Firmy,
których działalność oparta jest na wiedzy, dzielimy na [1, 11]:
- firmy, które opracowały innowacyjny produkt i próbują zapełnić lukę
rynkową albo wykreować popyt na zupełnie nowy typ towaru lub
usługi;
- spółki oferujące nowy, tańszy lub lepszy sposób produkcji towaru lub
świadczenia usługi;
- firmy eksperckie, zajmujące się doradztwem naukowo-technicznym
opartym na wiedzy pracowników naukowych.
Jakie są modele komercjalizacji wiedzy wytwarzanej na uczelniach?
Tradycyjny, polegający na upowszechnianiu wyników badań
poprzez publikacje, swobodny dostęp do wiedzy dla wszystkich
107
zainteresowanych (małe zainteresowanie ochroną praw własności
intelektualnej, brak zainteresowania wdrożeniami wyników badań) [7].
Konsekwencją klasycznego modelu współpracy uczelnia – biznes jest
niewykorzystanie potencjału, niska efektywność nakładów na badania,
pogorszenie jakości kształcenia (zbyt teoretyczne, mało przydatne dla
potrzeb praktyki), ograniczone możliwości rozwoju uczelni ze względu
na bariery w poziomie finansowania uczelni i badań, pauperyzacja
środowiska i zjawiska patologiczne (np. praca na kilku etatach).
Model „Open Science” - uczelnia nie zachowuje żadnego IPR
(za wyjątkiem praw autorskich do publikacji), cała zdobyta wiedza
zostaje przedstawiona w postaci publikacji naukowych i udostępniona
bez żadnych ograniczeń aplikacyjnych, co wywołuje niewielki
oddźwięk publikacji w kręgach gospodarczych, przez co innowacyjność
staje się wyłącznie domeną naukowców. Model ten nie daje żadnej
gwarancji, że z badañ finansowanych z budżetu danego państwa
skorzystają zarejestrowane w tym kraju firmy, a nie np. f-ma
międzynarodowa. Jest on uznany za nieefektywny z punktu widzenia
zapewnienia wspierania i motywowania naukowców do współpracy
z podmiotami gospodarczymi na rzecz komercjalizacji wiedzy, jak też
zapewnienia przedsiębiorcom odpowiedniej przewagi konkurencyjnej
wynikającej z posiadania unikalnej wiedzy.
Model licencyjny oparty na ochronie całości wiedzy
wytworzonej w uczelni, w którym strategiczne patentowanie ma
pierwszeństwo przed publikacjami a uczelnia zachowuje własność
wynalazków i innych praw wyłącznych. Wymaga profesjonalnego
zarządzania w obszarze IPR (rzecznicy patentowi, centra transferu
technologii itp.). Uczelnia dba by wybór kierunków badań był
dokonywany wspólnie z przedsiębiorstwami, po czym może rezultaty
odsprzedać udzielając nań licencji.
Model interaktywny wiedza i technologie wraz
z mechanizmami ochronnymi, np. patenty są narzędziami
wspierającymi rozwój gospodarek regionalnych. Faza demonstracyjna
(budowa prototypu) jest wspólnie finansowana przez przedsiębiorstwa
i środki publiczne, czego przykładem są programy ramowe UE.
Komercjalizacja
wiedzy
nie
następuje
jednak
wyłącznie
w przedsiębiorstwach, jak w przypadku modelu licencyjnego, tylko jest
procesem interaktywnym z pełnym zaangażowaniem uczelni.
W jaki sposób uczelnie powinny zarządzać własnościami
intelektualnymi i wspierać aktywność w zakresie komercjalizacji
wiedzy?
108
W nowoczesnej gospodarce opartej na wiedzy szczególne
znaczenie ma własność intelektualna, będąca nie mniej cennym
i wymiernym kapitałem niż ten stricte materialny.
Ochrona własności intelektualnej oraz wprowadzanie zasad jej
komercjalizacji powinny być bezwzględnym priorytetem uczelni,
bowiem jest to też interesem publiczny. W uczelniach powinny być
stosowane wszystkie rodzaje praw dotyczących wszelkich wytworów
ludzkiego umysłu: wynalazków, wzorów użytkowych, znaków
towarowych, utworów naukowych, programów komputerowych,
technologii (tzw. wiedzy „know-how‖) itp. [7].
Prawa do powstałych w uczelni dóbr własności intelektualnej są
zbywalne, tzn. mogą być przedmiotem umów w obrocie gospodarczym,
przy czym dotyczy to nie tylko praw własnooeci przemysłowej, ale
także innych rodzajów dóbr intelektualnych. Jest wiele sposobów
komercjalizacji wiedzy. Do najważniejszych należą: sprzedaż praw
własności i licencji, alians strategiczny, joint-venture, samodzielne
wdrożenie (spin-off) oraz badania zlecone.
Samodzielne wdrożenie technologii przez jej twórców –
utworzenie spółki spin–off lub spin-out – jest najtrudniejszym sposobem
komercjalizacji, który z racji wysokiej opłacalności zyskuje coraz
większą popularność. W krajach anglosaskich tzw spółki profesorskie są
głównym nurtem przedsiębiorczości akademickiej. Od kilku lat
wzbudzają one coraz większe zainteresowanie także i w Polsce.
Związane jest to z nowymi zadaniami uczelni publicznych i instytucji
badawczych oraz zmianami w modelach ich funkcjonowania, zwłaszcza
w relacjach z otoczeniem gospodarczym.
Najnowsze regulacje prawne obowiązujące w szkolnictwie
wyższym dają możliwość komercjalizacji wyników badań.
Uniwersyteckie firmy odpryskowe wprowadzając na rynek nowe
produkty i usługi, rozszerzają rynek dla wysoko wykwalifikowanych
pracowników oraz pobudzają inwestycje technologiczne uczelni. Dzięki
spin-offom zyskuje dydaktyka, studenci zdobywają doświadczenie
z przedsiębiorczości, wykładowcy uzyskują dodatkowe dochody. Ale
jedno jest niezbędne – powołanie do życia w uczelni specjalnej spółki
zajmującej się zarządzaniem udziałami firm odpryskowych oraz
zarządzaniem całą własnością przemysłową uczelni, która powinna
przyczyniać się do dynamicznego i elastycznego sposobu
komercjalizacji efektów badań naukowych.
Ostatnio w wielu ośrodkach akademickich w powstają
Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości, będące częścią Grupy AIP
- sieci instytucji rozwijających przedsiębior- czość w Polsce [14].
Poprzez innowacyjne rozwiązania prawne, Fundacja AIP umożliwia
109
młodym ludziom korzystanie ze swojej osobowości prawnej
funkcjonując formalnie jako komórka organizacji, a w praktyce jako ich
samodzielne przedsięwzięcie. Młody przedsiębiorca oszczędza zarówno
czas związany z oczekiwaniem na założenie działalności gospodarczej
jak również środki niezbędne do jej otwarcia i nie płaci składki ZUS.
Ponadto AIP zapewnia:
 Prowadzenie księgowości przez swoje biuro księgowe
 Porady prawne, tworzenie oraz weryfikacja umów
 Doradztwo w zakresie prowadzenia własnej firmy i dostęp do
wiedzy
 Promocję w mediach
 Dostęp do powierzchni biurowej oraz korzystanie z adresu
inkubatora jako siedziby firmy
 Bezpłatny dostęp do sal dydaktycznych
 Pomoc w pozyskiwaniu funduszy na inwestycje.
Do tej pory ponad 3000 osób skorzystało z możliwości działania
w pionie Inkubatora.
W Polsce nastąpił dynamiczny rozwój krajowego przemysłu rolnospożywczego po przemianach społeczno-politycznych. Jak oceniane
są konkurencyjność i szanse rozwojowe krajowych przedsiębiorstw
tego sektora?
W wielu publikacjach [ 2, 3, 4, 5, 8, 9, 13] analizowano
konkurencyjność i szanse rozwoju polskich przedsiębiorstw przemysłu
rolno – spożywczego w warunkach unijnych. Stwierdzono, że zajmując
się produkcją żywności posiadają one ważny status w gospodarce
rynkowej. Pozostawienie ich funkcjonowania mechanizmowi
rynkowemu może implikować poważne problemy dla całej gospodarki.
Stan wyżywienia kraju jest w pełni zależny od poziomu funkcjonowania
tych przedsiębiorstw, a ich pozycja i wkomponowywanie się w globalny
rynek żywności świadczy o pełnym rozumieniu reguł nowocześnie
funkcjonującej gospodarki światowej. Przeprowadzona przez Firleja [4,
5] analiza porównawcza z ostatnich lat umożliwiła wyeksponowanie
czynników ograniczających rozwój przedsiębiorstw przemysłu rolno –
spożywczego. Do najważniejszych z nich autor zaliczył czynniki
o charakterze:
zewnętrznym:
 duże korzyści przynosi dostęp do dużego rynku unijnego,
pomimo tego, że większość przedsiębiorstw prowadziło swoją
działalność na terenach miejskich,
 istnieje wysoki poziom konkurencji występującej na rynkach
zbytu,
110

wciąż bardzo pozytywnie oceniane jest przystąpienie Polski do
Unii Europejskiej,
 pozytywnie oceniane są przekształcenia polskiej gospodarki
umożliwiające adaptację do nowych warunków gospodarczych,
 wysoko oceniany jest poziom jakości usług publicznych,
 coraz lepiej oceniane jest zainteresowanie władz publicznych
usuwaniem barier dla funkcjonujących przedsiębiorstw,
 dobrze postrzegany jest klimat lokalny dla prowadzenia
działalności gospodarczej,
 występują: wysoka konkurencja na rynku pracy, niska
konkurencja cenowa, wysokie koszty surowców podstawowych,
wewnętrznym:
 zatrudnienie w badanych przedsiębiorstwach utrzymuje się na
stałym poziomie,
 średni obrót badanych przedsiębiorstw legł niewielkiemu
zmniejszeniu,
 przedsiębiorstwa posiadają wystarczającą powierzchnię
produkcyjną,
 w przedsiębiorstwach zauważalna jest potrzeba zwiększania
kwalifikacji, szczególnie wśród pracowników operacyjnych,
 badane
przedsiębiorstwa
słabo
zainteresowane
są
pozyskiwaniem
środków
finansowych
z
Funduszy
Strukturalnych Unii Europejskiej,
 poziom jakości, atrakcyjności i funkcjonalności oferowanych
towarów i usług jest uznawany w większości za bardzo dobry
i dobry,
 siła ekonomiczna przedsiębiorstw oceniana jest za
wystarczającą,
 badane przedsiębiorstwa dążą do wprowadzania nowoczesnych
technik, obniżania kosztów i zwiększenia wydajności pracy,
stabilnego systemu podatkowego i obniżania wysokości
podatków, promocji, marketingu, wysokiej jakości produkcji,
zwiększania dostępu do środków finansowania, są
zainteresowane eksportem i poprawą organizacji pracy,
sektorowym:
 przedsiębiorcy jako bardzo ważną uznają bieżącą sytuację
rolnictwa, ceny surowców i zmiany w sezonowości ich podaży,
 wciąż niewiele podpisuje się umów kontraktacyjnych,
 bieżące funkcjonowanie przedsiębiorstw w wysokim stopniu
istotnie zależy od stanu funkcjonowania pozostałych działów
agrobiznesu,
111
organizacyjnym:
 wciąż przeważającą formą prawną przedsiębiorstw jest firma
jednoosobowa,
 średni okres funkcjonowania przedsiębiorstwa wynosi 20 lat,
 jako bardzo dobry i dobry uznaje się sposób zarządzania
przedsiębiorstwami oraz stopień znajomości wizji ich rozwoju
przez pracowników, możliwości realizacyjne strategii
przedsiębiorstw oraz jakość kwalifikacji i umiejętności
zatrudnionych pracowników.
W podsumowaniu autor stwierdza, że o jakości przedsiębiorstw
przemysłu rolno-spożywczego decydują wciąż warunki ekonomiczne
i polityczne, a ilość i jakość kapitału ludzkiego gromadzonego
w przedsiębiorstwach rolno-spożywczych decyduje o ich strukturze
i poziomie ich rozwoju [5]. Niezwykle istotną determinantą określającą
zdolność konkurencyjną wewnętrzną i międzynarodową przedsiębiorstw
przemysłu rolno – spożywczego są rozwiązania instytucjonalne. Za
bardzo ważną należy uznać ingerencję państwa w funkcjonowanie
sektora agrobiznesu. Jako bardzo znaczącą w rozwoju tych
przedsiębiorstw wskazano finansową pomoc unijną, która służy
w aktywizacji rozwoju agrobiznesu i restrukturyzacji polskiego
rolnictwa. Integracja Polski z Unią Europejską zainicjowała szansę
modernizacji polskich przedsiębiorstw przemysłu rolno – spożywczego
poprzez likwidację pozataryfowych barier handlowych, spektakularny
wzrost wzajemnych obrotów w ostatnich latach, napływ bezpośrednich
inwestycji zagranicznych i przepływ technologii.
Jak na tym tle wypada region lubelski?
W przyjętej do realizacji przez Radę Ministrów RP 30 grudnia
2008 r. „Strategii rozwoju społeczno- gospodarczego Polski Wschodniej
do roku 2020‖ [16] czytamy m.in:
„W odniesieniu do rolnictwa głównym warunkiem przyspieszenia
rozwoju będzie zbudowanie sieci instytucji ułatwiających rolnikowi
włączanie się w system współczesnego agrobiznesu, w którym
dominującą rolę przejmują duże korporacje, a także usprawnienie
transferu wiedzy do rolnika. Szczególne należy wspierać działania
o znaczeniu
kompleksowym
podejmowane
w
regionalnej
i subregionalnej skali, dotyczące równoczesnego restrukturyzowania
rolnictwa, przetwórstwa rolno-spożywczego i modernizacji obszarów
wiejskich, czego przykładem jest sukces mleczarstwa na Podlasiu, czy
kształtujący się kompleks zdrowej żywności. Istotne znaczenie dla
zmian strukturalnych będzie miał sposób i kierunki wydatkowania
transferów z Unii Europejskiej przeznaczanych na rzecz rolników.
112
Niezbędne jest rozwinięcie systemu doradztwa i działań służących
podwyższaniu różnorodnych kwalifikacji i umiejętności rolników.
Przemiany strukturalne w rolnictwie powodują zmniejszanie się liczby
zarówno gospodarstw rolnych, jak i osób pracujących w rolnictwie.
W związku z tym konieczne jest prowadzenie działań, które pozwolą
mieszkańcom obszarów wiejskich w szerszym zakresie znaleźć
zatrudnienie i źródła dochodów poza rolnictwem bez konieczności
zmiany miejsca zamieszkania‖.
Gospodarka regionu boryka się z całym ciągiem poważnych
problemów o charakterze strukturalnym, które w dużym stopniu
ograniczają jej zdolność konkurowania i wpływają negatywnie na
perspektywy
przyszłego
rozwoju
społeczno-gospodarczego
województwa [16, 18]. Na niską konkurencyjność regionalnej
gospodarki ma również wpływ słabo rozwinięta infrastruktura
ekonomiczna i techniczna regionu oraz słabość sektora
przedsiębiorczości. Niezależnie od występujących licznych słabości,
regionalna gospodarka wykazuje również szereg endogenicznych
(wewnętrznych) potencjałów rozwoju. Przy odpowiednim wsparciu
środkami z zewnątrz mogą one znacznie wzmocnić pozycję
konkurencyjną regionalnej gospodarki i nadać jej określony profil
specjalizacji. Biorąc pod uwagę wewnętrzne potencjały rozwoju regionu
wydaje się, że jednym z wiodących obszarów specjalizacji gospodarczej
województwa powinna być produkcja wysokiej jakości żywności oraz
rozwój odnawialnych źródeł energii. Towarzyszyć temu powinien
rozwój kompleksowego systemu usług specjalistycznych we współpracy
z firmami globalnymi, oparty między innymi o przygraniczne położenie
regionu oraz dostępność licznych i dobrze wykształconych zasobów
pracy.
Zarząd Województwa Lubelskiego w przyjętej strategii rozwoju
województwa na lata 2006-2020 [20] przedstawił warunki niezbędne do
podniesienia przedsiębiorczości w regionie, stwierdzając jednoznacznie,
że podstawowym priorytetem będzie rozwijanie nowoczesnego
społeczeństwa zdolnego funkcjonować w gospodarce opartej na wiedzy.
Filarami gospodarki opartej na wiedzy będą: edukacja, nauka oraz
rozwój społeczeństwa informacyjnego. W istocie w pierwszej kolejności
zidentyfikowano główne uwarunkowania poddając je szczegółowej
analizie.
113
Mocne strony
Słabe strony
 korzystna struktura demograficzna
(młode społeczeństwo);
 stosunkowy
dobry
poziom
ogólnego wykształcenia ludności;
 wyższe od średnich w kraju
wskaźniki
skolaryzacji
na
poziomie
szkół
średnich
i
wyższych;
 wykształcone kadry na poziomie
wyższym;
 rozwinięte zaplecze edukacyjne w
zakresie kształcenia kadr na
poziomie wyższym (sieć szkół
wyższych
publicznych
i
niepublicznych coraz bardziej
dostępna na poziomie miast
powiatowych);
 korzystna struktura kierunków
kształcenia wyższego (znaczny
udział w kształceniu studentów w
naukach
przyrodniczych
i
inżynieryjnych);
 wysoki poziom specjalizacji i
kwalifikacji kadr pracujących w
sferze usług publicznych (oświata,
służba zdrowia i kultura fizyczna,
pomoc społeczna);
 niskie koszty pozyskania dobrze
wykształconych kadr związane z
wysokim bezrobociem i niskim
poziomem wynagrodzeń;
 poziom rejestrowanego bezrobocia
niższy niż w kraju (powolny
spadek bezrobocia);
 aktywność społeczna i zawodowa
ludzi starszych;
 rozwój
społeczeństwa
obywatelskiego
(rozwój
samopomocy, dynamiczny rozwój
organizacji pozarządowych);
 różnorodna i bogata oferta
kulturalna oraz duża liczba
działających
instytucji
i promotorów kultury;
 stosunkowo
wysoki
poziom
 niskie dochody ludności;
 trudne
warunki
mieszkaniowe
ludności
(niskie
standardy
mieszkaniowe, utrudniony dostęp do
własnych mieszkań ludzi młodych,
niedostateczny rozwój budownictwa
mieszkań tanich);
 niski
poziom
zdrowotności
mieszkańców regionu (któremu
towarzyszy
niski
stopień
świadomości
w zakresie profilaktyki zdrowotnej
oraz utrudniony powszechny dostęp
do usług opieki zdrowotnej);
 niska sprawność funkcjonowania
systemu
ochrony
zdrowia
(niedoinwestowanie
usług
zdrowotnych, dekapitalizacja bazy
lokalowej i sprzętu medycznego);
 niedostateczny rozwój bazy i usług
związanych ze sportem i rekreacją;
 niska świadomość ludności w
zakresie ekologii, zdrowego sposobu
życia i odżywiania się, stosunkowo
niski odsetek osób uprawiających
sport;
 niski poziom wykształcenia ludności
wiejskiej;
 niedostosowanie oferty i procesu
kształcenia do wyzwań i potrzeb
nowoczesnego
społeczeństwa
(szczególnie
w
szkolnictwie
zawodowym);
 wadliwa
struktura
kwalifikacji
zawodowych pracowników (nie
odpowiadająca
potrzebom
regionalnej gospodarki i rynku
pracy) oraz niska mobilność
przestrzenna i zawodowa;
 małe
zaangażowanie
ludności
w proces kształcenia ustawicznego
i odnawiania swoich kwalifikacji;
 przestarzała
baza
szkolnoedukacyjna
(budynki
szkolne
wymagające remontu i modernizacji,
114
bezpieczeństwa publicznego;
 rozwinięta
sieć
granicznych
placówek kontrolnych











niskie
nasycenie
placówek
szkolnych w sprzęt dydaktyczny
i informatyczny);
niskie
wskaźniki
zatrudnienia
i aktywności zawodowej ludności
w regionie;
wysoki poziom bezrobocia ukrytego
na wsi
niekorzystna struktura bezrobocia
(duży udział osób długotrwale
bezrobotnych oraz absolwentów
szkół wyższych);
słabo rozwinięta sieć niepublicznych
służb zatrudnienia;
dominacja
pasywnych
nad
aktywnymi formami ograniczania
bezrobocia;
niski poziom kapitału społecznego
(małe
zaufanie
do
władz
publicznych,
niewielka
liczba
liderów lokalnych);
wysoki
poziom
ubóstwa
i wykluczenia
społecznego
(spowodowany między innymi
takimi zjawiskami jak długotrwałe
bezrobocie,
niepełnosprawność,
patologie społeczne);
niezadowalający
poziom
usług
społecznych
wynikający
z niedoinwestowania tej sfery;
niskie nakłady na działalność
kulturalną w regionie połączone
z niedoinwestowaniem
bazy
materialnej służącej upowszechnianiu i promowaniu kultury (zły
stan
zaplecza
technicznego
i wyposażenia placówek kultury
w sprzęt komputerowy i dostęp do
nowoczesnych
nośników
informacji);
niski
udział
mieszkańców
województwa w korzystaniu z dóbr
i usług kultury;
mało
skuteczny
system
bezpieczeństwa
publicznego
i walki z wszelkimi przejawami
115
patologii społecznej;
 niedostateczne wyposażenie służb
Policji i Straży Pożarnej w sprzęt
i urządzenia
do
zapewniania
odpowiedniego
poziomu
bezpieczeństwa i ładu publicznego;
 słaby stan technicznej infrastruktury
przeciwpowodziowej (szczególnie
w dolinach rzek Wisły, Wieprza
i Bugu)
skutkujący
wysokim
stopniem zagrożenia powodziami;
 niezadowalający stopień pokrycia
obszaru województwa zintegrowanym
systemem ratownictwa
medycznego
Szanse rozwoju
 rosnący
poziom
ogólnego
wykształcenia ludności dający
podstawę do budowy gospodarki
opartej na wiedzy;
 szybko rozwijający się sektor
kształcenia
na
poziomie
wyższym
oraz
postępująca
integracja
tego
sektora
z
europejskim
systemem
kształcenia
(w
ramach
Europejskiej
Przestrzeni
Edukacyjnej);
 duże
zainteresowanie
kształceniem
w
Lublinie
obywateli z krajów Europy
Zachodniej
i
Wschodniej,
umożliwiające
tworzenie
wyspecjalizowanych placówek
edukacyjnych
(Uniwersytet
Wschodni)
oraz
kierunków
studiów (nauki medyczne);
 dostosowanie
kształcenia
zawodowego na uczelniach do
nowych wyzwań i wymagań
rynku pracy;
116
Zagrożenia rozwoju
 niekorzystne
trendy
demograficzne
(ujemny
przyrost naturalny, starzenie się
społeczeństwa oraz stopniowe
wyludnianie się regionu );
 wzrastający
drenaż
kadr
(ujemne
saldo
migracji
i utrwalenie się tendencji
odpływu z regionu ludzi
młodych
i
dobrze
wykształconych);
 postępujące
procesy
dezintegracji
rodziny
i ograniczania jej
funkcji
w społeczeństwie;
 przedłużające
się
procesy
restrukturyzacji
regionalnej
gospodarki i zmniejszająca się
podaż nowych miejsc pracy,
utrwalenie się braku szans
i perspektyw
dla
młodego
pokolenia;
 trudności w zagospodarowaniu
dużych zasobów siły roboczej
uwolnionych
w
wyniku
 rozwój kształcenia ustawicznego
dający szansę na wzrost poziomu
kwalifikacji
i
umiejętności
zasobów ludzkich w regionie (w
tym
znajomości
języków
obcych);
 intensywne powstawanie nowych
zawodów
(w dziedzinach związanych z
rozwojem
technologii
informacyjnych, z obsługą firm i
wykorzystaniem wolnego czasu,
ochroną zdrowia i środowiska);
 zwiększający
się
dostęp
mieszkańców Lubelszczyzny do
europejskiego rynku pracy;
 coraz
lepszy
dostęp
do
europejskich instrumentów rynku
pracy i zwiększania zatrudnienia
(w
ramach
krajowych
i
europejskich
strategii
zatrudnienia);
 prowadzenie aktywnej polityki
rynku pracy na poziomie
lokalnym
i
regionalnym
(połączonej ze specjalizacją
gospodarczą województwa);
 rosnąca rola ekonomii społecznej
(szansą na tworzenie nowych
miejsc pracy i prowadzenie
aktywnych
form
pomocy
społecznej);
 rozwój infrastruktury i usług
społeczeństwa informacyjnego
(e-nauka, e-praca, e-zdrowie,
itd.);
 podstawy do budowy kapitału
kulturowego w regionie (silna
więź kulturowa mieszkańców,
obecność elit artystycznych, silne
środowisko naukowe, media,
organizacje kościelne, bogata
restrukturyzacji sektora rolnego;
 zwiększający się odsetek osób
zaprzestających edukacji na
poziomie ponadgimnazjalnym
z powodów ekonomicznych;
 utrzymujący się niski poziom
wykształcenia
ludności
wiejskiej utrudniający procesy
adaptacyjne
w rolnictwie i poza rolnictwem;
 pogarszanie się warunków
edukacyjnych
na
terenach
wiejskich;
 utrwalenie się niekorzystnego
stanu wysokiego udziału osób
nieaktywnych
zawodowo
(spowodowane niską podażą
miejsc
pracy,
wysokim
odsetkiem osób niepełnosprawnych, itd.);
 utrata kwalifikacji zawodowych
w wyniku utrzymywania się
długotrwałego
bezrobocia
(utrwalanie
się
problemu
dziedziczenia bezrobocia);
 zmiana
charakteru
pracy
w wyniku rewolucji technologgicznej i spowodowane tym
zmniejszanie się ogólnego
popytu na pracę (szczególnie
wśród
osób
z
niskimi
kwalifikacjami)
 przyśpieszona dezaktualizacja
dotychczasowej
wiedzy
i kwalifikacji spowodowana
powstawaniem
nowych
zawodów;
 nierówny dostęp do edukacji
i rynku pracy źródłem dalszego
ubożenia
i
marginalizacji
społeczeństwa (wzrost klientów
pomocy
społecznej
oraz
117
tradycja organizowania licznych
uzależnianie się od świadczeń
festiwali i imprez kulturalnych);
pomocy społecznej);
 zwiększająca się aktywność,  przyśpieszone tempo wypadania
potencjał
i
kompetencje
z użytkowania znacznej części
organizacji pozarządowych oraz
zasobów
mieszkaniowych
wzrost
ich
znaczenia
w
wskutek ich fizycznego zużycia;
kontaktach międzynarodowych;  pauperyzacja
społeczeństwa
 większa niż w kraju dynamika
wpływająca na niski stopień
przyrostu
liczby
klubów
korzystania z dóbr kultury ;
i sekcji sportowych, a także  wzrost zagrożenia patologiami
zwiększająca się liczba osób
społecznymi
(alkoholizm,
uprawiających sport
narkomania,
przemoc
w rodzinie);
 wzrost zagrożenia związanego
z funkcjonowaniem zewnętrznej
granicy UE (fala imigrantów ze
Wschodu, przemyt towarów,
międzynarodowa przestępczość)
Zdaniem autorów dokumentu [20] „Główną przeszkodą w rozwoju
nowoczesnego społeczeństwa Lubelszczyzny wydaje się być zbyt niskie
zaangażowanie ludności w proces pracy oraz towarzyszący temu wysoki
poziom
bezrobocia, zarówno rejestrowanego, jak i ukrytego,
szczególnie na wsi. Z jednej strony wynika to z kondycji sektora
przedsiębiorstw (niska podaż miejsc pracy), z drugiej z niedopasowania
systemu kształcenia do wymagań stawianych przez pracodawców. Brak
możliwości zatrudnienia poza rolnictwem dla ponad połowy ludności
w wieku produkcyjnym, oraz niskie dochody uzyskiwane
z pracy osób aktywnych zawodowo powodują, że region boryka się
z coraz większymi problemami ubóstwa i wykluczenia społecznego,
którym nie jest w stanie sprostać system pomocy społecznej. Ogólne
zubożenie mieszkańców oraz wysoki odsetek osób żyjących poniżej
granicy ubóstwa ograniczają znacznej części społeczeństwa dostęp do
podstawowych dóbr i usług społecznych oraz prowadzą do wzrostu
zagrożenia patologiami społecznymi i przestępstwami kryminalnymi.
Pogłębiające się rozwarstwienie w dochodach i warunkach życia
mieszkańców Lubelszczyzny powoduje liczne napięcia społeczne i nie
sprzyja budowaniu kapitału kulturowego i społecznego‖.
W dalszej części czytamy [20]: „Kluczem do poprawy sytuacji
społecznej w regionie i rozwoju podstaw nowoczesnego społeczeństwa
winny być przede wszystkim działania nakierowane na wzrost
zatrudnienia
i
dochodów
mieszkańców
regionu.
Jednym
118
z priorytetowych zadań powinno być stałe podnoszenie poziomu
i jakości wykształcenia mieszkańców regionu w systemie edukacji
szkolnej, jak i pozaszkolnej, z wykorzystaniem szans związanych
z rozwojem kształcenia ustawicznego i technik społeczeństwa
informacyjnego. Równolegle należy dążyć do zwiększania sprawności
instytucji rynku pracy oraz do prowadzenia aktywnej polityki
zatrudnienia, zarówno na poziomie regionalnym, jak i lokalnym‖ (…).
„W miarę trwałego rozwoju przedsiębiorczości i ruchu
inwestycyjnego w tej sferze będzie stopniowo wzrastało
zainteresowanie firm wdrażaniem innowacji, zarówno w sferze
technologii, jak też w walorach użytkowych wyrobów oraz usług.
Budowa Parku Technologicznego w Lublinie oparta na istniejącym
potencjale badawczo wdrożeniowym uczelni wyjdzie naprzeciw
potrzebom wielu dziedzin produkcji, w tym głównie rolnictwu
i przetwórstwu spożywczemu, weterynarii, technologiom ochrony
środowiska, produkcji materiałów budowlanych i budownictwu, innym.
W miarę rozwoju regionalnego systemu innowacyjnego gama
zastosowań nowoczesnych rozwiązań będzie rozszerzana w różnych
dziedzinach gospodarki i w życiu społecznym‖ (…).
„Społeczeństwo Lubelszczyzny musi poprawić skłonność do
rozwoju przedsiębiorczości, w tym istotnie podnieść poziom wiedzy
i umiejętności menedżerskich oraz technologicznych. Warunkiem tych
osiągnięć jest :
 kontynuacja masowego kształcenia na poziomie szkół średnich,
zwłaszcza zawodowych i wyższych. Szkoły wyższe powinny
wzbogacić strukturę kierunków i specjalizacji, zwłaszcza
w dziedzinie nauk stosowanych. Wyższy poziom wykształcenia
będzie stanowił dobrą podstawę wzrostu poziomu kwalifikacji
zawodowych a ogólniej, czynnika pracy;
 tworzenie warunków dla działalności innowacyjnej poprzez
tworzenie kontaktów między specjalistami firm a pracownikami
placówek naukowych;
 rozbudowa systemu kształcenia ustawicznego, dostosowującego
zawody do realnych potrzeb rynku pracy i do rozmieszczenia
podaży miejsc pracy;
 rozbudowa systemu praktycznego szkolenia zawodowego osób nie
mających wyższego wykształcenia, w tym zwłaszcza w dziedzinie
usług budowlanych;
 tworzenie systemu informacji o rynku pracy, w tym o ofertach
specjalistów i zapotrzebowaniu na pracę wysokokwalifikowaną;
119

rozległe angażowanie przez samorządy obywateli (nie tylko
polityków) do spraw publicznych i tworzenie aktywnych
publicznie struktur społecznych;
 tworzenie warunków aktywizujących szerokie (międzyregionalne
i międzynarodowe) kontakty społeczne;
 Rozwój współpracy transgranicznej w ramach Euroregionu Bug
[20].
Sektor MŚP na Lubelszczyźnie należy do najsłabiej
rozwiniętych w Polsce i boryka się z wieloma poważnymi problemami
rozwojowymi [12, 18, 20] . Ich rozwojowi w regionie nie sprzyjają
liczne bariery formalno-prawne prowadzenia działalności gospodarczej,
a także wciąż słabo rozwinięty system samorządu gospodarczego
i instytucji wspierania biznesu. Barierą w zwiększaniu konkurencyjności
regionalnego sektora MŚP jest utrudniony dostęp do zewnętrznych
źródeł finansowania, jak również brak kompleksowego systemu
wspierania przedsiębiorstw w zakresie tworzenia i absorbowania
innowacji, głównie w ramach bezpośredniej współpracy z jednostkami
badawczo-rozwojowymi. Do roku 2015 planowane jest podjęcie szeregu
działań prorozwojowych w następujących kierunkach [20]:
 wzrost poziomu przedsiębiorczości w regionie (w tym:
promowanie postaw przedsiębiorczych, wsparcie doradcze
i finansowe dla mikroprzedsiębiorstw, rozwój przedsiębiorczości
akademickiej, tworzenie inkubatorów przedsiębiorczości);
 zwiększenie
zdolności
przedsiębiorstw
do
tworzenia
i absorbowania innowacji w ramach tworzonego regionalnego
systemu innowacji (w tym: podnoszenie jakości kadr, system
dotacji inwestycyjnych, wsparcie w zakupie wyników badań
przemysłowych
i
przedkonkurencyjnych,
wzmocnienie
współpracy branżowej z ośrodkami badawczo-rozwojowymi,
tworzenie bezpiecznych sieci i systemów informatycznych
w przedsiębiorstwach);
 zwiększenie dostępu przedsiębiorstw do zewnętrznych źródeł
finansowania w tym: wsparcie funduszy podwyższonego ryzyka,
inwestycyjnych i poręczeniowych, wsparcie dla inicjatyw
proinwestycyjnych,
udzielanie
wsparcia
dla koncepcji
przedsiębiorstw (promocja kapitału zalążkowego jako jednej
z form funduszy typu venture capital;
 rozwój kompleksowego systemu szkolenia i doradztwa dla
biznesu (w tym: dostosowanie pakietów usług do potrzeb
przedsiębiorców, rozwój współpracy sieciowej instytucji
otoczenia biznesu, współfinansowanie specjalistycznych usług
doradczych dla biznesu);
120

wspieranie działalności eksportowej przedsiębiorstw (w tym:
stymulowanie produkcji i powstawania usług przeznaczonych na
eksport, wdrożenie nowych instrumentów promocji eksportu);
 tworzenie
lepszych
warunków
otoczenia
prawno
instytucjonalnego dla powstawania i rozwoju małych i średnich
przedsiębiorstw w regionie (w tym: stworzenie dogodnych
warunków prawno – organizacyjnych do powstawania
i funkcjonowania małej przedsiębiorczości, ograniczenie barier
administracyjnych i finansowych).
Podobnie planowane są zintensyfikowane zamierzenia co do
rozwoju regionalnego potencjału B+R oraz jego wykorzystanie dla
potrzeb gospodarki. Istniejący w regionie potencjał naukowo-badawczy
został uznany w analizie SWOT za jedną z mocnych stron i szans
w budowaniu konkurencyjności regionalnej gospodarki. Jednocześnie
wskazano na szereg słabości sfery naukowo-badawczej, w tym niską
jakość oferty badawczo-rozwojowej oraz niedostosowanie jej do
potrzeb gospodarki. Występujące słabości wynikają w dużym stopniu
z przyczyn niezależnych od naukowców, takich jak: niski poziom
i niekorzystna struktura finansowania nauki i działalności B+R,
niedostateczne wyposażenie jednostek w aparaturę naukowo-badawczą
oraz wysoki stopień zużycia tej aparatury, a także brak podstawowej
infrastruktury transferu wiedzy i komercjalizacji badań. Tym
negatywnym zjawiskom towarzyszą również liczne problemy związane
z restrukturyzacją finansowania polskiej nauki i trudnościami wielu
naukowców z dostosowaniem się do nowych wyzwań gospodarki
opartej na wiedzy i innowacjach.
Wdrożenie działań zaproponowanych w tym celu operacyjnym
przyczyni się do ograniczenia występujących barier i wzmocnienia
potencjału badawczo-rozwojowego w regionie, między innymi poprzez
nawiązanie bliższej współpracy sektora nauki ze sferą gospodarczą,
w ramach rozwijanego regionalnego systemu innowacji. Do roku 2015
zakłada się realizację następujących działań [20]:
 wzmocnienie bazy naukowo-badawczej szkół wyższych oraz
instytucji badawczo-rozwojowych w regionie (w tym: inwestycje
w bazę lokalową, aparaturę naukowo-badawczą, tworzenie sieci
kooperacji ośrodków naukowych i jednostek badawczorozwojowych w ramach krajowej i europejskiej przestrzeni
badawczej);
 rozwój wiedzy i badań w strategicznych dla regionu dziedzinach
nauki (w tym: stosowanie metod długofalowego prognozowania
kierunków rozwoju nauki, upowszechnianie nauki i innowacji
w społeczeństwie i gospodarce, wspieranie międzynarodowej
121
i krajowej współpracy ośrodków naukowo badawczych, rozwój
zasobów ludzkich sektora B+R);
 wzmocnienie
współpracy
pomiędzy
sektorem
B+R
i przedsiębiorcami (w tym: dostosowanie oferty badawczej
i edukacyjnej do potrzeb rynku pracy, wsparcie zakupu wyników
prac badawczych i własności intelektualnej przez przedsiębiorstwa,
stymulowanie rozwoju prywatnego rynku usług badawczorozwojowych, wsparcie dla podmiotów zgłaszających patenty);
 rozwój regionalnej infrastruktury transferu wiedzy i komercjalizacji
badań jako podstawowego elementu regionalnego systemu
innowacji (w tym: budowa parku naukowo-technologicznego,
centrów
transferu
wiedzy
i
technologii,
inkubatorów
technologicznych, rozwój parków przemysłowych, klastrów
produkcyjno-usługowych, zintegrowanej platformy elektronicznej
usług online).‖.
W raporcie monitorującym realizację strategii rozwoju
Lubelszczyzny w latach 2008-2009, opublikowanym w czercu 2010r
[21]. odnotowano wzrost wydajność pracy mierzonej wskaźnikiem
Wartości Dodanej Brutto na 1 pracującego. W 2007 roku wyniosła
52084 zł przy 48008 zł w roku 2006, jednak nadal nie przekroczyła
granicy 70% średniej krajowej wynoszącej 75550 zł. Z uwagi na
rolniczy charakter regionu inaczej niż w kraju przedstawia się udział
poszczególnych gałęzi gospodarki w wytwarzanej WDB, i tak w 2007
roku zaobserwowano wzrost udziału rolnictwa w WDB województwa
z 7% do 7,8% (w Polsce - 4,2%), co oznacza utrzymującą się
niekorzystną strukturę gospodarki regionu. Poza rolnictwem różnice
w strukturze gospodarki województwa lubelskiego i kraju widoczne są
szczególnie w sektorach przemysłowym i usług nierynkowych
i wynoszą odpowiednio 18,8% i 24,3% oraz 20,2% i 14,2% udziału
wytwarzanej WDB.
Pozytywną
tendencję
w
2009
roku
odnotowano
w województwie w postaci wzrostu liczby podmiotów zarejestrowanych
w rejestrze REGON przy jednoczesnym spadku tej wartości w kraju.
Zdecydowaną większość wśród nowopowstałych firm stanowiły
mikroprzedsiębiorstwa.
W zakresie inwestycji odnotowano pozytywne zjawisko
bowiem wartość nakładów inwestycyjnych na mieszkańca w 2008r.
wzrosła w porównaniu do roku 2007 o prawie 26%, zaś w stosunku do
roku 2005 aż o 77% (w Polsce odpowiednio o 13% i 65%). Jednak
w wymiarze wartościowym wynosi to 3 526 zł na mieszkańca i stanowi
niespełna 62% średniej krajowej. Ponad 30% (1191,1 mln zł) ogółu
nakładów inwestycyjnych w przedsiębiorstwach przypadało na miasto
122
Lublin, a dynamika wzrostu nakładów inwestycyjnych w sektorze
przedsiębiorstw była wyższa niż średnio w Polsce [21].
Pozytywnie ocenić należy wzrost poziomu wykształcenia
ludności. Pogorszyły się niestety wskaźniki dotyczące struktury
zatrudnienia i aktywności zawodowej. Konieczne jest zatem
prowadzenie aktywnej polityki zatrudnienia na poziomie regionalnym
i lokalnym, kierowanie środków publicznych na aktywne formy
przeciwdziałania bezrobociu oraz stała poprawa jakości kształcenia
szkolnego na wszystkich poziomach nauczania.
Przetwórstwo rolno-spożywcze może być dźwignią rozwoju regionu!
Co można zrobić i czy lubelscy naukowcy mogą się włączyć do
nurtu modernizacji tego sektora na Lubelszczyźnie?
Odpowiedzi są jednoznaczne: tak, tak i jeszcze raz tak!!! Mamy
potencjał ludzki, jest na niezłym poziomie realizowana edukacja (w tym
kierunkowa) podstawowa, średnia i wyższa. Wymaga jednak
zdecydowanego ukierunkowania prorynkowego, probiznesowego
i większego zorientowania na innowacyjność. Konieczne są ściślejsze
relacje szkolnictwa i nauki z praktyką biznesową i przemysłową.
Przedsiębiorcy powinni być angażowani jako wykładowcy,
przedsiębiorstwa szerszym frontem uczestniczyć w oferowaniu praktyk
zawodowych młodzieży kształcącej się. Krótko mówiąc niezbędna jest
rewizja dotychczasowych metod kształcenia i dostosowania programów
nauczania do potrzeb gospodarczych regionu i kraju. Sprzyjają temu
nowe regulacje prawne ale wyczuwalny jest pewien opór skostniałych
struktur, niechęć do zmian. W tym względzie jestem optymistą bowiem
to wolny rynek i w tej dziedzinie wymusi dokonanie zmian.
Możliwości przekazu wiedzy są wielorakie. Na własnym
przykładzie mogę stwierdzić, że jako naukowiec i wykładowca uczelni
rolniczej oraz występując w roli doradcy naukowo-technicznego
w krajowym i zagranicznym przemyśle rolno-spożywczym otrzymuję
wiele zgłoszeń i konkretnych pytań dotyczących możliwości wdrażania
nowych technologii w przetwórstwie rolno-spożywczym. Od roku 1990
uczestniczyłem i nadal uczestniczę w wielu projektach przemysłowych
przedsięwzięć podjęcia produkcji nowej generacji żywności i pasz,
niestety głównie poza regionem Lubelszczyzny. Dlaczego? Ponieważ
jak dotychczas relatywnie słaby był rozwój lokalnej infrastruktury
sektorowej oraz niskie zainteresowanie środowiska biznesowego ale
także i stosunkowo słaba motywacja miejscowego środowiska
akademickiego komercjalizacją osiągnięć naukowych (vide model
tradycyjny).
123
Czy będzie zapotrzebowanie na firmy odpryskowe, np. typu
spin-off? Tak, nawet bardzo duże ale pod warunkiem, że na naszych
lokalnych uczelniach nastąpią radykalne zmiany organizacyjne ale też
i mentalnościowe; musimy „dojrzeć‖ do nowych czasów gry
wolnorynkowej. Administracje uczelni muszą zrozumieć, że nie samymi
deklaracjami zmienimy rzeczywistość i wdrożyć w życie nowe
programy nauczania, powołać z prawdziwego zdarzenia specjalistyczne
jednostki zajmujące się polityką własności intelektualnych,
komercjalizacji wiedzy i nie czekać aż przemysł do nas przyjdzie –
wyjść mu naprzeciw. Musimy z większym skutkiem sięgać po dotacje
unijne i to na budowę nowoczesnych laboratoriów badawczych a nie
przeznaczać je na powiększanie bazy dydaktyczno-socjalnej uczelni. To
nie
pływalnia,
jakkolwiek
przydatna,
będzie
decydować
o konkurencyjności uczelni ale jej baza naukowa, zdolność kreowania
nowych technologii, nowatorskich programów badawczych, budowy
właściwych relacji z małymi przedsiębiorstwami jak też i wielkim
przemysłem.
Podstawowe pytanie na które powinniśmy sobie sami
odpowiedzieć to co my, nasza grupa, jednostka może zaoferować.
Lublin jest miastem nauki, tu jest poważny ale uśpiony potencjał, który
wymaga menedżerskiego podejścia. Tym wyzwaniom powinny sprostać
wybieralne władze akademickie, przede wszystkim powinniśmy
przemodelować nasze podejście do spraw komercjalizacji wiedzy jaką
posiedliśmy czy wytworzymy w naszych placówkach. Pomagać w tym
powinny,
jestem przekonany, że będą władze samorządowe
Lubelszczyzny - regionu nie wykorzystanych szans, regionu
o poważnym potencjale ośrodka akademickiego, które może i powinien
pomóc w przekształceniu i rozwoju regionalnego sektora rolnospożywczego.
Pomimo zawężenia sektorowego w coraz szerszym zakresie
będą poszukiwane usługi interdyscyplinarne. Konieczna jest zatem
realne rozwinięcie współpracy międzyuczelnianej, dokonanie realnej
integracji środowiskowej, wywołanej wspólnym celem biznesowym,
możliwością dodatkowych dochodów uzyskiwanych z działalności
naukowej a nie stricte dydaktycznej na tzw. kilku etatach. Dobrym tego
zaczynem może być i już jest Lubelski Park Technologiczny, sprzyjać
temu będzie
powstający tamże
Inkubator Przedsiębiorczości
Akademickiej, dający szansę młodym naukowcom i studentom podjęcia
pierwszej działalności biznesowej.
W moim odczuciu sektorowe realia regionalne w odniesieniu do
firm typu spin-off czy spin-out są sprzyjające, szanse są realne ale
powtarzam: musimy zmienić samych siebie, przełamać wewnętrzny
124
opór, wyjść do przemysłu i zintegrowanym działaniem wpłynąć na
zmianę inercji wielu gremiów decydenckich, przełamując ich
pasywność.
Z racji wieloletnich ścisłych kontaktów z nauką i przemysłem
holenderskim posłużę się przykładem Wageningen Food Valley [15],
gdzie od ponad 25 lat naukowcy i studenci Wageningen University and
Reseach Centre (WUR) oraz przemysł przetwórczy (głównie rolnospożywczy) realizują z ogromnym powodzeniem transfer wiedzy
z pożytkiem dla wszystkich stron. Region Gerderland, z którym
Lubelszczyzna współpracuje, swą strukturą jest zbliżony do naszych
warunków. Wageningen jest największym ośrodkiem naukowym
związanym z rolnictwem i przetwórstwem żywności, pracuje tu wielu
wybitnych naukowców, którzy postanowili skorzystać z możliwości
zinstytucjonalizowanej komercjalizacji wiedzy i powołali z udziałem
WUR liczne laboratoria i s-ki odpryskowe, świadcząc usługi dla
przemysłu, doskonale na tym zarabiając. Warto zwiedzić siedzibę
Wageningen Food Valley, są bardzo otwarci dla polskich naukowców
i chętnie udzielają wszelkich informacji.
A co oferują unijne programy badawcze dla MŚP z sektora rolnospożywczego?
W czasie posiedzenia Rady Europejskiej 11 lutego 2010
ustalono, że w nadchodzących latach UE będzie stwarzać sprzyjające
warunki dla realizacji trzech podstawowych zadań zrównoważonego
wzrostu i zatrudnienia integracyjnego społeczeństwa w oparciu na
wiedzy i innowacji:
- kreowanie przyjaznych warunków wzrostu konkurencyjnej
i zrównoważonej gospodarki,
- walka ze zmianami klimatu i dbałość o czystą i wydajną
energię,
- kompetencje i konkurencyjność.
Jeśli chodzi o sektor żywnościowy zdecydowano o następujących
priorytetach:
- dostosowanie produkcji rolniczej do warunków i adaptacji zmian
klimatycznych,
 stworzenie przemysłu ekologicznego,
 dbanie o bezpieczeństwo żywności w Europie i poza nią,
 dbanie o integrację społeczną w „zdrowej Europie‖,
 dbanie o przyszłość akwenów wodnych i oceanów.
Na najbliższe lata 2011-2013 przewidziano jakościowy skok
zaangażowania środków finansowych w 7 RP UE, przeznaczanych dla
konsorcjów z udziałem MŚP pod hasłem: "Współpraca i wymiar
125
innowacyjności‖. Program ten skierowany jest głównie na szeroko
rozumiane zagadnienia komunikacji, upowszechniania i transferu
wiedzy we wszystkich obszarach działalności biznesowej, co w efekcie
końcowym ma sprzyjać zwiększeniu udziału MŚP w naukowych
programach unijnych.
Gorąco zachęcam do zainteresowania się tymi zagadnieniami
szeroko prezentowanymi na stronach internetowych Komisji Nauki UE.
ZATEM BIERZMY SPRAWY W SWOJE RĘCE!
TO NIE JEST TAKIE PROSTE! TAK, TO PRAWDA, ALE NIKT
NAM NIE OBIECYWAŁ ŁATWEGO ŻYCIA!
126
Bibliografia
1. Bąkowski A.(red): Innowacyjna przedsiębiorczość akademicka
– doświadczenia światowe, Polska Agencja Rozwoju
Przedsiębiorczości, Warszawa 2005,
2. Birski A. (red.): Uwarunkowania rynkowe konkurencyjności
przedsiębiorstw, Wyd. Uniwersytetu Warmińsko-Mazurski w
Olsztynie, Olsztyn, 2008.
3. Czyżewski A.: Uniwersalia polityki rolnej w gospodarce
rynkowej. Ujęcie makro i mikroekonomiczne. Wydawnictwo
AE w Poznaniu, Poznań 2007.
4. Firlej K.: Lokalizacja przedsiębiorstw przemysłu spożywczego
w fazie transformacji, Roczniki Naukowe SERiA, 2009/4.
5. Firlej K.: Rozwój przemysłu rolno – spożywczego w sektorze
agrobiznesu i jego determinanty, Wydawnictwo UE w
Krakowie, Kraków 2008.
6. Gierszewska G., Romanowska M..: Analiza strategiczna
przedsiębiorstwa, PWE, Warszawa, 2003.
7. Jakubowska E., Trzcinska L. (red): Poradnik Komercjalizacja
dóbr intelektualnych, czyli jak założyć firmę na Uczelni,
Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy,
2011
8. Prusek A.: Strategia rozwoju regionów w warunkach
gospodarki rynkowej, Wyd. „Secesja‖, Kraków, 1995.
9. Rejman K.: Rozwój europejskiego rynku żywnościowego
odzwierciedleniem
trendów
zachowań
i
preferencji
żywieniowych konsumentów, w: H. Manteuffel-Szoege,
10.
Problemy rolnictwa światowego. T. XI, Wydawnictwo
SGGW, Warszawa 2004.
11. Samuelson W.F., Marks S.G.: Ekonomia menedżerska, PWE,
Warszawa 1998.
12. Santarek K.(red.): Transfer technologii z uczelni do biznesu.
Tworzenie mechanizmów transferu technologii. Polska Agencja
Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa, 2008
13. Tarkowski K.: Szanse i zagrożenia związane z uruchamianiem
działalności gospodarczej, Kurier Lubelski, 24.02.2011
14. Urban S.: Marketing produktów spożywczych, Wydawnictwo
AE we Wrocławiu, Wrocław, 2002
15. http:// www.foodvalley.nl/
16. http://www.inkubatory.pl
127
17. http://www.mrr.gov.pl:
Strategia
rozwoju
społeczno
gospodarczego Polski Wschodniej do roku 2020
18. http://www.nauka.gov.pl: Bariery współpracy przedsiębiorców i
ośrodków naukowych.
19. Publik. redakcyjna: Obserwatorium Lubelskiego Rynku Pracy,
Kurier Lubelski, 10.01.2011.
20. Publik. redakcyjna: Kompetencje menedżerskie kluczem do
skutecznego przywództwa, Kurier Lubelski, 31.01.2011
21. http://www.lubelskie.pl/: Strategia Rozwoju Województwa
Lubelskiego na lata 2006 – 2020,
22. http://www.lubelskie.pl/ : Raport monitoringowy za lata 20082009
128
129
Jarosław Zubrzycki
6. Wsparcie działalności B+R w Polsce. Analiza porównawcza
6.1. Zwiększanie wydajności programów badawczo-rozwojowych
W ciągu ostatnich kilku lat można zauważyć znaczne
przeobrażenia w podejściu rządu do kwestii nauki. Znakiem tego jest
przede wszystkim ustawa o zasadach finansowania nauki
z 8 października 2004 r. Zwiększając przejrzystość procedur i ułatwiając
korzystanie z dostępnych środków, ustawa ta zasadniczo przeobraziła
podejście do nauki, wprowadzając instrumenty ułatwiające współpracę
przemysłu z jednostkami naukowymi oraz tworząc umocowania prawne
umożliwiające funkcjonowanie firm w sektorze B+R i prowadzenie
działalności nastawionej na sprzedaż praw własności intelektualnej.
Twórcy ustawy położyli szczególny nacisk na przejrzystość
instrumentów wspierających działalność badawczo-rozwojową. Dzielą
się one na dwa podstawowe rodzaje: projekty badawcze (obejmujące
projekty zamawiane, własne, rozwojowe, promotorskie oraz specjalne,
to właśnie projekty rozwojowe umożliwiają prowadzenie badań, których
rezultaty są następnie sprzedawane przez państwo w ramach
przetargów) i projekty celowe (obejmujące projekty własne
i zamawiane). Reformom legislacyjnym i organizacyjnym towarzyszą
zauważalne zmiany w podejściu do beneficjentów i kształtowaniu treści
na stronach internetowych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego
(MNiSzW) [1].
Najbardziej interesującym z punktu widzenia przedsiębiorców
podejściem jest informacja nt. projektów celowych zawarta na stronach
ministerstwa [2]. Realizując projekty celowe, przedsiębiorcy mogą
liczyć na dofinansowanie rzędu 50-70% poniesionych kosztów.
Warunkiem otrzymania dofinansowania jest złożenie wniosku, zwykle
zakładającego współpracę z Jednostką Badawczo-Rozwojową (JBR)
[3]. Rzeczą istotną jest to, że własne projekty celowe MNiSzW to takie,
które polegają na przeprowadzeniu (zwykle przy współpracy z JBR)
przedsięwzięcia technicznego, technologicznego lub organizacyjnego,
obejmującego adekwatnie do przedmiotu projektu badania stosowane,
prace
rozwojowe,
badania
przemysłowe
lub
badania
przedkonkurencyjne. Bardzo ciekawym rozwiązaniem są projekty
130
celowe zamawiane, o tematyce określonej przez wnioskodawców [4]
np. ministerstwa lub organy samorządu terytorialnego. Wnioski
o projekty celowe są rozpatrywane pod kątem innowacyjności
przedsięwzięcia, zapotrzebowania na wynik projektu, konkurencyjności
wyniku projektu (zwłaszcza w skali międzynarodowej), wpływu na
rynek pracy itp. [5]. Z tego typu wsparcia finansowego teoretycznie
mogą korzystać także przedsiębiorcy oferowanego w ramach projektów
badawczych (prowadząc projekty rozwojowe), w praktyce jednak profil
potencjalnego beneficjenta oraz dość surowa selekcja wniosków
ograniczają grono konsumentów tych środków.
Znaczący udział we wzroście gospodarczym, podnoszeniu
konkurencyjności oraz poziomie innowacji mają projekty badawczo rozwojowe (B+R). Analiza porównawcza Polski na tle reszty państw
UE pokazuje stan, który wciąż daje duże możliwości rozwoju tego
sektora. Średnie wydatki na B+R w krajach Unii Europejskiej wynoszą
1,83% w relacji do PKB, w Polsce 0,57%. Procentowy udział
przedsiębiorstw innowacyjnych wśród działających w UE
przedsiębiorstw wynosi 54,1%, zaś w Polsce 24,5%. Pomimo to Polska
jest atrakcyjnym krajem dla inwestorów, którzy związani są
z działalnością w obszarach B+R. Potencjalnymi korzyściami w tym
zakresie w Polsce są:
 niskie koszty prowadzenia działalności B+R w Polsce,
 dostęp do wykwalifikowanej kadry,
 duży potencjał rozwojowy - duża liczba młodych wykształconych
pracowników znających języki obce,
 duże możliwości rozwoju współpracy przedsiębiorstw ze
środowiskiem naukowym,
 korzystna lokalizacja w centrum Europy.
Pozytywne doświadczenia i doskonałe rezultaty firm
posiadających swoje centra badawczo - rozwojowe sprawiają, że
większość decyduje się na zwiększenie zakresu i skali działalności.
I tak, np. firma Nokia Siemens Networks zwiększyła zatrudnienie we
wrocławskim ośrodku o 40%, a firma Motorola z roku na rok zwiększa
zatrudnienie w swoim centrum softwarowym w Krakowie (obecnie
zatrudnia 1000 specjalistów).
Oczekuje się, że w ciągu najbliższych kilku lat zaobserwujemy
wzrost zainteresowania otwieraniem centrów B+R podobny do takiego,
131
jaki nastąpił w sektorze usługowym, gdzie zostało utworzonych ok. 320
centrów i blisko 50 000 miejsc pracy.
Polska jest w czołówce rajów Unii Europejskiej w obszarze
wzrostu liczby młodych pracowników w sektorze badań i rozwoju
(w wieku 25 - 34 lata), jak również ich udział w całkowitej liczbie osób
zatrudnionych w działalności badawczo – rozwojowej.
W kraju funkcjonuje 458 uczelni wyższych, z czego 132 to
uczelnie państwowe a 18 z nich to uczelnie techniczne, które zatrudniają
ponad 25 tys. Pracowników. Pozostałe 326 ma charakter uczelni
niepublicznych. W Polsce liczba studentów obecnie sięga ponad 1,9 mln
osób a uczelnie opuszcza ponad 420 tys. absolwentów rocznie.
Największym ośrodkiem akademickim w Polsce jest Warszawa, gdzie
na samym Uniwersytecie Warszawskim studiuje 56000 studentów
Ogółem na uczelniach wyższych zatrudnionych jest ponad 87,7 tys.
pracowników, w tym ponad 75,7 tys. na uczelniach publicznych, a ok.
12 tys. na uczelniach niepublicznych. Na terenie Polski znajduje się
również ponad 200 placówek badawczo rozwojowych (98 tys.
pracowników naukowo - badawczych), w skład których wchodzą:
placówki Polskiej Akademii Nauk, wyspecjalizowane i samodzielnie
działające
Jednostki
Badawczo-Rozwojowe
oraz
instytucje
wspomagające.
Według danych GUS w 2009 r. w Polsce działało 1157
jednostek prowadzących działalność badawczo – rozwojową, z czego
697 stanowiły przedsiębiorstwa.
W sektorze badawczo – rozwojowym na koniec 2009 roku
w Polsce było zatrudnionych 119682 osób, z czego 37% (44471 osób)
posiadało tytuł naukowy doktora, 32% było ze stopniem naukowym
poniżej doktora (38 661) a stopniem naukowym profesora legitymowało
się 9726 osób.
Potencjał badawczo - rozwojowy rozwija się również dzięki
innym podmiotom, wśród których znajduje się ponad 697
przedsiębiorców zarówno z Polski jak i zagranicy. Szacuje się, że
zagraniczne firmy zainwestują w najbliższych latach ok. 100 mln USD
w centra badawczo - rozwojowe.
Międzynarodowe koncerny w coraz większym stopniu
dostrzegają Polskę jako dogodne miejsce do lokowania inwestycji
wymagających zaawansowanych zasobów kapitału ludzkiego. Ich ilość
132
w porównaniu do centrów BPO pozostaje nadal niewielka. Obecnie
funkcjonuje około 40 centrów badawczo-rozwojowych zatrudniających
kilka tysięcy polskich naukowców i specjalistów. Najwięcej pracuje dla
sektora
teleinformatycznego,
motoryzacyjnego,
chemicznego,
lotniczego, spożywczego czy IT (m.in.: General Electric, Samsung,
IBM, Motorola, Delphi, Siemens, Oracle, Wabco, ABB, Plisa, IBM,
Lufthansa, Maersk, Philips, Accenture, HP, Volvo, GalxoSmithKline,
Aircraft Engines Aerospace, AVIO Group, UTC/Pratt & Whitney).
Centra te zlokalizowane są głównie w dużych ośrodkach miejskich
z rozbudowanym zapleczem akademickim, rozwiniętą infrastrukturą,
stwarzających atrakcyjne warunki życia dla potencjalnych
pracowników. Niestety w tym aspekcie występuje duża nierównowaga
w występowaniu tychże instytucji. Wiele ośrodków akademickich, które
ulokowane są w obszarach o dość ubogiej np. infrastrukturze drogowej
i przemysłowej boryka się z pozyskaniem intratnych kontrahentów czy
partnerów B+R. Do takiego ośrodka z pewnością można zaliczyć Lublin
z jego pięcioma uczelniami państwowymi o dość dużej już tradycji
i ponad 100 tys. studentów.
6.2. Centra badawczo rozwojowe w Polsce
W Polsce działalność B+R finansowana jest głównie z budżetu
państwa. Budżet państwa finansuje 58,5% tej działalności, 25,4%
środków wykładanych jest przez podmioty gospodarcze a pozostałe
17% pochodzi z innych źródeł finansowania. Nie bez znaczenia są
bezpośrednie inwestycje zagraniczne w sektorze badań i rozwoju,
których udział ma istotny wpływ na intensywny rozwój tej sfery
biznesu. Wg danych GUS w 2008r. przedsiębiorstwa i inne instytucje
zajmujące się działalnością B+R na badania przeznaczyły 7,7 mld
złotych. Z tej sumy na badania podstawowe przeznaczono 2,3 mld
złotych. Najwięcej środków skierowanych zostało na badania
w obszarze nauk technicznych (52,2,%), na nauki przyrodnicze
przypadło 22,1%, a na nauki społeczno-humanistyczne 8,6%. W jakich
sektorach gospodarki krajowej mogą rozwijać się działania B+R?
Praktycznie we wszystkich sektorach. Niemniej jednak ze względu na
nasze tradycje przemysłowe i istniejące zaplecze naukowe do
szczególnie atrakcyjnych można zaliczyć takie branże jak:
1. motoryzacja,
2. budownictwo
3. lotnictwo,
133
4. telekomunikacja,
5. elektronika,
6. IT,
7. biotechnologia,
8. biochemia,
9. Internet,
10. inżynieria medyczna,
11. inżynieria farmaceutyczna,
12. robotyka,
13. nanotechnologia,
14. nowatorskie technologie.
Czynnikami, które w głównej mierze decydują o ulokowaniu centrów
badawczo - rozwojowych są:
 stabilny wzrost polskiej gospodarki i bezpieczeństwo badań,
 niskie koszty prowadzenia badań,
 wysoko wykwalifikowana kadra,
 potencjał intelektualny,
 uczelnie wyższe,
 instytuty badawcze, otwierające się na tworzenie klastrów
w ramach współpracy krajowej i międzynarodowej,
 strategiczne położenie,
 zachęty inwestycyjne,
 jakość pracy polskich pracowników,
 regionalne strategie rozwoju/regionalne strategie innowacji,
 współpraca businessu z ośrodkami akademickimi,
 sukcesy naukowe naukowców i studentów,
 obecność centrów B+R firm takich jak: ABB, Google,
Microsoft, Unilever i innych.
Najważniejsze centra badawczo-rozwojowe w Polsce
w niektórych z wymienionych powyżej branżach zaprezentowane
zostały na poniższych mapkach.
134
Avio Polska sp. z o.o. ma swoją centralę w Bielsku Białej.
Zlokalizowane są tam: Centrum Badawczo-rozwojowe, Centrum
Produkcyjne, logistyka, księgowość i dział IT. Posiada również oddział
w Warszawie (biuro prezesa, marketing itp.).
Prat&Whitney swoją działalność ulokował głównie w PZL
Rzeszów i w Instytucie Lotnictwa w Warszawie, gdzie w 2005 otworzył
Centrum Badań Materiałowych i Struktur. W Warszawie również swoją
siedzibę ma GE Energy.
Jak łatwo zauważyć, lokalizacja centr badawczo-rozwojowych
w sektorze lotniczym jest ścisle powiązana z ośrodkami, które mają
duże tradycje lotnicze i mogą się poszczycić osiągnięciami naukowotechnicznymi oraz zapleczem naukowym i technicznym w obranży
lotniczej.
135
Centra z branży samochodowej ulokowane są tradycyjnie w tych
rejonach, gdzie istaniały i istnieją duże tradycje motoryzacyjne
i przemysłu maszynowego (Kraków, Poznań, Wrocław, Górny Śląsk).
136
Polski rynek BPO (Business process outsourcing) jak podaje
internetowe wydanie Computerworld wart jest prawie 4 mld zł [6]. Wg
najnowszych badań Instytutu Outsourcingu wykonanych przez Millward
Brown SMG/KRC, polski rynek outsourcingu procesów biznesowych
jest wart 3,96 mld załotych. Największy udział w rynku mają usługi
finansowo-księgowe (30%), IT (24%) i HR (22%).
6.3. Przyspieszenie rozwoju gospodarczego Polski – Narodowe
Strategie Ram Odniesienia
Przystąpienie Polski do struktur unijnych zaowocowało m.in.
tym, że do naszego kraju zaczęły płynąć znaczne środki na wsparcie
rozwoju gospodarczego. W tym celu opracowane zostały tzw.
Narodowe Strategie Ram Odniesienia (NSRO). W ramach strategii
NSRO przewidziane zostały środki realizacji głównych kierunków
rozwoju polskiej gospodarki na poziomie 85,6 mld EUR na lata 20072013. Na tę globalną kwotę ze wspólnego budżetu UE będzie
pochodziło 67,3 mld EUR.
Wydatkowanie tych środków odbywa się w oparciu na
„Kierunki zwiększenia innowacyjności gospodarki Polski na lata 20072013‖ i ich wdrażanie jest realizowane w postaci programów
operacyjnych:
1. PO Innowacyjna Gospodarka,
2. PO Kapitał Ludzki,
137
3. PO Rozwój Polski Wschodniej,
4. 16 regionalnych programów operacyjnych (RPO).
Na szczególną uwagę, ze względu na poruszaną tematykę
zasługuje PO Innowacyjna Gospodarka. Program skierowany jest
głównie do przedsiębiorców, którzy chcą poprawić innowacyjność
swoich firm. Priorytetem programu jest przede wszystkim wspieranie
działań o możliwie krótkim okresie stosowania na świecie, a także
takich, których dominującą cechą jest największy potencjał
rozprzestrzeniania.
W ramach PO innowacyjna Gospodarka będzie realizowanych
dziewięć priorytetowych osi innowacyjności [10]:
1. Badania i rozwój nowoczesnych technologii – 1299,27 mln EUR,
2. Infrastruktura sfery B+R – 1299,27 mln EUR,
3. Kapitał dla innowacji - 340 mln EUR,
4. Inwestycje w innowacyjne przedsięwzięcia – 3429,71 mln EUR,
5. Dyfuzja innowacji – 398,99 mln EUR,
6. Polska gospodarka na rynku międzynarodowym – 410,63 mln
EUR,
7. Społeczeństwo informacyjne – budowa elektronicznej
administracji – 788,24 mln EUR,
8. Społeczeństwo informacyjne – zwiększenie innowacyjności
gospodarki – 1415,86 mln EUR,
9. Pomoc techniczna – 329,65 mln EUR.
Oczywiście pozostałe programy też wnoszą swój wkład
w rozwój innowacyjności naszej gospodarki, ale PO IG jest szczególnie
ukierunkowany na finansowanie jej rozwoju.
6.4. Potencjał innowacyjny regionów. Metody oceny
Dużym problemem współczesnej ekonomii jest pomiar
procesów rozwojowych. Bierze się to stąd, że głównymi nośnikami
rozwoju są tzw. miękkie i trudno mierzalne czynniki do, których zlicza
się: informację, wiedzę, innowację i kapitał społeczny.
Rozpowszechniony i bardzo popularny dotychczas wskaźnik rozwoju
w postaci produktu krajowego brutto (PKB) przestał być już
wystarczającym i w pełni miarodajnym do pomiaru współczesnych
procesów rozwoju gospodarki. Gospodarka oparta na wiedzy czy
innowacji dysponuje wielością i różnorodnością metod pomiaru.
Niestety, przynoszą one różne wyniki i pokazują różne oblicza
regionów, stąd też poszukiwanie miarodajnych miar i metod pomiaru
współczesnych procesów rozwojowych jest obiektem wielu badań.
138
Poziom innowacyjności w Polsce jest bardzo niski i dodatkowo
charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem między regionami. Wzrost
poziomu innowacyjności jest ważnym celem polityki państwa ze
względu na to, że wywiera ogromny wpływ na konkurencyjność
regionów i przyczynia się do przyspieszenia rozwoju gospodarczego.
W krajach Unii Europejskiej ocena poziomu innowacyjności
dokonywana jest corocznie przez Komisję Europejską. Odbywa się to
w ramach realizacji projektu pt. „DG Enterprise‘s Trend Chart Project.
Wyniki pomiaru publikowane są w postaci Europeskiej Tablicy
Wyników Innowacyjności (European Innovation Scoreboard – EIS).
W omawianym dokumencie, przyjmując szerokie rozumienie terminu
„innowacyjność‖ zaproponowane zostały dwie grupy wskaźników.
Dotyczyły one:
1. ―wkładu‖ na działalność innowacyjną (tzw. input) a w obrębie
niego:
 czynniki stymulujące innowacje – zadaniem ich jest miara
warunków strukturalnych niezbędnych dla potencjału
innowacyjnego,
 kreowanie wiedzy jako rezultatu inwestycji w badania i rozwój,
 innowacyjność i przedsiębiorczość – szacuje innowacyjne
wysiłki na poziomie indywidualnym przedsiębiorstw;
2. rezultatu działalności innowacyjnej (tzw. output):
 zastosowanie innowacji w praktyce,
 własność intelektualna.
Przytoczone powyżej wskaźniki odnoszą się do następujących
zagadnień:
a) zasoby ludzkie dla nauki i techniki,
b) edukacja,
c) nakłady na działalność B+R,
d) patenty,
e) nakłady na działalność innowacyjną i efekty tej działalności
mierzone
wartością
sprzedaży
wyrobów
nowych
i zmodernizowanych,
f) współpraca w zakresie działalności innowacyjnej,
g) nakłady inwestycyjne głównie na technologie ICT (IT
i telekomunikacja),
h) dostęp do Internetu,
i) bezpieczeństwo i ochrona danych [8]
139
W oparciu o w/w wskaźniki opracowano tzw. Sumaryczny Indeks
Innowacyjności (SII), którey służy do oceny efektywności innowacyjnej
krajów europejskich. Na rys. 6.1 przedstawione zostało zestawienie SII
dla krajów UE.
Rys. 6.1. Innowacyjny Indeks Innowacyjności (IIS) w Unii Europejskiej [8]
Fakt przystąpienia Polski do struktur Unii Europejskiej
w niewielkim stopniu przyczynił się do poprawy sytuacji w rodzimej
nauce i technice. Jak pokazują różne analizy i wskaźniki opisujące ten
stan wiedzy w dalszym stopniu występują duże dysproporcje między
Polską a średnią krajów UE-15 (tzw. stara piętnastka – kraje unijne
przed wstąpieniem nowych państw) i UE-25 (stara 15-ka plus nowe
kraje UE w tym Polska).
Finansowanie działań B+R w Polsce cechuje:
 bardzo niski udział nakładów na B+R w stosunku do PKB,
 za niskie wydatki na badania stosowane oraz prace rozwojowe
w stosunku do finansowania badań podstawowych,
 zdecydowana przewaga finansowania budżetowego i niewielki
udział podmiotów gospodarczych w wydatkach na B+R.
Na rys. 6.2 przedstawione zostały nakłady na działalność B+R w Polsce
w latach 1994-2007.
140
Rys. 6.2. Nakłady na działalność B+R oraz udział tych nakładów w relacji do PKB
w Polsce w latach 1994-2006 [8]
Jak łatwo zauważyć, mimo sukcesywnego wzrastania nakładów na
działalność B+R udział procentowy w produkcie krajowym brutto
systematycznie maleje. Co powoduje, że realna siła nabywcza
kierowanych środków słabnie.
W latach 2007-2013 Komisja Europejska i Europejski Bank
Inwestycyjny po raz pierwszy uruchomiły inicjatywy, które nie miały
swojej reprezentacji we wcześniejszych programach. Inicjatywa
JAREMIE – celem jej jest wzmacnianie funduszy pożyczkowych,
doręczeniowych oraz inwestycyjnych, które mają wspierać finansowo
przedsiębiorstwa lokujące się w MSP. Swoim zasięgiem obejmuje ona
także kapitał wysokiego ryzyka a przede wszystkim umożliwia
finansowanie innowacji. Drugą nowością jest inicjatywa JESSICA,
której zadaniem jest wspieranie inwestycji w zakresie zrównoważonego
rozwoju na obszarach miejskich. Trzecim nowum jest inicjatywa
JASPERS – program pomocy technicznej i jego zadaniem jest pomoc
w przygotowywaniu dużych projektów poprzez udział Europejskiego
Banku Inwestycyjnego (EBI) w ich opracowywaniu.
6.4.1. Metody oceny
Oceny potencjału innowacyjnego polskich regionów dokonywana
jest z wykorzystaniem dwóch metod taksonomicznych bazujących na:
konstrukcji miar syntetycznych metody Perkala oraz taksonomicznej
mierze rozwoju Hellwiga. Równoczesne wykorzystanie tych metod
umożliwia porównanie wyników i lepsze wnioskowanie dotyczące
potencjału innowacyjnego regionów.
141
Wykorzystana w metodzie Perkala normalizacja w postaci
standaryzacji jest przeprowadzana wg wzoru:
tij 
xij  x j
Sj
dla (i  1,..., n; j  1,..., m)
gdzie:
tij – wartość zestandaryzowana cechy j dla regionu i,
xij – wartość cechy j w regionie i,
x j - średnia arytmetyczna cechy j,
Sj – odchylenie standardowe cechy j,
m – liczba zmiennych,
n – liczba obiektów.
Standaryzacja zmiennych pozwala na ich porównywanie
i wykonywanie kolejnych działań aż do osiągnięcia pożądanego
rezultatu – wyliczenia wskaźnika Perkala. Zestandaryzowane dane
pozwalają na wyliczenie syntetycznego wskaźnika Perkala wg wzoru:
Pi 
1 m
1 m xij  x j
t

 ij m 
m j 1
Sj
j 1
gdzie:
Pi – wskaźnik zdolności innowacyjnej regionu i,
tij – wartość zestandaryzowana cechy j dla regionu i,
m – liczba cech wchodzących w skład wskaźnika syntetycznego,
j – numer wskaźnika w i-tym regionie.
Taksonomiczna miara rozwoju Hellwiga należy do grupy metod
wzorcowych odnoszących się do wyliczonego wzorca rozwoju. Jest to
wielkość syntetyczna będąca wypadkową wszystkich zmiennych
określających cechy badanej zbiorowości. Badane obiekty
porządkowane są w zależności od wzorca rozwoju. Pozwala to
identyfikować poziom rozwoju zbiorowości oraz analizować rankingi
porównawcze.
Przeprowadzone badania [9], w których wykorzystano omówione
wyżej metody pomiaru pozwoliły ustalić zbiór 15 cech i na ich
podstawie przeprowadzono analizę innowacyjności regionów w Polsce.
Cechy te zostały przyporządkowane do trzech grup obowiązujących:
 Innowacyjność podmiotów gospodarczych,
 Sektror B+R,
142
 Zasoby ludzkie.
W tabeli 6.1. przedstawiono wskaźniki obrazujące innowacyjność
regionów w Polsce.
Tab. 6.1. Wskaźniki obrazujące innowacyjność regionów w Polsce [9]
Innowacyjność podmiotów gospodarczych
X1
Nakłady na działalność B+R przedsiębiorstw (w mln PLN) na 10 000
przedsiębiorstw
X2
Nakłady na działalność innowacyjną w przedsiębiorstwach
przemysłowych zatrudniających 49 osób (w mln PLN) na 10 000
przedsiębiorstw zatrudniających pow. 49 os.)
X3
Zatrudnieni w działalności B+R w sektorze przedsiębiorstw (sekcje
CDE) na 10 000 pracujących w sektorze przemysłowym (sekcje CDE)
X4
Nakłady zewnętrzne (ceny bieżące) na działalność innowacyjną
w przemyśle do ogółu nakładów (w %)
Sektor B+R
X5
X6
Nakłady na działalność B+R (w mln zł) do PKB ogółem regionu
(w mld zł)
Jednostki sektora B+R na 10 tys. przedsiębiorstw
X7
Nakłady na prace rozwojowe w nakładach ogółem (w %)
X8
Zatrudnieni w B+R (pracownicy naukowi, techniczni i równorzędni) na
10 tys. aktywnych zawodowo
Liczba doktoratów i habilitacji na 10 tys. ludności w wieku
produkcyjnym
Zasoby ludzkie
X9
X10
X11
Populacja z wyższym wykształceniem do ludności w wieku
produkcyjnym w %
Udzielone patenty na 1 mln ludności
X14
Uczący się w wieku 25 lat i więcej w ogóle populacji w wieku 25 lat
i więcej (w %)
Gospodarstwa domowe z komputerem i łączem internetowym w ogóle
gospodarstw domowych (w %)
Szkoły wyższe na 1 mln ludności w wieku produkcyjnym
X15
Studenci szkół wyższych na 10 tys. ludności w wieku produkcyjnym
X12
X13
143
Na podstawie przeprowadzonych badaniach zostały obliczone
wskaźniki dla poszczególnych województw. Zestawienia wyników
badań przedstawiono dla trzech lat w kolejnych tabelach.
Tab. 6.2. Wskaźniki opisujące potencjał innowacyjny regionów w 2000r. [9]
Tab. 6.3. Wskaźniki opisujące potencjał innowacyjny regionów w 2003r. [9]
144
Tab. 6.4. Wskaźniki opisujące potencjał innowacyjny regionów w 2006r. [9]
Dysponując powyższymi wartościami wskaźników stworzono
pozycje rankingowe regionów przy użyciu metod Perkala i Hellwiga.
Dla ułatwienia analiz ekonomicznych w przypadku metody
Perkala posłużono się klasyfikacją regionów i wyodrębniono trzy klasy
obiektów. Wykorzystano technikę podziału opierającą się na wartości
średniej arytmetycznej i odchylenia standardowego. Do tego celu
zastosowano własności krzywej rozkładu normalnego, z których
wynika, że 68% wielkości cechy usytuowanych jest w przedziale (x±S),
95,3% wielkości w przedziale (x±2S), a 99,5% w zbiorze zmiennych
przyjmuje wartości z przedziału (x±3S) [9]. Wyodrębnienia klas
dokonano na podstawie wzoru (x 
1
S ) , a klasy zostały ograniczone
2
wartościami:
 klasa pierwsza — regiony o najwyższym poziomie rozwoju
potencjału innowacyjnego, którego wartość analizowanego
wskaźnika zawierała się w przedziale (0,284; ∞);
 klasa druga — regiony o średnim poziomie rozwoju potencjału
innowacyjnego, którego wskaźnik zawierał się w przedziale
<–0,284; 0,284>;
 klasa trzecia — regiony o niskim poziomie rozwoju potencjału
innowacyjnego, którego wskaźnik zawierał się w przedziale
145
(–∞;–0,284).
Porządkowanie wg wskaźnika Perkala pozwala stwierdzić, że
zmianie uległa liczebność niższych klas. W klasie drugiej
zidentyfikowano siedem regionów, natomiast w klasie najsłabszej sześć.
Wyniki zestawień przedstawiają tabele 6.5 i 6.6.
Tab. 6.5. Pozycje regionów uzyskane przy użyciu metody Perkala [9]
Uwaga: Wyróżnione w tabeli regiony stanowią podstawę porównań
146
Tab. 6.5. Ranking regionów wg metody Perkala [9]
Jak wynika z interpretacji wyników badań, bezsprzecznym liderem
w rankingu jest województwo mazowieckie. We wszystkich
analizowanych punktach czasowych na drugim miejscu rankingu
znajdowało się województwo małopolskie. Ostatnie miejsce we
wszystkich latach badania należało do województwa warmińskomazurskiego. W analizowanym okresie największą poprawą pozycji
w rankingu potencjału innowacyjnego regionów, wykazało się
województwo podlaskie, które poprawiło swoją pozycję o pięć miejsc,
w stosunku do roku bazowego — 2000. W przypadku województwa
podlaskiego, pozwoliło to na zmianę klasy, określającej potencjał
innowacyjny regionu. W miarę upływu lat da się zauważyć, że:
 6 regionów odnotowało spadek w rankingu w stosunku do roku
bazowego (2000r.) – dolnośląskie, kujawsko-pomorskie,
lubelskie, lubuskie, opolskie, podkarpackie i świętokrzyskie,
 5 regionów poprawiło swoje notowania – łódzkie, podlaskie,
pomorskie, śląskie, zachodniopomorskie,
 2 utrzymały swoją najwyższą pozycję (mazowieckie
147
i małopolskie na najwyższych lokatach),
3 pozostałe również zachowały swoje pozycje, ale już na
dalszych lokatach.
Potencjał innowacyjny polskich regionów ulega ciągłym zmianom.
Ważnym aspektem były zmieniające się standardy, do których można
porównywać wszystkie regiony, a mianowicie wartości średnie
wykorzystanych w analizie wskaźników. W większości przypadków
wykazywały one tendencje wzrostowe, porównując rok bazowy oraz
ostatni okres analizy.

148
Literatura:
[1] ALIPRO National Report Poland, http://alipro.eurescom.de
[2] J. Zhu, Quantitative Models for Performance Evaluation and
Benchmarking. Data Envelopment Analysis with Spreadsheets and
DEA Excel Solver, Kluwer Academic Publishers 2004.
[3] Overview of national research programmes on mobile
telecommunications in NMS and ACC including best-practices
(benchmarking results), http://alipro.eurescom.de
[4] Rozporządzenie Ministra Nauki i Informatyzacji z dnia 4 sierpnia
2005 r. w sprawie kryteriów i trybu przyznawania i rozliczania
środków finansowych na naukę, DzU z dnia 25 sierpnia 2005 r.
[5] Ustawa z dnia 8 października o zasadach finansowania nauki
[6] http://www.computerworld.pl/news/371767/Polski.rynek.BPO.jest.
wart.prawie.4.mld.zl.podaje.Instytut.Outsourcingu.html
[7] Koźlak A. Ocena zróżnicowania innowacyjności regionów
w Polsce i jego wpływu na poziom rozwoju gospodarczego.
W: Gospodarka lokalna i regionalna w teorii i praktyce. Red. R.
Brol. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu
nr 46. Wyd. UE, Wrocław 2009.
[8] Koźlak A. Możliwości poprawy innowacyjności regionów w Polsce
w wyniku realizacji polityki regionalnej. W: Polityka ekonomiczna
państwa we współczesnych systemach gospodarczych. Red. D.
Kopycińska.
Katedra
Mikroekonomii
Uniwersytetu
Szczecińskiego, Szczecin 2008. s. 211-222.
[9] Nowakowska A. red. Zdolności innowacyjne polskich regionów.
Wyd. Uniwersytet Łódzki, Łódź 2009. Publikacja sfinansowana w
ramach projektu badawczego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa
Wyższego „Budowanie zdolności innowacyjnych polskich
regionów‖ (Nr projektu: 1867/H03/2007/32)
[10]
Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013.
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Warszawa 2007r.
149
Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
to tytuł projektu, dzięki któremu powstał niniejszy poradnik
Celem głównym projektu jest wzmocnienie świadomości i upowszechnienie
znaczenia badań i osiągnięć naukowych oraz prac rozwojowych dla
rozwoju gospodarczego oraz promocja zagadnień ochrony własności
przemysłowej i intelektualnej dla transferu technologii wśród
pracowników sfery B+R.
Do grupy osób objętych wsparciem w ramach projektu należą:
 pracownicy jednostek naukowych (w rozumieniu art.2 pkt. 9 ustawy
o zasadach finansowania nauki) z wyłączeniem przedsiębiorców
posiadających status centrów badawczo – rozwojowych,
 pracownicy podmiotów działających na rzecz nauki (w rozumieniu art.
2 pkt. 10 ustawy o zasadach finansowania nauki.
W ramach projektu zapewniono jego uczestnikom:
 uczestnictwo w krajowych i zagranicznych wizytach studyjnych do
innowacyjnych firm SPIN OFF,
 uczestnictwo w Międzynarodowej Konferencji organizowanej w kwietniu
2011 roku pod nazwą: Polsko- Białorusko- Ukraińskie Forum transferu
technologii i ochrony własności przemysłowej i intelektualnej,
 otrzymanie niniejszego poradnika przez każdego uczestnika projektu.
W ramach projektu przeprowadzono również kampanię medialną składającą się
z artykułów sponsorowanych zamieszczanych w prasie oraz w gazetkach
studenckich. Celem kampanii medialnej było popularyzowanie zagadnienia
wspierania współpracy sfery nauki i biznesu oraz prezentowanie Parku
Naukowo – Technologicznego jako naturalnego miejsca przenikania się tych
dwóch sfer.
Realizatorem projektu jest Lubelski Park Naukowo – Technologiczny S.A.
Projekt realizowany jest w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki,
Priorytet: IV. Szkolnictwo wyższe i nauka,
Działanie 4.2.
Rozwój kwalifikacji kadr systemu B+R i wzrost świadomości roli nauki
w rozwoju gospodarczym,
na podstawie umowy nr UDA-POKL.04.02.00-00-024/09-00
podpisanej z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Okres realizacji projektu: od 1.08.2010 r. do 31.07.2011r.
150
151
Download

komercjalizacja wyników badań naukowych poradnik dla