DOBRE
PROJEKTY
Projekt realizowany w ramach konkursu dotacji organizowanego przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego,
współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna
DOBRE
PROJEKTY
infrastruktura
komercjalizacja
Kadry
SPIS TREŚCI
4 ■ Programy dla nauki
INFRASTRUKTURA
SZKOLNICTWA WYŻSZEGO
8 ■ Modernizacja polskiej nauki Elżbieta Książek
10 ■ Odpowiedź na potrzeby gospodarki LAUREAT – SGGW Warszawa
14 ■ Duży może więcej NOMINACJA – CYFRONET AGH Kraków
16 ■ Kielce idą z duchem czasu NOMINACJA – Politechnika Świętokrzyska Kielce
18 ■ Jak „opakować” zły smak WYRÓŻNIENIE – ZUT Szczecin
20 ■ Laboratoria przyszłości WYRÓŻNIENIE – Politechnika Łódzka
22 ■ W europejskiej awangardzie WYRÓŻNIENIE – Politechnika Śląska
24 ■ Dydaktyka na miarę XXI wieku WYRÓŻNIENIE – Politechnika Śląska
26 ■ Otwarte laboratorium WYRÓŻNIENIE – Uniwersytet Przyrodniczy Lublin
KOMERCJALIZACJA
BADAŃ
8 ■ Spotkanie przemysłu i nauki Justyna Cięgotura
2
30 ■ Wiatr w skrzydła LAUREAT – Politechnika Rzeszowska
34 ■ Inteligentna koksownia NOMINACJA – ICPW Zabrze
36 ■ Kuloodporni NOMINACJA – MORATEX Łódź
38 ■ Biodiesel bez odpadów WYRÓŻNIENIE – ICSO „Blachownia” Kędzierzyn-Koźle
40 ■ Polski sposób na światowy problem WYRÓŻNIENIE – IHAR-PIB Warszawa
42 ■ Lepsi niż penicylina WYRÓŻNIENIE – PZH Warszawa
Wspomaganie rozwoju kompetencji
pracowników instytucji badawczych
44 ■ Zmian nie da się zatrzymać Krzysztof Gulda
46 ■ Start w biznes LAUREAT – Politechnika Śląska i partnerzy
50 ■ Jak zmotywować do innowacji NOMINACJA – CTTMPT Kraków
52 ■ Nauka bliżej biznesu NOMINACJA – Politechnika Opolska
54 ■ Regionalna platforma innowacji WYRÓŻNIENIE – ICSO „Blachownia” Kędzierzyn-Koźle
56 ■ Promocja nauki WYRÓŻNIENIE – KUL
58 ■ Śląski potencjał WYRÓŻNIENIE – GAPP SA
60 ■ Biznes + nauka, potrzeby + możliwości WYRÓŻNIENIE – ZUT Szczecin
62 ■ Menedżer innowacyjności WYRÓŻNIENIE – CTT Uniwersytet Łódzki
Kapituła konkursu Fundusze i Nauka
■P
rzewodnicząca Elżbieta Książek,
zastępca dyrektora Poznańskiego
Parku Naukowo-Technologicznego
■ d r Olaf Gajl, dyrektor Ośrodka
Przetwarzania Informacji
■ J ustyna Cięgotura, dyrektor
ds. transferu technologii Fundacji
ProRegio
■K
atarzyna Kochańska-Linowska,
reprezentująca Departament
Informacji, Promocji i Szkoleń
Ministerstwa Rozwoju Regionalnego
■M
arcin Kardas, przedstawiciel
Departamentu Strategii Ministerstwa
Nauki i Szkolnictwa Wyższego
■H
ubert Zobel, przedstawiciel
Wydziału Wdrażania Regionalnego
Programu Operacyjnego Urzędu
Marszałkowskiego Województwa
Wielkopolskiego
Mamy przyjemność zaprezentować Państwu publikację, która jest efektem konkursu
Fundusze i Nauka (FiN), skierowanego do środowiska naukowego. Konkurs był elementem projektu „Fundusze Europejskie dla nauki – nauka dla Polski” współfinansowanego
ze środków Unii Europejskiej. Przedsięwzięcie przygotowaliśmy po to, by pokazać (ale
też po części sprawdzić), jak programy finansowane z UE wspierają rozwój polskiej
nauki.
16 sierpnia 2010 r. Kapituła ogólnopolskiego konkursu Fundusze i Nauka wyłoniła
najlepsze projekty spośród 54 nadesłanych. Konkurs był skierowany do instytucji naukowych, jednostek badawczo-rozwojowych oraz szkół wyższych, a jego celem było
wyłonienie najlepszych projektów współfinansowanych z Funduszy Europejskich, które
przyczyniają się do rozwoju nauki w Polsce. Jego organizatorem była Fundacja ProRegio w partnerstwie z firmą Smartlink. Projekty można było zgłaszać do trzech obszarów tematycznych: „Infrastruktura szkolnictwa wyższego”, „Komercjalizacja badań”
oraz „Wspomaganie rozwoju kompetencji pracowników instytucji badawczych”. Kilka
miesięcy temu informowaliśmy o nominacjach do nagrody głównej w każdej z wymienionych kategorii. Pełne rozstrzygnięcie burzliwych obrad Kapituły podajemy Państwu
w niniejszej publikacji.
Oprócz nominowanych i zwycięzców postanowiliśmy zaprezentować kilkanaście projektów wyróżnionych przez Kapitułę.
Projekty nadesłane na konkurs przekonują, że – jak chciał Peter Drucker – środowisko
naukowe traktuje innowacyjność jak kluczową kompetencję swoich organizacji. Dzieje
się tak we wszystkich obszarach, których dotyczył konkurs. Najaktywniejsi w staraniach
o fundusze na naukę dowodzą, że chcą współpracować ze środowiskiem przedsiębiorców i kształcą w tym kierunku badaczy. Uczelnie przygotowują się na konkurowanie
na rynku edukacyjnym i chcą, by na ich absolwentów było zapotrzebowanie na rynku
pracy. Zdajemy sobie oczywiście sprawę, że nie jest to postawa powszechna (o czym
pisze Krzysztof Gulda w artykule „Zmian nie da się zatrzymać”, str. 44). Do konkursu
projekty zgłaszali przede wszystkim ci, którzy wprowadzają zmiany. Od nich można się
uczyć. Opisane w naszej publikacji projekty, mimo iż wiele z nich wciąż jest w trakcie
realizacji, wyznaczają dobre praktyki korzystania z funduszy dla nauki.
Projekt „Fundusze Europejskie dla nauki – nauka dla Polski” obejmował też organizację
warsztatów poświęconych możliwościom wsparcia nauki z funduszy unijnych. Cieszyły się
one dużym powodzeniem (listy uczestników zamykaliśmy po kilku dniach od ogłoszenia
naboru). Liczymy, że nasz projekt również przyczyni się do rozwoju nauki w Polsce.
Jakub Anders
Fundacja ProRegio
Andrzej Szoszkiewicz
Smartlink
3
PROGRAMY DLA NAUKI
Jak uczelnie z poszczególnych
województw korzystają
z działania 13.1 „Infrastruktura
szkolnictwa wyższego” PO IiŚ
liczba
projektów
wartość
umów (w zł)
dolnośląskie 3
262 982 385,85
kujawsko-pomorskie 1
25 870 000,00
lubelskie 0
0
lubuskie 0
0
łódzkie 5
292 642 226,48
123 996 605,00
małopolskie 5
mazowieckie 5
opolskie 0
464 463 595,96
0
87 209 871,31
podkarpackie 2
119 369 174,17
podlaskie 1
326 129 614,80
pomorskie 3
śląskie 5
275 752 984,09
świętokrzyskie 1
35 334 000,00
warmińsko-mazurskie 0
wielkopolskie 4
zachodniopomorskie 5
0
336 233 898,22
160 733 152,85
Źródło:
MRR (KSI SIMIK). Stan na październik 2010 r.
Źródło: MRR, stan na dzień 31 października 2010 r.
Liczba projektów odpowiada liczbie zawartych umów o dofinansowanie.
4
Nowoczesne uczelnie
Działanie 13.1 „Infrastruktura szkolnictwa wyższego” Programu Infrastruktura
i Środowisko (PO IiŚ) to największy krajowy
instrument, dzięki któremu uczelnie mogą się
rozbudowywać i modernizować. Na finansowanie projektów alokowano 500 mln euro z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
Celem tego działania jest rozwój nowoczesnych
ośrodków akademickich kształcących specjalistów w zakresie nowoczesnych technologii.
Wartość podpisanych umów o dofinansowanie
w połowie roku 2010 r. wyczerpywała 88% alokacji. W październiku 2010 r. było już zawartych 40 umów na łączną kwotę 2,5 mld zł, co
praktycznie wyczerpało budżet tego działania.
Najwięcej projektów (po 5) jest realizowanych
w województwach łódzkim, małopolskim, mazowieckim, śląskim i zachodniopomorskim.
Zwycięzca konkursu FiN w kategorii „Infrastruktura szkolnictwa wyższego” – Szkoła
Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
– korzystał właśnie z działania 13.1 PO IiŚ.
W ramach każdego regionalnego programu
operacyjnego (RPO) są działania przeznaczone na rozwój infrastruktury szkolnictwa wyższego. Korzystając z funduszy RPO, uczelnie
nie tylko się modernizują, ale również budują
nowe obiekty i tworzą nowe wydziały. Niektóre
działania wspierają też instytucje B+R, nieprowadzące działalności dydaktycznej.
Według danych z KSI SIMIK (stan na październik 2010 r.), najwięcej projektów z tego
zakresu realizowanych jest w województwach
małopolskim (30), śląskim (27) i dolnośląskim
(16).
Program Rozwój Polski Wschodniej, obejmujący 5 województw: lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie, również wspiera tworzenie infrastruktury szkolnictwa wyższego. Celem działania FUNDUSZE
I NAUKA
I.1 „Infrastruktura uczelni” jest przygotowanie szkół wyższych do aktywnego udziału w tworzeniu konkurencyjnej gospodarki. Wsparciem
objęte są projekty mające na celu poprawę infrastruktury edukacyjnej, służącej prowadzeniu
działalności dydaktycznej na poziomie wyższym
na kierunkach technicznych i matematyczno-przyrodniczych bądź innych ważnych z punktu
widzenia rozwoju regionu. Ogółem na działanie
przeznaczono 929,36 mln euro. Według KSI
SIMIK, do października 2010 r. umowy o dofinansowanie podpisano z 9 beneficjentami z województwa lubelskiego na łączną kwotę 426,21
mln zł, z 6 z podkarpackiego (350,14 mln zł),
z 5 z podlaskiego (303,72 mln zł), z 2 ze świętokrzyskiego (255,71 mln zł) i z 4 z warmińsko-mazurskiego (323,78 mln zł).
Wykorzystanie środków z działania 1.3
„Wsparcie projektów B+R na rzecz
przedsiębiorców realizowanych
przez jednostki naukowe” PO IG
2,525 mld zł
1,366 mld zł
1,284 mld zł
452
wnioski
alokacja
208
umów
wartość i liczba
wartość i liczba
wniosków po ocenie zawartych umów
formalnej
Źródło: MRR. Stan na wrzesień 2010 r.
Komercjalizacja badań
Program Innowacyjna Gospodarka wspiera w komercjalizacji zarówno sektor nauki,
jak i przedsiębiorców. W naszym konkursie
skupiliśmy się na sektorze nauki. Ważną rolę
odgrywa tu poddziałanie 1.1.2 „Strategiczne programy badań naukowych i prac rozwojowych” PO IG. Dofinansowanie z niego
otrzymują projekty badawcze mieszczące się
w obszarach tematycznych zgodnych z Krajowym Programem Badań Naukowych i Prac
Rozwojowych oraz umieszczone na liście projektów indywidualnych. To z tego instrumentu
otrzymał dofinansowanie projekt „Nowoczesne
technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym” realizowany przez Politechnikę
Rzeszowską – zwycięzcę konkursu FiN w kategorii „Komercjalizacja badań”.
Popularność poddziałania 1.1.2 PO IG może
imponować. Złożono do niego 142 poprawnych
pod względem formalnym wniosków o dofinansowanie na łączną kwotę 3,56 mld zł. Z beneficjentami podpisano 54 umowy o dofinansowanie na kwotę 1,8 mld zł. Jest to kwota przewyższająca budżet działania (wg danych na koniec
września 2010 r.). Nie może być zatem mowy
o kolejnych naborach wniosków do tego poddziałania, chyba że nastąpi przesunięcie środków z innych działań.
Uczestnicy konkursu FiN realizowali też projekty dofinansowane z działania 1.3 „Wsparcie
projektów B+R na rzecz przedsiębiorców realizowanych przez jednostki naukowe”. Jego
celem jest zwiększenie skali wykorzystywania
nowych rozwiązań niezbędnych dla rozwoju
gospodarki. Ma się przyczynić do większego
wykorzystywania w praktyce gospodarczej wyników prac B+R prowadzonych w polskich jednostkach naukowych. To pomost między badaniami przemysłowymi a wdrożeniami. Projekty
mają aplikacyjny charakter i są ukierunkowane
Od pomysłu do projektu
Rozwój nauki oznacza wprowadzanie
zmian w różnych obszarach: podnoszenie
kompetencji naukowców, komercjalizacja
wyników prac B+R czy poprawa
infrastruktury uczelnianej i badawczo-rozwojowej. Projekty dotyczące tych
obszarów znacznie się od siebie różnią
zarówno sposobem realizacji, jak
i źródłami finansowania. Na etapie
przygotowania projektów można jednak
wyodrębnić kilka wspólnych zasad.
1. Projekty wynikają z potrzeb
i pomysłów. Skonsultuj swoje pomysły
z innymi osobami, które w przyszłości
mogą być Twoimi partnerami
w projekcie. Łączenie kompetencji
daje większy potencjał. Musisz dobrze
uzasadnić swoje zamierzenia i określić
oczekiwane rezultaty przedsięwzięcia.
2. Wybór programu. Przejrzyj programy
(a właściwie działania programów),
do których może pasować Twój projekt.
Zwróć uwagę na cele programu, typy
beneficjentów, kryteria dostępu. Wybór
konkretnego instrumentu wsparcia
przedyskutuj np. z wybranym punktem
konsultacyjnym.
3. Przymiarka do finansów. Oszacuj
przedsięwzięcie. Policz wszystkie
koszty – zwróć uwagę, które koszty
kwalifikują się do dofinansowania.
Przyjrzyj się wartościom i poziomowi
dofinansowania z wybranego programu
4. Przygotowanie dokumentacji.
Nie czekaj na ostatnią chwilę
z przygotowaniem wniosku. Sprawdź,
jakie dodatkowe dokumenty musisz
przygotować i załączyć do wniosku.
Uzyskanie niektórych dokumentów
pochłania sporo czasu.
>>
5
Działania RPO dotyczące finansowania projektów infrastrukturalnych
w szkolnictwie wyższym:
województwo
działanie lub poddziałanie
poszczególnych RPO
7.1 „Rozwój infrastruktury szkolnictwa
dolnośląskie
wyższego”
5.4 „Wzmocnienie regionalnego potencjału
kujawsko-pomorskie
badań i rozwoju technologii”
8.1 „Infrastruktura dydaktyczna i społeczna
lubelskie
szkół wyższych”
4.2 „Rozwój i modernizacja infrastruktury
lubuskie
edukacyjnej”
łódzkie
5.3 „Infrastruktura edukacyjna”
małopolskie
1.1 „Poprawa jakości usług edukacyjnych”
mazowieckie
7.2 „Infrastruktura służąca edukacji”
5.1 „Wsparcie regionalnej infrastruktury
opolskie
edukacyjnej”
podkarpackie
5.1 „Infrastruktura edukacyjna”
podlaskie
6.1 „Rozwój infrastruktury z zakresu edukacji”
2.1 „Infrastruktura edukacyjna i naukowopomorskie
-dydaktyczna”
śląskie
8.1 „Infrastruktura szkolnictwa wyższego”
2.1 „Rozwój innowacji oraz wspieranie
działalności dydaktycznej i badawczej
świętokrzyskie
szkół wyższych oraz placówek sektora
badania i rozwój”
warmińsko-mazurskie 3.1 „Inwestycje w infrastrukturę edukacyjną”
wielkopolskie
5.1 „Infrastruktura szkolnictwa wyższego”
7.1.2 „Infrastruktura edukacyjna – szkolnictwo
zachodniopomorskie
ponadgimnazjalne”
liczba
łączna wartość
zawartych dofinansowania
umów
projektów
16
333 902 285,38
1
57 209 299,90
10
159 557 280,54
4
48 648 729,57
2
30
4
7 375 546,16
473 947 870,29
103 377 465,98
8
64 291 479,21
7
4
142 072 855,31
25 947 957,11
14
164 146 306,76
27
165 668 199,86
0
0,00
5
8
54 779 913,18
254 158 052,03
9
28 995 653,60
Źródło: MRR (KSI SIMIK). Stan na październik 2010 r. Liczba projektów odpowiada liczbie zawartych umów o dofinansowanie.
na bezpośrednie zastosowanie w praktyce gospodarczej. Instrument ten składa się z dwóch
uzupełniających się poddziałań: 1.3.1 „Projekty rozwojowe” oraz 1.3.2 „Wsparcie
ochrony własności przemysłowej tworzonej
w jednostkach naukowych w wyniku prac
B+R”. Według danych z września 2010 r.,
w ramach tego pierwszego realizowanych jest
aż 145 projektów, którym przyznano dofinanso6
wanie w wysokości 1,2 mld zł. Ochrony własności przemysłowej dotyczyły 63 projekty (niecałe 12 mln zł wsparcia).
Kompetentni badacze
Uczestnicy konkursu FiN, zgłaszający projekty
w kategorii „Wspomaganie rozwoju kompetencji pracowników instytucji badawczych”,
korzystają z działań priorytetu IV „Szkolnictwo wyższe i nauka” oraz priorytetu VIII „Regionalne kadry gospodarki” Programu Kapitał Ludzki (PO KL). Ile projektów realizowano
i jak wykorzystywano Fundusze Europejskie
w ramach tych instrumentów?
W priorytecie IV PO KL do wykorzystania w latach 2007-2013 jest 960 mln euro. Do końca
października 2010 r. zakontraktowano 54% tej
kwoty. Z działania 4.2 „Rozwój kwalifikacji
kadr systemu B+R i wzrost świadomości roli
nauki w rozwoju gospodarczym” finansowane
są projekty podnoszące umiejętności pracowników instytucji B+R w zakresie zarządzania
badaniami naukowymi i pracami rozwojowymi
czy podnoszące świadomość w zakesie komercjalizacji rezultatów prac badawczych. W całej Polsce dofinansowano z tego instrumentu 59 projektów, których łączna wartość wynosi 73 mln zł.
Uczestnicy konkursu FiN korzystają też z poddziałania 4.1.1 „Wzmocnienie potencjału
dydaktycznego uczelni” Programu Kapitał
Ludzki. Można z niego finansować m.in. otwieranie nowych kierunków studiów, dostosowywanie programów na istniejących kierunkach
do potrzeb gospodarki czy organizowanie staży
i szkoleń w zagranicznych i krajowych ośrodkach akademickich i naukowo-badawczych.
W całej Polsce realizowane są 262 projekty sfinansowane z tego poddziałania (stan na 31 października 2010 r.). Łączna wartość tych
przedsięwzięć wynosi 1,43 mld zł.
FUNDUSZE
I NAUKA
W priorytecie VIII do wykorzystania jest 1,55 mld euro. Do końca października 2010 r.
zakontraktowano 44,4% tej kwoty. Na szczególną uwagę zasługuje poddziałanie 8.2.1
Jak województwa korzystają
„Wsparcie dla współpracy sfery nauki
z poddziałania 8.2.1 PO KL
i przedsiębiorstw” PO KL, z którego swój pro„Wsparcie dla współpracy sfery
jekt finansuje zwycięzca konkursu FiN w omawianej kategorii – Politechnika Śląska wraz
nauki i przedsiębiorstw”
partnerami. Ten instrument wspiera m.in. staże
łączna wartość
i szkolenia praktyczne dla pracowników przeddofinansowania
�
projektów
liczba
siębiorstw w jednostkach naukowych i pracow(w zł)
projektów
ników naukowych w przedsiębiorstwach, projekty dotyczące promocji idei przedsiębiorczości
20 766 275,76
dolnośląskie 19
akademickiej, a także tworzenia i rozwoju sieci
współpracy i wymiany informacji między nakujawsko-pomorskie 25 14 766 896,32
ukowcami a przedsiębiorcami. Ciekawe wnioski
17 826 429,94
lubelskie 38
przynosi analiza wykorzystania poddziałania
w regionach. Opolskie pod względem wykorzy3 741 999,85
lubuskie 9
stania środków z działania 8.2.1 wyprzedza ta22 200 959,58
kie województwa, jak małopolskie, pomorskie
łódzkie 19
czy wielkopolskie, w których działa dużo uczelni
małopolskie 16 13 541 951,02
i jest dobrze rozwinięty przemysł. Liderem jest
województwo śląskie, w którym realizowane
17 239 708,23
mazowieckie 15
są 42 projekty na kwotę prawie 28 mln zł.
Przy omawianiu programów wspierających pod17 038 615,74
opolskie 32
noszenie kompetencji badaczy nie można pomi853 769,72
podkarpackie 2
nąć działania 1.2 „Wzmocnienie potencjału
kadrowego nauki” Programu Innowacyjna
6 293 396,88
podlaskie 12
Gospodarka. Zarezerwowano w nim fundusze
dla indywidualnych projektów badawczych.
8 643 633,35
pomorskie 5
Fundacja na rzecz Nauki Polskiej (FNP), ko27 783 936,23
śląskie 42
rzystając z tego instrumentu, realizuje sześć
programów (TEAM, Międzynarodowe Projek7 125 766,38
świętokrzyskie 12
ty Doktoranckie – MPD, VENTURES, WELCOME, POMOST oraz HOMING PLUS) skie- warmińsko-mazurskie 12
8 051 989,98
rowanych do środowiska badaczy (nie zgłoszono
12 890 133,52
wielkopolskie 26
ich do konkursu). Na sfinansowanie najlepszych
projektów FNP przeznacza łącznie ponad 400
zachodniopomorskie 9
5 792 179,95
mln zł. Do września 2010 r. Fundacja wydała
ponad 40 mln zł na dofinansowanie projektów Źródło:
Źródło:MRR
MRR,(KSI
stan SIMIK).
na dzień 31
października
2010 r.2010 r.
Stan
na październik
Liczba projektów odpowiada liczbie zawartych umów o dofinansowanie.
w dziedzinach Bio, Info i Techno. ■
>>
5. Złożenie wniosku. Śledź strony
instytucji wdrażającej, która ogłasza
nabór wniosków. Po ogłoszeniu
konkursu jeszcze raz prześledź
wszystkie kryteria. Zobacz, o co pytają
inni potencjalni wnioskodawcy (strony
z pytaniami i odpowiedziami). Jeśli nie
jesteś czegoś pewny w swoim wniosku,
zadawaj pytania przedstawicielom
instytucji wdrażającej program.
6. Etap realizacji. Po spełnieniu
kryteriów formalnych Twój projekt
trafi do oceny merytorycznej. Jeśli
otrzymasz wiadomość o przyznaniu
dotacji, nie spocznij na laurach. To
dopiero początek ciężkiej pracy.
Prawdziwy sukces można świętować
po zrealizowaniu i rozliczeniu projektu.
Błędy drobne i grubsze
We wniosku o dofinansowanie
projektodawcy popełniają rozmaite błędy.
Niektóre z nich można poprawić podczas
oceny formalnej, inne dyskwalifikują
projekt. Oto niektóre z najczęściej
pojawiających się błędów:
• błędy formalne w pieczęciach, podpisach
i datach (np. niespójne daty, brak
podpisu)
• wersja papierowa nie jest tożsama
z elektroniczną
• wypełnienie wniosku niezgodne
z instrukcją (np. błędne ujęcie
wskaźników, zamieszczenie innego
rodzaju informacji)
• brak wymaganych załączników (np.
umowy konsorcjum, harmonogramu,
studium wykonalności)
• rozbieżności pomiędzy wnioskiem
a studium wykonalności (np. różnice
w kwotach dofinansowania, wartościach
wskaźników)
• zbyt ogólnikowe opisanie celów projektu,
zakładanych rezultatów (powtarzanie
formułek z dokumentów programowych)
i sposobu jego realizacji.
7
MODERNIZACJA POLSKIEJ
Przez wiele lat nauka w Polsce cierpiała
na chroniczne niedoinwestowanie. W efekcie polscy
badacze, mimo że nie ustępują wiedzą i osiągnięciami
swoim kolegom z krajów Europy Zachodniej, mogli
tylko pozazdrościć im dostępu do nowoczesnej
infrastruktury. Ta samo dotyczy działalności
dydaktycznej uczelni. Studenci mają ograniczone
możliwości praktycznego uczenia się w nowoczesnych
laboratoriach, o niedostatkach lokalowych nie
wspominając.
➥ Elżbieta Książek
N
adrobienie tych zaległości będzie wymagało dużych
nakładów i wielu lat mądrej polityki naukowej. Jednakże w ostatnich latach obserwujemy radykalną zmianę
sytuacji. Fundusze unijne finansują inwestycje w dziedzinie
nauki, zwłaszcza w zakresie infrastruktury, na skalę dotąd
niespotykaną. Tę szansę należy jak najlepiej wykorzystać.
Aplikacje do konkursu Fundusze i Nauka pokazują różnorodność projektów i sposobów wykorzystania funduszy.
Świadczy to o dostępności finansowania. Inwestycje prowadzą zarówno duże znane uczelnie, jak i mniejsze jednostki naukowe. Poszerzy się baza naukowa i dydaktyczna
w największych miastach, jak i mniejszych ośrodkach. Projekty cechuje też duża rozpiętość, jeśli chodzi o skalę finansową – od dwóch do osiemdziesięciu milionów złotych.
Kapituła konkursu jest przekonana, że wszystkie te inwestycje są bardzo potrzebne i prowadzone w przemyślany
sposób. Wśród laureatów są prawdziwe perełki – ciekawe
pomysły planistyczne, nowoczesne „zielone” rozwiązania
konstrukcyjne i bardzo przydatne ich umiejscowienie.
Szczególnie cieszy wzbogacenie całego otoczenia czy rewitalizacja zdegradowanych obiektów poprzemysłowych.
Wiadomo też, że „kołdra” jest za krótka, budżety programów są ograniczone, w poszczególnych konkursach spora
konkurencja i pewnie jeszcze długo nie będzie można zaspokoić wszystkich potrzeb. Przed instytucjami zarządzającymi trudne decyzje, a przed środowiskiem naukowym
8
niemałe wyzwania. Przede wszystkim ważny i niełatwy jest
wybór projektów o największym spodziewanym efekcie.
Dzięki inwestycjom jednostki naukowe powinny pozyskiwać międzynarodowe granty badawcze, współpracować
z przedsiębiorstwami lub sektorem publicznym, kształcić
specjalistów w strategicznych sektorach gospodarki. Większość aplikacji miała trudności z odniesieniem się do przeprowadzenia profesjonalnych badań rynku. Wszystkie
potrafią wykazać zasadność projektu – jest to niezbędny
element każdego wniosku projektowego. Nielicznym udaje
się wyliczyć potencjał w otoczeniu, który zostanie uruchomiony przez planowaną inwestycję. Oceniającemu różne
projekty brakuje podstaw do porównania konkurencyjności
inicjatyw. Większość projektów nie korzysta też z narzędzi promocyjnych i marketingowych. Promocja projektu
często ogranicza się do wypełnienia obowiązku informacji
o finansowaniu unijnym, bardzo rzadko służy samej jednostce w zaistnieniu na określonym „rynku” – niekoniecznie
rozumianym jako komercyjni odbiorcy, ale też środowisko
naukowe z innych krajów czy regionów, lub też potencjalni
odbiorcy oferty dydaktycznej.
Największym wyzwaniem jest tworzenie takich projektów,
które spowodują lepszą współpracę w samym środowisku
naukowym. Nowoczesna infrastruktura mogłaby służyć
więcej niż tylko jednemu zespołowi czy instytucji, może też
inicjować powstawanie interdyscyplinarnych zespołów badawczych. Z jednej strony wspólne laboratoria, urządzenia
wymagają przełamania barier organizacyjnych i schematów funkcjonowania jednostek naukowych. Z drugiej, potrzebne są zmiany w systemie oceny i procedurach realizacji samych programów unijnych. Obecnie można twierdzić,
że nie promują one, a wręcz utrudniają wielopodmiotowe
przedsięwzięcia. O wiele łatwiej jest zakupić coś czy zbudować dla „siebie” – w ramach jednej jednostki, uczelni, jej wydziału czy instytutu. Takie tendencje widoczne
są też w konkursie – większość to pojedyncze inicjatywy,
wspólnych projektów wielu uczelni czy instytutów jest jak
na lekarstwo.
Kolejna trudność, na jaką napotkają w przyszłości beneficjenci dotacji inwestycyjnych, to konieczność zdobywania
środków na utrzymywanie infrastruktury. Często są to
NAUKI
Infrastruktura
szkolnictwa wyższego
koszty przekraczające możliwości dotychczasowych budżetów instytucji naukowych. Będą musiały one pozyskiwać granty badawcze, zlecenia rynkowe czy udostępniać
infrastrukturę innym podmiotom. W bogatszych krajach
znane są przypadki redukcji laboratoriów, z powodu braku
środków na ich utrzymanie.
Z tym problemem wiążą się również wyzwania mądrego
zarządzania środkami przez decydentów – unikania niepotrzebnego powielania zakupów aparatury, zwłaszcza
takiej, która nie może być w pełni wykorzystywana przez
jeden zespół czy jednostkę. Urzędnicy zazwyczaj nie mają
wiedzy w tym zakresie, muszą się oprzeć na opiniach ekspertów. Potrzebny byłby dobry, trudny do opracowania,
ale też i prowadzenia, sposób koordynacji. Najlepiej, aby
prowadził on do nawiązywania współpracy pomiędzy podobnymi projektami już na etapie pomysłów, lub pozwalał
na łączenie projektów po ich wyborze, a przed podpisaniem umowy.
Laureaci konkursu stanowią świetną ilustrację procesu
modernizacji w polskiej nauce. Wierzę, że korzystaniu
z nowoczesnej infrastruktury będzie towarzyszyć równie
nowoczesne zarządzanie – zarówno samymi jednostkami, jak i prowadzoną w nich działalnością. W następnych
konkursach mam nadzieję zobaczyć coraz więcej dobrych
przykładów współpracy pomiędzy samymi jednostkami
naukowymi, jak też z ich otoczeniem. ■
Autorka jest zastępcą dyrektora Poznańskiego Parku
Naukowo-Technologicznego Fundacji UAM
i przewodniczącą Kapituły konkursu Fundusze i Nauka
Największym wyzwaniem
jest tworzenie projektów,
które spowodują lepszą
współpracę w samym
środowisku naukowym.
9
ODPOWIEDŹ NA
POTRZEBY GOSPODARKI
Dwie powodzie w maju i czerwcu 2010 r. uzmysłowiły wiele ważkich
spraw. Na przykład to, że nadal jesteśmy narażeni na działanie żywiołów
i aby je okiełznać, potrzeba nowatorskich badań interdyscyplinarnych
i wdrożeń dorobku nauki.
10
P
roblem gospodarki wodnej ma bardzo
wszechstronny i wręcz uniwersalny wymiar. Na świecie zaczyna brakować dobrej jakościowo wody, a co szósty mieszkaniec globu
musi ją codziennie racjonować. Nie jest to aż
tak bardzo egzotyczny dla nas problem, jakby
mogło się wydawać.
Z jednej strony, Polska należy do jednych
z najbardziej „suchych” krajów w Europie.
Przy średnim odpływie wód powierzchniowych na mieszkańca kontynentu wynoszącym 4600 m3, u nas wskaźnik ten nie przekracza 1600 m3. Z drugiej strony, dwa razy mniej
niż średnio w Europie zatrzymujemy wody
w różnych systemach retencji, od wielkiej zapory Czorsztyn-Niedzica na Dunajcu począwszy, po małe jazy w najmniejszych rzekach
i odpływach wód.
Dokładając do tego problemy zanieczyszczeń
i ochrony przed zanieczyszczeniami, jakości
wody pitnej i bytowej, zabezpieczeń budowanych obiektów nad ciekami wodnymi, uszczelniania składowisk i wysypisk, po zagospodarowanie dolin rzek i ochronę przeciwpowodziową oraz budowę zabezpieczeń – widać,
jak bardzo na znaczeniu nabiera inżynieria
hydrologiczna.
Wśród grona uczelni przygotowujących
do tego zawodu jest Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego. Jak podkreśla JM Rektor, prof. Alojzy Szymański, obszar działania
tej placówki jest szeroki, lecz na znaczeniu
dla gospodarki naszego kraju nabiera właśnie
potrzeba szkolenia i promowania inżynierów
na kierunkach technicznych. Niezbędna jest
do tego wysokospecjalistyczna aparatura badawcza, umożliwiająca praktyczne kształcenie
na poziomie rozwiniętych krajów Unii Europejskiej. Jest ona też potrzebna do tego, aby
następował transfer wiedzy. Zarówno poprzez
lepiej wykształconych i przygotowanych do zawodu absolwentów, jak i prace badawcze, które można stosować w gospodarce.
Wydział Inżynierii i Kształtowania Środowiska
SGGW jest kontynuatorem, utworzonego jeszcze w 1950 r., Wydziału Melioracji Rolnych.
❞
Dr inż. Wojciech Sas, Wydział Inżynierii
i Kształtowania Środowiska, prodziekan
ds. Rozwoju, koordynator merytoryczny
projektu „Centrum Wodne” SGGW:
– Pomysł na budowę centrum rodził się
w szerokim gronie pracowników na przełomie lat 2004 i 2005, gdy wiedzieliśmy
już, że będziemy mogli aplikować po środki unijne na projekty inwestycyjne. Wybraliśmy rozwiązanie jednego zagadnienia,
lecz kompleksowo, jakim jest stworzenie
najnowocześniejszych warunków do nauki
i prac badawczych w dziedzinie budownictwa hydrotechnicznego. Realizacja pomysłu umożliwi lepsze przygotowanie absolwentów do zawodu, a przez to podniesie
atrakcyjność uczelni. Świetnie wyposażone
laboratoria będą służyć też do badań naukowych doktorantom.
Kluczem do pozytywnej weryfikacji projektu okazała się
dobrze ujęta wizja, w jakim
kierunku wydział chce się rozwijać.
Na etapie przygotowywania
wniosku największym wyzwaniem okazało się zrozumienie,
czego instytucja oceniająca projekt wymaga i jakie są
najważniejsze kryteria oceny.
W czasie realizacji projektu
wyłoniły się także problemy natury prawnej. Zdobyliśmy nowe
doświadczenia, które będą wykorzystywane przy przygotowywaniu kolejnych projektów.
Na obecnym etapie realizacji
projektu jeszcze przez pięć lat
nie możemy użyć aparatury
i laboratoriów do komercjalizacji wyników badań. Liczymy,
że nie zestarzeje się ona szybko i w przyszłości planujemy jej
wykorzystanie także do prac
badawczych nad praktycznymi
wdrożeniami.
LAUREAT
w kategorii
Infrastruktura
szkolnictwa wyższego
11
Wraz z rozwojem gospodarki i nowymi jej
potrzebami, zmieniały się i nazwy wydziału,
i specjalizacje. Ale okazuje się, że także idea
może zmieniać byt, czyli w przypadku uczelni
– kształtować nowy profil studiów i specjalności zawodowej: inżynierii i gospodarki wodnej.
W toku dyskusji pracowników naukowych różnych wydziałów, do czego impulsem była informacja o możliwości dofinansowania środkami
unijnymi projektów w ramach sektora szkolnictwa wyższego, wykrystalizował się dojrzały
pomysł. Skoro można puścić wodze fantazji,
wyposażmy wszystkie laboratoria i pracownie wydziału w aparaturę z najwyższej półki.
Powstanie kompleks, zdolny do prowadzenia
12
wszechstronnych badań i analiz z dziedziny
gospodarki wodnej, szczególnie budownictwa
hydrotechnicznego.
Założeniem było też, że nagromadzenie potencjału musi przełożyć się na wyższą jakość
procesu dydaktycznego, a ten na atrakcyjność
absolwentów wśród pracodawców, co oznaczać
będzie wzrost autorytetu uczelni. Zarazem
ten potencjał aparatury rozszerzy możliwości
badań naukowych, liczby zbieranych danych
do analiz i przetwarzania. Uczelnia może spodziewać się wzrostu liczby publikacji w najbardziej prestiżowych czasopismach naukowych,
a w przyszłości również badań stosowanych.
Projekt był więc ewenementem w skali Europy.
LAUREAT
w kategorii
Infrastruktura
szkolnictwa wyższego
Z powodu zbyt szczupłych finansów rzadko się
zdarza, aby uczelnia miała dobrze skompletowaną bazę naukowo-dydaktyczną. Zwykle ma
pojedyncze egzemplarze najnowocześniejszej
aparatury badawczej lub nieliczne dobrze wyposażone laboratoria.
SGGW złożyła wniosek o dofinansowanie
z działania 13.1 Priorytetu XIII PO Infrastruktura i Środowisko projektu o nazwie
Centrum Naukowo-Dydaktyczne Wydziału Inżynierii i Kształtowania Środowiska – „Centrum Wodne”.
– To pewien skrót myślowy, bowiem projekt
składa się z trzech części – wyjaśnia koordynator projektu, dr inż. Wojciech Sas z Wydziału Inżynierii i Kształtowania Środowiska,
prodziekan ds. Rozwoju.
Pierwszy stanowi zewnętrzny obiekt dydaktyczny „Park Wodny”. Składa się on z modelu rzeki (woda płynie w cyklu zamkniętym)
od jej źródeł do ujścia, gdzie poszczególne
odcinki odtwarzają różne rodzaje nurtów rzek
i ukształtowania dna i otoczenia. Ulokowano
wzdłuż niej przykładowe budowle hydrotechniczne, które służą do poznania ich charakterystyk i prowadzenie prac badawczych. Rzeka
połączona jest ze zbiornikami wodnymi, troficznymi, symbolizującymi jeziora oraz obszar
bagienny, oczyszczający przepływającą wodę,
która uchodzi do końcowego zbiornika wodnego. W zbiorniku znajduje się dok zakończony
szklaną ścianą, umożliwiający m.in. obserwację rozwoju strefy przybrzeżnej.
Drugim obiektem jest stacja meteorologiczna,
która analizuje jakość powietrza na różnych
wysokościach. Jest włączona w sieć monito-
ringu powietrza Wojewódzkiego Inspektoratu
Ochrony Środowiska w Warszawie.
Trzeci, z pewnością najważniejszy obiekt, to
trzykondygnacyjny (wraz z użytkowaną częścią podziemia) budynek dydaktyczny. Tu
mieści się 19 pracowni i laboratoriów, gdzie
prowadzone są zajęcia dydaktyczne, badawcze
i naukowe. A w nich 310 zestawów najnowocześniejszej aparatury, w tym np. kolumna rezonansowa do superdokładnych badań drgań
podłoża i materiałów budowlanych, kolumna
do badania wytrzymałości materiałów betonowych o rozpiętości 5 metrów, symulatory badające zmieniające się podłoże rzek czy monitory
do wizualizacji trójwymiarowej (3D).
Widać, że środki inwestycyjne – łącznie 52,7
mln zł, z czego prawie 42 mln pochodziło
z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego – są dobrze wydane i ulokowane w kompleksowym pomyśle. A władze uczelni zakładają, że dzięki takiemu uzbrojeniu w aparaturę
wkrótce zwiększy się liczba uzyskanych przez
tą Alma Mater patentów i praw ochronnych
o powszechnej dostępności. Tylko w okresie
trwałości projektu zostanie otwartych i przeprowadzonych kilkanaście prac doktorskich
oraz kilka postępowań habilitacyjnych.
„Centrum Wodne” jest jedynym w Polsce takim obiektem dydaktyczno-naukowym, dedykowanym szeroko pojętej tematyce gospodarki
wodnej. Służy studentom i naukowcom SGGW,
także – wizytującym już ten obiekt – grupom
uczniów z techników specjalistycznych.
Jest ono też przykładem ewolucji kierunków
studiów, podążającej za żywotnymi potrzebami
gospodarczymi kraju. ■
Nazwa projektu:
Centrum Naukowo-Dydaktyczne
Wydziału Inżynierii i Kształtowania
Środowiska – „Centrum Wodne” SGGW
Beneficjent:
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego
w Warszawie
Program:
Program Operacyjny Infrastruktura
i Środowisko
Działanie:
13.1. Infrastruktura Szkolnictwa
Wyższego
Kwota dofinansowania: 49 348 874,44 zł
Okres realizacji: 1.01.2007 – 30.06.2011
13
Duży może więcej
Pod okiem informatyków z Akademickiego Centrum Komputerowego CYFRONET
Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie powstaje największa infrastruktura
obliczeniowa dla środowiska naukowego w Polsce. Jej sercem jest rozproszony
superkomputer o największej mocy w kraju. Tworzona w ramach projektu PL-Grid
sieć jest w pełni kompatybilna ze światowymi odpowiednikami.
14
P
owiedzenie „duży może więcej” nie zawsze
się sprawdza, lecz w informatyce właśnie
najwięksi są motorem postępu. PL-Grid otwiera przed polskimi badaczami nowe możliwości
do obliczeń i symulacji wielkiej skali. Dostępne
narzędzia pozwalają projektować i uruchamiać
aplikacje naukowe na potężnych zasobach obliczeniowych z wykorzystaniem rozproszonych
źródeł danych. Dzięki włączeniu do sieci paneuropejskiej naszym badaczom dużo łatwiej
jest nawiązać współpracę międzynarodową.
Komputer Zeus, jeden z elementów rozproszonego superkomputera, wykorzystywany jest już
np. do modelowania projektów energetycznych
związanych z pracami nad Węzłem Wiedzy
i Innowacji, obliczeń w fizyce wysokich energii, chemii, biologii czy nanotechnologii. Zeus
(pamięć dyskowa 640 TB, moc obliczeniowa 55 TFlops) na tegorocznej liście TOP 500
najpotężniejszych komputerów na świecie został sklasyfikowany na wysokim 161 miejscu.
Projekt współfinansowany z Europejskiego
Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach
Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka realizowany jest przez konsorcjum, którego koordynatorem jest CYFRONET. – Nasze
Centrum od 35 lat należy do czołowych ośrodków komputerowych i sieciowych w Polsce
– podkreśla prof. Kazimierz Wiatr, dyrektor
ACK CYFRONET. – Jesteśmy wiodącą jednostką w zakresie eksploatacji i rozbudowy
miejskiej akademickiej sieci komputerowej
oraz eksploatacji komputerów dużej mocy
obliczeniowej. Dysponujemy sprzętem komputerowym o łącznej mocy obliczeniowej ponad 60 Tflops.
W skład konsorcjum wchodzą także: Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego w Warszawie,
Instytut Chemii Bioorganicznej PAN – Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe w Poznaniu, Centrum Informatyczne Trójmiejskiej Akademickiej Sieci Komputerowej
w Gdańsku, Wrocławskie Centrum Sieciowo-Superkomputerowe we Wrocławiu.
– W niewielu krajach udało się zbudować silne konsorcja, które byłyby w stanie połączyć
w jedną sieć rozproszone zasoby administrowane lokalnie, do której dostęp możliwy jest
z każdego punktu na świecie – mówi prof. Jacek Kitowski, koordynator projektu PL-Grid.
Kto może zostać użytkownikiem sieci? Każda
osoba prowadząca działalność naukową, jak
również studenci, doktoranci, współpracownicy zagraniczni. – Dla osób korzystających
z zasobów utworzyliśmy helpdesk – mówi
prof. Kitowski. – Jeden wspólny punkt kontaktu z ekspertami na temat wszystkich aspektów
działalności PL-Grid. Użytkownicy mogą też
śledzić proces rozwiązywania problemu i monitorować wykorzystany czas. Ciekawą usługą
jest pomoc przy projektowaniu własnych aplikacji naukowych i ich wdrażaniu do obliczeń
na infrastrukturze gridowej.
PL-Grid oferuje także szkolenia regularne
i na zamówienie dla początkujących i zaawansowanych. Szkolenia udostępniono także na platformie e-learningowej. Użytkownicy mogą korzystać też ze specjalistycznego oprogramowania dla wsparcia obliczeń naukowych. ■
❞
Prof. Jacek Kitowski, koordynator projektu:
Chcemy, żeby tworzona przez nas infrastruktura była
łatwo dostępna, dlatego budując ją od początku, staramy się myśleć tak jak użytkownik. Każdy może liczyć
na wsparcie i fachową pomoc w rozwiązywaniu wszelkich problemów związanych z dostępem i wykonywaniem obliczeń.
NOMINACJA
w kategorii
Infrastruktura
szkolnictwa wyższego
Nazwa projektu:
Polska Infrastruktura
Informatycznego Wspomagania Nauki
w Europejskiej
Przestrzeni Badawczej – PL-Grid
Beneficjent:
Akademickie Centrum Komputerowe
CYFRONET AGH
Program:
Program Operacyjny Innowacyjna
Gospodarka
Działania:
2.3.1 Rozwój infrastruktury
informatycznej nauki 2.3.3 Rozwój zaawansowanych
aplikacji i usług teleinformatycznych
dla środowiska
Kwota dofinansowania: 79 984 613 zł
Okres realizacji: 2009-2011
15
Kielce idą
z duchem czasu
Nowoczesne sale wykładowe, cztery laboratoria, liczne stanowiska
komputerowe i audiowizualne, a także centrum kulturalne znajdą
się na wyposażeniu nowego budynku Politechniki Świętokrzyskiej,
który ma powstać do końca I kwartału 2012 roku. Dzięki
projektowi „ENERGIS”, realizowanemu w ramach PO IiŚ, kielecka
uczelnia stanie się jednym z krajowych liderów wśród placówek
edukacyjnych o swoim profilu.
16
R
ealizacja projektu jest odpowiedzią na zapotrzebowanie rynku. Młodzi ludzie wykazują coraz większe zainteresowanie studiami
inżynierskimi, szczególnie tymi, które wiążą
się z nowoczesnymi technologiami. Jednak
aby skutecznie zachęcić mieszkańców regionu
do podjęcia nauki na Politechnice Świętokrzyskiej, potrzebna była modernizacja akademickiej infrastruktury. Taką szansę przed kielecką
uczelnią otworzył Program Operacyjny Infra-
struktura i Środowisko. Do realizacji projektu
„Energis” powołano specjalny zespół projektowy, który z czasem przeobraził się w grupę
zarządzającą, w której skład weszło 12 wyspecjalizowanych pracowników.
Nowy budynek dydaktyczno-laboratoryjny powstaje na potrzeby Wydziału Inżynierii Środowiska. Wyposażony w najnowocześniejsze
energooszczędne technologie obiekt już sam
w sobie będzie stanowił interdyscyplinarne laboratorium. Jedna z 22 sal dydaktycznych, jakie
wejdą w skład nowego budynku, zostanie przystosowana do prezentacji zastosowanych w nim
technologii i umożliwi m.in. bieżący monitoring
bilansu zysków i strat energetycznych. Z nowej
infrastruktury będzie korzystało łącznie prawie 5000 studentów różnych kierunków.
Oprócz sal wykładowych i pomieszczeń biurowych, budynek zostanie wyposażony w cztery
nowoczesne laboratoria: odnawialnych źródeł
energii, systemów inteligentnych, wymiany
i odzysku ciepła, nanostruktury i ekoinżynierii. Dzięki realizacji projektu na Politechnice
Świętokrzyskiej zostaną otwarte nowe kierunki
studiów (energetyka oraz ochrona środowiska),
a także specjalności (budownictwo energooszczędne i odnawialne źródła energii). Atrakcyjne kierunki kształcenia mają przyciągnąć studentów oraz doktorantów z kraju i zagranicy.
Łącznie uczelnia utworzy 756 dodatkowych
miejsc dla przyszłych inżynierów.
Powstanie także studenckie centrum kulturalne, służące integracji społeczności akademickiej w czasie wolnym od zajęć. Pomieszczenia
zostaną wyposażone w otwarty dostęp do Internetu i wykorzystane m.in. na spotkania kół
naukowych czy organizacji studenckich.
Warto wspomnieć o nowatorskich rozwiązaniach dla przemysłu, jakie znajdą zastosowanie w budynku. Nowy obiekt będzie oferował
m.in. dodatkowe wykorzystanie ciepła z pomieszczeń wraz z buforowaniem, indywidualny
system nawiewny, energoaktywne pokrycie czy
program do optymalnego zarządzania energią
z różnych źródeł. Władze uczelni planują również współpracę z biznesem, która ma opierać
się wyłącznie na zasadzie wzajemności, czyli
np. przeprowadzenie badań w zamian za wdrożenie praktyczne w firmie.
Władze uczelni liczą, że realizacja projektu
podniesie konkurencyjność nie tylko regionalnej, ale i krajowej gospodarki. Dzięki Funduszom Europejskim Politechnika Świętokrzyska
urośnie do rangi jednego z nowocześniejszych
ośrodków akademickich w Polsce, a program
wymiany studentów i kadr naukowych z uczelniami zagranicznymi otworzy przed kieleckimi
inżynierami nowe możliwości rozwoju. ■
NOMINACJA
w kategorii
Infrastruktura
szkolnictwa wyższego
❞
Dr hab. inż.
Jerzy Piotrowski,
prof. PŚk:
Współdziałanie z Funduszami Europejskimi
jest ze względów finansowych bardzo korzystne – to oczywiste. Natomiast każdy, kto ubiega
się o unijne wsparcie, musi przygotować się
pod względem organizacyjnym. Potrzebne są
nie tylko osoby do obsługi czysto administracyjnej oraz finansowej. Powinno zadbać się
o dobrą obsługę prawną w zakresie zamówień
publicznych. Etap realizacji projektu wiąże się
z ogromem biurokracji. Czasem odnoszę wrażenie, że ktoś w którymś momencie źle przetłumaczył angielskie słowo „control”. Zwrot
ten oznacza „zarządzanie” bądź „sterowanie”
i ma bardzo niewiele wspólnego z polską „kontrolą”, a tak niestety jest interpretowany przez
większość urzędników. Wystarczy wspomnieć,
że „kontrolne” ksera wszystkich dokumentów
wypełniły u nas już całą szafę. Dlatego polecam
utworzenie specjalnego zespołu projektowego,
który będzie czuwał nad wzorcową dokumentacją i sprawi, że realizacj inwestycji za unijne
pieniądze stanie się zdecydowanie prostsza.
Nazwa projektu:
ENERGIS – Budynek
Dydaktyczno-Laboratoryjny
Inżynierii Środowiska,
Politechnika Świętokrzyska Kielce
Beneficjent:
Politechnika Świętokrzyska
Program:
Program Operacyjny Infrastruktura
i Środowisko
Działanie:
13.1 Infrastruktura Szkolnictwa
Wyższego
Kwota dofinansowania: 35 334 000 zł
Okres realizacji: 1.01.2009 – 30.06.2012
17
JAK „OPAKOWAĆ”
ZŁY SMAK
Stare, zrujnowane koszary w Szczecinie otrzymują
„nowe życie”. Właśnie trwa olbrzymia budowa.
Po przyszłych laboratoriach krzątają się budowlańcy
i… naukowcy. To oni już całkiem niedługo będą
w tych murach testować opakowania w różnych
symulowanych warunkach. A nawet, jak mówi adiunkt,
dr inż. Sławomir Lisiecki, będą w stanie „opakować”
niezbyt dobrze smakujące cząsteczki tranu i umieścić
je w dziecięcym przysmaku. Wtedy jedzenie będzie
i smaczne, i zdrowe.
18
P
owołane dla realizacji projektu „Budowa
i Wyposażenie Centrum Bioimmobilizacji
i Innowacyjnych Materiałów Opakowaniowych”
(CBiIMO) konsorcjum w składzie Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie
(lider – jednostka prowadząca to właśnie Centrum Bioimmobilizacji i Innowacyjnych Materiałów Opakowaniowych utworzone 14 lipca 2010
r. na bazie dotychczasowego Zakładu Opakowalnictwa i Biopolimerów na Wydziale Nauk o Żyw-
❞
ności i Rybactwa) oraz „Fleischmannschaft”
sp. z o.o. w Świdwinie (dodatki do żywności)
i Hersta s.j. w Lubczynie (branża opakowań)
postawiło sobie za cel stworzenie wspólnej infrastruktury badawczej, służącej współpracy
naukowej krajowych ośrodków naukowo-badawczych i przedsiębiorstw rynkowych.
W pierwszym etapie przeprowadzana jest
przebudowa dwóch obiektów powojskowych
na potrzeby prowadzenia specjalistycznych
usług badawczych przez CBiIMO. Zakupionych
zostanie kilka zestawów aparatury badawczej
unikatowych w skali kraju, m.in. modułowy
mikroskop do badania powierzchni materiałów
opakowaniowych przezroczystych i nieprzezroczystych, analizator DMTA do prowadzenia badań termo-mechanicznych w atmosferze
różnych gazów oraz w zmiennych warunkach
wilgotności, laboratoryjna powlekarka na mokro wstęgi papierowej i tekturowej. Ta ostatnia
pozwoli np. na wykonywanie testów modyfikacji powierzchniowych materiałów opakowaniowych.
Poza tym dzięki realizacji projektu wzrośnie
konkurencyjność polskiej nauki i zwiększy się
jej rola w rozwoju innowacyjności przedsiębiorstw, a co za tym idzie powstanie szansa
na zwiększenie obecności nowoczesnych polskich wyrobów na rynku międzynarodowym.
Projekt ten ma także niebagatelne znaczenie
dla rozwoju edukacji. Umożliwia on dostęp
do nowoczesnej aparatury badawczej naukowcom, studentom, przedsiębiorcom i wszystkim
zainteresowanym usługami badawczymi bioimmobilizacji (żywe komórki i biologicznie
czynne substancje) oraz innowacyjnymi materiałami opakowaniowymi (choćby materiały
biodegradowalne).
A obszar działania jest szeroki. I tak np. badania pozwolą określić, jakie są możliwości
zastosowania materiałów biodegradowalnych
z surowców naturalnych do wyprodukowania
kapsuł, otoczek, folii czy kompozytowych materiałów opakowaniowych i precyzyjnie określą
właściwości takich wyrobów. Już teraz prace
badawcze CBiIMO wykorzystywane są do wyrobu opakowań o różnej skali wielkości i to
Dr hab. inż. Artur Bartkowiak,
profesor ZUT:
Nie jest to pierwszy projekt realizowany przez
naszą jednostkę ze środków zewnętrznych.
Pozyskaliśmy środki z Ministerstwa Nauki
i Szkolnictwa Wyższego na granty promotorskie oraz przeprowadziliśmy kilka udanych
projektów w ramach 6 i 7 Programu Ramowego Unii Europejskiej, Funduszy Strukturalnych, w tym ZPORR oraz SPO Ryby 20042006. Realizujemy także projekty w ramach
Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-2013. A jednak ten projekt ma szczególne znaczenie. Jest to
bowiem olbrzymia szansa na rozwój
Centrum, rozszerzenia badań, a co
za tym idzie pozyskania kolejnych naukowców i przełożenia osiągnięć naukowych na potrzeby praktyki, rynku.
Projekt, za wyjątkiem analizy finansowej w studium wykonalności, został
w całości przygotowany przez pracowników uczelni. Już dziś można powiedzieć, że powstaje bardzo nowoczesna
infrastruktura badawczo-rozwojowa ze
znakomitą bazą i unikatową aparaturą badawczo-technologiczną o wyjątkowym charakterze
w Polsce i naszej części Europy.
Chociaż jest zrozumiałe, że każdy projekt
wymaga pewnej otoczki biurokratycznej, to
jednak najbardziej przeszkadza brak precyzyjnych wytycznych, a co za tym idzie często nie
do końca jasna interpretacja niejednoznacznych zapisów. Dotyczy to głównie kwalifikowania wydatków i interpretacji opisów wskaźników produktu i rezultatu projektu.
Kluczem do sukcesu jest jednak przede wszystkim dobra organizacja struktury wykonawczej
i działania samego zespołu zarządzającego,
w tym współdziałanie z jednostkami pośredniczącymi.
w różnych branżach, w tym w przemyśle rolnospożywczym (opakowania prozdrowotne, naturalne dodatki do żywności jako wodne zawiesiny czy proszki, biodegradowalne opakowania
dla przetwórstwa rybnego itd). ■
WYRÓŻNIENIE
w kategorii
Infrastruktura
szkolnictwa wyższego
Nazwa projektu:
Budowa i wyposażenie Centrum
Bioimmobilizacji i Innowacyjnych
Materiałów Opakowaniowych
(CBiIMO)
Beneficjent:
Zachodniopomorski Uniwersytet
Technologiczny w Szczecinie
Program:
Program Operacyjny Innowacyjna
Gospodarka
Działanie:
2.2 Wsparcie tworzenia wspólnej
infrastruktury badawczej jednostek
naukowych
Kwota dofinansowania: 17 612 400 zł
Okres realizacji: 1.04.2009 – 31.12.2011
19
laboratoriA
PRZYSZŁOŚCI
W Kampusie B Politechniki Łódzkiej ruszył projekt,
który zmieni jakość i standardy w nauczaniu dyscyplin
powiązanych z informatyką. Już na przełomie 2012 i 2013 r.
studenci i naukowcy zaczną korzystać z supernowoczesnych
laboratoriów Centrum Technologii Informatycznych (CTI).
20
Na Politechnice Łódzkiej powstają
laboratoria XXI w. – Teraz informatyka wykładana jest na wielu wydziałach
uczelni. CTI jest potrzebne przede wszystkim
po to, by zintegrować wszystkie jednostki zajmujące się informatyką – od matematyków,
przez fizyków i elektroników, aż po chemików. To sprawi, że wzrośnie potencjał naszego
ośrodka – mówi prof. dr hab. inż. Andrzej Napieralski, kierownik projektu.
Centrum będzie się mieścić w nowym 5-kondygnacyjnym budynku przeznaczonym do prowadzenia nowoczesnego procesu dydaktycznego.
Wspierać będzie kształcenie w zakresie opracowywania nowych i wykorzystywania obecnych technologii informatycznych w różnych
dziedzinach, którymi zajmuje się Politechnika
Łódzka. Studenci i naukowcy będą zdobywać
doświadczenie w 21 specjalistycznych laboratoriach. Szczególny nacisk Politechnika położyła na rozwój takich dziedzin jak multimedia, grafika i animacja komputerowa. Z myślą
o tych dyscyplinach zaprojektowano budowę
pracowni multimedialnej na 120 osób, dostosowanej do technologii 3D, a także laboratorium gier komputerowych i wizualizacji.
Prof. Andrzej Napieralski z nadzieją patrzy
w przyszłość. Uczelnia ma duży potencjał kadrowy – około trzech czwartych zatrudnionych
naukowców zajmujących się informatyką to
ludzie poniżej 40. roku życia. – Tylko Katedra
Mikroelektroniki i Technik Informatycznych,
jedna z trzech jednostek realizujących projekt
CTI PŁ i jedna z ponad 70 jednostek dydaktycznych uczelni, ma ponad 40 doktorantów.
Oni wszyscy są otwarci na nowości, mają świeże pomysły i nie boją się kolejnych wyzwań –
dodaje kierownik projektu CTI PŁ.
Jednym z naukowców oddanych projektowi jest także dr inż. Przemysław Sękalski,
adiunkt w Katedrze Mikroelektroniki i Technik Informatycznych. – W tej chwili na Politechnice mamy trzy wiodące jednostki
pod względem nauczania informatyki. Są
nimi: Instytut Informatyki wraz z Zakładem
Sieci Komputerowych, Katedra Informatyki
Stosowanej oraz wspomniana Katedra Mikroelektroniki i Technik Informatycznych. Chcielibyśmy mieć wspólny obszar doświadczalny,
czyli laboratoria, w których studenci będą
się spotykali i wymieniali pomysłami – mówi
Przemysław Sękalski. – Żeby to umożliwić zerwaliśmy z tradycją pokoi dla 2-3 naukowców
na rzecz wspólnej „kafeterii naukowej”. Studenci, doktoranci, a także wszyscy pracownicy
będą mogli tutaj przyjść i w nieformalnej atmosferze porozmawiać o problemach z zakre-
❞
Prof. dr hab. inż. Andrzej Napieralski,
kierownik projektu Centrum Technologii
Informatycznych PŁ
Dr inż. Przemysław Sękalski,
asystent kierownika projektu:
Informatyka jako nauka nie zna granic.
My położyliśmy nacisk na technologie
multimedialne, stąd taka liczba pracowni
wideokonferencyjnych w samym budynku.
Mają one służyć nawiązywaniu współpracy z firmami, które mieszczą się nie tylko
po drugiej stronie ulicy, ale działają także
za oceanem. Przy obecnym stanie technologii wyjazd w inne miejsce
nie jest niezbędny – w większości przypadków wystarczy
rozmowa w profesjonalnym
pokoju wideokonferencyjnym,
w którym nie tylko widzimy
rozmówcę, ale możemy również
reagować na bieżąco w trakcie
dyskusji i proponować własne
rozwiązania i pomysły. Szybki
przepływ informacji i wymiana doświadczeń jest najlepszą
drogą do kreowania innowacji.
su informatyki i pokrewnych dziedzin. Celem
jest integracja naukowców różnych dyscyplin.
Liczymy, że spotkania w kafeterii zaowocują
wymianą doświadczeń, przepływem różnych
idei i opracowaniem nowych rozwiązań.
W wyniku realizacji projektu wzrośnie standard usług dydaktycznych oferowanych przez
Politechnikę Łódzką. Oferta uczelni będzie
dopasowana do współczesnych wymogów rynku. Większy nacisk położony będzie na część
praktyczną. Przedsiębiorcy chętnie przyjmą
do pracy absolwentów, którzy znają nowinki
techniczne i zdobywali doświadczenie w zaawansowanych laboratoriach badawczo-dydaktycznych. Dodatkowo będzie istniała możliwość realizacji projektów i badań, których
wyniki znajdą praktyczne wykorzystanie. ■
WYRÓŻNIENIE
w kategorii
Infrastruktura
szkolnictwa wyższego
Nazwa projektu:
Centrum Technologii Informatycznych
Politechniki Łódzkiej
Beneficjent:
Politechnika Łódzka
Program:
Program Operacyjny Infrastruktura
i Środowisko
Działanie:
13.1 Infrastruktura szkolnictwa
wyższego
Kwota dofinansowania: 39 530 000 zł
Okres realizacji: 31.08.2009 – 30.06.2013
21
W europejskiej
awangardzie
W Instytucie Materiałów Inżynierskich i Biomedycznych, jednym
z najlepszych i największych jednostek Politechniki Śląskiej,
powstaje zespół nowoczesnych laboratoriów. Zainstalowany tam
nowoczesny sprzęt umożliwi badania w zakresie unikatowych
w skali kraju zagadnień związanych z nanotechnologią,
bioinżynierią, inżynierią materiałów inżynierskich i biomedycznych
oraz inżynierią stomatologiczną.
22
I
nstytut Materiałów Inżynierskich i Biomedycznych, którym od początku kieruje
prof. Leszek A. Dobrzański, jest największą
wewnętrzną jednostką organizacyjną Wydziału Mechanicznego Technologicznego Politechniki Śląskiej. Pracuje w nim prawie 150
osób, w tym niemal 20 profesorów. Instytut
jest pierwszą jednostką uczelnianą, która uzyskała Certyfikat Rejestracji Systemu Zarządzania Jakością zgodny z zasadami ISO 9001
w zakresie usług dydaktycznych i badawczych
w obszarze inżynierii materiałowej.
Gdy pojawiły się możliwości korzystania z Funduszy Europejskich, kierownictwo Instytutu
szybko dostrzegło szansę szybszego rozwoju
przy wsparciu unijnych dotacji.
Rozproszone wcześniej pracownie naukowo-dydaktyczne połączone będą wkrótce w jeden
spójny kompleks trzech Laboratoriów Badania i Kształtowania Materiałów Inżynierskich.
Projekt podzielono na kilka etapów. W pierwszym etapie zorganizowano biuro zarządzające projektem, promocją i nadzorem inwestorskim. Drugi etap zakłada modernizację
infrastruktury budowlanej, oświetleniowej
i klimatyzacyjnej wraz z likwidacją barier dla
osób niepełnosprawnych. Trzeci etap obejmie
zakup i instalacje wyposażenia Laboratorium
Badania Materiałów Inżynierskich i Biome-
❞
Prof. Leszek A. Dobrzański:
Od wielu lat próbowaliśmy utworzyć zintegrowane laboratorium
technologiczne wyposażone w najnowszy sprzęt. Dotychczas część
pracowni mieściła się w piwnicy
budynku Wydziału Mechanicznego Technologicznego, która została
zalana podczas powodzi w 1997 r.,
powodując spore zniszczenia. Dopiero unijna dotacja umożliwi nam
utworzenie jednego z najnowocześniejszych laboratoriów w kraju.
dycznych do zajęć z bioinżynierii, inżynierii
stomatologicznej i biomateriałów. Równolegle
wykonywane są prace nad budową i wyposażeniem Laboratorium Nanotechnologii i Technologii Materiałowych. W końcowym etapie
przewiduje się wyposażenie Laboratorium
Komputerowego Wspomagania w Inżynierii
Materiałowej w zestawy multimedialne wraz
z oprogramowaniem oraz zakup, instalację
i uruchomienie infrastruktury ICT do obsługi
zespołu pracowni.
– Po zakończeniu projektu dysponować będziemy jednym z najnowocześniejszych laboratoriów w zakresie inżynierii materiałowej w Europie – dodaje profesor Dobrzański.
Z laboratorium korzystać będą studenci takich
kierunków studiów jak: mechanika i budowa
maszyn, automatyka i robotyka, zarządzanie
i inżynieria produkcji, edukacja techniczno-informatyczna, mechatronika oraz inżynieria
materiałowa z profilem inżynieria stomatologiczna, a także nowo utworzonych makrokierunków: nanotechnologie i technologie
procesów materiałowych oraz informatyka
stosowana z komputerową nauką o materiałach. ■
WYRÓŻNIENIE
w kategorii
Infrastruktura
szkolnictwa wyższego
Nazwa projektu:
Modernizacja i doposażenie
laboratoriów badania
i kształtowania materiałów
inżynierskich
Beneficjent:
Instytut Materiałów Inżynierskich
i Biomedycznych Politechniki Śląskiej
Program:
Regionalny Program Operacyjny
Województwa Śląskiego
Działanie:
8.1 Infrastruktura szkolnictwa
wyższego
Kwota dofinansowania: 7 713 370 zł
Okres realizacji: marzec 2010 – grudzień 2011
23
DYDAKTYKA
na miarę XXI wieku
Budowa Laboratorium Naukowo-Dydaktycznego Nanotechnologii i Technologii
Materiałowych w Gliwicach to drugi duży projekt realizowany przez Instytut
Materiałów Inżynierskich i Biomedycznych Politechniki Śląskiej. Dzięki tej
inwestycji Instytut będzie mógł poprawić jakość kształcenia i przygotować
nowe kierunki kształcenia, odpowiadające wymogom stawianym wiodącym
uczelniom technicznym w Europie.
24
W
ramach projektu współfinansowanego
z Funduszy Europejskich wybudujemy
nowoczesny obiekt, w którym zostaną zlokalizowane m.in. pomieszczenia dydaktyczne i laboratoryjne w pełni przystosowane dla osób
niepełnosprawnych – mówi profesor Leszek
A. Dobrzański, dyrektor Instytutu Materiałów
Inżynierskich i Biomedycznych Politechniki
Śląskiej.
Obiekt powstanie na terenie Politechniki Śląskiej przy ulicy Towarowej, w pobliżu autostrady A1. Nowy budynek o powierzchni 2000 m2
łączy nowoczesny projekt architektoniczny
z funkcjonalnymi rozwiązaniami w środku.
Laboratoria usytuowane będą na dwóch poziomach, a poszczególne pracownie oddzielone
zostaną szklanymi przesłonami. Pracujący tam
studenci i doktoranci będą mieli zapewniony
wysoki komfort pracy. Do ich dyspozycji zainstalowany zostanie najnowocześniejszy sprzęt,
w tym symulator do obróbki plastycznej czy
urządzenia do obróbki cieplnej materiałów.
Również infrastruktura informatyczna będzie
na najwyższym poziomie.
Projekt doskonale wpisuje się w cele Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko,
który obejmuje m.in. rozwój najwyższej klasy
ośrodków akademickich kształcących przede
wszystkim specjalistów w zakresie nowoczesnych technologii oraz podniesienie jakości
kształcenia poprzez wykorzystanie technolo-
gii informacyjnych i komunikacyjnych, a także zwiększenie poziomu i podniesienie jakości
kształcenia w zakresie inżynierii materiałowej, technologii procesów materiałowych oraz
nanotechnologii.
Instytut Materiałów Inżynierskich i Biomedycznych Politechniki Śląskiej jest prężnym
ośrodkiem naukowym o międzynarodowym
znaczeniu w zakresie inżynierii materiałowej, inżynierii powierzchni, biomateriałów
i inżynierii biomedycznej, nanotechnologii
i materiałów nanostrukturalnych, technologii
proekologicznych oraz komputerowej nauki
o materiałach. Dzięki tej inwestycji uzupełnione zostaną braki wyposażenia technologicznego w strategicznych obszarach dydaktycznych,
a przez to możliwa będzie kontynuacja kształcenia na prowadzonych dotychczas kierunkach
studiów oraz rozpoczęcie nowych, kosztownych
kierunków kształcenia. ■
WYRÓŻNIENIE
w kategorii
Infrastruktura
szkolnictwa wyższego
Nazwa projektu:
Budowa Laboratorium
Naukowo-Dydaktycznego
Nanotechnologii i Technologii
Materiałowych w Gliwicach
Beneficjent:
Instytut Materiałów Inżynierskich
i Biomedycznych Politechniki Śląskiej
Program:
Program Operacyjny Infrastruktura
i Środowisko
❞
Prof. Leszek A. Dobrzański, dyrektor Instytutu Materiałów
Inżynierskich i Biomedycznych Politechniki Śląskiej:
Usytuowanie wszystkich laboratoriów technologicznych w jednym obiekcie umożliwi lepszą organizację zajęć dydaktycznych,
łatwiejszy dostęp do urządzeń i wymianę doświadczeń pomiędzy
pracownikami.
Działanie:
13.1 Infrastruktura Szkolnictwa
Wyższego
Kwota dofinansowania: 23 500 000 zł
Okres realizacji: maj 2010 – grudzień 2012
25
Otwarte Laboratorium
W ubiegłym roku
Centralne Laboratorium
Aparaturowe Uniwersytetu
Przyrodniczego w Lublinie
obchodziło swoje 40-lecie.
Trudno wyobrazić sobie
lepszy prezent jubileuszowy
niż przeprowadzka
do nowoczesnego budynku,
wyposażonego w najlepszą
dostępną aparaturę
badawczą.
26
J
eszcze pięć lat temu nasza przyszłość nie
przedstawiała się interesująco – wspomina
dr hab. Radosław Kowalski, kierownik Centralnego Laboratorium Aparaturowego. – Sprzęt
był wyeksploatowany, a barierą, która wtedy
wydawała się trudną do pokonania, był brak
odpowiednich pomieszczeń.
Perspektywa pozyskania dofinansowania z Unii
Europejskiej na rozwój Laboratorium zmobilizowała władze uczelni i pracowników do skutecznego szukania rozwiązań. Wkrótce pojawiła
się możliwość przeniesienia CLA do Lubelskiego Parku Naukowo-Technologicznego, którego
akcjonariuszami są Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego i Uniwersytet Przyrodniczy. Obie strony zgodziły się na sfinansowanie
adaptacji pomieszczeń Parku na potrzeby Labo-
❞
Radosław Kowalski, kierownik Centralnego
Laboratorium Aparaturowego:
W pisaniu projektu skorzystaliśmy z naszego
kilkudziesięcioletniego doświadczenia współpracy zarówno z różnymi jednostkami uczelni,
jak i z przedsiębiorcami, którym od początku
istnienia świadczymy usługi badawcze.
ratorium. Takie rozwiązanie znacznie ułatwiło
starania o europejskie pieniądze na zakup nowoczesnego sprzętu dla poszczególnych pracowni. Projekt „Wyposażenie CLA AR w Lublinie”
został złożony w 2006 r., a z końcem 2007
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego zakwalifikowało go wstępnie do realizacji. Po zakończeniu adaptacji pomieszczeń i pomyślnie
rozstrzygniętych przetargach na wyposażenie,
od czerwca 2009 r., rozpoczęto przeprowadzkę
i instalacje pierwszych urządzeń.
Kierownictwo Laboratorium solidnie przygotowało listę potrzebnej aparatury. Przed złożeniem projektu rozpisano ankietę do kierowników uczelnianych jednostek naukowych, w których zapytano o potrzeby sprzętowe, badania
i usługi.
Od początku znakiem rozpoznawczym Laboratorium jest otwartość na potrzeby pracowników
uczelni. Także pomimo wielu barier utrudniających świadczenie usług komercyjnych przez
jednostki uczelni, CLA planuje rozszerzać tę
działalność. Kierownictwo dostrzegło rosnący
popyt na swoje usługi, a niedawno zakupiony
sprzęt doskonale spełnia swoje zadania. Napływa coraz więcej zleceń na badania wartości
odżywczej, wartości prozdrowotnej oraz zanieczyszczenia żywności. Lubelszczyzna jest zagłębiem producentów rolnych i przetwórców,
a takie badania są dla nich bardzo istotne.
Zauważa się też zwiększone zainteresowanie
na ocenę jakości biopaliw, badania jakościowe
aromatów i olejków eterycznych.
Kierownictwo Laboratorium dba o systematyczne podnoszenie jakości. – Wdrażamy system zgodny z ISO 17025:2009 i przygotowujemy się do akredytacji, która jest swego rodzaju
uwierzytelnieniem jakości usługi. Podkreślam:
usługi, gdyż nie chodzi o akredytację całej placówki, lecz konkretnych świadczonych przez
nas badań. Choć nie jest ona obligatoryjna, to
coraz więcej klientów tego od nas oczekuje –
mówi Radosław Kowalski. ■
WYRÓŻNIENIE
w kategorii
Infrastruktura
szkolnictwa wyższego
Nazwa projektu:
Wyposażenie Centralnego
Laboratorium Aparaturowego
Uniwersytetu Przyrodniczego
w Lublinie
Beneficjent:
Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie
Program:
Program Operacyjny Rozwój
Polski Wschodniej
Działanie:
1.3 Wspieranie innowacji
Kwota dofinansowania: 18 562 178 zł
Okres realizacji: styczeń 2008 – grudzień 2010
27
SPOTKANIE PRZEMYSŁU Na innowacjach mają się opierać projekty realizowane
zarówno przez instytucje naukowe, jak i przedsiębiorstwa.
Tematyka ta coraz wyraźniej przebija się do mediów,
pojawia się na szkoleniach, spotkaniach i konferencjach.
Transfer technologii wciąż jednak pozostaje u nas bardziej
w sferze teorii niż praktyki.
➥ Justyna Cięgotura
N
aturalnym następstwem podejmowanych działań innowacyjnych i prac nad myślą technologiczną staje się
transfer technologii. Stworzona innowacja bowiem wtedy
ma sens i staje się spełniona, gdy zostanie wdrożona do gospodarki i przyczyni się do usprawnienia działania firmy,
wzrostu rentowności czy polepszenia życia społeczeństwa.
Pytanie jednak, na ile innowacje obecne w debatach i realizowanych projektach faktycznie przyczyniają się do transferu technologii i idącego za nim wzrostu gospodarczego?
Odpowiedź na to pytanie jest raczej trudna z racji braku
danych liczbowych ukazujących odbyte transfery oraz braku
statystyk. W krajach, gdzie rejestruje się transfer technologii już od ponad 25 lat, jak na przykład Stany Zjednoczone, istnieją wskaźniki ukazujące, w jaki sposób transfer
technologii przyczynił się do wzrostu PKB, ile dzięki niemu
utworzono nowych miejsc pracy i jak podniósł się ogólny
standard życia. W Polsce transfer technologii, rozumiany
jako przyczynek do wzrostu gospodarczego, jest dziedziną
stosunkowo młodą. Dlatego znalezienie związków przyczynowo-skutkowych i przedstawienie ich w postaci danych
statystycznych na razie jest trudne. Częściowo odpowiedzi
na pytanie, czy innowacje podlegają mierzalnym wdrożeniom, można upatrywać w analizie źródła innowacji.
Źródła innowacji
Generalna klasyfikacja źródeł innowacji to źródła wewnętrzne i źródła zewnętrzne. Wewnętrzne polegają głównie
na czerpaniu innowacji z zasobów wewnętrznych firmy. Najważniejsze z nich to wiedza (doświadczenie i kwalifikacje
pracowników) oraz wyniki badań i doświadczenie. Zestawienie tych trzech głównych zasobów prowadzi do usystematyzowania i w efekcie stworzenia firmowej jednostki badaw28
czo-rozwojowej. Zadaniem takiej jednostki jest prowadzenie badań nad nowymi technologiami oraz rozwiązaniami
na potrzeby przedsiębiorstwa. Jest to dobre dla korporacji,
które mogą pozwolić sobie na budowę i utrzymanie takiego
działu. Małe i średnie przedsiębiorstwa, które nie dysponują
wystarczającym kapitałem na budowę i utrzymanie działów
B+R, poszukują innowacji w źródłach zewnętrznych.
I tu zaczyna rysować się szansa na dialog między nauką
a przemysłem, gdyż jednym ze źródeł zewnętrznych innowacji jest właśnie sektor nauki: uczelnie wyższe, centra badawcze i inne jednostki naukowe. Instytucje te często posiadają
bogaty wachlarz patentów chroniących wynalazki oraz wyniki badań i te właśnie mogą być przedmiotem transferu.
Zewnętrzne źródła innowacji to również instytucje pośredniczące w poszukiwaniu innowacji lub zlecające wykonanie
niezbędnych badań. Problemem jednak jest spójność między
tym, czego potrzebuje przemysł, a tym, co oferuje nauka.
Często oferta naukowa nie spotyka się z zapotrzebowaniem
przemysłu, gdyż nie jest nastawiona na konkretne zastosowania. Innym problemem jest odpowiedni marketing rozwiązań naukowych i wynalazków. Jednostki naukowe nie
zawsze radziły sobie ze skuteczną promocją swych dokonań
i wiele wynalazków – na swój czas doskonałych – nie ujrzało
światła dziennego i nie zostało wdrożonych do gospodarki.
Natura źródła innowacji zatem po części odpowiada na pytanie, czy i jak innowacje są wdrażane i czy przyczyniają
się do mierzalnego transferu technologii. W większości
przypadków bowiem innowacje rodzą się w instytucjach
naukowych odseparowanych od potrzeb rynku i przemysłu. Z drugiej strony zauważa się w Polsce pewien brak
zaufania podmiotów gospodarczych w stosunku do jednostek naukowych. Panuje ogólne przekonanie o przerośniętej
biurokracji, powolnym procesie decyzyjnym i ogólnym „niedopasowaniu” nauki do przemysłu. Stąd przedsiębiorstwa
(szczególnie sektora MŚP) rzadko inicjują dialog z nauką
dla podniesienia swej innowacyjności.
Od teorii do praktyki
Istnieje zatem problem komunikacji między, ogólnie mówiąc,
„dawcą” innowacji – nauką a ich „biorcą” – przemysłem.
Wielkim wyzwaniem jest pobudzenie dialogu między tymi
I NAUKI
Komercjalizacja badań
dwoma sektorami i to dialogu prowadzącego do współpracy,
której owocem będzie mierzalny transfer technologii.
W ostatnich latach powstało wiele instytucji, takich jak
parki technologiczne i centra transferu technologii, których zadaniem jest promowanie transferu technologii oraz
stwarzanie możliwości jego rozwoju. Na obecnym etapie
w Polsce widzi się bardziej aktywność na płaszczyźnie promowania rozwoju transferu technologii aniżeli na płaszczyźnie faktycznego stosowania. Środki Unii Europejskiej
przeznaczone na szkolenie kadr i podnoszenie świadomości
kadry naukowej w sferze komercjalizacji wyników badań
(np. PO KL 8.2 i 4.2) pozwoliły na realizację szkoleń prowadzonych właśnie przez nowopowstałe centra transferu
i parki technologiczne. W efekcie następuje zwiększenie
wiedzy i kwalifikacji pracowników naukowych i administracyjnych jednostek objętych szkoleniami. Przełożenie
tej wiedzy na grunt rzeczywistego transferu wymaga czasu
i praktyki oraz innych źródeł finansowania.
Wyzwanie, jakie stoi przed polską gospodarką, to odteoretyzowanie zagadnień transferu technologii i przejście
do praktyki. Polskie jednostki naukowe muszą się nauczyć,
jak słuchać i jak odpowiadać na potrzeby rynku. Polskie
przedsiębiorstwa natomiast muszą nabrać zaufania do jednostek naukowych i zacząć postrzegać je jako partnera
w rozwojowym, innowacyjnym biznesie.
W programach finansowanych z Funduszy Europejskich
funkcjonują odpowiednie formy wsparcia badań ukierunkowanych na potrzeby przemysłu i rynku, międzynarodowej ochrony patentowej czy inwestycji w zakup technologii
i wdrożenia. Korzystanie z tych programów przyczyni się
do uaktywnienia faktycznego transferu technologii. Za przykład niech posłużą instytucje uczestniczące w konkursie
Fundusze i Nauka (FiN). Projekty objęte dofinansowaniem
były nastawione na dialog między nauką i biznesem. Często w ich realizacji przedstawiciel przemysłu był widoczny
jako partner. Rośnie zatem szansa na przejście od teorii
do praktyki. ■
Autorka jest dyrektorem ds. transferu technologii
w Fundacji ProRegio
29
WIATR W SKRZYDŁA
Politechnika Rzeszowska realizuje projekt pod nazwą: „Nowoczesne
technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym”. Jest on jednym
z wyników ponadczteroletnich prac CZT AERONET, a jego efekty mają
znacząco przysłużyć się rozwojowi branży lotniczej i podnieść konkurencyjność
tego sektora polskiej gospodarki.
30
W
Polsce południowo-wschodniej przemysł
lotniczy ma już ponad 70-letnią tradycję. Świetnie sobie radzą istniejące tu od lat
przedsiębiorstwa branży lotniczej, pojawiły
się też nowe fabryki największych światowych
koncernów, wokół których powstaje coraz więcej drobnych firm produkujących na rzecz potentatów. Jest także Politechnika Rzeszowska
od lat kształcąca kadry na potrzeby przemysłu
lotniczego. Na szczęście znaleźli się też ludzie,
którym zależy na rozwoju tej branży i regionu
oraz na twórczym skojarzeniu nauki i przemysłu, dzięki czemu w 2003 r. powołano SGPPL
„Dolina Lotnicza”. Politechnika Rzeszowska
jako jedyna uczelnia wśród członków założycieli Stowarzyszenia stanowi żywy pomost
między nauką i przemysłem. Platformą współpracy w zakresie badań naukowych i biznesu
jest Centrum Zaawansowanych Technologii
AERONET „Dolina Lotnicza”. Podstawową
formą aktywności AERONETu jest przygotowanie i realizacja projektów służących rozwojowi szeroko pojętego lotnictwa. Jednym z nich
jest projekt kluczowy „Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym”.
Jest to jeden z największych projektów badawczych realizowanych obecnie w Polsce.
Biorą w nim udział naukowcy z konsorcjum
złożonego z 11 placówek naukowych, w tym
Politechniki Rzeszowskiej jako koordynatora oraz Politechnik: Warszawskiej, Łódzkiej,
Śląskiej, Lubelskiej i Częstochowskiej, Uniwersytetu Rzeszowskiego, Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN, Instytutu
Technicznego Wojsk Lotniczych, Instytutu
Lotnictwa, Instytutu Maszyn Przepływowych
PAN oraz Stowarzyszenia Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Lotniczego „Dolina Lotnicza”.
Cechą wyróżniającą projekt jest sprzężenie celów i tematyki badawczej z potrzebami sfery
przemysłowej, które weryfikowane były już
na etapie przygotowania dokumentacji projektowej. 15 głównych zadań badawczych dotyczy
m.in. nowoczesnych materiałów i technik ich
wytwarzania oraz modyfikacji i opracowań
nowych technologii dedykowanych produkcji
lotniczej. Naukowcy pracują nad najbardziej
zaawansowanymi i dynamicznie rozwijającymi się dziedzinami współczesnych procesów
inżynierii materiałowej, inżynierii powierzchni oraz nowoczesnych technik wytwarzania
w przemyśle lotniczym. Każde z 15 zadań
realizowane jest przez cały czas trwania projektu, a zakres i wyniki badań podlegają okresowej analizie i ocenie. Prof. Romana Śliwa,
kierownik projektu, podkreśla, że przewidziany w projekcie system współpracy w ramach
wizyt studyjnych, konferencji CZT AERONET,
konferencji projektowych i paneli ekspertów
pozwala przedsiębiorcom na bieżąco przyglądać się pracy naukowców, poznawać wyniki
badań i uczestniczyć w dyskusjach służących
właściwej weryfikacji osiągnięć. Konferencje
organizowane dwa, trzy razy w roku są żywą
platformą współpracy nauki z przemysłem.
Zadania badawcze dotyczą np. rozwoju technologii HSM w zastosowaniu do m.in. trudnoobrabialnych stopów niklu, magnezu, aluminium,
tytanu, specjalnego plastycznego ich kształtowania, wytwarzania i obróbki lotniczych
LAUREAT
w kategorii
Komercjalizacja badań
31
kompozytów na bazie polimerów, metali czy
materiałów ceramicznych, nowoczesnych materiałów i powłok na elementy silników lotniczych. Badania obejmują także niekonwencjonalne techniki łączenia różnych materiałów
i elementów struktury samolotu oraz rozwoju
metod wykrywania uszkodzeń. Jedna z grup
badawczych zajmuje się m.in. opracowaniem
technologii wytwarzania struktury monokrystalicznej z przeznaczeniem np. na łopatki turbiny
silnika samolotu.
– Taka struktura wewnętrzna materiału pozwala na uzyskanie nadzwyczajnych właściwości, a opanowanie technologii będzie m.in.
argumentem w uznaniu potencjału, wysokich
32
osiągnięć i kwalifikacji kadr – wyjaśnia prof.
Romana Śliwa. Inne grupy naukowców zajmują
się opracowaniem powłok żaroodpornych i żarowytrzymałych na części gorące silnika, uzyskując bardzo cenne wyniki, których przyszła
aplikacja będzie również podstawą konkurencyjności. Inny przykład to elementy konstrukcji samolotu, np. podwozia, w projektowaniu,
prototypowaniu i w procesie rzeczywistym
z adekwatnym zastosowaniem bardzo lekkich
i wytrzymałych stopów magnezu z uwzględnieniem zabezpieczeń antykorozyjnych, które
są przedmiotem przygotowywanych analiz
służących modyfikacji konstrukcji i przyszłemu pożądanemu wdrożeniu stopów magnezu
❞
Dr hab. inż. Romana Ewa Śliwa,
prof. Politechniki Rzeszowskiej, koordynator projektu:
Nad dokumentacją projektową pracowało wąskie grono zapaleńców, którzy widzieli w tym sens i co ważniejsze wierzyli, że może
się udać. Wiele innych osób podchodziło sceptycznie, ale ja starałam
się myśleć pozytywnie. Pierwotnie projekt był obszerniejszy. Jednak
w kolejnych etapach modyfikacji uległ zmianie i stał się bardziej jednorodny pod względem podejścia do zakresu badań dotyczących lotniczych technologii i materiałów. Przy tak wielu partnerach, różnych
kategoriach kosztów, problemach finansowych oraz trudnej realizacji
procedur przetargowych, to naprawdę trudne i złożone przedsięwzięcie. Do tej pory – z dużym wysiłkiem – ale jednak szczęśliwie idziemy
do przodu. Wielu naukowców uczestniczących w projekcie pracę łączy
z hobby w takim sensie, że zainteresowania naukowe połączone są
z lotniczą pasją. To często jest podstawą sukcesu.
Podstawową sprawą podczas procesu przygotowania dokumentacji
projektu jest to, by odpowiadał on na wykazane, realnie istniejące
potrzeby w danej dziedzinie. Trzeba dobrze określić światowy stan
wiedzy na dany temat, a potem wskazać takie problemy, których rozwiązanie służyłoby udokumentowanemu rozwojowi i konkurencyjności.
Na półmetku mamy 7 zgłoszeń patentowych. To po prostu dobry początek. Widać też progres jeśli chodzi o publikacje, obecnie mamy ich
ponad 80, a ma ich być w sumie 410. Ale uwaga: nie możemy publikować tego, co ma stanowić rozwiązanie opatentowane. Wstrzymujemy
więc niektóre publikacje do momentu aż opisane w nich rozwiązania
chronione będą patentem. Dzięki projektowi możemy realizować kolejne ambitne prace magisterskie, doktorskie i habilitacyjne. Możemy prowadzić badania, których nie moglibyśmy wykonać ze względu
na brak funduszy. Możemy nawet powiedzieć, że projekt taki jak ten
dodaje nam skrzydeł.
do lotnictwa na szerszą skalę. W projekcie są
także badania poświęcone inteligentnym materiałom, czyli takim, które potrafią się dostosować do zmiennych warunków, np. bardzo
wysokiej temperatury, potrafią też „zareagować” na uszkodzenia. Opracowywany system
monitoringu to też zwiększenie bezpieczeństwa
lotów.
Wymierny efekt projektu mają stanowić: konkretne, innowacyjne opracowania materiałów
i technologii do zastosowań w lotnictwie, wdrożenia, zgłoszenia patentowe, prace magisterskie, doktorskie i habilitacyjne oraz publikacje
w prestiżowych czasopismach naukowych. Dotychczasowe efekty pracy naukowców są już
prezentowane podczas krajowych i międzynarodowych konferencji. W sumie w realizację
projektu zaangażowanych będzie ponad 350
wykonawców, w tym studentów i doktorantów,
powstaną też nowe miejsca pracy. Dzięki projektowi uczelnie i instytucje naukowe wyposażają swoje laboratoria w najnowocześniejszy
sprzęt i aparaturę naukowo-badawczą. Dotąd
zakupiono już kilkadziesiąt sztuk, w wielu
przypadkach to unikatowe egzemplarze, nie
tylko w kraju. ■
LAUREAT
w kategorii
Komercjalizacja badań
Nazwa projektu:
Nowoczesne technologie
materiałowe stosowane
w przemyśle lotniczym
Beneficjent:
Politechnika Rzeszowska
im. Ignacego Łukaszewicza,
koordynator Centrum
Zaawansowanych Technologii
AERONET „Dolina Lotnicza”
Program:
Program Operacyjny
Innowacyjna Gospodarka
Działanie:
1.1.2 Strategiczne programy badań
naukowych i prac rozwojowych
Kwota dofinansowania: 85 880 000 zł
Okres realizacji: 1.07.2008 – 31.12.2013
33
INTELIGENTNA
KOKSOWNIA
Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu we współpracy z największymi
polskimi koksowniami realizuje ambitny projekt badawczo-rozwojowy,
mający za zadanie opracowanie narzędzi, procedur i produktów celem
podniesienia konkurencyjności produkcji koksu oraz ograniczenia negatywnego
oddziaływania koksowni na środowisko.
34
P
omimo wysokiego poziomu produkcji
i eksportu nasze koksownie pod względem
nowoczesności i innowacyjności odbiegają
od poziomu wiodących zakładów europejskich.
Projekt wychodzi naprzeciw sygnalizowanym
przez producentów koksu potrzebom w zakresie unowocześniania technologii oraz metod
sterowania i zarządzania produkcją. Przemysł
od dawna sugerował konieczność sfinansowania szerokiego programu badawczego, będącego warunkiem wdrożenia innowacyjnych
produktów opracowanych w oparciu o nową
wiedzę na poziomie światowym.
W odpowiedzi na to wyzwanie w Instytucie
Chemicznej Przeróbki Węgla rozpoczęto realizację projektu „Inteligentna koksownia
spełniająca wymagania najlepszej dostępnej
techniki”, którego celem jest opracowanie
modyfikacji procesów technologicznych, umożliwiających z dostępnego krajowego surowca,
jakim jest węgiel, produkowanie wysokiej
jakości koksu o parametrach jakościowych
oczekiwanych przez importerów. Zostanie
to osiągnięte poprzez opracowanie narzędzi,
procedur i produktów służących podniesieniu
konkurencyjności produkcji koksu oraz ograniczeniu negatywnego oddziaływania koksowni
na środowisko. Przedsięwzięcie uzyskało dofinansowanie z Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.
Projekt swoim zakresem obejmuje pięć obszarów badawczych:
•m
echanizmy fizyko-chemiczne procesów
konwersji węgla
• e fektywne procesy i operacje jednostkowe
• o ptymalne systemy technologiczne
• b ezpieczeństwo środowiskowe
• z integrowane sterowanie i kontrola.
Duży nacisk położony jest na przyszłe wdrażanie efektów badań naukowych, dlatego Instytut ściśle współpracuje z największymi koksowniami i producentami węgla koksowego
w Polsce.
Opracowane rozwiązania będą spełniać wymagania najlepszej dostępnej techniki (BAT)
i konkurencyjności w obszarach techniki, technologii, sterowania i zarządzania. Wdrożenie
koncepcji rozwijanych w ramach prac badawczych projektu pozwoli na wypełnienie zaleceń
UE w zakresie najlepszej dostępnej techniki
(BAT) oraz umożliwi poprawę społecznego
odbioru przemysłu koksowniczego. ■
NOMINACJA
w kategorii
Komercjalizacja badań
❞
Dr inż. Aleksander Sobolewski,
zastępca dyrektora ICHPW
ds. badań i rozwoju:
Niewiele jest dziedzin gospodarki,
w których Polska należy do ścisłej
czołówki światowej. Branżą, w której
odnosimy sukcesy, jest koksownictwo
– jesteśmy największym producentem
koksu w Unii Europejskiej i od tego
roku największym światowym eksporterem tego ważnego strategicznie półproduktu. Konkurencyjność
naszych koksowni to istotna sprawa
dla gospodarki, gdyż w przeważającej części produkujemy w Polsce koks
z polskiego węgla.
Nazwa projektu:
Inteligentna koksownia
spełniająca wymagania
najlepszej dostępnej techniki
Beneficjent:
Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla
Program:
Program Operacyjny Innowacyjna
Gospodarka
Działanie:
1.1 Wsparcie badań naukowych
dla budowy gospodarki opartej na wiedzy
Kwota dofinansowania: 59 650 000 zł
Okres realizacji: 2008-2014
35
KULOODPORNI
Tysiące wystrzelonych pocisków do próbek z włóknistych,
lekkich kompozytów balistycznych, mozolne pomiary i obliczenia
– to wszystko przyniesie efekt w postaci gotowych technologii
wytwarzania osłon balistycznych. Już w 2011 r. zostaną
zaprojektowane nowe generacje ergonomicznych wkładów
do kamizelek kulo- i odłamkoodpornych, hełmów balistycznych,
tarcz, dopancerzeń samochodów i śmigłowców oraz budynków.
36
T
aki ma być rezultat prac łódzkiego Instytutu Technologii Bezpieczeństwa MORATEX,
który jako lider i partner realizuje kilka dużych projektów rozwojowych, finansowanych
z Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-2013. – Nie nastawiamy się
jednak na ilość, lecz na jakość realizowanych
projektów. Chcemy, żeby to, co zostanie opracowane, było dobre i miało zdolności patentowe – deklaruje dr hab. inż. Marcin Struszczyk,
który koordynuje projekty rozwojowe realizowane przez ITB MORATEX.
Jednym z przedsięwzięć realizowanych przez
Instytut jest projekt kluczowy „Nowoczesne
balistyczne ochrony osobiste oraz zabezpieczenia środków transportu i obiektów stałych
wykonane na bazie kompozytów włóknistych”
(PO IG). Głównym jego celem jest opracowanie
innowacyjnego rozwiązania w zakresie kompozytów włóknistych stosowanych do wytwarza-
❞
się w produkcji kompozytów, wykorzystujących
w swojej produkcji kompozytowe elementy balistyczne, oraz do firm zajmujących się montażem elementów opancerzania środków transportu i obiektów stałych. Z nowych wyrobów
w największym stopniu będą korzystać służby mundurowe nadzorowane przez Ministra
Spraw Wewnętrznych i Administracji (Policja,
Straż Graniczna, Biuro Ochrony Rządu).
Całkowita wartość przedsięwzięcia wynosi
NOMINACJA
w kategorii
Komercjalizacja badań
Dr hab. inż. Marcin Struszczyk, ITB MORATEX:
To jeden z naszych typowo rozwojowych projektów, które mają się zakończyć
technologią gotową do wdrożenia. Rezultatem obligatoryjnym jest uzyskanie ochrony w postaci zgłoszenia własności przemysłowej. Technologia trafi
do zainteresowanych przedsiębiorstw. Z wieloma podpisaliśmy listy intencyjne
przed rozpoczęciem realizacji projektu, jednakże rezultaty projektu będą oferowane na zasadach rynkowych. Wszystkie nasze badania planujemy pod kątem praktycznego wykorzystania ich wyników w przemyśle. W tym wypadku
badania poprzedziliśmy profesjonalną analizą rynkową dotyczącą czterech
grup produktowych będących przedmiotem projektu. Przeprowadziliśmy też
badanie czystości patentowej proponowanych w projekcie rozwiązań.
nia szerokiego zakresu ochron balistycznych.
W akredytowanych laboratoriach ITB MORATEX przeprowadzane są m.in. badania
odporności balistycznej nowych materiałów
na pociski, odłamki oraz odporności na uderzenia bronią białą. Naukowcy dokonują
również pomiarów wytrzymałości na rozciągliwość i rozrywanie. Testy przeprowadza się
przy różnych parametrach wilgotności i temperatury powietrza. Po wykonaniu setek prób
i pomiarów powstają partie modelowe, a następnie, po weryfikacji modeli, partia prototypowa. Na tym etapie trzeba mieć pewność, że
opracowany skład kompozytu i jego struktura
spełniają oczekiwania, co oznacza, że pomiary
mieszczą się w przyjętych parametrach i dają
powtarzalne wyniki.
Ponieważ jednym z rezultatów projektu ma
być komercjalizacja wyników prac B+R, ważnym zadaniem jest kreowanie popytu ze strony
firm na nową technologię. Wyniki badań i prac
rozwojowych są skierowane przede wszystkim
do krajowych przedsiębiorstw specjalizujących
prawie 13 mln zł. Wartość dofinansowania
z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) to blisko 11 mln zł. MORATEX
wystartował z projektem 2 lata temu. Obecnie są realizowane prace rozwojowe związane z optymalizacją termiczno-ciśnieniowej
metody łączenia warstw włókienniczych materiałów balistycznych różnego typu, prowadzącą do wytworzenia kompozytów o wielowarstwowej i spójnej strukturze. Oczywiście
najistotniejsze są ściśle założone właściwości
balistyczne. Opracowanie wstępnej dokumentacji techniczno-technologicznej odnoszącej się
do zastosowań praktycznych zwieńczy trzyletni
wysiłek (zakończenie projektu planowane jest
na czwarty kwartał 2011 r.). ■
Nazwa projektu:
Nowoczesne balistyczne ochrony
osobiste oraz zabezpieczenia środków
transportu i obiektów stałych wykonane
na bazie kompozytów włóknistych
Beneficjent:
Instytut Technologii Bezpieczeństwa
„MORATEX”
Partnerzy Konsorcjum:
• Wojskowy Instytut Techniczny
Uzbrojenia
• Centralny Instytut Ochrony Pracy
– Państwowy Instytut Badawczy
• Politechnika Łódzka
Program:
Program Operacyjny Innowacyjna
Gospodarka
Działanie:
1.3.1 Projekty rozwojowe
Kwota dofinansowania: 10 999 000 zł
Okres realizacji: 1.10.2008 – 30.10.2011
37
BIODIESEL BEZ ODPADÓW
Problemem zagospodarowania
gliceryny technicznej, będącej
odpadem przy produkcji biodiesla,
zajął się zespół badaczy Instytutu
Ciężkiej Syntezy Organicznej
„Blachownia” w Kędzierzynie-Koźlu. Rezultatem prac ma
być technologia efektywnego
wykorzystania biogliceryny
do wytwarzania glikolu
propylenowego – aktualnie bardzo
poszukiwanego, nietoksycznego
produktu. Natomiast
nadmiar gliceryny, niezużyty
do przetwarzania glikolu, będzie
przetworzony w komponent
paliwowy i ponownie zawrócony
do biodiesla, zwiększając jego
ilość.
38
J
eśli się uda ten cel osiągnąć, będzie można w większym stopniu zastąpić tradycyjne surowce petrochemiczne materiałami
odnawialnymi. Przedsięwzięcie jest realizowane w ICSO „Blachownia” od lipca 2009 r.
i potrwa do 30 kwietnia 2012 r. Zespół ICSO
pracuje nad zagospodarowaniem biogliceryny
do syntez chemicznych. Technologie obejmować będą przetworzenie biogliceryny w glikol
propylenowy, o znacznie większej wartości
rynkowej niż sama gliceryna, na drodze bezodpadowego uwodornienia. Druga technologia
to wytwarzanie komponentu paliwowego z gliceryny i zawrócenie go do biodiesla. Umożliwi
to pełne zagospodarowanie biogliceryny i bez
wątpienia poprawi wskaźniki opłacalności produkcji biodiesla.
Wielkość podaży gliceryny jest ściśle związana z podażą biodiesela. A ta w ostatnich
latach wzrosła na świecie o kilkadziesiąt procent, osiągając w 2007 r. poziom 8-10 mln
ton. Wielu producentów biodiesla poprzestaje
na produkcji gliceryny technicznej, której zastosowanie jest znikome, a oczyszczanie kosztowne. Tej gliceryny może być do zagospodarowania ok. 80 tys. ton.
– Tak duża ilość gliceryny to nowa sytuacja
– stwierdza dr inż. Kazimierz Terelak, szef
projektu realizowanego przez ICSO „Blachownia”. – Wraz z biopaliwami pojawił się nowy
surowiec, kiedyś poszukiwany, a dziś uciążliwy odpad. My zmierzamy zaproponować jego
zagospodarowanie w całości i zrobić z niego
wiele użytecznych produktów.
❞
Obniży to zapotrzebowanie na tradycyjne paliwa i przyczyni się do wsparcia producentów
biopaliw. A to właśnie oni należą do grupy
docelowej tego projektu. Także zakłady chemiczne są zainteresowane opracowywanymi
technologiami.
– Największy problem to oczywiście koszty
wytworzenia nowych produktów – podkreśla
dr inż. Terelak. – Musimy je stale analizować,
prowadząc badania poszczególnych operacji technologicznych. Szczególnie dotyczy to
biokomponentu glicerynowego, który chcemy
wkomponować w biopaliwo. Jego cena nie
może przekroczyć ceny biopaliw.
Opracowane w tym ICSO technologie będą
innowacyjne zarówno pod względem nowoczesności zaproponowanych rozwiązań, jak
i uzyskiwanych wskaźników efektywności procesu. Prowadzone wcześniej badania rynkowe
wykazały, że do tej pory nigdzie nie wdrożono
na skalę przemysłową technologii uwodornienia gliceryny do glikolu propylenowego.
Przy realizacji projektu pracownicy kędzierzyńskiego Instytutu współpracują z dużymi
firmami chemicznymi zainteresowanymi docelowymi wdrożeniami: Zakładami Chemicznymi grupy CIECH, Zakładami Azotowymi
w Tarnowie-Mościcach i LOTOS Biopaliwa SA
w Czechowicach Dziedzicach.
– Naszymi kooperantami muszą być duże firmy, tylko z nimi uda się bowiem zrealizować
nasze plany – stwierdza dr inż. Terelak. Warto
podkreślić, że nowe technologie mogą również,
stać się polskim hitem eksportowym. ■
Dr inż. Kazimierz Terelak, Instytut Ciężkiej Syntezy
Organicznej „Blachownia”, szef projektu:
Dziś ilość gliceryny pozostającej jako odpad do zagospodarowania jest znacznie większa, niż przemysł chemiczny może zagospodarować, nawet po uruchomieniu
produkcji glikolu propylenowego. Założyliśmy, że uda
nam się opracować technologie wytwarzania taniego
komponentu paliwowego na bazie tej gliceryny i wkomponowanie jej ponownie w biopaliwo. W ten sposób
elastycznie zostanie rozwiązany problem nadmiarowej
gliceryny.
WYRÓŻNIENIE
w kategorii
Komercjalizacja badań
Nazwa projektu:
Zagospodarowanie biogliceryny
do syntez chemicznych
Beneficjent:
Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej
„Blachownia”
Program:
Program Operacyjny Innowacyjna
Gospodarka
Działanie:
1.3.1 Projekty rozwojowe
Kwota dofinansowania: 4 780 826,32 zł
Okres realizacji: 1.07.2008 – 30.04.2012
39
POLSKI SPOSÓB
NA ŚWIATOWY PROBLEM
Widok bakterii Cms po znakowaniu
koniugatem ze złotem koloidalnym
i amplifikacji srebrem na niskoporowatej
membranie filtracyjnej o porowatości 0,4 µm. Zdjęcie wykonano
za pomocą skaningowego mikroskopu
elektronowego JEOL JSM-5500
przy powiększeniu 6500 razy.
Znów potwierdziła się maksyma: Polak potrafi.
Naukowcy z Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji
Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego
(IHAR-PIB) opracowali testy diagnostyczne
w dziedzinie diagnostyki ziemniaków,
charakteryzujące się dużą wartością dodaną
o światowym poziomie.
40
Z
iemniak jest czwartą rośliną uprawną
na świecie. Jest istotnym źródłem pożywienia i cennym surowcem przemysłowym. Uprawy
ziemniaka są atakowane przez liczne szkodniki
i patogeny (wirusowe, grzybowe i bakteryjne).
W efekcie prowadzi to do ogromnych strat
ekonomicznych liczonych w miliardach euro
rocznie. Jednym z najgroźniejszych patogenów
ziemniaka jest Clavibacter michiganensis ssp.
sepedonicus (Cms), sprawca kwarantannowej
choroby – bakteriozy pierścieniowej ziemniaka.
Bakteria ta jest szczególnie trudna do wykrycia
i diagnostyki. Porażona nią plantacja podlega
ścisłej, kilkuletniej kwarantannie, a rosnące
na niej rośliny ziemniaka bezwzględnej utylizacji. W praktyce często jest to równoznaczne
z bankructwem gospodarstwa. Dlatego w celu
ochrony i zapobieżenia negatywnym skutkom
Unia Europejska wydała dwie dyrektywy, zgodnie z którymi detekcja i eliminacja roślin porażonych przez bakterie Cms jest obowiązkowa.
Dotychczas nie opracowano skutecznego chemicznego ani biologicznego sposobu eliminacji
bakterii Cms z tkanki ziemniaka. Problem tkwi
w fizjologii patogena, który istniejąc w roślinie
w stanie bezobjawowym, jest bardzo trudny
do wykrycia, natomiast widoczne objawy powodowanej przez niego choroby uwidaczniają się
dość późno i często są mylone z objawami innych
chorób ziemniaka. Bakteria ta posiada zdolność
nawet kilkuletniego przetrwania i zachowania
patogeniczności poza rośliną ziemniaka.
Zjadliwość bakterii Cms nie zraziła, a raczej
zachęciła naukowców z wchodzącego w skład
Instytutu – Zakładu Nasiennictwa i Ochrony
Ziemniaka w Boninie, którzy podjęli badania mające na celu usprawnienie diagnostyki
tego patogenu. Przyjęto założenie, że należy
poszukiwać nowych rozwiązań pozwalających
ominąć ograniczenia, jakie posiadają obecnie
stosowane metody. Nie liczono na szybkie odkrycie. – Prowadziliśmy kolejne badania, licząc na to, że zebrane wyniki pozwolą nam
w końcu opracować właściwą metodę detekcji
i identyfikacji bakterii, sprawcy bakteriozy
pierścieniowej – mówi pomysłodawca nowych
metod i kierownik projektu, dr inż. Włodzimierz Przewodowski.
Po żmudnych badaniach naukowcom z IHAR-PIB udało się opracować testy charakteryzujące się wysoką czułością i specyficznością.
W pracach badawczych zastosowano unikatowe na skalę światową rozwiązania wykorzystujące m.in. nanocząsteczki złota koloidalnego,
polianilinę oraz kropki kwantowe. Zastosowanie tych materiałów w diagnostyce Cms pozwala na przyspieszenie procesu identyfikacji
roślin porażonych bakteriozą pierścieniową
i w konsekwencji na ich szybszą eliminację.
Mogą się okazać pomocne również dla służb
fitosanitarnych kontrolujących zdrowotność
roślin. Uniwersalność nowych metod pozwala
na skonstruowanie na ich podstawie testów
na wiele innych patogenów roślin.
Instytut dokonał zgłoszenia patentowego
w Urzędzie Patentowym RP oraz w WIPO
(World Intellectual Property Organization)
w Genewie, na co otrzymał dofinansowanie
ze środków unijnych w ramach poddziałania 1.3.2 PO IG. ■
WYRÓŻNIENIE
w kategorii
Komercjalizacja badań
❞
Dr inż. Włodzimierz
Przewodowski,
kierownik projektu:
Przyczyną podjęcia działań związanych z opracowaniem metod i testów
na obecność bakterii Cms
był istniejący do dnia dzisiejszego problem prawidłowej diagnostyki i eliminacji tego patogena z polskich i światowych plantacji nasiennych. Badania
miały na celu uzyskanie jak
najwyższej czułości detekcji komórek bakteryjnych
przy jednoczesnym zachowaniu specyficzności. Z uwagi na unikatowość rozwiązań,
potwierdzoną badaniami międzynarodowych baz patentowych, zdecydowaliśmy
się na zgłoszenie wniosków patentowych
obejmujących nasze metody w Urzędzie
Patentowym RP. Wkrótce złożyliśmy również międzynarodowy wniosek patentowy
w trybie PCT przed WIPO w Genewie.
Dzięki uzyskaniu praw patentowych możliwe będzą uruchomienie badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz komercjalizacja projektu we współpracy z polskimi firmami branży biotechnologicznej
i spożywczej. W rezultacie tego zostaną
wprowadzone do produkcji nowe, niedrogie, a przede wszystkim skuteczne testy
na obecność bakterii Cms.
Nazwa projektu:
Nowe testy immunologiczne
powszechnego stosowania wykrywające
bakteriozę ziemniaka
Beneficjent:
Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin,
Państwowy Instytut Badawczy
Program:
Program Operacyjny Innowacyjna
Gospodarka
Ddziałanie:
1.3.2 Wsparcie ochrony własności
przemysłowej tworzonej w jednostkach
naukowych w wyniku prac B+R
Kwota dofinansowania: 150 450 zł
Okres realizacji: 2007-2011
41
LEPSI NIŻ PENICYLINA
Pierwszy polski antybiotyk – to brzmi dumnie.
Dzięki wsparciu Funduszy Europejskich ma on
szansę powstać w pracowniach Państwowego
Zakładu Higieny.
42
P
odwoje Narodowego Instytutu Zdrowia
Publicznego w niczym nie przypominają
zaawansowanych laboratoriów gigantów farmaceutycznych. Stare budownictwo na warszawskim Górnym Mokotowie, ani śladu przeszklonych pomieszczeń znanych choćby z telewizyjnych reklam. Nie przeszkadza to jednak
w prowadzeniu prac, których mogą zazdrościć
nawet najlepsi. To bowiem właśnie tu, już
od dekady, trwają prace nad poszukiwaniem
nowych związków zwalczających bakterie. I to
takich, z którymi inne antybiotyki zwyczajnie
sobie nie radzą.
– Tak to jest, że bakterie co pewien czas wytwarzają mechanizmy odporności i nie ma
ich czym zwalczyć. Szczególnie ciężko jest
z tymi, gnieżdżącymi się w szpitalach, na których przetestowano wszystkie leki. Stąd też
pilna potrzeba znalezienia nowych substancji aktywnych – wyjaśnia Jolanta Solecka,
kierownik projektu „Potencjalny antybiotyk
oraz metoda pozyskiwania nowych związków
❞
dzić do etapu pozwalającego na ich komercjalizację. – To znacznie większe pieniądze, niż
setki tysięcy złotych otrzymywanych dotychczas choćby z KBN-u czy z zasobów własnych
Instytutu. A pamiętajmy, że takie badania są
interdyscyplinarne i nie da się ich przeprowadzić bez współpracy naukowców i ośrodków
z zewnątrz – dodaje kierownik projektu.
Choć Jolanta Solecka narzeka na biurokratyczne wymogi i ciągłą potrzebę raportowania
oraz pisania planów wydatków, to jednocześnie
zdaje sobie sprawę, że to konieczny element
pracy naukowca. Zwłaszcza jeśli chce on sięgnąć po większe pieniądze. Stąd też jej rada:
WYRÓŻNIENIE
w kategorii
Komercjalizacja badań
Dr Jolanta Solecka, kierownik projektu:
Korzystanie z unijnych środków należy potraktować jako wyzwanie. Tak organizacyjne,
merytoryczne, jak i zawodowe. Niewątpliwie dla naukowca, przyzwyczajonego do pracy
w laboratorium, jest do zderzenie z biurokracją, z którą na co dzień ma do czynienia
w znacznie mniejszym stopniu. Pisanie wniosków, sporządzanie planów, tworzenie raportów, to duże utrudnienie. To odwraca uwagę od meritum, zatem zalecam skorzystanie
z usług wyspecjalizowanych firm zewnętrznych.
Pozytywną stroną jest jednak wielkość otrzymywanych środków i możliwości rozwoju pracy naukowej. W porównaniu do grantów otrzymywanych z rodzimych programów wspierających badania, projekt „Fundusze Europejskie dla nauki – nauka dla Polski” dał mojemu
Instytutowi wielokrotnie większe środki. Pozwoliły one na zakup nowoczesnej aparatury,
która przyda się w dalszej pracy, oraz na stworzenie od podstaw zespołu składającego się
z czterech pracowników. To po prostu musi zaprocentować w przyszłości.
przeciwbakteryjnych”. Po latach badań udało
jej się wytypować bardzo obiecujący związek
naturalnie wytwarzany przez drobnoustroje
– promieniowce. Niestety generowany w minimalnych ilościach, zatem teraz zespół naukowców pod jej kierownictwem pracuje nad polepszaniem biosyntezy. Ale nie tylko. – Będzie też
trzeba na przykład sprawdzić, czy nie jest on
toksyczny dla ludzi – podkreśla.
Jak na razie projekt dobrze rokuje i Instytut ma
nadzieję na uzyskanie dwóch patentów (wnioski złożono w 2007 r.). Później pozostanie faza
wdrożenia. Czyli to, na co pozwolić sobie mogą
jedynie branżowi potentaci. Badania kliniczne
i wprowadzenie leku na rynek to bowiem wydatki idące w setki milionów dolarów. Jednak
dzięki dofinansowaniu z PO IG, działanie 1.3.1
kwotą 6,2 mln zł prace będzie można doprowa-
w miarę możliwości należy rozdzielić zadania
na osoby zajmujące się sprawami księgowości
od tych merytorycznych, z którymi musi zmierzyć się już sam badacz.
W przypadku prowadzonego przez nią projektu
formalności związane ze staraniem się o dofinansowanie zajęły kilka miesięcy. Ostatecznie
ruszył on w lutym 2009 r., a zakończyć ma się
w czerwcu 2013 r. Kciuki za jego powodzenie
powinni trzymać pacjenci z obniżoną odpornością, na skutek powikłań pooperacyjnych,
przeszczepów, a także osoby starsze z mniej
wydolnym układem immunologicznym, a nawet
chorzy na AIDS. Jak widać z tego wyliczenia,
szczególnie zainteresowanych nigdy nie zabraknie co sprawia, że można dokonać trawestacji
hasła programu „Fundusze Europejskie będą dla
polskiej nauki, a polska nauka – dla świata”. ■
Nazwa projektu:
Potencjalny antybiotyk oraz metoda
pozyskiwania nowych związków
przeciwbakteryjnych
Beneficjent:
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego
– Państwowy Zakład Higieny
Program:
Program Operacyjny Innowacja
Gospodarcza
Działanie:
1.3.1 Projekty rozwojowe
Kwota dofinansowania: 6 163 047,30 zł
Okres realizacji: luty 2009 – czerwiec 2013
43
zmian nie da się
Poprawa innowacyjności gospodarki pozostaje jednym
z kluczowych wyzwań rozwojowych dla Polski. Choć
innowacje rozumiane są już bardzo szeroko, a znaczenie
tego terminu znacznie wykracza poza zastosowanie
wyników prac badawczo-rozwojowych w gospodarce,
to zacieśnianie współpracy nauki z gospodarką wymaga
dalszych, intensywnych działań.
➥ Krzysztof Gulda
P
rzyjęło się, że większość tych działań musi dotyczyć
zmian w systemie prawnym i tworzenia instrumentów
finansowych wspierających współpracę. Od niedawna zwraca się uwagę na znaczenie kompetencji pracowników, zarówno naukowych, jak i w przedsiębiorstwach, które wspierają wspólne przedsięwzięcia obu środowisk.
Badania Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości
z 2009 r. pokazują, że mimo dość wysokiej samooceny środowiska naukowego, znajomość zasad ochrony własności
intelektualnej pozostawia wiele do życzenia. Podobnie nie
najlepiej rozumie się oczekiwania przedsiębiorców i zasady
ich działania. Brakuje też akceptacji dla wartości, którymi kierują się w swojej działalności. Niestety, umiejętność
współpracy ze środowiskiem naukowym nie jest też mocną
stroną pracowników firm. Pomiędzy tymi środowiskami
brakuje zaufania, a stosunki często zdeterminowane są
przez stereotypy. Mimo że istnieje wiele przykładów udanych wspólnych przedsięwzięć, to dopiero od niedawna techniki zarządzania projektami traktowane są poważnie jako
narzędzie do stosowania w środowisku naukowców.
Odrębnym zagadnieniem, rzutującym na relacje nauka-biznes, są zasady wyłaniania osób na stanowiska kierownicze
w jednostkach naukowych. Pokutuje założenie, że każdy
wysokiej klasy uczony jest również doskonałym kandydatem na menedżera. Z wielkim trudem przebija się myślenie
o rozdzielaniu zarządzania instytucjami od decydowania
o kierunkach prowadzonych badań. Konkretne propozycje
w tym zakresie zapisano już w ustawie o instytutach badawczych, która weszła w życie 1 października br., a także
propozycjach do nowelizacji ustawy prawo o szkolnictwie
wyższym. Tu wprowadza się możliwość wyboru na funkcję
44
rektora menedżera spoza uczelni. Nie ma wątpliwości, że
zbliżanie nauki do gospodarki czy ewolucja uczelni w kierunku uczelni trzeciej generacji, wymaga nowego podejścia
do zarządzania. Uczelnie, a czasem instytuty badawcze są
niekiedy największymi pracodawcami w mieście czy regionie. Kilka setek uczonych i co najmniej drugie tyle pracowników administracyjnych, a do tego budżety organizacji
liczone w dziesiątkach milionów złotych i nie mniejsze projekty inwestycyjne czy badawcze, to wyzwanie dla zarządzających. Techniki zarządzania i postawy menedżerów muszą
więc być adekwatne do takich wyzwań.
Nie bez znaczenia dla klimatu w środowisku akademickim
i jego obrazu wśród przedsiębiorców jest, jak to określają
krytycy, przekształcenie uczelni w kombinaty edukacyjne.
Niewątpliwy sukces edukacyjny ostatnich dwóch dekad
mierzony wzrostem liczby osób z wyższym wykształceniem
w społeczeństwie ma też swoją ciemną stronę. Umasowienie kształcenia na wyższym poziomie spowodowało spadek
jakości kształcenia. Rzesze studentów generują zapotrzebowanie na ogromną liczbę wykładowców, szczególnie z dziedzin nauk społecznych i ekonomicznych. A od tego już krok
tylko do patologii wielozatrudnienia i zaniku zdrowych relacji między nauczycielem akademickim a studentem. Trudno oczekiwać, by możliwe było pogodzenie zaangażowania
pracownika uczelni w zajęcia w kilku szkołach wyższych
z wysokiej jakości pracą naukową. Zjawiska te rzutują negatywnie na obraz środowiska akademickiego.
Dobrze więc, że realizowane są w Polsce pierwsze projekty
studiów podyplomowych przygotowujących do kierowania
organizacjami badawczymi, jak chociażby te organizowane
przez Lubelską Szkołę Biznesu, czy szkolenia w zakresie
zarządzania dużymi projektami badawczymi współorganizowane przez Krajowy Punkt Kontaktowy Programów
Ramowych. Ważne są też wszelkie projekty promujące
postawy przedsiębiorcze w środowisku akademickim czy
upowszechniające zasady własności intelektualnej. Wiele
z nich finansowanych jest z Programu Operacyjnego Kapitał
Ludzki, a także w ramach środków budżetowych na naukę,
w ramach Programu MNISW Kreator Innowacyjności.
Zmiana stereotypów czy przełamywanie braku zaufania to
szerszy problem. To proces długofalowy, wymagający czasu.
zatrzymać
Wspomaganie rozwoju
kompetencji pracowników
instytucji badawczych
Można na niego wpływać, zachęcać, nagradzając pozytywne
postawy, ale zacząć trzeba od edukacji. Temu mają służyć
zmiany proponowane w reformie szkolnictwa wyższego.
Wdrażanie Krajowych Ram Kwalifikacji, czyli nowego sposobu opisu wiedzy i umiejętności, jakie musi posiąść student
dla ukończenia kolejnych etapów studiów, w tym tzw. umiejętności miękkich, społecznych, związanych właśnie z pracą
w zespole, przedsiębiorczością itp. przyczyni się do kształtowania bardziej otwartych postaw u absolwentów. Podobne
znaczenie dla przełamywania barier w zaufaniu środowisk
odegrać mogą propozycje zapisów projektu ustawy Prawo
o szkolnictwie wyższym dotyczące organizacji zajęć z udziałem bądź na zamówienie przedsiębiorców.
Propozycje zmian w Prawie o szkolnictwie wyższym zmierzają także do ograniczenia wielozatrudnienia i przywrócenia równowagi między działalnością dydaktyczną i badawczą pracowników naukowych. Liczyć się przy tym trzeba
ze zjawiskiem różnicowania misji uczelni, wśród których
powinno dojść do rozróżnienia na uczelnie nastawione
na wysokiej jakości edukację i na te, w których proces edukacyjny napędzany będzie najwyższej jakości badaniami
naukowymi.
Zmiany postaw czy świadomości nie następują szybko,
ale każdy lider o nowym podejściu do zarządzania, czy to
na skalę instytucji, czy na skalę projektu powoduje, że pozytywnych zmian nie da się już zatrzymać. Dlatego tak ważna
jest promocja i wyróżnianie takich postaw. Gratulacje więc
należą się zarówno organizatorom, jak i laureatom konkursu Fundusze i Nauka. ■
Autor jest dyrektorem Departamentu Strategii
w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Nie ma wątpliwości, że zbliżanie
nauki do gospodarki czy ewolucja
szkół wyższych w kierunku uczelni
trzeciej generacji wymaga nowego
podejścia do zarządzania.
45
START W BIZNES
W Polsce realizowanych jest sporo przedsięwzięć ułatwiających
absolwentom szkół wyższych start w biznesie. Projekt START,
którego już druga edycja rozpoczęła się w województwie śląskim,
wyróżnia się dużym rozmachem, dobrą współpracą z firmami
i kompleksowym podejściem.
46
S
iłą projektu jest bez wątpienia ścisła
współpraca aż sześciu śląskich uczelni:
Politechniki Śląskiej (lider), Akademii Ekonomicznej im. K. Adamieckiego, Akademii
Techniczno-Humanistycznej, Politechniki Częstochowskiej, Śląskiej Wyższej Szkoły Zarządzania im. Gen. J. Ziętka oraz Uniwersytetu
Śląskiego. Ta współpraca przynosi konkretne
korzyści, chociażby powiększa krąg potencjalnych wykładowców i ekspertów zaangażowanych w szkolenia. Dzięki temu nietrudno było
zestawić atrakcyjny program edukacyjny prowadzony przez najlepszych trenerów.
Uczestnicy programu START mogą bezpłatne
uczestniczyć w szerokiej gamie zajęć, obejmujących takie tematy jak: skuteczna komunikacja interpersonalna, praca w zespole a przywództwo, metody twórczego rozwiązywania
problemów, struktura biznesplanu, podstawy
formalno-prawne prowadzenia działalności
gospodarczej, wstęp do prawa własności intelektualnej, strategia, analiza rynku, produktu,
klientów, plan marketingowy, plan zarządzania, zasoby ludzkie, analiza finansowa i plan
finansowy, harmonogram realizacji, udoskonalenie biznesplanu, zakładanie firmy, obowiązki
formalno-prawne, rachunkowość i księgowość,
zarządzanie finansowe, system podatkowy, negocjacje, zabezpieczenia prawne w relacjach
biznesowych, motywowanie, zarządzanie
personelem, zarządzanie projektami, narzędzia zarządzania projektami, PR i marketing
w praktyce, własność intelektualna: prawo,
ochrona, zarządzanie.
Do udziału w projekcie zapraszani są studenci I, II i III stopnia studiów dziennych, zaocznych i wieczorowych oraz absolwenci (do roku
od ukończenia studiów) sześciu uczelni partnerskich. W pierwszym cyklu, który zakończył się
w tym roku, brało udział 1000 osób. Podobna
liczba skorzysta z zajęć w ramach II edycji.
– Dużą wagę przykładamy do jakości naszej
oferty edukacyjnej. Dążymy do tego, żeby prowadzący wykorzystywali aktywne metody nauczania, które sprzyjają rozwiązywaniu konkretnych problemów. Angażujemy najlepszych
trenerów rekrutujących się spośród pracowni-
ków sześciu partnerskich uczelni, przedstawicieli instytucji otoczenia biznesu i praktyków
na co dzień pracujących w firmach naszego
województwa. Oni najlepiej umieją podejmować dyskusje na temat przedsiębiorczości
i prowadzenia działalności gospodarczej –
mówi Małgorzata Sołtyńska-Rąb, kierownik
Biura Karier Politechniki Śląskiej.
Ułatwianie kontaktu z przedsiębiorcami,
zwłaszcza tymi, którzy założyli swój biznes
po skończeniu studiów lub jeszcze jako studenci, to znak rozpoznawczy projektu. Temu
służy przede wszystkim cykl „Role models”,
czyli spotkanie tych, którym się w biznesie
powiodło z młodymi osobami chcącymi założyć firmę. W szczerej dyskusji przedsiębiorcy
i menedżerowie dzielą się swoim doświadczeniem i przekazują cenne rady studentom
myślącym o własnym biznesie. W jednym ze
spotkań wzięli udział m.in. Michał Wojciechowski, prezes firmy encja.com Sp. z o.o.,
założonej przez dwóch absolwentów Akademii Ekonomicznej w Katowicach i Politechniki Śląskiej, oraz Wojciech Klein, absolwent
Politechniki Śląskiej, laureat konkursu ,,Mój
pomysł na biznes”.
LAUREAT
w kategorii
Wspomaganie
rozwoju kompetencji
pracowników instytucji
badawczych
47
48
❞
Małgorzata Sołtyńska-Rąb, kierownik Biura Karier Politechniki Śląskiej:
Po drugiej edycji projektu START oczekuje się, że z jednej strony wykorzysta zdobyte doświadczenia i wiedzę z poprzedniej edycji do inspirowania studentów poprzez
prezentację przykładów sukcesu w biznesie (w tym nagrodzonych w poprzedniej edycji biznesplanów). Z drugiej strony, druga edycja jako bardziej „dojrzała” powinna
zwiększyć efektywność tworzenia biznesplanów,
tak aby widoczne było wyrównywanie szans płci.
Zainteresowanie projektem powinno zwiększyć
rywalizację podczas konkursu biznesplanów, a to
w konsekwencji da wyższą ich jakość wśród nagrodzonych. Inną tematyką, której obecność powinna być w tej edycji bardziej widoczna, jest innowacyjność przedsięwzięć biznesowych, a także
powiązanie podejmowanych działań przez studentów z wiedzą zdobywaną na uczelniach. Osiągnięty w pierwszej edycji poziom współpracy między
punktami kontaktowymi powinien zaowocować
możliwością organizowania wspólnych działań podobnych do spotkań „Role Models” połączonych
z wymianą goszczonych przedsiębiorców.
Dużym zainteresowaniem cieszą się debaty organizowane na uczelniach. Biorą w nich udział
przedstawiciele środowiska naukowego oraz
przedsiębiorcy. W jednej z debat, zatytułowanej „Nauka-Biznes-Sukces”, która odbyła się
w Rybnickim Ośrodku Dydaktycznym uczestniczyli pełnomocnicy rektorów i reprezentanci
trzech uczelni wchodzących w skład Zespołu
Szkół Wyższych w Rybniku (Akademii Ekonomicznej, Politechniki Śląskiej i Uniwersytetu
Śląskiego), a także przedstawiciele środowiska
biznesu oraz instytucji wspierającej przedsiębiorczość w mieście. Dyskutowano m.in. o tym,
co zrobić, aby Zespół Szkół Wyższych stał się
miejscem współpracy środowisk biznesowych.
Spierano się także o to, co jest ważniejsze:
piątki w indeksie czy doświadczenie zawodowe. Prelegenci opowiedzieli o źródłach finansowania działalności gospodarczej i tłumaczy-
li, dlaczego warto założyć własną firmę. Inna
rybnicka debata zatytułowana „Sukces: pasja,
pomysł, przedsiębiorczość” toczyła się wokół
takich tematów jak: „Wykształcenie a przedsiębiorczość”, „Dlaczego własna firma?”,
„Jak zarządzać firmą?”.
Dzięki szkoleniom i doradztwu uczestnicy projektu są w stanie napisać własne biznesplany, które następnie mogą złożyć do konkursu
„START – pomysł na biznes”. Laureatom zapewnionia się opiekę doświadczonych przedsiębiorców-coachów, pod okiem których mają
szansę wdrażać własne pomysły na biznes.
W pierwszej edycji do tego etapu zakwalifikowało się 68 najlepszych studentów i absolwentów. ■
LAUREAT
w kategorii
Wspomaganie
rozwoju kompetencji
pracowników instytucji
badawczych
Nazwa projektu:
START – program promocji
przedsiębiorczości w uczelniach
wyższych
Beneficjent:
Politechnika Śląska oraz partnerzy:
Akademia Ekonomiczna w Katowicach,
Akademia Techniczno-Humanistyczna
w Bielsku-Białej, Politechnika
Częstochowska, Śląska Wyższa Szkoła
Zarządzania im. Generała Jerzego Ziętka
w Katowicach, Uniwersytet Śląski
Program:
Program Operacyjny Kapitał Ludzki
Działanie:
8.2.1 Wsparcie dla współpracy sfery
nauki i przedsiębiorstw
Kwota dofinansowania: 3 258 866 zł
Okres realizacji: czerwiec 2009 – maj 2011
49
jak zmotywować
do innowacji
Centrum Transferu Technologii Medycznych Park Technologiczny Sp. z o.o.
(CTTMPT) utworzone zostało w 2007 r. przez Krakowski Szpital Specjalistyczny
im. Jana Pawła II w Krakowie. Od tego czasu Centrum realizuje projekty dla
branży life science, ze szczególnym uwzględnieniem medycyny.
50
Do
głównych zadań CTTMPT można zaliczyć: moderowanie procesu komercjalizacji nowatorskich rozwiązań, wsparcie tworzenia i rozwoju spółek typu spin-off/spin-out,
wsparcie w pozyskiwaniu finansowania dla innowacyjnych projektów, konsultacje w zakresie
zarządzania własnością intelektualną, w tym
tworzenie wewnętrznych regulacji obejmujących tematykę ochrony i wykorzystania IP
w jednostce naukowej.
Tej ostatniej tematyki dotyczył projekt „Zarządzanie własnością intelektualną podstawą
funkcjonowania sektora life science w Polsce”
realizowany w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Projekt był bogaty w różne
formy popularyzacji zagadnień związanych
z ochroną i wykorzystywaniem własności intelektualnej, a w tym w:
• s zkolenia z zarządzania własnością intelektualną oraz komercjalizacji dokonań naukowych. Tematyka obejmowała: specjalistyczne
aspekty ochrony własności intelektualnej,
zarządzanie własnością intelektualną, komercjalizacja osiągnięć naukowych, finansowanie przedsięwzięć innowacyjnych oraz
formalno-prawne aspekty współpracy naukowo-biznesowej
• z amknięte warsztaty informacyjne dla jednostek naukowych i badawczo-rozwojowych,
z których skorzystało ponad 90 ich pracowników. Warsztaty koncentrowały się na analizie konkretnych przypadków postępowania
z wynalazkami, z uwzględnieniem możliwości ochrony własności intelektualnej, identyfikacji rynkowej wynalazku, współpracy
z partnerem biznesowym czy przygotowania
projekcji finansowej wdrożenia wynalazku
❞
• spotkania branżowe przedstawicieli świata
nauki i biznesu, którzy spotykali się w celu
dyskusji o wspólnych projektach wdrożeniowych
• k onferencję informacyjno-promocyjną, upowszechniającą informacje o znaczeniu prac
naukowych dla gospodarki oraz promującą
procesy zarządzania własnością intelektualną.
Wiedza przekazywana podczas szkoleń i warsztatów okazała się bardzo przydatna. Wiadomo
już, że wielu uczestników myśli o implementowaniu procedur zarządzania własnością intelektualną oraz kreowaniu własnych centrów
transferu technologii na swoich macierzystych
uczelniach oraz JBR.
– Żadna uczelnia medyczna ani szpital nie mają
wdrożonych procedur zarządzania własnością
intelektualną, co znacznie hamuje rozwój innowacyjności w tym środowisku – mówi Kamil
Kipiel, prezes Zarządu CTTMPT. – Z powodu
braku odpowiednich regulacji szpitale i uczelnie medyczne nie potrafią zmotywować naukowców do wdrażania innowacji.
Wychodząc naprzeciw tym potrzebom, Centrum przygotowało pierwszy w Polsce kompleksowy regulamin zarządzania własnością
intelektualną, który ma szansę na wdrożenie
w placówce ochrony zdrowia – w KSS im. Jana
Pawła II w Krakowie. Tworzy też pierwsze
regulacje tego typu dla uczelni medycznej –
Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. ■
Katarzyna Siudowska, koordynator projektu:
Projekt skierowaliśmy do pracowników jednostek
naukowych i badawczo-rozwojowych całej branży
life science, czyli oprócz medycyny biologii, biotechnologii, fizyki medycznej, chemii, ochrony
środowiska.
NOMINACJA
w kategorii
Wspomaganie
rozwoju kompetencji
pracowników instytucji
badawczych
Nazwa projektu:
Zarządzanie własnością intelektualną
podstawą funkcjonowania sektora
life science w Polsce
Beneficjent:
Centrum Transferu Technologii
Medycznych Park Technologiczny
Sp. z o.o.
Program:
Program Operacyjny Kapitał Ludzki
Działanie:
4.2 Rozwój kwalifikacji kadr systemu
B+R i wzrost świadomości roli nauki
w rozwoju gospodarczym
Kwota dofinansowania: 366 325,16 zł
Okres realizacji: kwiecień 2009 – marzec 2010
51
NAUKA BLIŻEJ BIZNESU
Badania przeprowadzone przez
pracowników Politechniki Opolskiej
pokazały możliwości lepszej współpracy
między przedsiębiorcami i światem
nauki. Jest jej po prostu zbyt mało.
Projekt „Przedsiębiorczy naukowiec”
zainicjował nowy trend.
52
P
rojekt „Przedsiębiorczy naukowiec” realizowany był przez Akademicki Inkubator
Przedsiębiorczości Politechniki Opolskiej. Zajmował się nim trzyosobowy zespół: mgr inż.
Marek Wasilewski, koordynator całości prac,
dr inż. Artur Olejnik, odpowiadający głównie
za projekty stażowe, i Ewa Gala, która rozliczała projekt. Przedsięwzięcie było realizowane od lipca 2008 r. do końca 2009 r. – Gdy
tylko dowiedzieliśmy się, że istnieje możliwość
aplikowania, natychmiast postanowiliśmy skorzystać z tej szansy – mówi Marek Wasilewski.
– Staramy się wykorzystywać wszystkie możliwości, by realizować zadania, jakie stawia
przed sobą nasz inkubator.
Zadania te wynikają z wieloletnich doświadczeń uczelni, więc nie było trudno zdiagnowować potrzeby. Okazuje się, że środowisko
akademickie Politechniki Opolskiej i przedsiębiorcy nie wykorzystują w pełni możliwości nawiązania i utrzymania wspólnych kontaktów.
Dlatego za główny cel uznano wzmocnienie
wzajemnej współpracy obu tych środowisk.
Cel ten zamierzano osiągnąć poprzez realizację celów szczegółowych. Były to:
• z większenie konkurencyjności gospodarki
poprzez efektywne wykorzystanie wiedzy
i badań naukowych przez przemysł
• zdobycie doświadczenia zawodowego zgodnego z prowadzonymi badaniami
• p odniesienie świadomości wśród beneficjentów na temat komercjalizacji wyników
badań i osiągnięć naukowych pracowników
Politechniki Opolskiej
❞
bazy wspomagające transfer wiedzy. Pierwsza
to Baza Ofert Stażowych Pracowników Naukowych Politechniki Opolskiej. Umożliwia ona dotarcie do osób zainteresowanych odbyciem stażu. Natomiast Bank Prac Dyplomowych, Doktorskich i Habilitacyjnych i Propozycji Tematów
Prac to zbiór prac realizowanych na uczelni,
połączony z bazą propozycji tematów prac składanych przez przedsiębiorców. Wyżej wymienione bazy dostępne są na stronie internetowej
www.bizneswnauce.po.opole.pl.
Odbyły się cztery spotkania przedstawicieli
obu środowisk. Ich ideą było przedstawienie
możliwości badawczo-wdrożeniowych uczelni,
a także poznanie oczekiwań przedsiębiorców
wobec prowadzonych badań.
NOMINACJA
w kategorii
Wspomaganie
rozwoju kompetencji
pracowników instytucji
badawczych
Marek Wasilewski, koordynator projektu:
W projekcie zastosowaliśmy oryginalne, innowacyjne rozwiązania.
Podjęliśmy próbę poznania oczekiwań potencjalnych beneficjentów,
dzięki czemu mogliśmy zaplanować odpowiednie formy działań. Dobrze zaplanowana kampania informacyjno-promocyjna pozwoliła
dotrzeć z ofertą do potencjalnych odbiorców. Projekt z pewnością
przyczynił się do nawiązania współpracy naszej uczelni z przedsiębiorstwami z regionu. Poza tym wszyscy nauczyliśmy się lepiej wykorzystywać nowoczesne technologie. Mam nadzieję, że dzięki temu
będzie rosła innowacyjność gospodarki Opolszczyzny.
•w
ymiana doświadczeń i rozwój sieci wzajemnej współpracy w zakresie innowacji i transferu wiedzy
• podjęcie działań na rzecz wzajemnej komunikacji obu tych środowisk
• upowszechnianie wyników kooperacji nauki
i biznesu w aspekcie transferu wiedzy i innowacji.
W ramach realizacji projektu zorganizowano
trzymiesięczne staże dla 15 pracowników politechniki, które odbywano w opolskich przedsiębiorstwach. Przygotowano także trzydziestogodzinne szkolenia z zakresu tworzenia
i funkcjonowania spółek spin-off i spin-out,
które były skierowane do pracowników i studentów uczelni.
Stworzono Bazę Ofert Technologicznych i Usługowo Badawczych Pracowników Politechniki
Opolskiej. Co więcej, zaktualizowano dwie inne
Projekt pozostawił po sobie plon w postaci
licznych opracowań, takich jak seria biuletynów „Innowacyjna Opolszczyzna”, banki
i bazy danych, oferty dla przemysłu. Do tego
dochodzą publikacje dotyczące nowych inicjatyw organizacyjnych i technologicznych
w zakresie chemii przemysłowej oraz publikacja zawierająca artykuły stażystów, napisane
po odbyciu staży. Ponadto opracowano ofertę
badawczo-wdrożeniową adresowaną do podmiotów gospodarczych, przygotowano także
bardzo obszerne opracowanie na temat nowoczesnej gry w piłkę nożną.
Koszt realizacji projektu to 645 tys. złotych.
Dofinansowanie pokryło 100% wydatków kwalifikowanych. ■
Nazwa projektu:
Przedsiębiorczy naukowiec
Beneficjent:
Politechnika Opolska
Program:
Program Operacyjny Kapitał Ludzki
Działanie:
8.2 Transfer wiedzy
Kwota dofinansowania: 645 000 zł
Okres realizacji: 01.07.2008 – 31.12.2009
53
REGIONALNA PLATFORMA
INNOWACJI
Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej „Blachownia”
w Kędzierzynie-Koźlu postawił na innowacyjność,
ożywienie współpracy i wymianę informacji między
naukowcami a przedsiębiorcami.
54
P
rojekt „Platforma Innowacji Technologicznej Regionu Opolszczyzny II” był
kontynuacją przedsięwzięcia realizowanego
w latach 2004-2007. Oparto go na precyzyjnej diagnozie. Pod koniec 2007 r. w porównaniu z rokiem poprzedniem w województwie
opolskim wzrosła liczba podmiotów gospodarczych, a także odnotowano wzrost wskaźników
produkcji sprzedanej przemysłu i budownic-
twa. Poprawiły się także wskaźniki finansowe
lokalnych przedsiębiorstw.
Mimo to nie brakowało problemów. Najpoważniejszy z nich to niski poziom świadomości
innowacyjnej, czego skutkiem jest niewielka
liczba innowacyjnych przedsiębiorstw. Stwierdzono też niewystarczającą liczbę technologii i ulepszeń technicznych, brak kontaktów
i współpracy między sferą B+R (badawczo-rozwojową) a przedsiębiorczością. Dodatkowo
sytuację województwa pogarszały niskie nakłady na badania i rozwój, materiało- i energochłonny przemysł, emitujący dużą ilość zanieczyszczeń.
PITRO II stanowił odpowiedź na problemy
❞
leżało kojarzenie sfery nauki z innymi podmiotami rynku, integracja środowisk w regionie,
zwiększanie dostępu do informacji naukowo-technicznej. Projekt stworzył szansę promocji
firm w ramach portalu informacyjnego, targów
i innych akcji.
Działania były adresowane do uczelni i placówek badawczo-rozwojowych, do przedsiębiorstw z Opolszczyzny (przede wszystkim
do małych i średnich firm), a także do organizacji wspierających rozwój innowacyjności
regionu. W ramach projektu przygotowano
pięć seminariów, dotyczących analizy szans
i zagrożeń dla przemysłu chemicznego w Polsce, sposobów wykorzystania węgla, przeglą-
WYRÓŻNIENIE
w kategorii
Wspomaganie
rozwoju kompetencji
pracowników instytucji
badawczych
Adriana Muszyńska, ICSO „Blachownia”, koordynator projektu:
Chcieliśmy wykorzystać silne strony regionu. W ramach projektu umożliwiliśmy
kojarzenie sfery nauki z innymi podmiotami rynku. Dzięki naszym działaniom
łatwiejsza stała się kooperacja pomiędzy sektorem B+R a przedsiębiorstwami,
w tym z sektora MŚP, uczelniami, pracownikami naukowymi, doktorantami etc.
Projekt dostarczył wiedzy i umiejętności z zakresu komercjalizacji wyników
badań i transferu technologii. Firmom i instytucjom umożliwiliśmy łatwiejszy
dostęp do informacji naukowej i technologicznej. Przedsiębiorcy dostali też
szansę na promowanie się na portalu i podczas targów.
zidentyfikowane w województwie. Jego pomysłodawcą jest Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej „Blachownia” (ICSO) w Kędzierzynie-Koźlu. Projekt objął swym zasięgiem obszar
całego województwa opolskiego.
Jego koordynatorka – Adriana Muszyńska
– podkreśla jeszcze jeden ważny element:
– Uznaliśmy, że aby utrzymać pozytywne
wskaźniki wzrostu gospodarczego, należy
wspierać rozwój innowacyjności i zacieśnić
więzi między przemysłem a nauką w regionie.
Na takiej współpracy zależy zresztą obu stronom. Przeprowadzone wcześniej badania wykazały, że ponad 90% lokalnych firm chce
mieć dostęp do informacji na temat innowacji,
a 50% uznaje dostępne informacje za niewystarczające.
Do realizacji projektu przystąpiono we wrześniu 2008 r. Do celów szczegółowych, jakie
realizatorzy projektu przed sobą postawili, na-
du sytuacji przemysłu chemicznego w Polsce
i na świecie oraz stanu środowiska naturalnego
w powiecie kętrzyńsko-kozielskim. Seminaria
te odbywały się kwartalnie.
Dwukrotnie (w latach 2008 i 2009) zorganizowano Targi Wiedzy Technologicznej, w których łącznie udział wzięły 263 osoby. W czasie
targów zaprezentowano 428 stoisk, wygłoszono 30 referatów i przeprowadzono dwa wykłady.
Stworzono stronę internetową PITRO II (www.
pitro.pl). Portal ten zawiera bazę danych o instytucjach zajmujących się technologią i badaniami na rzecz przemysłu, organizacjach
otoczenia biznesu i przedsiębiorcach regionu.
Przedsięwzięcie PITRO II zostało zakończone
w grudniu 2009 r. Realizacja projektu kosztowała blisko 700 tys. złotych i w całości została
sfinansowana ze środków PO KL. Obecnie projekt jest kontynuowany w ramach PITRO III. ■
Nazwa projektu:
Platforma Innowacji Technologicznej
Regionu Opolszczyzny II
Beneficjent:
Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej
„Blachownia”
Program:
Program Operacyjny Kapitał Ludzki
Działanie:
8.2.1 Wsparcie dla współpracy sfery
nauki i przedsiębiorstw
Kwota dofinansowania: 700 000 zł
Okres realizacji: 1.09.2008 – 31.12.2009
55
PROMOCJA NAUKI
Większość polskich uczelni ma kłopoty
z promocją osiągnięć własnej kadry
naukowej. W Katolickim Uniwersytecie
Lubelskim Jana Pawła II rozwiązano ten
problem dzięki Funduszom Europejskim.
Projekt „Nowoczesne technologie ICT
w upowszechnianiu osiągnięć nauki” oferuje
zarówno promocję w internecie, jak i bogatą
ofertę edukacyjną.
P
rzedsięwzięcie jest bardzo rozbudowane,
gdyż składa się z kilku modułów, z których każdy mógłby być osobnym projektem –
mówi Bożena Żurek, kierownik Działu Obsługi
Badań i Projektów Naukowych, koordynator
projektu „Nowoczesne technologie ICT w upowszechnianiu osiągnięć nauki”.
Sercem projektu jest strona internetowa
www.ict.kul.eu, na której działają dwa rozbudowane wortale. Pierwszy zawiera streszczenia
w języku polskim i angielskim wybranych artykułów z czasopism naukowych publikowanych
przez uczelnię (KUL wydaje prawie 50 periodyków) wraz z wyszukiwarką. Docelowo baza
ma zawierać 1200 artykułów. Kwalifikacji dokonuje Rada Programowa, która przy wyborze
bierze pod uwagę takie kryteria jak: wartość
merytoryczna tekstu i jego aktualność, aplikacyjność treści w działalności społecznej i/lub
gospodarczej czy jakość recenzji.
56
WYRÓŻNIENIE
w kategorii
Wspomaganie
rozwoju kompetencji
pracowników instytucji
badawczych
❞
Bożena Żurek, koordynator:
Świetnie sprawdziły się szkolenia ze sztuki prezentacji oferty naukowej
w taki sposób, który zwiększy szanse nawiązania współpracy z przedsiębiorcami. Dzięki dobrym wykładowcom zawsze mieliśmy komplet
uczestników.
Drugi wortal poświęcony jest promocji osiągnięć nauki w sektorze biznesowym. Jego zadaniem jest ułatwienie kadrze naukowej, studentom i osobom zatrudnionym w podmiotach
działających w sferze B+R, a także przedstawicielom sektora biznesowego dostępu do aktualnych osiągnięć poszczególnych osób. Każdy
zainteresowany zamieszczeniem swojej oferty
dla nauki i/lub dla gospodarki (nie musi być to
osoba związana z Katolickim Uniwersytetem
Lubelskim Jana Pawła II) może samodzielnie
zamieścić informację według instrukcji dostępnej po założeniu konta. Znalezienie interesującej oferty ułatwia wyszukiwarka. Istnieje też
możliwość zamieszczania ofert współpracy
przez podmioty gospodarcze i inne instytucje
publiczne.
Strona internetowa służyła też do rejestracji
na szkolenia i seminaria. Takie narzędzie było
bardzo potrzebne, gdyż oferta szkoleniowo-
-seminaryjna była bardzo rozbudowana.
W okresie realizacji projektu zorganizowano 23 otwarte seminaria z wybitnymi naukowcami z zagranicy. Każde wykład tłumaczony
był na język polski i transmitowany online.
Dużą popularnością cieszyły się wyjazdy
na staże naukowe bądź wizyty studyjne pracowników naukowych i naukowo-dydaktycznych KUL. Korzystający z tej możliwości mieli
zapewnionego opiekuna w miejscu odbywania
stażu lub wizyty studyjnej.
– Większość działań, które rozwinęliśmy podczas projektu, była dobrze przyjęta, dlatego
władze Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
Jana Pawła II podjęły decyzję, że po zakończeniu finansowania projektu z Funduszy Europejskich niektóre elementy będą kontynuowane
z budżetu uczelni – dodaje Bożena Żurek. ■
Nazwa projektu:
Nowoczesne technologie ICT
w upowszechnianiu osiągnięć nauki
Beneficjent:
Katolicki Uniwersytet Lubelski
Jana Pawła II
Program:
Program Operacyjny Kapitał Ludzki
Działanie:
4.2 Rozwój kwalifikacji kadr systemu
B+R i wzrost świadomości roli nauki
w rozwoju gospodarczym
Kwota dofinansowania: 1 539 617,39 zł
Okres realizacji: 1.02.2009 – 31.12.2010
57
Śląski potencjał
Kilkadziesiąt instytutów, uczelnie
techniczne, centra badawczo-wdrożeniowe – to znaczący potencjał
naukowo-badawczy, którym dysponuje
województwo śląskie. Niestety dane
na temat potencjału tych instytucji
oraz oferty dla biznesu są rozproszone
i zainteresowani przedsiębiorcy mają
trudności, żeby do nich trafić.
58
Od
2001 r., gdy postała Górnośląska
Agencja Przekształceń Przedsiębiorstw SA Regionalnego Centrum Innowacji
i Transferu Technologii, spółka zajmuje się
przedsięwzięciami ułatwiającymi nawiązywanie współpracy nauki z biznesem. Szereg
projektów, w tym realizowana od 2005 r. ,,Regionalna Sieć Promocji i Transferu Technologii”, doprowadziło do wdrożenia w firmach
konkretnych technologii opracowanych w śląskich uczelniach i instytutach. Okazało się, iż
współpraca może przynieść same korzyści: dla
biznesu może oznaczać pozyskanie wyników
analiz naukowych przydatnych np. w procesach produkcyjnych, a dla naukowców – możliwość komercjalizacji rezultatów badawczych
przyczyniających się m.in. do szybszego rozwoju ekonomicznego regionu.
– Postanowiliśmy poszukać możliwości kontynuacji rozpoczętych wcześniej działań – mówi
Izabela Czeremcha, menedżer projektu. – Nowa
szansa pojawiła się w 2008 r. wraz z ogłoszeniem przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa
Wyższego konkursu z działania 4.2 PO KL,
do którego złożyliśmy projekt „Nauka dla Biznesu – Biznes dla Nauki” – dodaje.
W ramach tego przedsięwzięcia przeprowadzono kampanie promocyjne w Internecie
i prasie, przeszkolono 120 pracowników jednostek sfery B+R, organizowano branżowe
warsztaty, rozbudowano platformę wymiany
informacji dotyczącej oferty technologicznej
i sprzętowej w sferze B+R w województwie
śląskim. Na zakończenie projektu, w grudniu 2009 r., została zorganizowana konferencja „Nauka dla Biznesu – Biznes dla Nauki
– podsumowanie realizacji projektu”, na której przedstawiono wszystkie działania podjęte
w projekcie.
Najważniejszym elementem konferencji była
prezentacja praktycznego przewodnika „Śląski potencjał – oferta sfery nauki dla biznesu”,
w którym w podziale na branże zgromadzono
około 200 ofert technologicznych, sprzętowych
oraz laboratoryjnych pochodzących z jednostek B+R, zlokalizowanych na terenie województwa śląskiego.
WYRÓŻNIENIE
w kategorii
Wspomaganie
rozwoju kompetencji
pracowników instytucji
badawczych
❞
Izabela Czeremcha, menedżer projektu:
Po zakończeniu pierwszej edycji wspólnie
z przedstawicielami nauki i biznesu stwierdziliśmy, że jest jeszcze dużo do zrobienia
w sferze komercjalizacji badań. Zgromadziliśmy sporą wiedzę na ten temat, skupiliśmy wokół siebie wielu sympatyków, więc
postanowiliśmy poszukać możliwości kontynuacji wcześniej rozpoczętych działań.
– Założyliśmy sobie, że musimy skupić się
na konkretnych instytucjach reprezentujących
określone branże, tak aby przedsiębiorcom
było łatwiej dotrzeć do oferty – mówi Izabela Czeremcha. – Najlepszym przykładem jest
przewodnik, w którym każdy zainteresowany
tą tematyką z łatwością znajdzie niezbędne informacje. Do wszystkich ofert są dołączone numery telefonów i adresy e-mail konkretnych
osób. To bardzo ułatwia kontakt i skraca czas
oczekiwania przedsiębiorcom zainteresowanym podjęciem współpracy.
Po zakończeniu projektu zdecydowaliśmy się
wydać wersję elektroniczną przewodnika.
Chcemy, aby założony cel dotyczący skutecznego łączenia nauki i biznesu był rzeczywiście
realizowany. Stąd taka inicjatywa – podkreśla
menedżer projektu. ■
Nazwa projektu:
Nauka dla Biznesu – Biznes dla Nauki
Beneficjent:
Górnośląska Agencja Przekształceń
Przedsiębiorstw SA
Program:
Program Operacyjny Kapitał Ludzki
Działanie:
4.2 Rozwój kwalifikacji kadr systemu
B+R i wzrost świadomości roli nauki
w rozwoju gospodarczym
Kwota dofinansowania: 893 090 zł
Okres realizacji: 01.07.2008 – 31.01.2010
59
BIZNES + NAUKA,
POTRZEBY + MOŻLIWOŚCI
Mury Uniwersytetu Zachodniopomorskiego, młodej
uczelni bazującej na wieloletnich tradycjach Politechniki
Szczecińskiej i szczecińskiej Akademii Rolniczej, widziały
już niejedno. W ostatnim czasie były świadkiem niezwykłego
wydarzenia, w którym połączono młodość z doświadczeniem,
biznes z nauką i potrzeby z możliwościami.
60
O
dbiorcami projektu „Wsparcie przedsiębiorczości akademickiej. INNOSTART”,
finansowanego z Europejskiego Funduszu
Społecznego, byli studenci, doktoranci i absolwenci wyższych studiów (maksymalnie 1
rok od ich ukończenia), pracownicy inkubatorów przedsiębiorczości, a także wszyscy
pracownicy uczelni wyższych województwa
zachodniopomorskiego, którzy chcieliby założyć własną działalność gospodarczą lub też
pracować na własny rachunek w innej formie.
Celem nadrzędnym projektu było wykorzystanie w gospodarce wyników badań opracowanych na uczelni. Zważywszy, że najbardziej
obiecującą grupą odbiorców byli doktoranci
i absolwenci studiów doktoranckich, dysponujący zaawansowaną wiedzą technologiczną
pozwalającą na utworzenie przedsiębiorstw
innowacyjnych, właśnie oni byli szczególnie
uwzględniani przy rekrutacji. Nie oznacza to,
że inne grupy adresatów były w jakiś sposób
pomijane.
I tak np. pracownicy uczelnianych instytucji
okołobiznesowych mogli uczyć się promocji
przedsiębiorczości w środowisku akademickim.
Szkolenia, jakie przeszli pracownicy inkubatorów przedsiębiorczości czy centrów transferu
technologii, podniosły ich kwalifikacje w dziedzinie komercjalizacji wiedzy, a to przekłada
się na profesjonalną obsługę studentów, absolwentów i naukowców bez konieczności zatrudniania ekspertów zewnętrznych.
Z obserwacji, jakie poczyniono w środowisku
akademickim, gdzie odnotowano duże zainteresowanie zakładaniem własnych firm, wynikało, że tego typu projekt będzie się cieszył
szczególnym zainteresowaniem. I wnioski
z tych obserwacji okazały się słuszne.
Pierwszy etap uczestnictwa w projekcie przewidywał szkolenia związane z założeniem i prowadzeniem własnej firmy. Nauczanie prowadzono
zarówno od strony formalnej, jak i od strony
kreatywności, tzn. pobudzając uczestników
do wyzwalania takich działań, o jakich nieraz nie wiedzieli, że są do nich zdolni. Każdy
z uczestników mógł skorzystać z wiedzy specjalistycznych doradców i to nie tylko od strony teoretycznej, ale i praktycznej. Uczestnicy
dokonywali, pod fachowym nadzorem, analizy
rynku, uczyli się przeprowadzać badania marketingowe, pisali biznesplan, odbywali konsultacje z księgowości i rachunkowości.
Były też organizowane spotkania, podczas
których i przedsiębiorcy, i praktycy gospodarczy mogli poznać uczestników projektów,
zapoznać się z ich dokonaniami, skonsultować
przedstawione rozwiązania, a nawet podjąć
decyzję o współpracy. W spotkaniach tych pre-
zentowały się także jednostki finansujące nowe
przedsięwzięcia, np. przedstawiciele aniołów
biznesu, różnych funduszy, np. funduszy zalążkowych.
W ramach projektu zorganizowano dwa cykle
szkoleń po jednym odpowiednio w latach 2008
i 2009. Jednym z działań w projekcie było
przedstawienie 30 technologii gotowych
do wdrożenia, które miały zostać umieszczone
w bazie danych Regionalnego Centrum Innowacji i Transferu Technologii Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego.
Na razie przedstawiono 15 z nich. ■
❞
Rafał Ślusarczyk,
kierownik projektu:
Projekt realizowany ze środków
Europejskiego Funduszu Społecznego był dużym wyzwaniem dla
naszego Regionalnego Centrum
Innowacji i Transferu Technologii
przy Zachodniopomorskim Uniwersytecie Technologicznym. Ale
mieliśmy oparcie w naszym partnerze, którym była Polska Fundacja
Przedsiębiorczości, co dało nam
większe możliwości działania.
Projekt bez wątpienia okazał się sukcesem.
Udało nam się przeszkolić więcej osób, niż
zakładaliśmy. Zaowocowało to założeniem
ok. 30 przedsiębiorstw, gdy pierwotnie
przypuszczaliśmy, że może się uda założyć 16.
Dla nas i dla naszego partnera nie było
to pierwsze działanie wspierające rozwój
przedsiębiorczości, a jednak nowe doświadczenia ciągle mogą wzbogacić wiedzę
w zakresie organizowania tego typu przedsięwzięć. Już na etapie składania wniosku
napotykaliśmy na dość zawiłe formalności,
których apogeum przypada na czas rozliczania projektu. Uważamy jednak, że nie
należy się bać biurokracji jako takiej, gdy
spotyka się z wychodzeniem naprzeciw
przez urzędników pilnujących unijnych
funduszy. A właśnie z ich życzliwością spotykaliśmy się w naszym działaniu.
WYRÓŻNIENIE
w kategorii
Wspomaganie
rozwoju kompetencji
pracowników instytucji
badawczych
Nazwa projektu:
Wsparcie przedsiębiorczości
akademickiej. INNOSTART
Beneficjent:
Regionalne Centrum Innowacji
i Transferu Technologii,
Zachodniopomorski Uniwersytet
Technologiczny w Szczecinie
oraz Polska Fundacja Przedsiębiorczości
(partner projektu)
Program:
Program Operacyjny Kapitał Ludzki
Działanie:
8.2.1 Wsparcie dla współpracy sfery
nauki i przedsiębiorstw
Kwota dofinansowania: 1 021 374,81 zł
Okres realizacji: 1.10.2008 – 31.12.2010
61
MENEDŻER
INNOWACYJNOŚCI
Naukowcy powinni poznawać zagadnienia komercjalizacji
innowacyjnych rozwiązań i myśleć o praktycznych
zastosowaniach wyników swojej pracy. Z takiego założenia
wyszło Centrum Transferu Technologii Uniwersytetu
Łódzkiego, organizując kolejne edycje studiów podyplomowych
dotyczących komercjalizacji technologii Master of Science
in Science and Technology Commercialization (MSSTC). Tym
razem ofertę skierowano do pracowników sektora B+R.
62
P
rogram realizowany jest na licencji Instytutu
IC2 (Innovation, Creativity&Capital), działającego w ramach Uniwersytetu Teksańskiego
(UT). Uniwersytet Łódzki do 2008 r. przeprowadził 4 edycje takich studiów. Były one skierowane przede wszystkim do przedsiębiorców.
Po przeprowadzeniu badań preferencji potencjalnych uczestników studiów podyplomowych
organizatorzy zdecydowali się zmienić grupę docelową na pracowników jednostek B+R. Na decyzji zaważyła diagnoza sytuacji w szkolnictwie
wyższym, która wykazała niewystarczający
stopień wdrażania wyników prac sektora B+R,
utrzymywanie się luki technologicznej między
krajami UE a Polską oraz rozbieżność badań
naukowych z potrzebami rynku.
Na szczęście środowisko naukowców jest świadome tych problemów. – Stwierdziliśmy duże
zapotrzebowanie na tę wiedzę wśród pracowników uczelni i instytucji badawczo-rozwojowych.
W trakcie rekrutacji na obie edycje studiów
podyplomowych liczba chętnych przewyższała
liczbę dostępnych miejsc w projekcie – mówi dr
Małgorzata Grzegorczyk, kierownik Podyplomowych Studiów Komercjalizacji Technologii
MSSTC, Centrum Transferu Technologii UŁ.
W grupie docelowej znaleźli się pracownicy
❞
mestrach uczestnicy m.in. poznają podstawy
marketingu, przygotowują plan finansowania
i wdrożenia innowacji lub technologii. Analizują problemy prawne komercjalizacji, ryzyko
związane z wprowadzaniem zmian lub nowych
produktów/technologii. Uczą się też prowadzenia firmy i rozmów z inwestorami.
W zajęciach uczestniczą praktycy, np. pracownicy Urzędu Patentowego RP czy eksperci
od komercjalizacji technologii. W każdej edycji
odbywają się trzy wykłady gościnne – głównie
są to eksperci i wykładowcy z USA oraz Wielkiej Brytanii, m.in. z Uniwersytetu Teksańskiego oraz Cambridge University. Po opracowaniu
strategii komercjalizacji uczestnicy przygo-
WYRÓŻNIENIE
w kategorii
Wspomaganie
rozwoju kompetencji
pracowników instytucji
badawczych
Dr Małgorzata Grzegorczyk, kierownik projektu:
Ucząc się marketingu innowacji technologicznej, uczestnicy przede wszystkim zaczynają
patrzeć na wyniki swoich badań z perspektywy klienta i rynku. Każdy startujący w biznesie naukowiec powinien zadać sobie pytanie: czym jego produkt różni się od innych obecnych na rynku? Dlaczego klient miałby się nim zainteresować i chcieć za niego zapłacić?
Uczestnicy MSSTC analizują metody wypracowania wartości dodanej przedsięwzięcia/
innowacji/technologii dla klientów i inwestorów. Absolwenci opuszczają uczelnię z wypracowanym planem komercjalizacji innowacji, ocenionym przez ekspertów polskich
i amerykańskich oraz umiejętnością poruszania się po rynku. Wyposażamy naukowców
w narzędzia do rozmowy z biznesem i potencjalnymi inwestorami.
i kadra zarządzająca jednostek naukowych
i instytucji badawczo-rozwojowych z całej
Polski. Projekt, finansowany z Programu Kapitał Ludzki, zakłada przeszkolenie 60 osób
w ciągu dwóch edycji studiów (każda po 316
godzin zajęć). Co ciekawe, studenci pracują
na rzeczywistych technologiach. W pierwszym
trymestrze uczestnicy uczą się oszacowywania
potencjału rynkowego innowacji, korzystając
z metody Quicklook, zmodyfikowanej wersji
procesu o tej samej nazwie, opracowanego
i wykorzystywanego przez NASA Mid-Continent Technology Transfer Center. W oparciu
o przygotowane raporty, przy współpracy z dr
Dariuszem Trzmielakiem, dyrektorem CTT UŁ,
zespoły komercjalizacyjne dokonują wyboru innowacji o największym potencjale rynkowym,
które następnie oceniane są metodą In-Depth,
opracowaną przez IC2 Institute, zabezpieczoną prawami autorskimi. W kolejnych try-
towują biznesplan nowego przedsięwzięcia.
Studia kończą się praktycznym egzaminem,
obroną przygotowanego planu komercjalizacji,
przed gronem ekspertów i praktyków. Absolwenci uzyskują dyplom studiów podyplomowych
Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego
oraz certyfikat Instytutu IC2 Uniwersytetu Teksańskiego w Austin (USA).
Co dla absolwentów oznacza uzyskanie takiego
dyplomu? – Nasi uczestnicy pozostają naukowcami, ale – co widać chociażby po tworzonych
biznesplanach – zyskują większą świadomość
rynkową dotyczącą np. analizy rynku, segmentacji klientów, targetingu, pozycjonowania oferty,
budowania przewagi konkurencyjnej – mówi dr
Małgorzata Grzegorczyk. – Absolwent MSSTC
potrafi wstępnie oszacować potencjał rynkowy
innowacji oraz podjąć działania w kierunku
przekształcenia jej w nowy produkt czy usługę.
Uczymy, jak przekuć pomysł na biznes. ■
Nazwa projektu:
Manager innowacyjności – studia
podyplomowe
Beneficjent:
Centrum Transferu Technologii
Uniwersytetu Łódzkiego
Program:
Program Operacyjny Kapitał Ludzki
Działanie:
4.2. Rozwój kwalifikacji kadr systemu
B+R i wzrost świadomości roli nauki
w rozwoju gospodarczym
Kwota dofinansowania: 692 824,80 zł
Okres realizacji: 1.09.2008 – 31.12.2010
63
Realizacja:
Smartlink Sp. z o.o.
ul. Mickiewicza 3/10
60-833 Poznań
www.smartlink.pl
Lider projektu:
Fundacja ProRegio
ul. 23 Lutego 7
61-741 Poznań
www.proregio.org.pl
Redakcja i koordynacja:
Joanna Gontarz
Autorzy tekstów o projektach:
Rafał Buchnowski, Jerzy Gontarz, Andrzej Szoszkiewicz, Łukasz Szoszkiewicz,
Piotr Stefaniak, Jacek Strzelecki, Damian Szymczak
Autorzy tekstów analitycznych:
Justyna Cięgotura , Krzysztof Gulda, Elżbieta Książek
Projekt graficzny i skład:
Alina Merha
Zdjęcia:
Jacek Babicz (9, 26, 27, 57), Jerzy Gontarz (29, 36, 37), Tomasz Jodłowski (55),
Krzysztof Koch (30, 31, 32), Karolina Machowicz (61), Franek Mazur (29, 42, 43),
Piotr Stefaniak (11), Damian Szymczak (39, 53), Janusz Tatarkiewicz (9, 14, 15, 22, 23, 25, 29, 59),
Maciej Zakrzewski (21, 34, 35, 48, 49, 51, 63), beneficjenci
Korekta:
Tomasz Nowak
Projekt realizowany w ramach konkursu dotacji organizowanego przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego,
współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna
DOBRE
PROJEKTY
Projekt realizowany w ramach konkursu dotacji organizowanego przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego,
współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna
Download

DOBRE PROJEKTY