Praca nad kompetencjami
kluczowymi u uczniów z autyzmem
w SOSW nr 2.
Jadwiga Laliczyńska-Babczyk
SOSW nr 2 w Skarżysku-Kam.
VI Sesja naukowa „Mogę i chcę – kompetencje kluczowe u dzieci z autyzmem”
Skarżysko-Kamienna 29 listopada 2012r.
• Mówiąc „kompetencje kluczowe" mamy na myśli
zachowania posiadające centralne znaczenie dla
szerokich obszarów funkcjonowania dziecka
z autyzmem
• Pozytywne zmiany w zachowaniach kluczowych
powinny mieć rozlegle pozytywne wpływy na
wiele innych zachowań i dlatego stanowią
skuteczny sposób wywoływania zgeneralizowanej
poprawy w zachowaniu dzieci z autyzmem.
Jak to osiągnąć?
•
•
•
•
•
•
•
•
Bardzo wczesne wykrywanie i interwencja terapeutyczna
Interwencje biomedyczne
W terapii - podejście interdyscyplinarne, z wykorzystaniem
doświadczeń różnych podejść („eklektyczne”),
skoncentrowane na „czynnikach zmiany”
Kluczowe - wspomaganie rozwoju porozumiewania się
i języka (dyspozycji do rozwoju mowy i relacji społecznych)
Koncentracja na wartościach
Dostosowanie otoczenia do niepełnosprawności osoby
z autyzmem
Zapewnienie godnego życia od dzieciństwa do dorosłości
Właściwie postępowanie wobec
niepożądanych/niebezpiecznych zachowań
Wczesne wykrywanie i interwencja
• Oznacza to diagnozę postawioną jak najwcześniej, a wiec już w 2- 3,
ostatecznie 4 roku życia
• Postawienie konkretnej jednoznacznej diagnozy w możliwie
najwcześniejszym wieku jest konieczne ze względu na zapewnienie
dziecku odpowiedniej terapii
• U 60 % dzieci pierwsze symptomy pojawiają się w 1 rż (bardzo często
zdarza się jednak, że uchodzą one uwadze otoczenia).
• Około 30% w drugim roku życia dziecko przestaje się komunikować
z otoczeniem.
• Do znanych czynników prognostycznych należą: wczesne rozpoznanie optymalnie 2 rż, intensywność terapii w tym głównie pracy nad
rozwojem komunikacji (w 2 – 3 rż) oraz poziom rozwoju poznawczego
w momencie rozpoznania
• Od chwili zauważenia niepokojących, często trudnych do zdefiniowania
objawów autyzmu, do postawienia diagnozy rodzice mogą liczyć na
pomoc w działającym w SOSW nr 2 Punkcie Konsultacyjnym dla Osób
Autystycznych i Ich Rodzin
Pomoc oferowana przez Punkt Konsultacyjny obejmuje:
• Pogłębioną diagnozę dzieci z dysfunkcjami rozwojowymi.
• Planowanie terapii ze szczególnym uwzględnieniem zaburzeń
neurofizjologicznych , psychologicznych i społecznych.
• Układanie indywidualnych programów terapeutycznych do realizacji
w domu. Programy domowe składają się z wielu ćwiczeń, które
pomagają dziecku w opanowaniu „huśtawki sensorycznej” oraz
przygotowują dziecko do podjęcia współpracy i współdziałania
• Wskazywanie rodzicom odpowiednich działań terapeutycznoedukacyjnych dla dzieci .
• Istotnym elementem pomocy oferowanej przez PK jest informowanie
rodziców o możliwościach interwencji biomedycznej w przypadku
występowania dolegliwości somatycznych (m.in. Candida)
Wczesne oddziaływanie
Wczesne rozpoczęcie
– zaraz po postawieniu diagnozy
– najlepiej przed 3 rż.
– poprawia rokowanie – plastyczność struktur OUN
Praca nad
•
•
•
•
•
Umiejętnościami społecznymi
Umiejętnościami komunikowania się
Emocjami
Rozwojem poznawczym / Teoria Umysłu
Samooceną
•Zajęcia indywidualne
(praca 1:1)
Wyrównanie
„Huśtawki sensorycznej”
Ustanowienie dróg
porozumiewania się
Praca nad teorią umysłu
WWRD - Kompleksowy program terapeutyczny
ukierunkowany na dziecko i jego rodzinę
• Kontynuacją wsparcia uzyskanego w PK jest
podejmowanie wielokierunkowych oddziaływań
terapeutycznych w formie Wczesnego Wspomagania
Rozwoju Dziecka
Główne cele WWRD
• rozbudzanie zmysłów, pobudzanie do aktywności
• rozwijanie umiejętności celowego działania
• przygotowanie do podatności na oddziaływania
o charakterze edukacyjnym
• Praca z rodziną dziecka - dzięki wskazówkom specjalistów
jest w stanie racjonalnie rozpocząć rehabilitację,
utorować komunikację rodzic – dziecko
Baza lokalowa i terapeutyczna w
naszej placówce:
• Gabinety do prowadzenia zajęć
terapii pedagogicznej
i terapii autyzmu
• Gabinet terapii logopedycznej
• Sala stymulacji polisensorycznej
• Sala rehabilitacji ruchowej
• Sala terapii Integracji
Sensorycznej
• Sala Gimnastyczna do
prowadzenia zajęć terapii
grupowej
Stopniowe włączanie
Trzy etapy włączania społecznego
• Zajęcia indywidualne
• Zajęcia w małych grupach
• Przenoszenie umiejętności na sytuacje
zewnętrzne
Zajęcia
w małych grupach
(2-4 osoby)
●Uczenie reguł społecznych
i sposobów zachowania się
w różnych sytuacjach
●Rozwijanie umiejętności
komunikowania się
Obniżenie poziomu lęku →
Obniżenie stresu →
Mniejsza liczba zachowań
nieakceptowalnych społecznie
Utrwalanie umiejętności
wnioskowania o stanie
własnego umysłu
i umysłu innych osób
Przedszkole - kolejny etap pracy nad
kluczowymi umiejętnościami
• MOTYWACJA - centralnym problemem w rozwoju dzieci
z autyzmem jest brak motywacji
• brak motywacji może wyrażać się w wybuchach złości, płaczu,
nieposłuszeństwie, braku uwagi, zaniepokojeniu, próbach
opuszczenia sytuacji, w której następuje nauczanie lub ospałości
• dziecko posiadające motywacje próbuje bardziej (pracuje z
większą determinacją), jest bardziej zainteresowane sytuacją
nauczania i prawdopodobnie zastosuje w innych sytuacjach
zachowania, których się nauczyło.
• Tablice wzmacniające – jedna z metod pracy nad motywowaniem
• Chwalenie i nagradzanie
Chwalić, nagradzać czy karać?
Badania dowodzą, że dzieci
reagują lepiej na
nagrody. Wydają się być
szczęśliwsze, kiedy słyszą
jasne polecenia
i pochwały za ich
wykonywanie.
Powinniśmy więc starać
się „przyłapywać" dzieci
na dobrym zachowaniu.
Nagradzanie
• Film 1
Rozwijanie umiejętności komunikowania się
• Jedną z kluczowych umiejętności dziecka, jest
umiejętność porozumiewania się.
• Nie każde dziecko może ten sposób – tylko
pozornie najłatwiejszy - opanować w stopniu
umożliwiającym mu pełne porozumiewanie się,
zarówno w zakresie odbioru jak i nadawania
informacji
• To, jaki rodzaj komunikacji wspomaganej
wybieramy zależy od możliwości i potrzeb dziecka
System PIC (Pictogram Ideogram Communication)
składa się z szablonowych rysunków,
przedstawiających białe sylwetki na czarnym tle.
Każdy piktogram zawiera słowny jednowyrazowy
opis.
dzień
dzień dobry
ciekawy
PIC stanowi graficzny system komunikacji
Dostępnych jest ok. 1300 znaków PIC.
przepraszam
Picture Communication Symbols (PCS)
Jest zbiorem prostych rysunków
oznaczających podstawowe słowa niezbędne do
codziennego porozumiewania się.
Są to czasowniki, rzeczowniki, przyimki, zaimki,
przymiotniki.
PCSy są bardzo proste, wręcz symboliczne.
System zawiera 3500 znaków, które są uporządkowane
w następujących kategoriach:
 Społeczne (podstawowe słowa używane w kontaktach
z innymi: zwroty grzecznościowe, wyrażenia opisujące uczucia
i emocje)
Ludzie (symbole
osób, członków rodziny, zawody oraz zaimki „ja”, „twój”)
Czasowniki - nazwy czynności
 Opisowe (głównie przymiotniki i przysłówki)
Jedzenie (żywność: napoje, potrawy, owoce, warzywa)
Program Rozwoju Komunikacji MAKATON
Makaton to Program Językowy, który łączy
dwa rodzaje znaków: symbole graficzne i
gesty w jednym systemie. Mogą być one
stosowane łącznie lub oddzielnie.
Symbole to proste biało-czarne rysunki
liniowe.
Gestom towarzyszy mowa, mimika twarzy,
kontakt wzrokowy, postawa ciała, zachowanie
przestrzenne.
DWA RODZAJE SŁOWNICTWA
Program obejmuje dwa rodzaje słownictwa:
• 1. Słownictwo Podstawowe – 450
najważniejszych gestów i symboli (pojęcia dnia
codziennego)
• 2. Słownictwo Dodatkowe – 7000 słów
uporządkowanych tematycznie (ludzie,
zawody, hobby, zwierzęta, transport, etc.)
Przykładowe gesty
Uczenie samodzielności
• bardzo istotną rolę w rozwoju samodzielności
dziecka spełniają plany aktywności , gdyż
umożliwiają uniezależnienie się od opiekunów
i samodzielne funkcjonowanie w ciągu dnia.
• Plan aktywności może występować w różnych
formach, my w przedszkolu stosujemy formę
obrazkową.
Forma obrazkowa
Początkowo może to być segregator formatu A 4 ze
zdjęciami, obrazkami czy symbolami na każdej
stronie, które są dla dziecka wskazówką do
wykonywania zadań, aktywności lub wyboru nagród.
Symbolami na planie mogą być też pojedyncze litery
lub sylaby. Dziecko widzi obrazek/symbol na planie, a
następnie poszukuje jego odpowiednika na półce, na
której znajdują się pojemniki z materiałami do pracy.
Każdy pojemnik ma swoje oznakowanie, identyczne
jak na planie aktywności.
Praca z planem aktywności
• Film 2
Szkoła, czyli transfer umiejętności
• Te umiejętności kluczowe, jakie dziecko nabywa we
wczesnym dzieciństwie pozwalają mu na lepsze
funkcjonowanie w szkole
• Niektórzy nasi podopieczni objęci oddziaływaniami PK i
WWRD z powodzeniem kontynuują naukę w szkołach
masowych
• Inni pozostają naszymi uczniami i mogą rozwijać swoje
umiejętności i zdolności w środowisku specjalnie
dostosowanym do ich potrzeb (klasy 4 osobowe,
specjalne programy nauczania, zajęcia rewalidacyjne,
koła zainteresowań, zajęcia w grupach internackich
itp.)
Segregowanie
Szkoła i zajęcia rewalidacyjne
•
•
•
•
•
•
•
Na wszystkich etapach szkolnych kontynuacja pracy nad kluczowymi
umiejętnościami – są one utrwalane i rozwijane
Nadal najważniejsze -porozumiewanie się oraz motywacja do pracy
Ważne! - reagowanie na wielorakie bodźce
U wielu dzieci z autyzmem istnieje specyficzna cecha (właściwość) uwagi.
Te właściwości określono nazwą "nadselektywność bodźca" i oznacza ona
niezdolność do wykorzystania wszystkich ważnych wskazówek (sygnałów),
w sytuacji uczenia się
Uczniowie naszych szkół otrzymują w tym obszarze dodatkowe wsparcie
na zajęciach rewalidacyjnych m.in.:
zajęcia integracji sensorycznej – dla uczniów z zaburzeniami w obrębie czucia
głębokiego (proprioceptywnego) z deficytami motorycznymi i zaburzeniami
w napięciu mięśni;
sala doświadczeń świata – jako element wieloprofilowej, kompleksowej
metody usprawniania. Wyodrębnione pomieszczenie wyposażone w
urządzenia stymulujące rozwój zmysłów stwarza warunki do poznawania
,rozwoju i komunikacji , zapewnia odprężenie, wypoczynek i aktywną
likwidację stresu.
Internat, czyli opieka pozalekcyjna
• W trakcie opieki pozalekcyjnej oferujemy różne formy i metody pracy oraz
indywidualizację oddziaływań m.inn. poprzez realizację programu
„Rozwijamy się przez ruch i zabawę”
Zasady pracy i organizacja zajęć:
• Zajęcia odbywają się raz w tygodniu, mają stałą formę strukturalizacji:
•Rozpoczynają się o tej samej godzinie i trwają max 45 min( czas pracy zależy
od dziecka i jego aktywności)
•Podstawą zajęć są scenariusze opracowane przez wychowawców
•Zajęcia posiadają piktogramowy plan
•Stały sygnał rozpoczęcia i zakończenia zajęć
•Każdy wychowanek pracuje z osobą wspomagającą (wychowawca,
wolontariusz lub rodzic).
•Zajęcia powinny być przyjemne dla uczestnika, dziecko ma prawo
do własnej decyzji, powiedzenia „tak” i „nie”
•Zaczynamy od ćwiczeń najprostszych, zwiększając poziom trudności
w zależności od poziomu funkcjonowania dziecka( ćwiczenia oswajające z
otoczeniem, miejscem pracy, dotykiem, obecnością innych osób)
„Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu”
Dziękuję za uwagę
Jadwiga Laliczyńska-Babczyk
SOSW nr 2 w Skarżysku-Kamiennej
Stowarzyszenie „PRAXIS” przy SOSW nr 2 w Skarżysku-Kam.
[email protected]
VI Sesja naukowa „Mogę i chcę – kompetencje kluczowe u dzieci z autyzmem”
Skarżysko-Kamienna 29 listopada 2012r.
Download

Jadwiga Laliczyńska Babczyk