OKUL YÖNETİMİ VE LİDERLİK
Sadrettin GÖNÜLTAŞ
Daire Başkanı
Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri
Genel Müdürlüğü
OKUL YÖNETCİSİNİN
DEĞİŞEN ROLÜ


Hızla değişen bir dünyada okul örgütleri de yapı ve işlevlerinde
önemli değişiklikler oluşturmak zorundadırlar. 21. Yüzyıla çok
yaklaştığımız günümüzde gelişmiş ülkelerin sanayi ötesi toplum ya
da bilgi toplumuna dönüştüğünü görüyoruz. Bilimsel bilgi çığ gibi bir
artış göstermektedir. Bununla birlikte kitle iletişim araçlarındaki hızlı
gelişmeler, iletişimin yoğunluğunu artırmış ve uluslararası iletişime
hız kazandırmıştır. Bütün bu değişmeler okulun yeni bir yapı ve
yönetim anlayışına sahip olmasını gerektirmektedir.
Okulun yapı ve yönetiminde meydana gelen değişmeler, kuşkusuz
okulu yöneten yöneticinin rollerini de önemli ölçüde değiştirmiştir.
Okul yöneticisi küreselleşme, informasyon teknolojisi, örgütsel
öğrenme ve Toplam Kalite Yönetimi gibi yeniliklerin karşısında yeni
roller üstlenmek zorunda kalmıştır. Bu da her şeyden önce yeni bir
misyon, vizyon ve liderlik davranışını gerektirir.

Okul yöneticisinin geleneksel yönetim anlayışı çağın
gereklerini karşılamamaktadır. Geleceğin insanlarını bilgi
toplumuna taşıyacak okul yöneticisi yeni roller oynamak
zorundadır. Artık günümüzün öğretmen ve öğrencisi,
eskinin öğretmen ve öğrencisinden çok farklıdır. Okul
yöneticisinin okuldaki öğretmen ve öğrencilerin
beklentilerini karşılayabilmesi ve okulun verimliliğini
artırabilmesi için sürekli olarak kendini yetiştirmesi
gerekir. Okul yöneticisi, öncelikli olarak okulun misyon ve
vizyonunu belirlemelidir. Aslında geleceğin okul yöneticisi
üç kritik soruyu cevaplandırmak zorundadır: Ne? Niçin?
ve Nasıl?
- Vizyon, ne sorusunun cevabıdır. Okul yöneticisinin
oluşturmaya çalıştığı geleceğin resmidir.
-Misyon, niçin sorusunun cevabıdır. Bir başka ifadeyle
örgütün biz niçin varız sorusuna verdiği cevaptır.
-Temel değerler, misyonumuzla tutarlı olarak vizyonumuza
ulaşmak için çıktığımız yolda nasıl davranmak istiyoruz
sorusuna cevap verirler. Bir örgütün değerleri doğrudan
ayrılmazlık, açıklık, dürüstlük, özgürlük, fırsat eşitliği,
liyakat ve bağlılığı» içerebilir.
 Okul yöneticisine düşen görev, bu çekirdek, değerlerin
daha güçlü bir şekilde paylaşılmasını sağlamaktır. Okul
yöneticisi geleceği çok iyi kestirmek, geleceğin temel
eğilimlerini çok iyi belirlemek zorundadır.

Artık mevzuat bekçiliği ve rutin işler dönemi
geride kalmıştır. 2000‘li yılların okul yöneticisine
yeni bir soluk ve yeni bir elbise gerekmektedir.
Okul yöneticisinin geleneksel yönetim anlayışıyla
bu yeni değişime uyum sağlaması mümkün
değildir. Yeni okul. örgütsel öğrenme kültürüne
dayalı yeni bir kültür gerektirmektedir. Bu kültürü
oluşturacak ve yayacak kişi, yeni okulun
yöneticisi olacaktır.
Okul Kültürü Ve Yönetimi


Okul ortamında yönetici ve öğretmenlerin ortak
hareket etmesini sağlayan temel faktör kültürdür.
Okul kültürü, okulun felsefesini gösterir. Okul
felsefesi, devletin eğitim felsefesiyle tutarlı
olmak zorundadır. Devletin eğitim politikasının
başarısı öğretmenlerin ve yöneticilerin okulun
misyonunu ve kültürünü kabullenmelerine
bağlıdır.
Başarılı liderler, okulun ortak değerler, idealler,
ilkeler ve inançlar setini okul personeline
aşılarlar.

Okul kültürünün ve ikliminin oluşturulmasında temel
görev, okul yöneticisine düşmektedir. Okul yöneticisi etkili
bir okul kültürü ve iklimi oluşturarak öğretmenlerin iş
doyumunu ve motivasyonunu artırabilir ve sağlıklı bir
okul kişiliğinin gelişmesine yardımcı olabilir. Toplumsal
kültürle okul kültürünü kaynaştıramayan bir okul
yöneticisi, okulu örgütsel bir anarşi konumuna
sürükleyebilir. Bu durum ise okulun etkililiğini düşürür.
Okula yeni başlayan öğrencinin ve göreve yeni atanan
öğretmenin sosyalleşmesinde okul kültürünün önemi
büyüktür.
İnsan Kaynaklarının Yönetimi
Yaklaşımı ve Eğitim Yönetimi


Klasik yönetim yaklaşımının yetersizliği, kamu
yönetiminin yenileştirilmesi, yeni örgütsel yapılar,
öğretmenlerin değişen beklentileri ve
öğrencilerin daha çok özerklik isteği eğitini
yönetiminde yeni bir yönetim yaklaşımını zorunlu
kılmıştır.
Eğitim yönetimine uygulanan insan kaynaklan
yaklaşımının temel felsefesi, okulun eğitsel
değerini kaybetmemek koşuluyla okul
değerleriyle işletme değerlerini bütünleştirme
olarak ifade edilebilir.

Eğitim ile yönetim arasındaki ilişkinin
üzerinde önemle durmak gerekir. İsletme
yönetimindeki geleneksel işgören anlayışının,
eğitim yönetiminde aynen uygulanması
beklenemez. Eğitim örgütlerinin ürünü ne bir
maldır ne de bir hizmettir. Eğitim sisteminin
ürünü insan kaynaklarıdır. Örgüt kültürü ve ürün
farklılığı, eğitim örgütlerini diğer örgütlerin
yönetiminden ayırmaktadır.

Her şeyden önce insan kaynakları,
yöneticilerin ellerinin altında bulunan ve en
değerli kaynak olarak görmeleri koşuluyla
anlam kazanan kaynaklardır. İnsan
kaynakları yönetimine ilişkin olarak alınan
kararların her biri bütün örgüt üyelerine bir
mesaj olarak iletilmekle birlikte, asıl bu
iletişime anlam kazandıran ilgili değerler
ve normlardır.
Eğitim yönetimi, insan davranışlarında istenilen
davranış değişikliğini sağlamak için madde ve
insan gücü kaynaklarını kullanma sürecidir.
Eğitim yönetiminde üç önemli insan gücü
kaynağı
1) yönetici,
2)öğretmen,
3) öğrencilerdir.

Öğrenci henüz istenen nitelikleri kazanmamış olan, ancak eğitim süreci
içinde işlenen bir kaynaktır. Öğretmen, insan kaynaklarını işleyen, çok
değerli bir kaynaktır. Eğitim yöneticisi ise işlenen ve işleyen insan
kaynaklarını yönetir. Eğitim yöneticisi hem işlenen insan gücü kaynağı olarak
öğrencilerin en iyi şekilde yetiştirilmesi, hem de işleyen insan gücü kaynağı
olarak öğretmenin etkili bir şekilde çalıştırılması ve hizmet içinde
yetiştirilmesi için uygun bir örgütsel iklimi sağlaması beklenen kişidir. İnsan
kaynaklan yaklaşımı, insanın diğer maddi ve parasal kaynaklardan daha
önemli olduğunu kabul eder. Çünkü maddeye de paraya da yön veren
insandır. Hiçbir kaynak insandan daha değerli olamaz. İnsan kaynakları,
gelişmeye en fazla eğilimi olan kaynaklardır. Bazı yöneticiler insan
kaynaklarını makine, para ya da malzeme gibi görmektedir. Bu yönetsel bir
hatadır. Eğitim yöneticisine düşen en önemli görev, gelişmeye açık bir varlık
olan insanı, kendi istekleri doğrultusunda uygun bir örgütsel ortam
hazırlayarak yetiştirmek olmalıdır.

İnsan kaynakları yönetimi yaklaşımı eğitim
yönetiminde de etkili biçimde uygulanabilir.
Çünkü, insan kaynakları yaklaşımı, okulun
örgütsel kültürüne uygun düşer. Okulun kendisi
insan kaynaklarını geliştirmeye çalışmaktadır.
Hem işleyen hem de işlenen kaynak insandır. Bir
okulun örgütsel kültüründe, insana değer
veriliyorsa, insan kaynağının en önemli kaynak
olduğuna inanılıyorsa, bu kültürde insan
kaynaklarının yönetimi yaklaşımı başarıyla
uygulanabilir.
Okulu Geliştirmeye Yönelik
Planlama


Etkili okulda öğretmenler ve yöneticiler, okul geliştirme ve başarıyı
artırma gibi özel konular üzerinde odaklanmışlardır. Oluşturulan
çalışma grupları, sağlıklı bir okul iklimi oluşturma ve kollektif bilinci
geliştirmeyi amaçlamıştır. Böylece eğitimsel etkinliklerde ortak amaç
oluşturulmaya çalışılmıştır.
Yönetici ve öğretmenler eylem planı hazırlamada ve karar verme
sürecinde birlikte hareket ettikleri zaman, ortak sonucu da birlikte
kabullenmek zorunda kalırlar. Öğretmenler arasında oluşan düşünce
alışverişi, okul yaşamındaki düzeni etkiler. Hem yönetici hem de
öğretmenin ortak amacı, üretmenin performansının geliştirilmesine
rehberlik ederek okulun Başarısını artırmaktadır. Etkili okulda rol
beklentisi açıktır ve öğretmenler öğrencilerin performansını
artırmaya çalışırlar.
Program Geliştirme

Etkili okul yöneticisi, öğretmenlerin öğretimsel
standart sistemini açıkça belirtir. Okul yöneticisi
aynı zamanda öğretimi değerlendirme ve
program geliştirme konusunda da koordinasyon
görevini üstlenir. Öğretim programları zaman
açısından uygun olmalı, öğrencinin aktif katılımını
sağlamalı; doğruları, özendiricileri ve geribildirimi
açıkça göstermelidir.
Personel Geliştirme

Başarılı okulların yöneticileri, öğretmenlerin
öğretimsel becerilerinin geliştirilmesi
doğrultusunda etkili bir rehberlik yapar. Okul
yöneticisi, öğrencinin başarı düzeyini artırma,
öğretmenlerin öğretim yöntemlerini geliştirme ve
etkili öğretim konusunda öğretmenlere denetim
sürecinde yol gösterir. Başarılı bir okulda çalışan
öğretmen, örgüt ikliminin bireysel ve kollektif
çalışmaya destek sağladığını bilir. Personel
geliştirme, okulun amaçlarıyla yakından ilgilidir.
Okulu Değerlendirme

Başarılı bir okulun yöneticisi, okul yaşamı için
değerlendirilebilir ve sayısal verilerle açıklanabilir
bir model geliştirir. Bu model sayesinde öğrenci
başarısı, çalışma gruplarında verimlilik ve
öğretmen performansı ve davranışı ölçülebilir.
Başarılı okulun yöneticisi, öğretmenleri denetler.
Yüksek öğretmen morali, etkili okullarda
ölçülmeye çalışılan önemli bir faktördür. Okul
yöneticisinin sahip olduğu yüksek beklentiler,
öğrenci başarısı için geliştirilen ölçütler, etkili okul
konusunda önemli bir geribildirim sağlar.

Eskiden program yöneticisi olarak kabul
edilen okul yöneticisinin rolü, eğitimde
yenilik beklentilerinin de etkisiyle
öğretimsel liderlik rolü olarak bir değişim
geçirmiştir. Eğitim ve öğretimde etkili olan
kavramların okul yöneticisinin etkili
liderliğiyle uygulanabileceği ve böylece
öğretimin standardize ve kontrol
edilebileceği varsayılmıştır.
Okul Yöneticiliği ve Öğretimsel
Liderlik

Yönetici ve öğretimsel lider kimdir? Her ikisinin rolleri
arasında bir ilişki var mıdır? Bir okul yöneticisi etkili bir
yönetici olmadan öğretimsel lider olabilir mi? Bu sorular
okul yöneticisinin rollerini anlama açısından hayati bir
önem taşımaktadır. Öğretimsel liderliği ve yönetimi
birbirinden ayırdetmek mümkün değildir. Okul yöneticisi
iyi bir yönetici değilse, öğretimsel lider olamaz. Lider
olabilen bir okul yöneticisi, öğretmenlerin beklentilerini
karşılayabilmelidir. Öğretimsel liderlik, bir yönetim
uzmanı olmayı gerektirmektedir (Moorthy; 1992, s. 8).

Bir toplumda eğitim asla statik bir yapıda
olamaz. Düşünceler, stratejiler ve inançlar sürekli
olarak değişmektedir. Okul yöneticisi, değişen
toplum yapısına uyum sağlamak zorundadır.
Öğretimsel liderlik ile toplumsal değişme
beklentileri karşılanabilir. Öğretimsel liderliğin
alanı oldukça geniştir. Bunlar okul yöneticisinin
sınıftaki öğretimsel etkililiği sağlamada kullandığı
kararlar, stratejiler, yöntemler ve felsefelerden
oluşur.

Yönetici olarak okul müdürü gemiyi düzgün götürmeye
çalışırken; öğretimsel lider, öğretim ve öğrenme üzerinde
odaklanmaktadır. Öğretimsel lider olarak okul müdürü,
öğretmenler arasındaki grup ilişkilerini, güçlendiren,
eğitim ve okulun amaçlarını geliştiren, öğrenme için
ihtiyaç duyulan kaynakları sağlayan ve öğretmenleri
denetleyip değerlendiren kişidir. Öğretimsel bir lider
olarak okul yöneticisinin birbiriyle bütünleşen üç önemli
rol boyutu vardır: Okulun misyonunu belirleme,
öğretimsel programı yönetme ve okulun öğrenme
iklimini geliştirme
OKUL YÖNETİMİNDE SÜPER
LİDERLİK

Süper lider olmayı hedefleyen okul yöneticisi,
öncelikle kendi kendisini iyi yetiştirmek
zorundadır. Süper lider olmanın yolu kendi
kendini yetiştirmeden geçer. Okul yöneticisi kim
olduğunu ve okul ortamına neler katabileceğini
bilmek için kendi yeteneklerini geliştirmesi
gerekir. Süper liderlik kendine güven temeline
dayanır, kendine güven duyan okul yöneticisi
kendini bir süper lider olarak yetiştirdiği
zaman,her öğretmeni bir süper lider olarak
yetiştirmekle gücüne güç katacağını bilir.
Okul Yöneticisinin Etik
Sorumluluğu


Okul yöneticisinin etik yada moral liderliği oldukça karmaşık bir
liderlik biçimini yansıtmaktadır. Okul yöneticisi, etiksel liderlik rolünü
oynamaya çalışırken üç farklı sorumluluğu yerine getirmek
zorundadır.
1.Kendine karşı sorumluluk: Okul yöneticisi, kişisel olarak bir takım
etik ilkeler ve kurallar geliştirmek ve bu kurallara uymak zorundadır.
Bu liderlik biçiminde ilkeli hareket etmek, büyük önem taşır. Okul
yöneticisinin etik liderlik davranışını gösterirken yaşayabileceği
önemli sorunlardan biri, kişisel olarak etik kurallara uymama
sorunudur. Etik kuralları sadece ifade etmek ya da yorumlamak
yeterli değildir, aynı zamanda bu kuralların yaşanması gerekir. Bir
okul yöneticisi bütün öğretmenlerin zamanında okula gelmesini ve
derslere girmesini isteyebilir. Ancak kendisi bir saat sonra okula
geliyorsa, çok önemli bir etik kuralı çiğniyor demektir.

Etik kuralara uymada kişisel sorumluluğun yerine getirilmesi,
astlardan çok yöneticileri birinci derecede ilgilendirmektedir. Çünkü
üstün yapmış olduğu hata, astlar tarafından meşrulaştırılabilir. Okul
yöneticisinin öncelikle eti k kuralları içselleştirmesi gerekir. Ne yazık
ki, bazı üst düzey yöneticiler örgütsel etiğe uymamayı kendi yasal
yetkilerine dayandırmaktadırlar. İş ahlakı ilkelerini içselleştirmeyen
okul yöneticileri, ilkesizlik sorununu yaşamaktadır. Ben müdürüm,
ben istediğim gibi hareket ederim, öğretmen olarak benim yetkime
boyun eğmek zorundasınız diyen bir okul yöneticisi, eti k lider olabilir
mi? Kuşkusuz çok zor. Etik ilkelerin içselleştirilmesi, tamamen ahlaki
ve vicdani bir sorumluluğu •gerektirmektedir.

2.Örgütsel sorumluluk: Okul yöneticisinin etik ilkeleri
içselleştirmesi, kendi kişiliğiyle ilgilidir. Ancak okulun
çalışma ahlakıyla ilgili kuralların öğretmenlere
açıklanması ve anlaşılmayan kuralların yorumlanması,
okul yöneticisinin örgütsel sorumluluğunu yansıtır. Okul
yöneticisi örgütsel etiği kurumsallaştırmaya çalışırken,
eşitlik ilkesine uymak zorundadır. Okulun örgütsel etiği,
bütün öğretmenlere eşit derecede uygulanmalıdır.
Öğretmenlere göre farklı uygulanan etik kurallar,
öğretmenler arasında hoşnutsuzluk meydana getirebilir.


3. Toplumsal sorumluluk: Okul yöneticisinin toplumsal
sorumluluklarını yerine getirmesi gerekir. Okul yöneticisi,
kişisel ve örgütsel düzeyde benimsediği etik ilkeleri,
okulun çevresine tanıtmalıdır. Başta öğrenci velileri olmak
üzere, çevrenin birçok sivil toplum kuruluşları, okulun
nasıl bir iş ahlakına sahip olduğunu bildikleri zaman,
okula yönelik bakış açıları netlik kazanacaktır.
Okul yöneticisi okul ortamında olduğu kadar, okulun
dışında da tutarlı bir etiksel liderlik davranışı sergilemek
zorundadır. Çünkü toplum, öğretmenden beklediğinden
daha fazlasını okul yöneticisinden beklemektedir.
Etik Liderlik ve Öğrenci
Davranışı



Okul yöneticisinin etik liderliği sadece öğretmenleri değil, aynı
zamanda öğrencileri de etkilemektedir. Öğrencilerin istendik davranış
değişikliğini göstermeleri, büyük ölçüde okulun örgütsel etiğine
bağlıdır. Okul yöneticisi, örgütsel etiği öğrencilerin anlayabileceği
biçimde sunmalıdır.
Okul yöneticisi, etik kuralların ruhunu öğrenciye açıklamalıdır. Kurala
kural olduğu için uymak, kuralın benimsenmesini güçleştirebilir.
Öğrenci kuralların altında yatan mantığı kavrayabilmelidir.
Okulun etik kuralları ile toplumun etik kuralları arasında bir tutarlılık
olmalıdır. Okul, topluma karşı ahlaki sorumluluğunu yerine getirir.
Üzerine ahlaki bir sorumluluk düştüğünü kabul etmeyen bir okul
yöneticisi, görevini ihmal ediyor demektir
ERDEMLİ OKUL

Okulun etik boyutu diğer örgütlere göre
daha fazla önem taşımaktadır Okul
yöneticiliği ve öğretmenlik, mevcut
meslekler içinde etik sorumluluğu en fazla
olan mesleklerdir. Çünkü eğitim hizmeti
kutsal bir hizmettir. Okul yöneticisinin
temel sorumluluğu, erdemli okulu
oluşturmaktır. Erdemli okulun özellikleri
şunlardır:





Erdemli okul, öğrencilerin öğrenmesine yardımcı olabilecek bütün
imkanların araştırılması gerektiğine inanır ve öğrenen bir topluluk
olmaya çalışır.
Erdemli okulda her öğrencinin öğrenebileceğine inanılır.
Erdemli okul, her öğrenci için araştırma ortamı sağlar.
Gerçi araştırma, temelde akademik bir uğraştır. Buna karşılık
sorun çözmeyi öğrenme sistemidir.
Erdemli okulda öğretmenin mesleki özdeşleşmesine ve bilgi
birikimine saygı gösterilir.
Erdemli okulda öğretmenler, veliler, toplum ve okulun ortakları,
karşılıklı ve bağımsız olarak, doğru ve faydalı olanı uygulamaya
çalışırlar.
Okul İdaresine Düşen Görevler

Özel eğitime muhtaç çocukların veya diğerlerinin eğitiminde okul
idaresine birçok görev ve sorumluluklar düşmektedir. Bunlar
aşağıdakiler gibi sıralanabilir:
Öğretmenin engelli öğrenciyi eğitebilmek için gerekli olan araç-gereç
temin etmelidir,
Okulda rehberlik eğitimi sağlanmalıdır,
Okul yöneticileri çocuğun durumu nasıl olursa olsun ilk önce onu
olduğu gibi kabul etmelidir,
Diğer çocuklar arasında ona farklı davranmamalıdırlar,
Çocuğa sürekli destek olmalıdırlar,
Çocuğun yasal haklarını aramalıdırlar,
Çocuğun okul ve sınıf içerisinde her türlü ihtiyaçlarını da
karşılamalıdırlar.
Download

Okul Yönetimi ve Liderlik