SKEW-T LOG-P
TEMP DİYAGRAMI
&&
ADYABATİK İŞLEMLER
Kemer/ANTALYA
19-24 Ekim 2015
Melik Ahmet Taştan & Ayhan Erdoğan
Tahminler Dairesi Başkanlığı
1
Radiosonde Gözlemleri:
• Günde iki defa (00-12 UTC)
yapılır.
• Avrupa ve dünyanın bazı
ülkelerinde artık 6 saatte bir
yapılmaktadır.
• Ülkemizde: Ankara (17130),
İstanbul (17062), İzmir (17220),
Adana
(17351),
Samsun
(17030),
Isparta
(17240),
Diyarbakır (17280) ve Erzurum
(17095) olmak üzere 8 ilde
yapılmaktadır.
2
Skew-T Log P Diyagramı:
• Sinoptik ölçekli bir radiosonde istasyonunun temsil ettiği
alan üzerindeki atmosfer parçasının yüksekliği boyunca
basınç, sıcaklık, nem ve rüzgar bilgilerini gösteren, adyabatik
işlemlerin yapılabildiği ve belirli bir koordinat sistemi olan bir
diyagramdır.
• Atmosferi dikey olarak incelememizi saglar.
• Yer seviyesinden 25 hPa seviyesine kadar olan düşey
mesafedeki pek çok meteorolojik değişkeni analiz etmemize
yardımcı olur.
3
İçerdiği Bilgiler ve Analizi:
• Yer ve standart seviyelere ait basınç, sıcaklık, nem,
rüzgar ve yükseklik değerleri.
• Radiosonde gözlemleri sonucu elde edilen sıcaklık, işba
sıcaklığı, rüzgar bilgileri diyagrama işlenir.
• Sıcaklık değerleri birleştirilerek dikey sıcaklık profili elde
edilir.
• İşlenen bilgilerin kullanılması ve daha sonra yapılan
adyabatik işlemlerin analizi sonucunda atmosferin
kararlılık/kararsızlık durumu, enverziyon, buzlanma ve
türbülans seviyeleri, donma noktası, bulut taban ve tepe
yükseklikleri, LCL, CCL, LFC, EL seviyeleri gibi bir çok
meteorolojik çıkarım elde edilir.
4
Avantajları:
• Atmosferdeki bütün meteorolojik değişkenleri dikine
olarak, seviye seviye görüp, analiz etmemizi sağlar.
• Bir parselin kararlılık veya kararsızlık durumu hakkında
bilgi almamızı sağlar.
• Şiddetli hava olayları, bulutluluk, türbülans, buzlanma,
enverziyon, konvektif sıcaklık, hamle, vb gibi
meteorolojik değişkenlerin tespit edilmesine yardımcı
olur.
5
Dezavantajları:
• Günde 2 kez (00-12 UTC), sadece radyosonde rasat
zamanlarında çizilebiliyor olması. (00 UTC’den 12
UTC’ye kadar olan zaman zarfında atmosfer profilinde
önemli değişiklikler olabilir.
• Ölçülen değerlerin anlık olması ve hatalı olabilme
ihtimali.
• Düşey bilgilerinin balonun sürüklenmesi nedeniyle
istasyonun tam üzerinde düşey olarak elde
edilememesi.
6
Temp Diyagramının Açıklanması
7
Basınç Çizgileri (İzobarlar):
• Diyagramda yatay olarak uzanan çizgilerdir.
• Logaritmik bir ölçeğe göre düzenlenmiş olan çizgiler
her 50 hPa’da kalın, her 10 hPa’da ince kahverengi
çizgilerle, 1050 hpa’dan 100 hPa’a kadar gösterilmiştir.
• Standart basınç yüzeylerinin tamamının yükseklikleri,
parantez içinde ve diyagramın solunda metre ve feet
cinsinden gösterilmiştir.
8
Basınç Çizgileri (İzobarlar):
9
900 mb
1000 mb
1050 mb
10
Sıcaklık Çizgileri (İzotermler):
• Diyagram üzerinde sağa doğru eğik olarak, izobarlara 45
derecelik açı ile yerleştirilmiş çizgilerdir.
• Her bir derecede ince, her 5 derecede kalın kahverengi
çizgilerle gösterilirler.
• Değerler santigrat derece cinsindendir.
• Diyagramın en alt kısmında, siyah bir skala üzerinde bu
derecelerin Fahrenheit karşılıkları gösterilmiştir.
11
Sıcaklık Çizgileri (İzotermler):
12
13
Kuru Adyabatlar:
• Kuru havanın (Doymamış hava) adyabatik olarak dikey
hareketlere uğradığı zaman, ısınma ve soğuma oranını
gösteren çizgilerdir.
• Sağ alt köşeden, sol üst köşeye doğru iç bükey bir
şekilde uzanan, 10 derece aralıklarla cizilmis kahverengi
cizgilerdir.
• Kuru adyabatik sıcaklık gradyanı, 0.98 ˚C / 100 m’dir. Bu
değer sabit bir değerdir.
14
Kuru Adyabatlar:
15
16
Nem Adyabatlar:
• Doymuş havanın (nisbi nem %100) adyabatik olarak,
dikey hareketlere uğraması durumunda, ısınma ve
soğuma oranlarını gösteren bu çizgiler diyagramın
üzerinde yeşil düz çizgilerle göterilmiştir.
• Bu çizgiler, diyagramın alt kısımlarında dış bükey,
yükseklerde kuru adyabatlara paralel olarak, sola doğru
uzanırlar.
• Ortalama nem adyabatik sıcaklık gradyanı, 0.65 oC/100
m’dir. Ancak bu değer sabit değildir. Havadaki nem
miktarı ile doğru orantılı olarak değişiklik gösterir.
17
Nem Adyabatlar:
18
19
Karışma Oranı Hatları:
• Havadaki su buharı yoğunluğunun kuru hava
yoğunluğuna oranı olan bu çizgiler, yukarı sağa doğru
eğimli ve birbirine paralele yakın olarak uzanırlar.
• Kesik kesik yeşil çizgilerle gösterilen bu hatların
değerleri, 970 hPa civarında ve gr/kg olarak yeşil renkte
yazılmışlardır.
20
Karışma Oranı Hatları:
21
22
Kalınlık Skalası:
• Standart tabakaların kalınlığını bulmaya yarayan bu
çizgiler, standart tabakaları hemen hemen ortalayacak
şekilde birbirine paralel olarak siyah renkte
gösterilmiştir.
• Bu skala üzerindeki değerlerden üstte olanlar yüzer feet,
alttaki değerler ise, yüzer metre olarak verilmiştir.
23
24
ICAO Standart Atmosferi:
• Uçak dizaynındaki hesaplamalar, uçakların bazı
testleri ve, cihazların kalibrasyonu, altimetrik basınç
hesaplamalarında kullanılmak üzere , Uluslararası
Sivil Havacılık Teşkilatı tarafından ortaya konan ve
spesifik esaslara, hesaplamalara dayanan değer ve
tablolardır.
25
•
•
•
•
•
•
•
Standart atmosfer tamamen kuru kabul edilir
Ortalama deniz seviyesinde yer sıcaklığı 15 ˚C’dir
Ortalama deniz seviyesindeki hava basıncı 1013.25
hPa (29.92 inch)’dır
Ortalama deniz seviyesindeki hava yoğunluğu 1.225
Kg/m3‘tür
Tropopozun ortalama deniz seviyesinden yüksekliği
11 Km’dir.
Tropopozdaki sıcaklık -56.5 ˚C ’dir
Yükseklikle sıcaklık değişimi (lapse-rate) görülür.
26
İ R T İ F A
BASINÇ (hPa)
METRE
FEET
SICAKLIK (oC)
1013.25
0
0
15.0
1000
111
364
14.3
850
1457
4781
5.5
700
3012
9882
-4.5
500
5574
18289
-21.2
400
7185
23574
-31.6
300
9164
30065
-44.5
200
11784
38662
-56.5
100
16180
53083
-56.5
50
20576
67507
-55.9
30
23849
78241
-52.7
10
31055
101885
-45.3
27
ICAO Standart Atmosferi Sıcaklık Eğrisi:
• ICAO Standart atmosferine göre serbest hava
sıcaklığını gösteren ve diyagramı alttan yukarı kat
eden koyu kahverengi eğridir.
• 1013.25 hPa da 15 derece izotermini keser.
• 11 km’de -56.5 dereceyi gösterir.
• Bu eğri daha sonra izotermal bir şekilde uzanır.
28
29
ICAO Standart Atmosferi Yükseklik Skalası:
• Diyagramın sağ tarafında siyah renkle basılmış olan
skaladır.
• ICAO standart atmosferine göre yüksekliklerin
bulunmasını sağlar.
• Skalanın sol tarafı metre, sağ tarafı ise feet cinsinden
değerleri verir.
• Skalanın başlangıç yeri 1013.25 hPa’dır.
30
31
Rüzgar Skalası:
• ICAO Standart Atmosferi yükseklik skalasının hemen
sol tarafında yer alan alan düşey ve birbirine paralel üç
çizgi ve bunların üzerindeki yuvarlaklar rüzgarın yön ve
hız değerlerini işlemeye yarar.
• İçi boş daireler 100 hPa’akadar olan standart basınç
yüzeylerinin (Yer, 1000, 925, 850, 700, 500, 400, 300,
250, 200, 150, 100) rüzgar değerleri için, içi dolu
daireler ise, önemli ara seviye rüzgar bilgilerinin
işlenmesini için kullanılır.
32
33
?
34
Meteorolojik Değişkenlerin Bulunması:
Gerçek Karışma Oranı (w):
• Nemli bir havanın içerisindeki
su buharı yoğunluğunun kuru
hava yoğunluğuna oranıdır.
• Birimi g/kg’dır.
Karışma oranı eğrilerine göre herhangi bir
seviyenin gerçek karışma oranı değerinin
bulunması.
35
Karışma Oranı (w):
36
Doymuş Karışma Oranı (
):
• Doymuş havanın içerisindeki su
buharı yoğunluğunun, kuru hava
yoğunluğuna oranıdır.
•Hava parselinin yoğunlaşma
olmadan taşıyabileceği en yüksek
su buharı seviyesini gösterir.
• Birimi g/kg’dır.
•Gerçek karışma oranı havadaki
mevcut su buharı miktarı, doymuş
karışma oranı ise havanın tamamenKarışma oranı eğrilerine göre herhangi bir
doyması durumunda elde
seviyenin doymuş karışma oranı değerinin
edilebilecek su buharı miktarını
bulunması.
verir.
37
Doymuş Karışma Oranının (
) Bulunması:
38
Nispi Nem (RH):
• Mevcut hava parselindeki su buharı miktarının, aynı
parselin doyması durumunda bulunduracağı su buharı
miktarına oranına denir.
• Yüzde olarak ifade edilir ve "RH" harfleri ile gösterilir.
• Herhangi bir basınç seviyesinde RH formülü:
39
Nispi Nem (RH):
40
Nispi Nem (RH):
41
Yoğunlaşma Depresyonu
• Sıcaklık (T) ile işba
sıcaklığı (Td)
farkına
yoğunlaşma
depresyonu denir.
• Doymuş havalarda
depresyon sıfıra
yakınken , kuru
havalarda
depresyon büyür.
42
Virtüel Sıcaklık
• Virtüel sıcaklık; sabit
basınç seviyesinde kuru
havanın nemli havayla
aynı yoğunluk değerine
sahip olabileceği
sıcaklıktır.
• Virtüel sıcaklıkları aynı
olan 2 hava örneği,
sıcaklık (T) ve nem
durumlarına
bakılmaksızın aynı
yoğunluk değerine
sahiptir.
43
Virtüel Sıcaklığın bulunması
44
45
Potansiyel Sıcaklık:
• Herhangi bir basınç seviyesindeki hava parselinin, bulunduğu
seviyeden, kuru adyabatik olarak 1000 hPa standart basınç seviyesine
getirilmesi durumunda sahip olacağı sıcaklığa denir.
46
700 mb Potansiyel sıcaklığı ?
47
48
Sıcaklık Terselmesi (Temperature Inversion):
• Sıcaklık, normal atmosfer
koşulları içerisinde yerden
itibaren yükseldikçe
azalma eğilimindedir.
• Sıcaklığın yükseldikçe
azalacağı yerde artış
göstermesi durumuna
sıcaklık terselmesi yada
sıcaklık enverziyonu
denilmektedir.
• Enverziyon çökme ve soğuma sonucu oluşabildiği
gibi cephesel de olabilmektedir.
49
• Sıcaklık terselmesi yer
seviyesinden itibaren
meydana geliyorsa bu
duruma “Yer Seviyesi
Sıcaklık Enverziyonu”
denilir.
• Yerden daha yukarı
seviyelerde sıcaklık
terselmesi meydana
gelirse buna da
“Yüksek Seviye Sıcaklık
Enverziyonu” denilir.
50
Radyasyon (Gece Soğuması) Enverziyonu:
• Yer yüzeyi geceleri radyasyon
kaybeder. Bu radyasyon kaybı
hafif rüzgar ve açık bir
gökyüzünün
olduğu
uzun
gecelerde üst düzeyde olur ve
yer yüzeyi üst tabakaya oranla
daha fazla soğur. Bu şekilde
oluşan enverziyona radyasyon
enverziyonu denir.
• Bu tip enverziyonlar yerin
ısınmasıyla
genellikle
öğle
saatlerinden sonra kaybolur.
51
Çökme (Sübsidans)
Enverziyonu:
YORUM: Dikey faaliyetler bu seviyede
zayıflayacak, dolayısıyla yağış olmayacak
yada
alt
seviyelerdeki
kararsızlığın
oluşturduğu bulutluluk sıradan bir sağanak
yağışa neden olabilir.
•Çöken soğuk havanın adyabatik
olarak ısınması sonucu oluşan
enverziyonlardır.
•En belirgin özelliği T ile Td
eğrilerinin keskin bir şekilde
ayrılması
ve
o
seviyede
yoğunlaşma
depresyonunun
büyük olmasıdır.
•Genellikle
2000-3000
feet
kalınlığındadırlar.
•Sübsidans enverziyon taban
yüksekliği genellikle 6000 ila
18000 feet arasında değişmekle
birlikte ortalama 8000 ila 12000
feet arasındadır.
Bu
enverziyonun
tabakaları
kararlıdır ancak altındaki ve
üstündeki hava tabakaları oldukça
kararsızdırlar.
52
53
Cephesel Enverziyon:
• Cephesel enverziyonlar genellikle
SICAK CEPHE gelişiyle alakalıdır.
• Cephe önündeki soğuk hava
üzerine sıcak havanın tırmanmasıyla
oluşurlar.
• Bu enverziyonlar yukarı seviyelerde görülürler. Çökme sonucu oluşan
enverziyonlardan farkı spreadin az,
T ile Td eğrilerinin birbirine çok yakın
olması bu durumun enverziyon
kalınlığı boyunca devam etmesidir.
54
•Tropopoz enverziyonu tropopoz
seviyesinde oluşan yaklaşık 2 C
sıcaklık artışıyla kendisini belli
eden enverziyondur.
• Yazın genellikle 150-200 hPa
seviyesi civarında oluşur.
55
TEMP && Bulut Oluşumu:
• Bulutlar işba sıcaklığı ile kuru
termometre sıcaklığı eşit ya da
birbirine çok yakın olduğu zaman
oluşurlar.
• ALÇAK BULUTLARIN oluşumunda
işba sıcaklığı ile kuru termometre
sıcaklığı arasındaki farkın 2,
YÜKSEK BULUTLARIN oluşumunda bu farkın 4 / 5 santigrat
dereceden
küçük
olması
öngörülür.
56
57
58
TEMP && Bulut Oluşumu
• Sıcak cephelerle alakalı yüksek seviye enverziyonları ve
kararlı hava şartlarını gösteren temp diyagramlarında
sıcaklık dağılımı Stratiform tipi bulutların oluşmasına
imkan verir.
• Ci, Cs, As ve St ler kararlı havalarda oluşurken; Cu, Cb
ve Ac lerde kararsız havanın en belirgin bulutlarıdır.
59
Donma Seviyesi (Freezing Level):
• 0 ºC izoterminin
radiosonde sıcaklık eğrisini
kestiği yerdir.
• Donma seviyesi gerçek
yükseklik olarak belirtilir.
60
Donma Seviyesi (Freezing Level):
• Yağış cinsi hesaplamada önemlidir.
• Donma noktası (0 C izotermi) yer ve yere yakın
seviyelerde olduğu günlerde yağış kar şeklinde görülür.
61
62
63
64
Adyabatik İşlemler
65
Adyabatik İşlemler:
• Dışarıdan ısı alışverişi olmayan sistemlere adyabatik
sistem, adyabatik sistemlerde meydana gelen alçalma
yükselme gibi işlemlere de adyabatik işlem denir.
• Adyabatik işlemler, Skew T Log P diyagramına radiosonde
istasyonunun dikey sıcaklık, işba sıcaklığı, rüzgar hız ve
yönü gibi parametreleri işlendikten sonra, havanın
karakteristik yapısını tespit etmek için yapılan işlemlerdir.
• Meteorolojide yaygın olarak kullanılan adyabatik işlemler
kuru ve nem adyabatik işlemlerdir. Kararlılık ve kararsızlık
analizlerinde, kuru ve nem adyabatik işlemlerde meydana
gelen düşey hava hareketlerinin incelenmesi önemlidir.
66
Yoğunlaşma Seviyesi – LCL:
(Lifting Condensation Level)
• Bir hava parseli kuru adyabatik
olarak yükseltildiğinde,
yoğunlaştığı (su buharının su
damlacıkları haline gelmeye
başladığı) seviyeye denir.
• Teorik olarak, LCL seviyesinde,
hava sıcaklığı işba sıcaklığına
eşittir ve nispi nem %100’dür.
67
Yoğunlaşma Seviyesi – LCL’nin Bulunması:
• Atmosferde herhangi bir basınç seviyesinden itibaren
LCL seviyesi bulunabilir. Bu durumda, ilgili seviyeden
itibaren adyabatik sistem oluşturulmuş olur.
• Herhangi bir basınç seviyesinden itibaren,
Td den KARIŞMA oranlarına paralel, T den KURU
adyabatlara paralel çizgi çizilir. İki çizginin kesişme
noktasının bulunduğu basınç seviyesi LCL seviyesidir.
68
69
Konvektif Yoğunlaşma Seviyesi - CCL
(Convective Condensation Level)
• Yükselen bir hava parselinin doymuş
hale gelebilmesi için gereği kadar
soğuyacağı seviyeye CCL seviyesi
denir.
• Herhangi bir basınç seviyesinden
itibaren bulunabilir.
70
CCL’nin Bulunması:
• Td
den karışma oranlarına paralel çıkılır. T yi kestiği yer CCL
seviyesini verir.
71
Serbest Konveksiyon Seviyesi –LFC:
(Level of Free Convective)
• LFC, yükselen adyabatik sistemin (Doymuş hava
parselinin) çevre atmosfere göre daha sıcak olduğu ve
bu nedenle serbest bir şekilde yükselmeye başladığı
seviyedir.
• Burada havadaki nemlilik ciddi bir rol oynar. Yoğuşma
başlar, gizli ısı açığa çıkar, dolayısıyla bu açığa çıkan
enerji yükselme enerjisi olarak kullanılır.
72
LFC’nin Bulunması:
73
Islak Hazne sıcaklığı
• Sabit basınçta havanın
buharlaşma sonucu
soğumasıyla elde edilen
sıcaklıktır. Bu sıcaklıkta
hava doymuş kabul edilir.
• Islak hazne sıcaklığı,
sıcaklık ve işba sıcaklığı
arasında bulunur. Hava
yüzde yüz doymuşsa, Islak
hazne, kuru termometre
ve işba sıcaklıkları aynı
değere sahiptir.
74
Islak Hazne sıcaklığının bulunması
• Seçilen basınç
seviyesinden itibaren,
sıcaklıktan kuru
adyabatlara, işba
sıcaklığından karışma
oranlarına paralel çıkılır.
İkisinin birbirini kestiği
noktadan nem
adyabatlara paralel
olarak seçili basınç
seviyesine inildiğinde
ıslak hazne sıcaklığı elde
edilir.
75
850 mb Islak Hazne Sıcaklığı?
76
77
Denge (Eşitlik) Seviyesi (Equilibrium Level) EL :
• Yükselen hava parselinin sıcaklığının çevre sıcaklığı ile
eşit olduğu seviyenin yüksekliğidir.
• Bu seviyeden sonra parsel yükselmeyi keser.
• Ancak çok kuvvetli konvektif sistemlerde hızla
yükselen hava bir miktar bu seviyeyi geçer.
78
Denge (Eşitlik) Seviyesinin Bulunması (EL) :
79
80
Kararlılık-Kararsızlık
Parsel Metodu:
81
Kararlılık-Kararsızlık
Parsel Metodu:
82
Kararlılık-Kararsızlık
Parsel Metodu:
• Skew T Log P diyagramında çizilen sıcaklık eğrisi ve işba
sıcaklığı ÇEVRE ATMOSFERİ temsil eder.
• HAVA PARSELİni ise diyagram üzerinde bir takım
yöntemlerle oluşturulan adyabatik işlemler temsil eder.
Mesela, LCL seviyesinin bulunması, LCL seviyesinden
itibaren nem adyabatlara paralel olarak atmosferin üst
seviyelerine doğru çıkılması sonucu elde edilen eğri.
• Parsel Metodunda, çeşitli yöntemlerle oluşturulmuş hava
parselinin çevre atmosferle olan durumuna bakılır.
• Eğer Hava parseli, çevre atmosferden daha sıcaksa hava
KARARSIZ, daha soğuksa hava KARARLIdır.
83
84
Pozitif Enerji Alanı:
CAPE-Convective Available Potantial Energy
Konvektifleşmeye Uygun Potansiyel Enerji
• LFC’den EL seviyesine kadar olan mesafede
parsel eğrisi ile sıcaklık eğrisi arasında kalan
alandır.
• CAPE, bir noktadaki yükselmeye müsait havanın
konvektif olarak içerebileceği potansiyel enerji
miktarıdır.
85
CAPE
• Aşağıdaki belirli integral formülüyle hesaplanır.
• Birimi joule/kg dır.
86
Pozitif Enerji Alanı (CAPE):
• Atmosferde meydana gelen
KARARSIZLIK hadisesi bu
alanın büyüklüğüyle doğru
orantılıdır.
• Bu alan ne kadar büyükse
kararsızlık o kadar kuvvetlidir, ne kadar küçükse atmosferde oluşacak kararsızlık o
kadar küçüktür.
87
88
89
Negatif Enerji Alanı:
CIN-Convective Inhibition
Konvektifleşmeye Engel Potansiyel Enerji
• Yer seviyesinden LFC seviyesine kadar olan mesafedeki
sıcaklık eğrisi ile parsel eğrisi arasında kalan alandır.
• Değerinin negatif olmasının sebebi; parselin yükselmesini
önleyici mahiyette olması ve parselin konvektif olarak
yükselişe geçebilmesi için yenmesi gereken toplam enerji
miktarını ifade etmesidir.
90
CIN
• Aşağıdaki belirli integral formülüyle hesaplanır,
birimi joule/kg dır.
91
Negatif Enerji Alanı (CIN):
• Bu alanın büyüklüğüyle
ilgili
seviyedeki
hava
parselinin kararlılığı doğru
orantılıdır.
92
93
• LFC’nin hesaplanmasındaki değişik uygulamalar, farklı
CAPE hesaplamalarını ve değerlerini meydana getirir:
– Yere bağlı CAPE (surface based CAPE-SBCAPE)
– Ortalama tabaka CAPE (mean layer CAPE-MLCAPE)
– En kararsız tabaka CAPE (most unstable CAPEMUCAPE)
• CAPE’nin büyük olması oraj hücresinin çok hızlı bir
şekilde oluşup olgunlaşabileceğini gösterir.
• CAPE konvektif karakterli kütlelerin maksimum dikey
rüzgar hızının hesaplanmasında da kullanılmaktadır:
94
• 00Z tempinde yüksek miktarda CAPE varsa ve eğer
CIN, gündüz ısınmasıyla, nem ilavesiyle ya da sinoptik
olarak temp eğrisinin düzleşmesiyle aşılabilirse
(eritilebilirse) kuvvetli oraj hücrelerinin oluşması için en
uygun şartlar oluşur.
• YORUM: Özellikle gece tempinde CIN değeri yüksekse ve o gün için
kararsızlık yağışı bekleniyorsa dikkatli olunmalıdır. Çünkü oluşacak
yağış beklentilerin üzerinde anormal (kuvvetli dolu, hortum vs)
meteorolojik olaylara sebep olabilir.
• YORUM: CIN mevcut hava parselinin yükselmesini önleyici etkide
olduğu için, gece tempindeki CIN nedeniyle, sabahki bulut oluşumu biraz
daha geç saate kalır, böylece hava daha fazla ısınmış olur ve
konvektivite enerjisi artmış olur.
• YORUM: Geceki CIN enerjisi, bir şekilde (nemliliğin artması, havanın
fazla ısınması gibi) CAPE’e eklenmiş olabilir.
• Örnek: 19/06/2004 Çubuk Hortumu
Gece tempinde CIN: 565 joule/kg
95
• CAPE’in değerce büyüklüğü ve temp üzerindeki şekli
kararsızlık
karakterinin
ve
yoğunluğunun
hesaplanmasında oldukça önemlidir. Kuvvetli orajlar,
tornado (hortum), dolu gibi kuvvetli hava olaylarıyla
CAPE arasında sıkı bir ilişki mevcuttur. Yüksek CAPE
değerleri, oluşabilecek bulut hücresinin oraj
yapabilme potansiyelini artırır.
• Yere yakın seviyelerden başlayarak atmosferin üst
seviyelerine kadar devam eden CAPE, özellikle
tornado (hortum) oluşumu için en uygun
pozisyondur.
96
• CAPE dolu oluşum potansiyeliyle doğrudan ilişkilidir.
Özellikle 2500 j/kg’ı aşan CAPE değerleri çok iri taneli
dolu oluşumu için en önemli göstergedir.
• CAPE’nin K veya Lifted indeks gibi diğer kararsızlık
indekslerinden farkı ve üstünlüğü; sadece sabit bir
seviyeyi değil LFC sevitesinden EL seviyesine kadar
bütün tempi değerlendirmesi ve daha subjektif ve
toplu bir bakış açısı sağlamasıdır.
97
• YORUM: Deniz kenarındaki istasyonlarda, özellikle gece tempinde yer
seviyesindeki yüksek nemlilikten dolayı bulunacak LCL seviyesi gerçeği
yansıtmayacağından, buna göre hesaplanan CAPE değeri de fazla
çıkacaktır. Bu nedenle, deniz kenarındaki istasyonların CAPE değerleri
her zaman doğru olmayabilir, buna göre tahmin yapılacaksa dikkatli
olunmalıdır.
• Fakat yeni RAOB programıyla yerdeki veya üst
seviyelerdeki nemle (ve diğer değişkenlerle) oynamak
mümkün.
98
Maksimum Sıcaklık:
-Önemli bir sıcaklık adveksiyonu yoksa
-Kuvvetli rüzgar tahmin edilmiyorsa
Eğer hava Açık veya Az Bulutlu ise
– Solar radyasyon sınır tabakasına karışır.
99
Maksimum Sıcaklık:
• Eğer hava Parçalı Bulutlu veya Kapalı ise
-Nem Adyabatlar
100
Konvektif Sıcaklık (Tc) :
• Konvektif sıcaklık havadaki konvektif
faaliyetlerin başlayıp başlamayacağını
analiz ederken herhangi bir seviyedeki
(mesela yer seviyesi) hava sıcaklığıyla
karşılaştırılan referans sıcaklıktır.
• Hava sıcaklığı konvektif sıcaklığa
yaklaştığı zaman havadaki kararsızlık ve
dikey faaliyetler artar.
• Hava sıcaklığı, konvektif sıcaklıktan fazla
olursa dikey faaliyet kaçınılmaz olur.
• Konvektif sıcaklıktan uzaklaştıkça
havadaki kararsızlık azalır.
101
Konvektif Sıcaklığın Bulunması (Tc) :
102
• Tahmin
– Öğle saatlerindeki maksimum hava
sıcaklığı konvektif sıcaklığı aşacak mı?
– Termodinamik yapı oluşacak fakat
yoğunlaşma için yeterli yüksekliğe
ulaşamayacaktır.
103
• Tahmin
– Maksimum hava sıcaklığı konvektif
sıcaklığı aşacak mı?
– Termodinamik yapı yoğunlaşmak
için yeterli yüksekliğe ulaşacaktır.
T>Tc
104
Kararlılık && Kararsızlık
• KARARLI atmosfer şartlarında şiddeti ve miktarı
zamana yayılan ve devamlılık gösteren hadiseler
yaşanırken, KARARSIZ atmosfer koşullarında şiddetli,
miktarı fazla ve kısa süreli olaylara rastlanır.
• Kararsız havada gerçekleşen meteorolojik olaylarda
“sürenin kısalığı ve miktarın fazlalığı”
kararlı havalarda gerçekleşen meteorolojik olaylarda
ise “devamlılığı” meteorolojik uyarıların veriliş
nedenlerinin başında gelir.
105
Kararlı Hava:
1. Atmosferin yere yakın seviyelerinde zayıf görüş
koşulları, sis, pus, toz ve duman
2. Alçak bulut tavanı, stratiform tipi bulutlar veya açık bir
gökyüzü
3. Hafif rüzgar veya genellikle sakin bir hava
4. Yağış olarak mevsime ve sıcaklığa göre çisenti, yağmur
veya kar yağışı
5. Enverziyon nedeniyle kirleticilerin konsantrasyonlarında
artış olması da hava kirliliği açısından önemlidir.
106
Kararsız Hava:
1. Yağış anı hariç, gayet iyi görüş koşulları
2. Yağış anı hariç, yüksek bulut tavanı
3. Kümülüs ve Kümülonimbüs gibi Kümülüform tipi
bulutlar
4. Rüzgarlı ve türbülanslı bir hava
5. Yağış olarak mevsim ve sıcaklık durumuna göre oraj,
dolu, yağmur veya kar sağanağı
6. Rüzgarlı ve türbülanslı bir hava içinde dikey hareketler
nedeniyle kirleticilerin konsantrasyonlarında bir
azalma vardır.
107
Kararlılığı Arttıran Koşullar:
1. Atmosferin yere yakın bölümlerinde radyasyon kaybı
nedeniyle soğuma veya yukarı kısımlarında ısınma
2. Atmosferin aşağı bölümlerinde soğuk hava
adveksiyonu ve/veya yukarı kısımlarında sıcak
adveksiyon
3. Nisbi nemde azalma
4. Çökme (subsidans)
108
Kararsızlığı Arttıran Koşullar:
1. Atmosferin yere yakın bölümlerinde güneşlenme
sebebiyle ısınma veya yukarı kısımlarında soğuma
2. Atmosferin aşağı bölümlerinde sıcak hava
adveksiyonu ve/veya yukarı kısımlarında soğuk
adveksiyon
3. Nisbi nemde artma
4. Havanın yükselmesi
109
110
Kaynaklar:
• Ayhan Erdoğan ders notları
• Yüksel Yağan - Skew T- Log P Diyagramı Ders
Notları
• Bart GEERTS – Stability Indices
• F. REMER – Skew T Indices
• Comet Program_Skew t mastery
• Wyomin üniversitesi skewt ürünleri
111
Download

Melik.skewt