Ne Y apmal ı v e y a 2 4 Ni san 2 0 15 ’e İl i şk i n Bi r Öne ri
(Ay rı c a bu başl ı kl a i lgi si ol may an si vi l i t aatsi zl i k üze ri ne )
Sol c u l ar aç ı sı ndan dü şü nü lü nc e bu başl ı k he me n L eni n’i (1 8 7 0 -19 2 4 )
ç ağrı ştı rı y ordu r. Doğru su e sk i bi r sol cu ol arak be ni m de il k akl ı ma g e l e n bu . İk i nc i si de Çer ni şevski (1 8 2 8 -1 8 89 ) v e »Nası l Y apmal ı « k i tabı
e k le ni y or. Z ate n L eni n de ondan e tk i le nmi şti . Am a be ni m k u l l andı ğı m
başl ı k bu nl arı n i k i si ne de be nze miy or. Ne de ni i se , ne y apı l abi l ec e ği ne
i l i şk i n be lk i bi rk aç basi t öne ri ol ac ak . Ç özü mü be n de bi l miy oru m
ç ü nk ü .
Ç oğu i nsan y i ne bu »e ski sol cu « k av ramı ndan he me n te rsi ni çı k arac a k tı r, tah mi n e di y oru m. E sk i de n şu y a da bu taraf ta n ol du ğu nu söy l e y e n
bi ri ni n artı k bu nu n tam te rsi ol du ğu dü şü nü lü r. Sav ru l mak ve ara
re nk l e ri y ok say mak Tü rk i ye topl u mu nu n f e na hal de sarı l dı ğı bi r y önte mdi r. Ama y anl ı ş. Bu y azı da de ği nec e ği m şe yl e rde n bi ri de bu zate n.
Bi ri si e sk i de n sol c u yk e n, şi mdi de ği l se sağc ı dı r y a da e sk i de n sağc ı y sa
v e şi mdi de ği l se sol c u du r mantı ğı gal i ba ç ok rağbet görme k te di r. Ge rç i bi ri bi ri nde n daha k ol ay ol abi l i r ama i k i si ay nı k ol ay l ı k l a ol maz.
Ol ması da ge re k miy or.
Sağı n bi rç ok te ori sy e ni ni n geç mi şi nde sol cu ol ması , bu anl amı y l a s ağı n y e te ri nce e nte le k tü el bi ri k i m ol u ştu ramadı ğına ör ne k say ı l abi l i r.
Oy sa geç mi şi nde sağcı y ke n sonradan s ol a ge çe re k te ori sy e n ol abi l mi ş
(ge rç i be n ol mamı şı nı da ha tı rl amı y oru m y a) bi r örne k y ok tu r. Şöy l e
aç ı k l ay ay ı m: Be ni m bi l di ği m k adarı y l a Tü rk iy e ’nin sağ e nte l e k tü e ll e ri nde Cemi l M er i ç (1 91 6 -1 98 7 ) hari ç , sol dan sağa ge ç mey e n bi ri y ok tu r.
Neci p Faz ı l’dan (1 9 0 4 -1 98 3 ) İ smet Öz el’e tü mü s ol c u yk e n e di ndi kl e ri
bi ri k i ml e riy le sağc ı ol dul ar v e y i ne bi l di ği m k adarıy l a ondan s onra ç ok
özgü nc e sağa ai t ol an bi r şe y ü re te me dil e r. Y ani sol c u yk e n u l aştı kl arı
bi ri k i ml e riy le sağc ıl ı k y apmay a de v am e tti le r. Bu da ç ok zor ol ma dı
onl ar i ç i n. Te k rarl arsam, Cemi l M er i ç’i ay ı rı y oru m. Ç ü nk ü he r dü şü nc e si ni be ğe nme se m y a da mantı k l ı bu l masa m da ö zgü n v e ç ok de ğe rli
dü şü nc e le ri de bul u nmak tadı r. Dü şü nc el e ri ni n te me l i , öte ki l e ri n te rs i ne İsl ami y e t de ğil Doğu k ü l tü rü ve bi lgi si di r. Y ani Cemi l M er i ç
İsl ami y e ti de Doğu (hatta Hi nt ) k ü l tü rü nü n iç i nde i nc el e r ve öze l bi r
y e re otu rtu r. Be lk i de onu n i ç i n sol cu l ar arası nda da e n ç ok ok u nan ve
say gı duy ul an sağc ı e nte l ek tü el Cemi l M eri ç’ti r.
İşte bu anl amda sol da bi r Neci p Faz ı l v e y a İ smet Öz el y ok tu r. He rhal de
Tü rk iy e sağı da ke ndi özgü nl ü ğü nü y aratabi l di ği zaman bu ge rç e k le şme y e başl amı ş ol u r.
Y i ne ü ç önc e ki paragraf a dö ne y i m. E sk i de n sol c u ol ma k av ramı nı n
sağc ı l ı kl a i l gi si ni aramak y e ri ne , sol u n v ar ol an bi ç i ml e ri ni n sorg u l anması v e (adı ne ol u rsa ol su n ) y e ni aray ı şl ara y öne l me ni n, bu a n l amda k af a y ormanı n öne ç ı k arıl ması daha anl aml ı ol u rdu . E n azı ndan
e sk i de n olu ndu ğu gi bi olu nmadı ğı , ol u namay ac ağı anl amı nı y ü kl ey e rek
i şe başl amak daha i y i ol abi l i rdi .
Şi mdi ne de n böy l e bi r gi ri ş i htiy ac ı hi sse tti ği mi bel k i daha k ol ay anl atabi l i ri m.
Tü rk iy e ’ni n si y asi ge le ne ği nde (gal i ba başk a ge l e ne k le ri de böy l e ) he r
şe y i bi r y e rle rde n be k l e me k f azl asıy l a soru nl u bi r du ru mdu r. Hatta bu
ç oğu zaman soru ml u l u k ü stl e nme me ni n ge rek çe si ne dönü şe bi l me k t e di r. Be l k i ay rı bi r i nc e le me k onu su ol abi l i r bu a ma y i ne de bi raz a ç may a ç al ı şay ı m. Be le di ye ni n hi zme t v e rme si ni be k l e mek , v e rgi si ni
öde y e n he r yu rttaşı n e n te me l hak k ı dı r. Anc ak s ok ağı na ç öp boşal ta n,
y e rdek i he rhangi bi r ç öpü al ı p (v arsa) ç ö p te ne k e si ne atmay an i nsa nı n
psi k ol oj i si he rhal de be le diy e ni n hi zme ti nde ki ku su rl a aç ı k l anamaz.
E v le ri ni pı rı l pı rı l tu tan i nsanl arı n k aç ı nı n e v i ni n önü nde k i pi sl i ği t e mi zl e di ği ni gördü ğü nü zü hatı rl amay a ç al ı şı n. Bu ay rı ntı l arı he rk e s
k e ndi pay ı na dü şü ne bi l i r.
Tü rk iy e ’ni n si y asi ge le ne ği de rke n topl u mu n bi r k e si mi n k aste tmi y oru m. Si ste mi n b öy l e i şl e di ği ni vu rgul amay ı amaç l ıyoru m. Y ani ne de nse
he r zaman he r şe y he p başk al arı ndan be k l e niy or. Daha da k ötü sü bu
be k l e ne n şey dev l e t taraf ı ndan y asal aşmadan topl u mda da k abu l gö rmü y or. Gal i ba O smanl ı dan bu y ana he p b öy l e yü rümü ş bu i ş. Artı k bi r
dav ranı ş bi ç i mi , k ü l tü r ol mu ş gi bi . De v l e t he rhan gi bi r k onu da re smi
aç ı k l aması nı y apmı y orsa onu sav u nabi l me k (tabi i k i te hl i ke l i bi r i şti r)
ne re de y se i mk ansı z ol arak k abu l e di l me k te di r. İşi n k ötü taraf ı , bu nu
y apark e n bi l i nç l i v e sonu ç l arı he sapl andı ğı ndan d e ği l , artı k i ç gü dü sel
ol arak bu hal e gel mi ş ol ması dı r. Re smi i de ol oj iy le uy u şmadı ğı nda i t i raz e tme me k doğal bi r dav ranı ş ol arak i ç se l le şti ril mi şti r. Hal i y le b u nu n ağı r sonu ç l arı ol du geç mi şte v ey a bu gü n y i ne ol abi l i r. Ama Ge zi
P ark ı prote stol arı zamanı nda si v i l i taatsi zl i ği n bu de nl i ge ni ş ç ev re le re
y ay ı l ması , i l gi bu l ması i ti raz zamanı nı n ge l di ği ne işare t e di y or ol amaz
mı ?
Re smi ol may an, anc ak topl u mda k arşı l ı k bu l an v e he r zaman e l e şti r i l e bi l i rli ği bu lu nan k u ral l arı n ç oğal ması de mok rasi ni n ge l i şmi şl i ği yl e
doğru orantı l ı dı r. Bi rey i n y a da he rhangi bi r gru bu n/topl u l u ğu n, ba şk al arı nı i nci tme de n dü şü nce le ri ni açı k l aması nı y asal arl a be l i rle me k y e ri ne , y asal arl a böy l e bi r hak k ı n ol du ğu nu bel i rle me y e y öne l me k ge r e k i r.
Bi r şe y le ri sav u nabi l mek , bu k onu da ç e şi tl i i şl e r y apmak i ç i n sade ce
y asal arı n be l i rle di ği çe rç ev e de ke ndi ni sı nı rl amak y e ri ne i le rle me k v e
y e ni y önte ml e r ge l i şti rme k ge re k i r. He r y e nil i ği n bi r önc e k i e sk i ni n
i ç i nde ge l i şti ği v e k abu ğu nu k ı rabi l diği oranda v ar ol du ğu dü şü nü lü rse
bu ge re k l il i k daha i yi anl aşı l ı r.
Bu y azı da de ği nec e ği m soy k ı rı m(l ar) me se le si de ğil he rhangi bi r k on u da de v le tte n aç ık l ama ve tav ı r be k le me k be l ki de Tü rk iy e topl u mu nu n
e n e di l ge n v e bu anl amı y l a se vi msi z y anı dı r. Oy sa si v i l i taatsi zl i k tam
da bu na k arşı du rmak de me k ti r. Y ani re smi ol andan f ark l ı bi r y akl aşı mda bu l u nma hak k ı nı sav u nabi l me k ay nı zamanda de mok rati k mu h a2
l e fe ti n de te mel i di r. Soru n, re smi ol ana k arşı ç ı kmak de ği l , re smi ol anı n be l i rl e di ği ku ral l arı n sorgu l anabi l i r ol ması nı s ağl amak tadı r. Y ok sa
re smi ol an he r şe y i n y anl ı şl ığı ndan hare k e t e tme k de ği l bu radak i m e se l e . Ay rı ntı , bi r şe ye i ş ol su n di ye k arşı du rmak de ği l , ge rek ti ği nde
k arşı du rabi l me hak k ı arası ndak i f ark ta gi zl i di r. Ç ü nk ü k oşu l su z bi r
i taat ay nı zama nda k oşu l su zc a de v l e t gel e ne ği ne bağl anmadak i te hl i k e yi de be li rgi nl e şti rme k te di r.
Bi r barda e ğl e ni rk e n Kü rtç e şark ı i ste y e n i nsanı ö l dü re nle r, Başbak an
Kü rdi stan de di ği nde sok ağa dökü l me di , k an göv de y i götü rme di , ki mse ni n gı k ı ç ık madı . Bu nu n ne de ni , o şark ı nı n bi l m e m hangi di l de sö y l e ndi ği nde n dol ay ı i nsan öl dü rme k te n ge ri du rmayanl arı n i k na ol mal arı y a da bi rde nbi re hoşgörü y l e donanmal arı y l a i l gi de ği l di r. Tam te rsi
de v le tte n bu nu du y du k l arı i çi n gı k l arı ç ık mamı ştı r. Hal bu k i o c i naye ti
i şl e ye nl e r de v le t ağzı ndan y apı l an bu aç ık l amay a da i ti raz e de bil me l i y di . Ge rç i sağı n de v le te i ti raz gel e ne ği gal i ba İsl ami y e tte n i ti bare n f e na
hal de törpü l e nmi şti r ama y i ne de ge ne ll e şti rme mek ge re k i r. Anc ak b u rada İsl ami y e tte n söz e de rk e n İsl amı te me l al an i de ol oj i l e rde n ç ok
İsl aml a i ç i ç e ge ç mi ş gi bi görü ne n mi l l i ye tç i i de oloj i l e ri k aste diy oru m.
Öze l li k le Tü rk iy e ’ni n si y asi ge ç mi şi nde de vl e tte n bi r mi l i m bağı m sı zl aşabi l e n bi r mi l l iy e tç i l iği n ol madı ğı görü nü r. Z ate n tü m güc ü nü , şi dde ti ni v s. dev l e tte n alı r bu k e si m.
1 2 Eylül döne mi be l k i bu paradok su e n i y i aç ı k e de bi l diği i çi n (de )
öne ml i di r. M HP ke si mi ke ndi si ni »Dü şü nc el e ri i kti darda, k e ndi si h api ste ol an hare k e t,« ol arak ta nı ml amı ştı ha tı rl ana c ak tı r. Bu radak i p aradok s şu du r be ni m aç ı mdan: Dü şü nc e l e riy l e , i deol oj i si y l e y a da he r
ne y i yl ey se be nze r v ey a ay nı ol u nan bi ri l e ri (bu dev l e t ol u r, baba ol u r
v s.) başk a bi ri l e ri ne ezi ye t e diy orsa bu rada hak l ı l ı k aramak de ğil e z i y e te i ti raz e de bi l me k ti r öne ml i ol an. Ç ü nk ü önc e l i k l e ezi ye ti n bi r t ok at hal i ne i ti raz e tme yi nc e i şke nc e de öl dü rü l mey e de i ti raz e di l (e )me z.
Oy sa Tü rk i ye ’de mil l iy e tç i l ik de v le tç i li k le özde şti r. Mi l li ye tç i olu n ac ak sa de v le ti sorgu l amak tabu du r. Di k k at e dil i rse ge ç ti ği mi z y ıl l arda
darbe c i l e ri y argıl ama k onu su nda bi rç ok M HP’l i ol du k ç a ak ti f tav ır
al ı rk e n, bu nu n asl ı nda dev l e t gel e ne ği n bi r y ansı ması ol du ğu nu ak ı ll arı na bi l e ge ti rme di . Ne re de y se darbe ni n başı Kena n Evr en ’i n o rdu k ök e ni v e bu mantı ğı n te me l i ni n ordu dan ay rı dü şü nü l e me ye ce ği ne hiç
v u rgu y apı l madı bu ke si m taraf ı ndan. Bu da bi r tabu d u r hal i yl e .
Tü rk iy e ’ni n k ü l tü rü v e si y asi ge l e ne ği nde y anl ı ş ol anı n y anl ı ş ol du ğu
ge ne l li k le söy l e nme z. Bi r şe yl e r de ği şme ye başl ar, e sk i y asal ar geç e rl i l i ği ni k oru du ğu hal de i şl e me z y a da i şle ti l me z, bi r sü re sonra da bu
de ği şi m ge ne l bi r k abu l görü r. Ör ne ği n De rsi m. Adı ndan başl a narak
bi rç ok şe y k onu şu l may a başl anı r. Katl i amı n boy u tl arı tartı şı l ı r, be l g e l e r sı ral anı r. Artı k re smi y e t dı şı nda k abu l gö rmü ştü r ge ne l i ti bariy l e .
E rme ni soy k ı rı mı bu ndan b öy l e u tangaç v e y asal ara göre gi zl i sak l ı
de ği l , doğru da n v e tü m ge rç ek l i ği yl e i f ade e di l i r. Başta P ontu s Ru ml arı ol mak ü ze re Ru ml ara y apı l anl ar rahatl ı k l a k onu şu l may a, y azı l may a
başl anı r. Kü rtl e r v e Kü rdi stan, Al e v i le r v e Ale v il i k soru nu tartı şı l ır
v s. E v e t, bü tü n bu nl ar y apı l mak ta şu an. Anc ak hi ç bi r şe y re sm i de 3
ği l di r. Hatta y asal ar i ti bari yl e bu nl arı n ç oğu nu bu bi ç i mde di l e ge ti rme k , i f ade e tme k suç tu r.
Bi rç ok şey bu y önte ml e i yi l e şi r, ge li şi r ve k u rallaşı r. Ama asl a tam
ol arak re smi y e t k azanmaz. Ç ü nk ü re smi y e t k azanması ay nı zamanda
bi r şe y l e ri n y asal aşması nı da ge re k ti ri r. Tabi i , y asal aşma i şi n e n so n
aşaması dı r ama e n öne ml i si de ği l di r. Örne ği n E rme ni soy k ı rı mı y a da
De rsi m k atl i amı raha tl ı k l a söz k onu su e di le bi l iy orsa v e bu ndan dol ay ı
k i mse y e ce za ve ri l miy orsa bi r bi ç i mde y asal arc a da gü ve nc e al tı na al ı nı y or gi bi y oru ml anabi l i r. O hal de bu ol ay l arı n n e de ni v e bu i şi n s oru ml u l arı da araştı rı l mal ı , ge re k e n y apı l mal ı dı r. İşte bu böl ü mü Tü rk i y e ’ni n si y asi ge l e ne ği nde , y ani de v l e t ge le ne ği nde y ok tu r. Onu n i ç i n
ç ok şe y y asal arl a be l i rle nme k y e ri ne y öne ti c il e ri n o ank i tasarru f u y l a
i l gi li sonu ç l arl a aç ı kl anı r. Bu ndan dol ay ı ay nı yasal arl a bi rbi ri nde n
f ark l ı »su ç « ay nı k apsamda c e z al andı rı lı r.
Tü rk iy e ’dek i bu ge le ne k ne de ni y le bu gü ne k adar i şk e nc e y aptı ğı ndan
dol ay ı hi ç bi r pol i se (hadi k a y da de ğe r diy e li m) bi r c e za ve ri l me mi şti r.
C e za de rke n sade c e hapi s c e zası nı -k i bu da ol maz - k aste tmi y oru m.
Bu nu hak e de n bi r i şk e nc e c i sade c e hapi s c e zası y la de ği l , ay nı zama nda me sl e ği nde n dol ay ı e l de e tti ği tü m maddi hak l arı ndan, e me k l i l i ği nde n de me n e dil me l i di r. Oy sa 1 2 Eylü l v e ondan ç ok önc e l e ri (asl ı nda
tü m C u mhu ri ye t tari hi nde ), he rhangi bi r ge rek çe y le bi nl e rce i nsan c e za al dı ğı gi bi i şi nde n e di l mi ş v e tü m e me k l il i k hakl arı e l i nde n al ı nmı ştı r. Sabı k a k ay ı tl arı ne de ni yl e de y e ni i ş bu l ma i mk anl arı ortadan k a l dı rı l mı ştı r.
Bu gü n te rör örgü tü üy e si ol arak c e zası k e si nl e şen bi l me m hangi rü tbe de k i e mek l i bi r ask e ri n bı r ak ı n bu tü r şe y l e rde n mahru m e di l me si ni ,
y u rttaşl arı n v e rgi siy le al ı nan mi ly on dol arl ı k l oj manda otu rması de v l e t
garanti si y l e sağl anmak tadı r. Bu nu n hal e n böy l e d e v am e tme si ni n ne de ni de bü tü nü yl e Tü rki ye ’ni n si y asi ge l e neği ni n bir parç ası dı r.
Örne ği n 1 9 34 ’te başl ay an Tü rk mü zi ği y asağı 19 38 ’de gi de re k i şl e rl i ği ni y i ti rmey e başl adı ğı nda da önc e k i uy gul amanı n saç ma sa pan ol d u ğu söy l e nme di , söy l e nme z. Y asağı u y gul ay an k i şi o y asağı k al dı rdı ğı nda bi r l ü tuf gi bi su nar ve önc ek i yl e hiç bi r il gi si y ok mu ş gi bi y apar.
Gü nü n bi ri nde bi r şe y ge rç e k te n tü m y aptı rı ml arı y l a y asal aştı ğı nda v e
u y gu l andı ğı nda be l k i bu tartı şmal ar ar tı k anl amı n ı y i ti rmi ş ol ac ak tı r.
Anc ak o gü nl e ri n ne zama n ge l e c eği , hatta ge rç e k te n ge l i p ge l mey e c e ği k onu su da ne y azı k k i he nü z be li rsi zdi r.
İşte bu u zu n gi ri şte n so nra şöy l e bi r şe y di y e bi l me k ge re k i r: O hal de
topl u m k e ndi dav ranı ş k u ral l arı nı be l i rl e me hak kı na sahi p ol mal ı v e
şi dde ti re dde de n he r tü rl ü si v i l i taatsi zl i ği göste re bi l me l i di r. Bi r y a ndan da y asal arı n bu y önde de ği şme si iç i n mü c ade lesi ni sü rdü rme l i di r.
Y ü zle rce yı l dı r, he rhangi bi r bi çi mde de v le t(l e r)i n u y gu n gördü ğü bi r
k u ral ı sorgu l amay a başl amak bi l e oy u nbozanl ı k ol arak ni te l e nmi şti r .
4
Söz k onu su ol an de v l e tse , k arşı da k al anl ar y ı k ı c ıl ık tan anar şi stl i ğe , s atı l mı şl ı k tan v atan hai nl i ği ne k adar bi r sü rü tanı ma l ay ı k görü l ü r ve
ona göre de c e zal andı rı l ı rl ar. Ge ne l l ik le bu tü r su ç l amal ar i şe de y arar. Ç ü nk ü ç oğu k i şi ne de nli v atanse v e r ol d u ğu nu k anı tl amay a ç al ı şmak tan a sı l k onu y u sav u nmadan v azge ç e r du ru ma ge l i r. Oy sa i ste y e n
i ste di ği k adar bağı rı p ç ağı rsı n, a sı l ol anı g özde n u zak tu tmay a ç al ı ştı ğı
u nu tu l madan o s öy l e ml e ri mu hatap al m amak e n i y i si ol u rdu . Z ate n bu
k onu l arda ç ok k e si n tav ı n al a nl arı i k na e tme k , o nl arl a dal aşmak y e r i ne
daha or tal arda du ran ç oğu nl u ğu mu hatap al mak da ha anl aml ı gi bi ge l i y or bana.
Si v i l i taatsi zl i k he m k e ndi y önte ml e ri ni gel i şti rebi l i r, he m de de v l e t
bu anl amda söz k onu su de ği şi k li k le ri y apmay a zorl anabi l i r. Bu n u n
ge rçe k le şme y ec eği bi l i nse de bi r hak , dav ranı ş bi ç i mi ol arak i ste k s ü re k l i hal e ge ti ril e bi li r. E n bask ıc ı y öne ti ml e r bil e v arl ı k l arı nı y asal arl a
me şru l aştı rmay a ç al ı ştı k l arı na göre , bi zi m gi bi sı ra dan i nsa nl arı n y asal
dü ze nl e me l e ri i ste me le ri v e bu nu n i ç i n müc adel e etme l e ri sü re k li gü nde mde tu tu l abi li r. Örne ği n parl ame nte r dü zey de te msi l i mk anı na u l aşamamı ş dü şü nc e l e ri n parl ame nto dı şı mü c ade le y önte ml e ri ç ok a nl aml ı sonu ç l ara u l aşabi l i r.
Şi mdi ası l k onu y a döne l i m. E rme ni (bü yü k ) soyk ı rı mı nı n ü ze ri nde n
1 0 0 y ıl ge ç mi ş ol ac ak 2 0 15 ’te . Bü yü k soy k ı rı m di yoru m ç ü nk ü asl ı nda
1 8 0 0 ’le ri n sonu nda başl amı ş v e E rzu ru m (1 8 9 5 ), Adana (1 9 0 9 ) gi bi
bazı y e rl e rde de bi r öl ç ü de i şe k oy ul mu ştu soy k ı rı mc ı l ar. Ama
1 9 1 5 ’te ki v ahşe te u l aşamamı şl ardı .
Tü rk iy e ’ni n re smi ol arak bu soy k ı rı mı tanı ma sı v e sonrak i ge re k l i pr ose dü rü tak i p e tme si be k l e nme k te di r hal i y le . Ku şku su z bu ç ok öne ml i
v e ge re kl i di r. Mu hte me l e n de bi r bi çi mde bu k abu l e di l e ce k ti r. 20 1 5 ’te
ol masa da so nsu za k adar sü rme y e ce k ti r. Ama y i ne mu hte me l e n bu k abu l e tme , bi r ge rçe k li k te n ç ok l ü tu f hav ası na sok ul may a ç alı şı l ac ak tı r.
Ç ü nk ü de vl e ti n ge le ne ği ne başk a tü rl ü sü u y mazdı .
Bu rada ak l a gel e n başk a bi r soru v ar. Tü rk i ye C umhu ri y e ti tarafı ndan
y apı l may an v e hatta bu soy k ı rı mdan d ol ay ı , başt a soy k ı rı mı n soru ml u su T alat (1 8 7 4 -19 2 1 ) ol mak ü ze re bi rç ok k i şi y argıl anmı ş v e ç e şi tl i c e zal ar al mı şl ardı . İy i de k e ndi siy l e il gi si ol may an, başk a bi r de v l e ti n
y aptı ğı v e k abu l le ndi ği bu v ahşe ti Tü rk iy e C u mhu ri ye ti ne de n k abul
e tme k te bu de nl i zorl anı y or. Öy l e y a Tü rk iy e ’yi k u ranl ar zate n he m
i şgal k uv ve tl e ri ne he m de Osmanl ı i dare si ne k arşı mü c adel e e tme mi şl e r mi y di ? Son Osmanl ı padi şahı na v e y öne ti mi ne göre M ust afa Kemal
(1 8 8 1 -1 93 8 ) il e ark adaşl arı v atan hai ni de ği l le r miydi ?
İşte zu rnanı n tu haf se sl e r ç ı k ardı ğı y e r de bu rası dı r. Ç ü nk ü Kurt uluş
Savaşı ol arak 9 0 y ıl dı r anl atı l an ve topl u ma e mpoze e dil e n sav aş asl ı nda v e bi r bi ç i mde 1 91 5 ’i n dev amı y dı . 1 9 15 ’te bi r bu ç uk mi ly on i nsanı n
y ok e di l me si y le doru ğu na ul aşan bu i ş bi tme mi ş ti tabi i k i . Kı sa bi r
mol adan so nra -k i bu sü re ç te T alat v e bazı l arı y argı l andı -, y ani
1 9 1 9 ’dan i ti bare n he r nası l sa Anadol u v e Trak y a’da k al abi l mi ş öte k i
5
gay ri mü sl i mle ri n boğazl anması na de v am e di l di . Y ani görev sü rdü
1 9 2 3 ’te ki i l k e tabı n sonu na k adar de v am e tti . Tabi i 1 9 3 0 ’l ar, 1 9 3 8 ’le r,
1 9 5 0 ’le r v e 1 9 60 ’l ar gi bi sonrası da v ar. Ama şi mdi l i k ası l k onu mu z
bu nl ar de ği l . Du ru p du ru rke n v e e ğl e nce ol su n di y e bu k adar i nsan
y ok e dil me di hali y le . T opal Osman (1 8 8 3 -1 9 2 3 ) gi bi bu nu k e ndi si ne a rtı k e ğl e nce e de n bi rç ok k ati l de ol ması na k ar şı n, ası l soru n gay ri mü sl i ml e ri n mal v arl ı ğı nı n e l de ği şti rme si y di . Bu sü re ç te ç ok büy ü k bi r
se rmay e ni n y e ni sahi pl e ri taraf ı ndan k u ru l an y eni Tü rk iy e ay nı z amanda e n bü y ü k aç mazı nı da bağrı nda taşı dı /ta şı mak tadı r. Bu ndan
dol ay ı Tü rki ye ’ni n bu gü nk ü y öne ti c i le ri de önce k i le r gi bi soy k ı r ı m
ge rçe ği ni k abu l e tme ye ce k le rdi r. Ç ü nk ü artı k bu k abu l , k abu l e di l di ği
y e rde k al may ac ak tı r. Bi ri l e ri bu nc a mal mü l k ü n şi mdi k i m(l e r)i n e l i nde ol du ğu nu sorac ak tı r. Ki mbi l i r be l k i T alat ’ı n tüm böl ge l e rde ı srarl a
tu ttu rdu ğu ve büy ü k bi r i hti mal l e hal e n de v l e t arşi v l e ri nde bul u nan
e v rak l ar soru l may a, k u rc al anmay a başl ay ac ak tı r.
Bu nl ar hal i y l e de v le ti n (de ) i ç i nde n ç ı k ması ge reke n soru nl ardı r. Ama
bu soru l ar artı k daha si v i l boy u tl arda soru l mak tadı r, soru l may a de v am
e de ce k ti r.
Bü tü n bu nl arı n dı şı nda sade c e v e sade c e bu de nl i v ahşe te maru z k a l mı ş bi r h al k ı n ardı ndan i n sani g öre v ol arak y apı l abi l e ce k bi r şe y le r
ol mal ı dı r. Y azmal ar, be l gel e mel e r, anmal ar, hatı ral ar v e başk a bi rç ok
şe y y apı l abi l i r, y apı l ı y or da.
Be ni m ak l ı ma ge le n i se Nazi döne mi nde k i soy k ı rımı n ana he de f i ol an
Y ahu di l e re (ve başk a gru pl ara) i l i şk i n bu gü n Al many a başt a ol mak
ü ze re tü m Av ru pa’da y apı l anl ardı r.
E v e t, bu k adar rahatl ı k ye te r he rk e se . Made m bu rahatl ı k dü şü ndü rme y e y e tmi y or, o hal de bi r bi ç i mde rahatsı zl ı k ve rme l i i nsanl ara. Bu
rahatsı zl ı k Al many a’da 1 ş öy l e v e ril me k te di r: So y k ı rı mı hatı rl atmak
amac ı y l a e v le ri n önü nde k i k al dı rı ma, ç oğu nlu k l a Y ahu di le ri n ol mak
ü ze re orada y aşamı ş v e bi r biç i mde Nazil e ri n ku rbanı (ör ne ği n Rom al ar) ol anl arı n i si ml e ri , doğu m ve öl ü m tari hl e ri , ne re de ve nasıl öldürüldüklerine ilişkin bilgilerin bulunduğu pirinç levhalar/kal dırım taşları
yerleştirilmektedir.
Kare bi r k al dı rı m taşı öl çü l e ri nde 2 v e adı »Stol pe rst e i n« ol an bu l e v hal arı n amac ı da adı y l a özde şti r. »Stol pe rste i n« ayağ a t akı lan t aş y a da t ökez let en t aş anl amı na ge l mek te di r.
1
Bu proje Alm any a’da b aşl atı lm asın a ve ağ ırlı kl a Al m anya’d a yür üt ülmes ine
rağmen A vrup a’nın birç ok ül kes inde de h aya t a geçme kte dir. Şu an a kadar tü m
Avru pa’d a ya kl aşı k 45. 000 »Sto lperste in« yerleşt iril miş tir.
Günter De mni g adl ı san atç ının b aşl at tığı b u projeye il iş kin web say fas ında ayrı ntılı bilg iler b ulu nm aktad ır. www.st olpers teine.eu (Si teni n dili ş imdi li k sadece
Alma nca ve İngil izcedir.)
2
Tam ö lçüler: 96x96x 100 mm.
6
Bu asl ı nda i yi bi r e msal te şk il e de bi l i r Tü rki ye ’de y aşananl ara. Böy l e l i k le sadec e bil i ne n ve te spi t e di l e n de ğil vi c danıy l a he sapl aşabi l e ce k
bi rç ok i nsanı n da b azı şe y l e ri hatı rl aması na v e y a e n azı ndan bazı soru
i şare tl e ri ni n ortay a ç ı k ması na y ardı mc ı ol abi l i r. Be l ki v i c danı nda v e
gözü nde bi r di ke n ol abi l i r. Ge l i n bi z de »tök e zle te n taş« y e ri ne »v i c dan taşı « y a da »v i c dan di k e ni « di ye l i m. Y a da he rk e s ke ndi ne göre bi r
i si m, bi r k av ram dü şü nsü n.
Al many a’da bi r sok ak ta bu l u nan bu tü r örne k l e rden bi ri si şöy l e di r:
Fotoğr af: B. Karadeniz
Bu nl ara i li şk i n şu bi lgi le r bu lu nmak tadı r:
Bu rada 1 8 95 doğu ml u L eo M ar x
y aşı y ordu .
1 9 4 2 ’de Ri ga topl ama k ampı na
gönde ri l di .
1 9 4 2 ’de k atle di l di .
Bu rada 1 9 0 1 doğu mlu Else M ar x
y aşı y ordu .
1 9 4 2 ’de Riga topl ama k ampı na
gönde ri l di .
1 9 4 4 ’te Stu tthof topl ama k a mpı nda k atl e di l di .
Bu rada 1 9 2 7 doğu ml u Ruht M ar x
y aşı y ordu .
1 9 4 3 ’te Sobi bor t opl ama k ampı na gönde ri l di .
1 9 4 3 ’te k atl e di l di .
Bu rada 1 93 1 doğu mlu G er da M ar x
y aşı y ordu .
1 9 4 3 ’te gönde ri l di ği Sobi bor to pl ama k ampı na gönde ri l di .
1 9 4 3 ’te k atl e di l di .
Anl aşı l ac ağı gi bi 2 ç oc u kl u bi r ail e y ok e dil mi ş. Ç oc u kl arı n bi ri 1 6 ,
öte k i 1 2 y aşı nda.
7
Al manc a »de por ti e re n« k e l i me si ni n k arşı lı ğı t eh ci r di r. Te hc i r e di le n i nsanl ar ge ne l l i k le bi rbi ri nde n ay rı l arak y a götü rüldü k le ri ye rde y a da
başk a bi r to pl ama k am pı na ak tarı l arak orada öl dü rü l me k te y di . 3 Di k k at
e di l i rse k adı n ve e rk e k bi rbi ri nde n ay rı l dı ğı gi bi ç oc u kl arı n da daha
başk a bi r y e re götü rü l dü k le ri görül ec e k ti r. Çü nkü sav aşı n ortal arı na
doğru artı k öl dü rme k tü mü y le bi r sanay i se k tör ü ne dönü şmü ş , e n hı zl ı
v e e n az artı k bı rak arak öl dü rme k i ç i n sanay i gel i şti ri l mi şti .
Osmanl ı döne mi nde n i ti bare n soy k ı rı m (v e y a de vamı u y gul ama) anl amı nda he rhangi bi r bi ç i mde öl dü rü le n i nsanl arı n y aşadı ğı y e rle rde
böy l e si i şare tl e r k onabi l i r. Böy l el i kl e he m o i nsanl ara i l i şk i n bi r h atı r(l atm)a, he m de be l k i c anl arı al ı nan bu i n sanl ar ı n mal l arı nı n da n e re l e re gi tti ği ne il i şk i n soru i şare ti y aratmay a y ardımc ı ol abi l i r.
Tabi i sade c e öl dü rül e nl e r de ği l , ye ri nde n yu rdu ndan e di l e n i nsanl ar
i ç i n de ay nı i şare tl e r k onmal ı ve bi l i niy orsa ak ı be tle ri be li rti l me li di r.
Sonra da bu sü re ç daha ge ni şl e ti l i p gü nc e l le şti ri l ir. De rsi m’de n tu tu n
da Maraş’a, oradan 1 2 E y lü le , oradan Kü rdi stan’d a k ay be dil e n bi nl e rc e i nsana k adar, daha ç ok i ş v ar.
3
Bu topl am a kam pl arını çoğ u sadece öld ürme a maç lı değil di. İl k anl a mda tehc ir
edilen ins anl ar öl üm üne ça lışt ırıl ırdı. Z aten b irçoğu bu zora ki ç alış tırm a sır asında h aya tın ı kaybederdi. (Bu d uru m Er meni s oykır ı mı sürec inde de ayne n
böyle işle miş ti. Bu ko nuy u baş ka bir za ma n ayrı ntı lı ele alac ağı m .) S a vaş ın il k
yıllar ında bu yön tem ağır lı kt aydı. D ah a s onra, öldür me işlem leri ta m b ir e ndüstri haline ge tiri lince i şleri b it(iri l)enler as ıl y ok e tme kamp ları na
(Vernich tung slager ) gö nderilme kteydi. Al many a’nın değiş ik yerler inde 30 kadar
ana topl am a ve yo k et me kamp ı bu lun ma ktaydı. Anc ak A usch wit z -Bir kena u b aşta o lm ak üzere b unl arın beş tanesi (tümü ş u anki Pol o nya sın ırlar ı içindedir )
bütünüy le yo k etme am açlıydı.
8
Download

Yazıyı pdf olarak indirebilirsiniz.