11/2013
Nr ind. 356425
EUROPA BEZ BARIER
– DZIAŁALNOŚĆ ZAWODOWA W UE
PODŁOGÓWKA
BEZ BŁĘDÓW
SERWIS
WENTYLATORÓW
15,50 zł
(w tym VAT 5%)
Reklama
www.polskiinstalator.com.pl
Patronat Polskiej Korporacji Techniki Sanitarnej, Grzewczej, Gazowej i Klimatyzacji
Nakład 2500 egz.
Czytaj
nas
w 2014!
PRENUMERATA
ROCZNA
Prenumerata:
145 zł
116 zł
• drukowana
• cyfrowa
• pakietowa (drukowana + cyfrowa)
261 zł 185 zł
Źródło profesjonalnej wiedzy
dla fachowców.
Zamów prenumeratę
• wypełniając formularz na stronie: www.e-czasopismo.pl
• e-mailem: [email protected]
• telefonicznie: 22 678 38 05
SPIS TREŚCI
11/2013
Szanowni Państwo
FORUM, OPINIE, POLEMIKI
Szczególnie miły to moment, gdy
późną jesienią czuje się wiosenny powiew. Jednak nie o pogodę
tym razem chodzi, choć i ona była
ostatnio szczególnie łaskawa, ale
o potwierdzone statystykami symptomy ożywienia sytuacji gospodarczej w Polsce, a przynajmniej wyhamowania tendencji spadkowych.
Konsekwentnie poprawiają się też
nastroje konsumenckie, co z pewnością przekłada się na wzrost
obrotów w branży. Być może pozwoli to na bardziej optymistyczne prognozy przy planowaniu budżetów i działań na przyszły rok,
pomimo że wiele firm, zwłaszcza tych borykających się z zatorami
w płatnościach czy brakiem środków inwestycyjnych, musi w tych
planach uwzględnić także trudny okres przejściowy.
Podtrzymanie wciąż kruchego optymizmu wymaga konkretnych i szybkich działań, programów rządowych, które wspomogą
nakręcanie koniunktury. Nadzieję w tym zakresie daje przygotowywany przez NFOŚiGW system wsparcia dla energetyki rozproszonej
z alternatywnych źródeł energii – Prosument, a także nowe podejście do kwestii termomodernizacji budynków, poniekąd wynikające z zaleceń Unii Europejskiej. To właśnie w istniejącej substancji mieszkaniowej upatrywany jest ogromy potencjał w zakresie
poprawy efektywności energetycznej w budownictwie. Podkreślała
to niedawno Prezes NFOŚi GW, zapewniając jednocześnie, że nowe
procedury związane z finansowaniem inwestycji będą bardziej klarowne i pozbawione nadmiernych regulacji.
Bardzo ważnym efektem dobrego przygotowania i wdrażania
takich programów może być ogólne ożywienie gospodarcze –
ze względu na wpływ koniunktury w budownictwie na ruch
w innych branżach. Jest to więc także sposób na zdecydowaną poprawę sytuacji na rynku pracy i zredukowanie bezrobocia. O kolejnych działaniach podejmowanych przez UE, które
mają wspomóc rynek pracy, ułatwić prowadzenie działalności
gospodarczej i ograniczyć bariery w wykonywaniu zawodu, mogą
Państwo przeczytać w tym numerze PI w wywiadzie udzielonym
przez Włodzimierza Szymczaka, prezydenta elekta Europejskiej
Rady Inżynierów Budownictwa.
Zapraszam do lektury
Joanna Jankowska
redaktor naczelna PI
Lubię to!
Czasopismo „Polski Instalator” współpracuje z:
4Europa bez barier, czyli o swobodzie świadczenia usług w budownictwie
i uznawaniu uprawnień. Wywiad z Włodzimierzem Szymczakiem,
prezydentem elektem Europejskiej Rady Inżynierów Budownictwa (ECCE)
8Instalator potrzebny od zaraz. Eksport usług na rynki europejskie
– Dominika Dynia
TARGI/KONFERENCJE
10
10
11
11
Dobre perspektywy dla gazu płynnego (AmeriGas Polska)
20-lecie działalności firmy Franke w Polsce
Wszystkie innowacje branży OZE pod jednym dachem (Renexpo Poland)
Czas na wsparcie pomp ciepła! (PORT PC)
INSTALACJE GRZEWCZE
12 Błędy w wykonaniu ogrzewania podłogowego – Karol Chołuj
17Eliminacja błędów montażowych i eksploatacyjnych kotłów
na paliwa stałe – Marek Kroczek
20 Pomiary temperatury i ciśnienia w instalacjach
22 Ogrzewanie podłogowe Thermorama
WARSZTATY INSTALATORA OZE
24 Przeglądy i konserwacje instalacji solarnych – Jakub Pawłowicz
DORADCA ENERGETYCZNY
28 Analiza kosztów budownictwa pasywnego – Maciej Danielak
30Izolacja termiczna instalacji sanitarnych w aspekcie HVAC
– Maciej Danielak
WENTYLACJA I KLIMATYZACJA
34Procedura uruchamiania oraz obsługi bieżącej wentylatorów
– Dike Błocka
38 Instalacja ppoż. w budynku wysokim z atrium – Jacek Szumski
INSTALACJE SANITARNE
42 Kiedy powstają wyziewy z kanalizacji – Jerzy Janicki
INSTALACJE ZEWNĘTRZNE
44Zasilanie awaryjne instalacji. Włączanie źródła awaryjnego w istniejący
układ oraz przełączanie źródeł zasilania – Stefan Przeworski
48 Nowoczesne systemy kanalizacji ciśnieniowej – Arkadiusz Wolnik
PRAWO I FINANSE
51Wysokie koszty i malejąca liczba beneficjentów efektem prac
legislacyjnych dotyczących odnawialnych źródeł energii
52Firmy instalacyjne w specjalnej strefie ekonomicznej. Zezwolenie
na prowadzenie działalności w SSE – Przemysław Gogojewicz
54Zmiany w ustawie o zamówieniach publicznych. Korzyści dla
instalatorów wykonawców i podwykonawców – Przemysław Gogojewicz
Z ŻYCIA BRANŻY
19, 50, 57 Warto wiedzieć
58 Nowe urządzenia na rynku
www.polskiinstalator.com.pl
3
Forum, opinie, polemiki
Europa bez barier
– czyli o swobodzie świadczenia usług w budownictwie
i uznawaniu uprawnień
Wywiad z Włodzimierzem Szymczakiem, prezydentem elektem Europejskiej Rady Inżynierów Budownictwa (ECCE)
– Czy w Polsce można wykonywać zawód
inżyniera, nie należąc do Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa (PIIB)?
– Można, tylko bez praw do sprawowania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie,
czyli do bycia np. kierownikiem budowy, inspektorem nadzoru albo zajmowania innych istotnych stanowisk, które wymagają samodzielnego
podpisu pod dokumentami.
– Co zatem jest potrzebne do wykonywania
zawodu inżyniera w pełnym zakresie?
– Trzeba mieć odpowiednie uprawnienia budowlane, które w obecnym stanie prawnym uzyskuje
się tylko przez Izbę, a także stosowne ubezpieczenie. W poprzednich latach uregulowania były
inne, dlatego te zasady dotyczą głównie młodych inżynierów po studiach. „Stare” uprawnienia, które przechodziły różne koleje losu, oczywiście nadal zachowują swoją moc.
– W branży instalatorskiej jest wielu fachowców bez wyższego wykształcenia technicznego, absolwentów innych kierunków lub
techników. Czy dla nich Izba jest zamknięta?
– Dla nowych osób tak, bo obecnie przynależność do Izby wiąże się z wymogiem posiadania
wyższego wykształcenia technicznego w odpowiednim kierunku. Proszę jednak nie wyciągać
z tego wniosku, że dziś, aby być dobrym fachowcem, trzeba być inżynierem z uprawnieniami albo
że sama przynależność do Izby stanowi o potencjale zawodowym. Znam wielu instalatorów bez
wyższego wykształcenia, którzy świadczą usługi
na najwyższym poziomie, a prowadzone przez
nich firmy zdobyły świetną renomę. Dodam też,
że ze względu na historyczne uwarunkowania
prawne, członkami PIIB jest dziś spora grupa techników i nikt im tych praw nabytych nie odbierze.
Oni też mają uprawnienia, zdobyte wcześniej, ale
oczywiście w ograniczonym zakresie.
– Porozmawiajmy o honorowaniu uprawnień
zawodowych w innych krajach. Dziś na ich
automatyczne uznanie nie może liczyć nawet
inżynier delegowany przez swojego pracodawcę do realizacji inwestycji za granicą.
– Taki inżynier musi przejść przez odpowiednie
procedury i spełnić wymagania danego kraju
co do tymczasowego pozwolenia na pracę, ale
są pewne ułatwienia wynikające bezpośrednio
z Traktatu o Utworzeniu Wspólnoty Europejskiej.
Jest możliwe pełnienie samodzielnych funkcji
technicznych w budownictwie w ramach świadczenia usług transgranicznych. Obecnie każda
z naszych okręgowych izb inżynierów budownictwa ma wiele takich przypadków. Współpraca transgraniczna funkcjonuje w obie stro-
Włodzimierz Szymczak
Absolwent Wydziału Inżynierii Sanitarnej i Wodnej Politechniki
Warszawskiej (1979 r.), specjalizacja ogrzewnictwo, ciepłownictwo,
wentylacja i klimatyzacja. Członek Mazowieckiej Okręgowej Izby
Inżynierów Budownictwa, Krajowej Rady PIIB oraz Komisji ds.
Współpracy z Zagranicą. Od ponad trzech lat narodowy delegat
Polski w Europejskiej Radzie Inżynierów Budownictwa (ECCE), rok
temu powołany do jej zarządu na stanowisko prezydenta elekta –
stanowisko prezydenta obejmie w 2014 r.
4
ny, czyli firmy zagraniczne, które budują coś
w Polsce, starają się przez nasze izby o tymczasowe pozwolenia na pracę dla swoich inżynierów na konkretnej budowie, podobnie robią
firmy polskie, tyle że występują do organizacji
będących odpowiednikiem PIIB w danym kraju.
Odbywa się to na zasadzie uznawania kwalifikacji i uprawnień delegowanych inżynierów.
Sprawdzane jest też posiadanie ubezpieczenia,
które musi obejmować pracę za granicą.
– Gdy spotkaliśmy się rok temu mówił Pan
o przygotowaniach do wprowadzenia tzw.
europejskiej karty inżyniera, która bardzo
ułatwi polskim inżynierom podejmowanie
pracy w zawodzie na terenie różnych krajów
UE. Czy pomysł już się wyklarował i na jakim
etapie są prace?
– Ta karta czy raczej legitymacja ma ułatwiać
mobilność zawodową inżynierów i uznawanie
ich kwalifikacji, niezależnie od miejsca pochodzenia, wykształcenia i pracy na terenie Unii. Są
już konkretne ustalenia w tej sprawie, ale ponieważ temat obejmuje wiele aspektów, sporo jest
jeszcze do zrobienia. Przede wszystkim wzajemne uznawanie kwalifikacji zawodowych inżynierów budownictwa przez różne kraje członkowskie Unii pociąga za sobą konieczność
ujednolicenia standardów ich kształcenia – chodzi o ekwiwalentność programów nauczania
oraz ustalenie i wprowadzenie w życie minimów
programowych na uczelniach technicznych.
Proces ten został zapoczątkowany Deklaracją
Bolońską w 1999 r. i będzie się toczył równolegle do działań związanych z wprowadzeniem
w życie wspomnianej legitymacji. Kolejna sprawa to stworzenie ogólnoeuropejskiego systemu
informatycznego, w którym będą rejestrowane kwalifikacje i osiągnięcia zawodowe każdego inżyniera. Legitymacja ma umożliwić wgląd
do tego systemu z dowolnego miejsca i potwierdzenie historii zawodowej każdego inżyniera.
Polski Instalator 11/2013
Forum, opinie, polemiki
A odpowiadając na pytanie o etap przygotowań
– prawdopodobnie pod koniec tego roku lub
na początku 2014 r. wejdzie w życie nowelizacja
dyrektywy unijnej w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych (2005/36/WE – przyp. red.).
Jednym z najważniejszych elementów tej nowelizacji jest tzw. europejska legitymacja zawodowa (ELZ), która będzie wydawana osobom
wykonującym tzw. zawody regulowane. ELZ
ma uprościć uznawanie ich kwalifikacji zawodowych i zwiększyć skuteczność tej procedury
dla specjalistów, którzy zamierzają wykonywać
zawód regulowany w innym państwie członkowskim, w którym dany zawód podlega regulacji. Nie da to jednak bezpośredniego dostępu
do rynku pracy w danym kraju. Trzeba będzie
jeszcze dopełnić odpowiednich obowiązków
rejestracyjnych i wykazać się znajomością języka danego kraju. Legitymacje zawodowe będą
wydawane po upływie okresu przewidzianego na wdrożenie dyrektywy – przypuszczalnie
na początku 2016 r.
58 Zgromadzenie Ogólne ECCE Nikozja, październik 2013. Prezydium Zgromadzenia: prof. Fernando Branco (prezydent), Gorazd Humar (były
prezydent), Włodzimierz Szymczak (prezydent elekt) oraz Sekretarz Generalna Maria Karanasiou
ny w ramach tej dyrektywy. Jest za to duże prawdopodobieństwo, że wszystkie pójdą to kosza.
Oczywiście, w tym sensie, że stracą znaczenie
i będą tylko lokalnymi zbiorami informacji.
złożonej z 28 poszczególnych elementów oraz
będą określone odpowiednie poziomy kompetencji: kto może do sieci wprowadzać nowe
informacje, kto dokonywać zmian danych, a kto
tylko je odczytywać.
– Rozumiem, że trwają już prace nad stworzeniem ogólnoeuropejskiego systemu gromadzenia informacji zawodowych?
– Tak i nabierają tempa, bo swoboda świadczenia
– Co mówi wspomniana przez pana dyrekpracy na terenie Unii jest jednym z priorytetów,
tywa na temat sposobu zbierania informacji
– Wspomniał Pan, że uznawanie kwalifikacji
a do tego muszą być zapewnione odpowiednie
o przebiegu kariery zawodowej?
zawodowych pociąga za sobą konieczność
narzędzia. Życie nie znosi próżni, dlatego coraz sil– Informacje te będą zbierane przez lokalne/
wyrównania poziomu edukacji w krajach UE.
niejsze są tu różne oddolne ruchy. Kilka organizakrajowe organizacje. Oczywiście, to ma być
To chyba dużo trudniejsze zadanie niż stwocji europejskich próbuje na własną rękę stworzyć
przede wszystkim zadanie rządu każdego z krarzenie bazy danych?
coś na kształt legitymacji zawodowej inżyniera
jów członkowskich, który powierzy je wybranej
– To jest strasznie skomplikowany i pracochłon– taką kartę typu professional ID, niezupełnie spójorganizacji. W Polsce być może PIIB. Ta organiny proces. Trzeba jednak przez niego przejść,
ną z tym, co Unia proponuje. Na przykład FEANI,
zacja będzie odpowiedzialna za wprowadzenie
aby można było uznać, że po skończeniu stuskupiająca organizacje
diów inżynier cypryjski
inżynierskie z wielu branż Europejska legitymacja inżyniera i europejska spółka prywatna to niezbędne jest w danej specjalności
i z różnych krajów, od jakichś elementy przyszłego, jednolitego rynku europejskiego. Mają ułatwiać mobil- tym samym, co angielski,
dwóch lat działa w tej dzieność zawodową oraz upraszczać procedury związane z uznawaniem kwalifika- a ten z kolei tym samym,
dzinie. Ma już gotowy sysco polski czy niemiecki. Są
cji zawodowych, świadczeniem pracy czy prowadzeniem działalności gospo- zarówno organizacje krajotem informatyczny, ma też
darczej na terenie Unii.
wzór legitymacji przypomiwe, jak i europejskie, które
nającej, powiedzmy, prawo
działają na rzecz procesu
jazdy. Teraz organizowana jest sieć gromadzenia
danych, np. o przebiegu studiów, specjalizacji,
bolońskiego, jednak ustalenie wspólnej platforinformacji o każdym z inżynierów. W tym kierunpraktykach, uprawnieniach zawodowych, ubezmy programowej dla różnych uczelni, cieszących
ku działają też Hiszpanie, Francuzi, Niemcy – tyle
pieczeniu czy doświadczeniu danego inżyniera
się przecież pewną autonomią, a przynajmniej
że każdy na poziomie narodowym. Pomysł zbuw realizacjach, a także za ich bieżące uaktualniaminimów programowych, z natury rzeczy nie
dowania własnego systemu, typu professional ID
nie. Te krajowe zbiory danych staną się częścią
może być proste.
pojawił się także w Europejskiej Radzie Inżynierów
europejskiego systemu informatycznego.
Jest jeszcze drugie zagadnienie związane z eduBudownictwa (ECCE), do której należą organizacje
kacją i potrzebami rynku europejskiego. Chodzi
inżynierskie z 26 krajów, w tym PIIB. Byłem mu
– Kto będzie zarządzał tym systemem?
o wdrożenie systemu permanentnego kształprzeciwny, bo uważam, że skoro mamy już dyrek– Można się spodziewać, że każdy z członków
cenia po uzyskaniu dyplomu oraz weryfikacji
tywę unijną, to nie ma żadnej gwarancji, że któryś
UE będzie odpowiadał za swoją, krajową część
poziomu wiedzy i doświadczeń zawodowych.
z systemów wymyślonych przez te organizacje
systemu. Zapewne zostanie przy tym stworzoŚwiat szybko się zmienia w poszczególnych
będzie przez Unię zaadaptowany i upowszechniony jednolity system zabezpieczeń dla całej sieci
aspektach technicznych. Co chwilę ktoś coś
www.polskiinstalator.com.pl
5
Forum, opinie, polemiki
odkrywa, próbuje potem to wdrożyć i naprawdę
teraz trzeba się stale dokształcać. Do końca przyszłego roku ECCE ma więc przedstawić odpowiedni projekt systemu kształcenia podyplomowego. Z grubsza będzie on polegał na tym,
że każdy inżynier dyplomowany będzie otrzymywał punkty za różne dziedziny aktywności
edukacyjnej i co jakiś czas będzie musiał zgromadzić określoną liczbę punktów, aby utrzymać
się w kursie zawodowym. W PIIB także toczą
się prace nad podobnym systemem kształcenia
podyplomowego. W ramach projektu realizowanego przez ECCE chcielibyśmy ujednolicić
wymogi w tym zakresie, aby były porównywalne
w skali europejskiej.
sie w obszarze UE. Mielibyśmy zatem prawnie
zdefiniowaną firmę, której domem i miejscem
rejestracji byłaby Europa, a nie Polska czy Francja. Ta firma nie musiałaby otwierać oddziałów w każdym z krajów, bo działałaby zgodnie
ze wspólnym unijnym prawem. To powinno
wiele rzeczy ułatwić, ale zobaczymy, jak sprawa
się rozwinie. Jest bowiem szereg kontrowersji
dotyczących m.in. statutu tej spółki – jak wiadomo każdy kraj ma w tej kwestii inne prawodawstwo i trzeba jakoś wypracować konsensus.
Na przykład istotna różnica zdań co do wielkości kapitału zakładowego na długi czas przyblokowała prace nad projektem. Jedni uważali,
że to powinno być 50 tys. euro, inni, wśród nich
– Obecnie deliberowane są np. zmiany w dyrektywie dotyczącej zamówień publicznych, m.in.
w celu ułatwienia dostępu do zamówień małym
i średnim firmom. W 2009 r. UE przyjęła specjalną
politykę w sprawie takich firm (Small Business Act
for Europe), określając w niej specyficzny kodeks
postępowania. I to jest zasadnicza kwestia, bo tak
naprawdę chodzi o wyrównanie szans rynkowych
małych i średnich przedsiębiorstw wobec dużych
partnerów oraz maksymalne uproszczenie otoczenia prawno-administracyjnego, w którym firmy te
muszą funkcjonować. Pozwoliłoby to uwolnić ten
ogromny potencjał, jaki w nich drzemie, bo należy pamiętać, że ponad 95% firm budowlanych
w Europie zatrudnia mniej niż 20 pracowników.
– Punktowane będą działania praktyczne,
czy też odbycie szkoleń i kursów?
– Te aktywności to np. szkolenie e-learningowe,
szkolenie face to face, uczestniczenie w szkoleniu jako wykładowca, studia podyplomowe,
publikacje w prasie technicznej i naukowej czy
prenumerowanie prasy fachowej – aktywności
jest kilkadziesiąt, każda indywidualnie przeliczana
na odpowiednią liczbę punktów. Dane te będą
mogły być przekazywane do przyszłego systemu
informacji o inżynierach. Myślę, że niezależnie
od tego, jakie intencje będą mieli inżynierowie
uczestniczący w takim systemie oceny, czy głównym ich celem będzie poszerzenie wiedzy, czy
tylko zebranie punktów, to sam udział w tych
aktywnościach przyniesie wymierny pożytek.
– Czy koszty szkoleń i innych działań warunkujących karierę zawodową inżynierów będą
wliczane w koszty prowadzenia działalności?
– To jest już pytanie nie do mnie, tylko do Ministerstwa Finansów. Oczywiście, to byłoby logiczne, bo to są koszty uzyskania przychodu, warunek funkcjonowania w zawodzie, ale decyzja
w tej sprawie nie należy do nas.
– Jednym z pomysłów związanych z europejskim jednolitym rynkiem, służącym mobilności zawodowej, jest też powołanie tzw. europejskiej spółki prywatnej.
– Ta sprawa jest w toku. Obecnie, gdy ma się
firmę zarejestrowaną np. w Polsce, a chce się
prowadzić działalność w innym kraju Unii, trzeba spełnić szereg wymogów, m.in. dostosować
działalność do przepisów prawa handlowego
obowiązujących w tym kraju. Aby temu sprostać, powołuje się do życia spółki-córki. Idea
europejskiej spółki prywatnej to ujednolicenie
uwarunkowań formalnoprawnych w tym zakre-
6
Zgromadzenie Ogólne ECCE Lizbona, maj 2013. Podpisanie porozumienia o współpracy między ECCE a Japońskim Stowarzyszeniem Inżynierów
Budownictwa. Siedzą od lewej: prezydent ECCE prof. Fernando Branco, prezydent JSCE Takehiko Ono, prezydent elekt ECCE Włodzimierz Szymczak;
stoją pozostali członkowie zarządu ECCE i delegacji japońskiej
i ja, że 1 euro. Wielkość tego kapitału ma bowiem
niewielki związek z realnym poziomem zaufania
do firmy, choćby dlatego, że wartość wielu inwestycji realizowanych przez firmy jest dużo wyższa
niż ich kapitał zakładowy. Takie sprawy powinno
się regulować przez odpowiednie ubezpieczenie. Tymczasem windowanie wartości kapitału zakładowego to tworzenie kolejnej bariery,
szczególnie dla wielu mniejszych firm, których
zwyczajnie nie będzie stać na rejestrację europejskiej spółki prywatnej. Mam jednak nadzieję,
że finalnie nawet jednoosobowa firma będzie
mogła mieć status takiej spółki.
– Zapytam więc o działania na rzecz ochrony
interesów małych i średnich firm budowlanych na rynku europejskim.
– Do czasu nowelizacji tej dyrektywy raczej
nie można więc liczyć, że w polskim prawie
zamówień publicznych, w ostatnich latach
tak często krytykowanym, zostaną dokonane
jakieś większe zmiany?
– Tak mi się wydaje. Ale problemy z zamówieniami
publicznymi są nie tylko w Polsce, przy czym podstawowy to kryterium najniższej ceny. Choć wszyscy zainteresowani niby zdają sobie sprawę, że jak
coś kosztuje najtaniej, to nie może być najlepsze,
to dotychczas nie udało się tej sprawy rozwiązać
w sposób systemowy. Jeśli chodzi o wspomnianą dyrektywę, to na razie poszczególne państwa
przedstawiły swoje problemy i oczekiwania. Mamy
więc jakiś punkt wyjścia do dyskusji. Proponuje się
np. dyskwalifikowanie ofert, które są o 50% tańsze
niż średnia cena wszystkich złożonych ofert. I teraz
Polski Instalator 11/2013
Forum, opinie, polemiki
pytanie: czy to powinno być 50 czy 20%? Bo jeżeli
zysk oferenta z reguły nie przekracza 10%, a jakaś
oferta będzie aż 50% tańsza, to przecież nadal
będziemy przyzwalać na brnięcie w złym kierunku. Tymczasem państwo nie może zachowywać
się na rynku jak paser, nie zwracając uwagi na fakt,
że nabywa dobra lub usługi np. za 50% ich rzeczywistej wartości rynkowej. Państwo pierwsze
powinno pilnować uczciwych i czystych reguł gry.
Może trzeba zrobić tak, jak było w Polsce przed
wojną: solidny kosztorys inwestorski, odpowiednie
widełki (np. +/-10% od kosztorysu inwestorskiego)
i wszystkie oferty, które się w tych widełkach nie
mieszczą, powinny być odrzucane.
– Minie jakiś czas zanim te wszystkie instrumenty ujednoliconego rynku europejskiego,
o których mówimy, zaczną funkcjonować.
Tymczasem kryzys ostatnich lat szczególnie
dotknął branżę budowlaną. Potrzebne są
działania na już.
pracy i ok. milion inżynierów. Oczywiście, dzisiaj
te dane będą nieco inne, kryzys zrobił sobie, ale
to nie zmniejsza rangi i potencjału branży liczonego na blisko 10% europejskiego GDP. Policzono
też, że każdy funt zainwestowany w budownictwo
Budownictwo nie generuje problemów – jest lekarstwem na kryzys. I dziś
wszyscy, którzy stanowią prawo unijne, doskonale zdają sobie już sprawę,
że bez publicznych inwestycji w budownictwo nie załatwi się wielu spraw:
zmniejszenia bezrobocia, wzrostu efektywności energetycznej czy dochodu
narodowego poszczególnych państw.
daje skutek ekonomiczny o trzykrotnie większej
wartości, a inwestycje te powodują ruch w wielu
innych branżach powiązanych. Dziś wszyscy, którzy
stanowią prawo unijne, doskonale zdają więc sobie
sprawę, że bez rozwiązania problemów na rynku
budowlanym w Europie i bez publicznych inwestycji w budownictwo, nie załatwi się wielu spraw:
Światowe Forum Inżynierów Lublana, wrzesień 2012; od lewej: Gorazd Humar (ECCE), Włodzimierz Szymczak (ECCE), Adel Al-Kharafi (prezydent
Światowej Federacji Organizacji Inżynierskich WFEO), Vassilis Economopoulos (specjalny doradca prezydenta WFEO)
– To prawda, tym bardziej, że potencjał branży,
także w zakresie przezwyciężania kryzysu w innych
dziedzinach gospodarki jest ogromny. Podkreśla to m.in. European Construction Forum (ECF
– zgromadzenie, w ramach którego cztery razy
w roku spotykają się przedstawiciele najbardziej
wpływowych organizacji europejskich związanych z budownictwem, w tym ECCE; przyp. red.).
W manifeście ECF, wydanym w 2010 r., sektor
budowlany w Europie, obejmujący wiele małych
i średnich przedsiębiorstw, został opisany liczbami: to ok. 1,2 bln € obrotów rocznie, 15 mln miejsc
www.polskiinstalator.com.pl
waż ograniczenie się pod względem wymogów
efektywności energetycznej tylko do nowych
budynków, czyli kilku procent substancji mieszkaniowej, jak by się nie starać – da znikomy efekt,
ale gdy dobierzemy się do pozostałych ponad 90
zmniejszenia bezrobocia, wzrostu efektywności
energetycznej czy dochodu narodowego poszczególnych państw. Coraz częściej też się podkreśla,
że budownictwo absolutnie nie jest problemem,
lecz skutecznym lekarstwem na kryzys.
Koresponduje z tym nowy program unijny, który
już się przeniósł do Polski. Niedawno nasz premier oświadczył, że rusza wielki program renowacji i modernizacji starych zasobów budowlanych. Polska przeznaczy na ten cel 6 mld zł
plus stosowna część pieniędzy pozyskanych
z UE. Jest w tych działaniach dużo logiki, ponie-
procent, korzyści z pewnością będą widoczne.
Ten program ma mocne powiązanie z dyrektywą o charakterystyce energetycznej budynków, która zakłada, że po 2020 r. w Europie
nie ma prawa powstać budynek inny, niż tzw.
blisko zero energetyczny. Wymóg dotyczy też
budynków poddawanych większym, kapitalnym
remontom, o czym nie wszyscy pamiętają – taki
remont będzie musiał mieć cechy poprawienia efektywności energetycznej obiektu, którego
dotyczy. Oczywiście, w już istniejących budynkach są pewne ograniczenia i fizyczne fakty
dokonane, których nie da się pominąć, dlatego
dopiero czas pokaże, na ile w przypadku takich
inwestycji uda się zbliżyć do formuły „nearly
zero”. To nowe, ogromne wyzwanie dla twórców
nowych materiałów oraz technologii budowlanych i instalacyjnych, właśnie na już.
2020 rok wydaje się odległy, ale proszę pamiętać,
że zgodnie z tą dyrektywą do kwietnia przyszłego roku wszystkie kraje członkowskie Unii muszą
przedstawić do oceny w KE swoje narodowe
plany – co konkretnie chcą zrobić i w jakich terminach, żeby w 2020 r. być w pełni przygotowanym do jej realizacji.
– Sprostanie wymogom budownictwa energooszczędnego czy pasywnego wymaga
zacieśnienia współpracy między wszystkimi
uczestnikami procesu budowlanego – często
się to ostatnio podkreśla.
– To prawda, niezbędna jest bardzo bliska
współpraca pomiędzy wyższymi uczelniami
i instytutami naukowymi działającymi na rzecz
budownictwa, a także pomiędzy architektami, projektantami branżowymi, wykonawcami
i inwestorami. Zrównoważy to znaczenie i odpowiedzialność poszczególnych uczestników szeroko rozumianego procesu budowlanego. ■
Rozmawiała: Joanna Jankowska
7
Forum, opinie, polemiki
Instalator potrzebny od zaraz
Eksport usług na rynki europejskie
Dominika Dynia
Branża budowlana w Polsce od kilku lat boryka się ze spadającą liczbą zleceń indywidualnych i inwestycji w sektorze publicznym, zatorami płatniczymi i stagnacją na rynku
nieruchomości. I choć widać już pierwsze oznaki ożywienia, wiele firm sytuacja ta zmusiła
do zaprzestania działalności. Tylko w pierwszym półroczu 2013 r. sądy przedstawiły upadłość 106 firm*, a liczba przedsiębiorstw, które zawiesiły działalność lub ją zakończyły jest
zdecydowanie wyższa.
C
Wewnątrzwspólnotowe
świadczenie usług
Odkąd Polska jest członkiem UE firmy budowlane mogą korzystać ze swobody przepływu usług
i realizować kontrakty za granicą. Umożliwia
to Dyrektywa 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1996 r. dotycząca
przedsiębiorstw, które delegują pracowników
celem świadczenia przez nich usług w innym
kraju UE niż kraj zatrudnienia.
Firmy zainteresowane taką formą świadczenia
usług muszą jednak przestrzegać przepisów
prawa UE i prawa lokalnego, co w praktyce wiąże
się z koniecznością dopełnienia szeregu formalności związanych z delegowaniem pracowników (m.in. z uzyskaniem formularza A1, który
8
Fot. KME
hociaż ogólna koniunktura w budownictwie
nadal była oceniana w październiku dość
pesymistycznie (28%. przedsiębiorstw sygnalizowało pogorszenie swojej sytuacji**), to rezygnacja z prowadzenia działalności nie musi stanowić
jedynego możliwego rozwiązania. Sytuacji nie
poprawi się również przez przyjmowanie zleceń przy zerowej lub wręcz ujemnej marży albo
prowadzenie nieetycznych działań w stosunku
do konkurencji. Kryzys może jednak stanowić
silny bodziec do rozpoczęcia działalności na rynkach zagranicznych. Realizacja zleceń na terenie krajów UE może się okazać dla niektórych
polskich firm szansą nie tylko na bezpieczne
przeczekanie czasów dekoniunktury, lecz przede
wszystkim – na rozwój, poznanie nowego rynku
pracy, nawiązanie atrakcyjnych kontaktów branżowych oraz realizację poważnych inwestycji.
poświadcza, że składki na ubezpieczenie społeczne pracownika są opłacane w kraju zatrudnienia). Zobowiązane są również do zapewnienia pracownikom takich samych warunków
pracy, jakim podlegają pracownicy miejscowi.
Dotyczy to m.in.:
⚫⚫minimalnych stawek wynagrodzenia,
⚫⚫obowiązującego w danym kraju czasu pracy,
⚫⚫minimalnych okresów odpoczynku.
Bezpieczny kontrakt
Przed podjęciem decyzji o realizacji kontraktów
za granicą firma tym zainteresowana koniecznie
powinna zapoznać się z przepisami prawa unijnego oraz prawa lokalnego, by dopełnić wszystkich formalności związanych z delegowaniem
pracowników. Uchroni to zarówno tę firmę, jak
i jej pracowników przed przykrymi konsekwencjami podczas kontroli, wynikającymi np. z braku
wymaganych dokumentów.
Chociaż działania w strukturach UE zmierzają
do ujednolicenia rynku i zmniejszenia liczby obowiązkowych procedur, to jednak wciąż w każdym z państw obowiązują odrębne przepisy, których należy przestrzegać. Warto jednak przejść
przez cały ten proces formalny, w czym pomóc
mogą specjalistyczne, doradcze firmy zewnętrzne, by móc legalnie i na atrakcyjnych warunkach
wykonywać zlecenia zagraniczne. Jedną z firm
specjalizujących się w kontaktowaniu zagranicznych firm, które chcą nawiązać współpracę opartą
na podwykonawstwie jest firma KomFort mająca
swoje oddziały w Polsce, Francji i Belgii. – Jako
Polski Instalator 11/2013
Forum, opinie, polemiki
firma pośrednicząca oferujemy polskim przedsiębiorstwom budowlanym kompleksową obsługę
w zakresie eksportu usług: przedstawiamy oferty, negocjujemy warunki kontraktu, organizujemy formalności potrzebne do legalnego świadczenia usług za granicą, tłumaczymy niezbędne
dokumenty, przygotowujemy zaplecze socjalne,
np. zakwaterowanie – wyjaśnia Jean-Marc Boulier,
dyrektor oddziału firmy KomFort we Francji.
Pozostaje jeszcze kwestia pewności i bezpieczeństwa kontraktów. Zleceń na realizacje można
oczywiście szukać samodzielnie, m.in. na portalach internetowych publikujących aktualne ogłoszenia i przetargi. Wiąże się to jednak z ryzykiem,
że zagraniczny zleceniodawca okaże się nieuczciwym partnerem i nie dotrzyma wszystkich warunków umowy. Korzystając z pomocy firm doradczych, jak KomFort Polska, można mieć pewność,
że zagraniczne firmy poszukujące podwykonawców zostały sprawdzone pod względem wiarygodności finansowej, historii dotychczasowej
działalności, wpisów prawnych w odpowiednich
rejestrach. Ponadto, podwykonawcę będzie chronić profesjonalnie przygotowana umowa.
Poszukiwani polscy specjaliści
Na zachodzie Europy nieustannie poszukiwani
są wyspecjalizowani fachowcy, gdyż tamtejszy
rynek dotkliwie odczuwa brak doświadczonych
pracowników. Zagraniczni inwestorzy coraz częściej podejmują współpracę z polskimi firmami,
ponieważ cenią wysoką jakość ich usług i kwalifikacje pracowników, które idą w parze z konkurencyjnością cenową. – Polskie firmy budowlane
pochodzi z Belgii. Stanowią one 60% wszystkich
ofert z tego sektora. – Ciekawe oferty trafiają
do nas również z Luksemburga i Francji. Ogromny potencjał widzimy na niemieckim rynku, dlatego tam chcemy skierować nasze działania
w 2014 r. – podkreśla Rękas.
Rodzaje zleceń dla branży
instalatorskiej
Oferty dla instalatorów pojawiają się zarówno
na rynku pierwotnym, jak i wtórnym, w budownictwie mieszkaniowym i przemysłowym. Kierowane są głównie do firm specjalizujących się
w sektorze instalacji wodnych, elektrycznych
oraz grupy instalacji określanej mianem HVAC.
Najczęściej w ofertach zagranicznych pojawiają
się następujące zakresy prac:
⚫⚫montaż urządzeń chłodniczych (asortymenty
chłodni oraz większych sklepów);
⚫⚫montaż instalacji grzewczych (centralne
ogrzewanie, ogrzewanie podłogowe i ścienne, instalacja gazowych urządzeń grzewczych
oraz wymienników ciepła);
⚫⚫wykonanie prac hydraulicznych i sanitarnych
(doprowadzenie wody do budynku, montaż pionów i poziomów kanalizacyjnych oraz
kanalizacji burzowej);
⚫⚫wykonanie instalacji klimatyzacyjno-wentylacyjnych dla przemysłu spożywczego (montaż
szybów wentylacyjnych, urządzeń klimatyzacyjnych);
⚫⚫instalacja paneli fotowoltaicznych i kolektorów słonecznych wraz z kompleksową instalacją elektryczną;
Europejscy inwestorzy dużą wagę przywiązują do bezpieczeństwa na budowie i cenią firmy, które pracują w sposób świadomy i odpowiedzialny. Dlatego
wśród wymagań wobec podwykonawców coraz częściej pojawia się konieczność posiadania certyfikatu VCA. Jest on potwierdzeniem znajomości przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązujących na terenie UE. Szczególnie pożądany jest w Holandii, Niemczech, Belgii i Anglii.
mają dobrą opinię przede wszystkim wśród zleceniodawców we Francji i Belgii – informuje Michał
Rękas, pracownik działu ofert i wycen KomFort Polska. – Doceniana jest terminowość, wysoka jakość
usług, zaangażowanie i profesjonalne podejście
do współpracy, czyli otwartość na dialog.
W bazie ofert firmy KomFort Polska najwięcej
zleceń z branży instalacji grzewczych, sanitarnych, chłodniczych, gazowych czy elektrycznych
www.polskiinstalator.com.pl
publicznej (szkoły, przedszkola, budynki administracji państwowej), inwestycji mieszkaniowych
(budynki wielorodzinne, apartamenty, budynki
socjalne), a także budynków handlowo-przemysłowych (centra handlowe, markety, supermarkety).
Wymagania wobec firm
instalatorskich***
Firmy zainteresowane eksportem usług muszą
udokumentować swoje doświadczenie w branży
instalatorskiej, czyli przedstawić referencje i zdjęcia wykonanych dotychczas zleceń. Dodatkowo
sprawdzane są uprawnienia i certyfikaty posiadane
przez polskich podwykonawców. Częstym warunkiem stawianym przez zleceniodawców z Francji
czy Belgii jest komunikatywna znajomość języka angielskiego, francuskiego lub niderlandzkiego,
przynajmniej przez jedną z zatrudnionych osób.
Pracownicy delegowani do realizacji kontraktu
polegającego na świadczeniu usług instalatorskich
powinni mieć wykształcenie kierunkowe techniczne, odpowiednie umiejętności oraz uprawnienia.
Zwykle chodzi o uprawnienia związane z:
⚫⚫pracami spawalniczymi – często jest wymagane posiadanie uprawnień spawalniczych TIG/
MIG/MAG/MMA, szczególnie gdy oferta dotyczy instalacji chłodniczych;
⚫⚫odczytywaniem dokumentacji i rysunku technicznego;
⚫⚫tworzeniem na bieżąco dokumentacji dotyczącej realizacji;
⚫⚫montażem wszelkiego rodzaju urządzeń sanitarnych i chłodniczych;
⚫⚫konserwacją i naprawą instalacji różnego
typu. ■
Tekst powstał przy współpracy z firmą KomFort
Polska, która od 2006 r. wspiera polskie firmy
budowlane zainteresowane realizacją kontraktów na ternie krajów UE – od momentu przedstawienia oferty, aż do wykonania prac na miejscu budowy. Dzięki biurom lokalnym we Francji
i Belgii ma dostęp do bieżących ofert i przetargów,
a także doskonale zna tamtejsze procedury związane z delegowaniem.
⚫⚫wykonanie robót z zakresu elektryki (montaż instalacji oświetleniowych, tyczenie tras
kablowych, instalacje niskiego i średniego
napięcia, instalacje odgromowe).
Prace dotyczą obiektów nowo budowanych i istniejących, różnego typu i wielkości. Firmy instalatorskie często są poszukiwane do świadczenia
usług w charakterze podwykonawców przy kontraktach dotyczących budynków użyteczności
Przypisy
* źródło: Coface;
** źródło: GUS;
*** źródło: analiza ofert z bazy firmy KomFort Polska
O AUTORZE
Dominika Dynia, agencja CePixel, specjalizująca się
w promowaniu firm na rynkach zagranicznych
9
TARGI / KONFERENCJE
Dobre perspektywy dla gazu płynnego
Relacja z konferencji prasowej firmy AmeriGas Polska
5
września 2013 r. spółka AmeriGas Polska
sfinalizowała zakup polskiego segmentu
dystrybucji LPG od firmy BP Europe SE. Dzięki tej inwestycji oraz wcześniejszemu przejęciu Shell Gas Polska w 2010 r. spółka stała się
współliderem rynku gazu płynnego w Polsce.
W 2012 r. łączna sprzedaż na tym rynku wynio-
sła 2180 tys. ton. (wg Polskiej Organizacji Gazu
Płynnego).
Na konferencji prasowej zorganizowanej z okazji
przejęcia Jerzy Szablewski, dyrektor zarządzający
AmeriGas Polska podkreślił – Polska jest jednym
z najważniejszych i perspektywicznych rynków
LPG w Europie. Nadal ponad 5,4 mln polskich
gospodarstw domowych korzysta każdego
dnia z butli gazowych.
Cieszy nas również
wciąż rosnąca liczba
klientów indywidualnych i przemysłowych
wykorzystujących LPG
w zbiornikach oraz ciągły wzrost liczby samochodów z instalacjami
gazowymi.
Potencjał rozwojowy
w zakresie wykorzysta-
nia gazu płynnego w instalacjach domowych
firma widzi m.in. w rozwoju takich technologii,
jak mikrokogeneracja i małe gazowe pompy
ciepła oraz w popularyzacji lokalnych sieci
dostarczających gaz płynny na potrzeby osiedli domów mieszkalnych. Pierwsze takie sieci
w Polsce już funkcjonują. Atuty tego rozwiązania to m.in. możliwość korzystania z paliwa bez
potrzeby instalacji indywidualnych zbiorników
na działce oraz comiesięczne płatności tylko
za paliwo wykorzystane.
AmeriGas Polska jest częścią Grupy FLAGA,
jednej z trzech składowych biznesowych UGI
Corporation w Europie. Na polskim rynku działa
od 20 lat. Oficjalnie marka zaistniała w Polsce
w 2010 r. wraz z przejęciem Shell Gas Polska.
Do tej pory firma była jednym z czołowych
dostawców LPG na potrzeby grzewcze, technologiczne oraz napędzania pojazdów dla odbiorców indywidualnych i korporacyjnych. ■
20-lecie działalności firmy Franke w Polsce
Relacja z konferencji prasowej
24
września 2013 w warszawskim Hotelu Bristol odbyła się z okazji jubileuszu firmy konferencja prasowa i debata na temat szwajcarskich
standardów prowadzenia działalności w Polsce.
Firma Franke Polska zorganizowała konferencję
wspólnie z Polsko-Szwajcarską Izbą Gospodarczą.
Goście, którzy wzięli udział w spotkaniu: Lukas
Beglinger, ambasador Szwajcarii w Polsce, Marek
Kondrat, prezes Polsko-Szwajcarskiej Izby Gospodarczej, Michael Pieper, właściciel i CEO Franke Artemis Group oraz Marek Szymański, prezes Franke Polska, dyskutowali o tym, czym są
szwajcarskie standardy prowadzenia i rozwijania
działalności gospodarczej oraz jaki mają wpływ
na codzienne relacje handlowe i gospodarcze. Za główne ich filary uznano niezawodność,
jakość, innowacyjność i etykę. Uczestnicy debaty
zgodnie przyznali, że edukacja i przygotowanie
do zawodu są punktem wyjścia. W odniesieniu do rynku polskiego ambasador Szwajcarii
w Polsce, Lukas Beglinger, podkreślił, że dostrze-
10 ga i docenia postępy Polaków w wypracowywaniu własnych, silnych i pozytywnych standardów
na przestrzeni minionych 20 lat.
Debata zakończyła się dyskusją o innowacyjności
i jakości. Nowoczesne rozwiązania technologiczne, jak choćby linie produkcyjne w obu polskich
fabrykach firmy Franke, są z sukcesem obsługiwane i zarządzane przez
polską kadrę inżynierów, specjalistów i pracowników. Jest to bez
wątpienia jeden z kluczowych elementów
sukcesu marki na lokalnym rynku.
Firma Franke, z główną siedzibą w Aarburgu (Szwajcaria), działa
w ponad 100 krajach
i zatrudnia 10 tysięcy
pracowników. W Polsce
firma ma własny, nowoczesny zakład produkcyjny w Sękocinie Nowym pod Warszawą i ponad
40% udział w krajowym rynku zlewozmywaków.
Marka Franke od ponad 100 lat jest kojarzona
z wysoką jakością i innowacjami w projektowaniu oraz produkcji m.in. systemów kuchennych
i sanitarnych. ■
Polski Instalator 11/2013
TARGI / KONFERENCJE
Wszystkie innowacje branży OZE
pod jednym dachem
Relacja z targów Renexpo Poland
P
rzemówieniem Marszałka Województwa
Mazowieckiego – Adama Struzika rozpoczęły się 16.10.2013 Trzecie Międzynarodowe
Targi Energii Odnawialnej i Efektywności Energetycznej RENEXPO® Poland w Warszawskim
Centrum EXPO XXI. W tym roku swoje produkty
i usługi prezentowało około 135 wystawców,
w tym 40% z zagranicy. Liczną publiczność
zgromadziły też odbywające się równolegle
konferencje i fora branżowe, podczas których
wielokrotnie poruszano temat finansowania
instalacji do produkcji energii ze źródeł odnawialnych.
Podczas targów odbyły się: 3. Konferencja
Fotowoltaika w Polsce, 3. Konferencja Energii
Wodnej w Polsce, 2. Forum Biogazu, Forum
Biomasy, Forum Pomp Ciepła, konferencja nt.
praktycznych aspektów inwestycji w zielo-
ną energię oraz konferencja nt. inteligentnej
energetyki. Bardzo ważnym wydarzeniem był
II Kongres Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC), w którym wzięło
udział ponad 350 osób z całej Polski. Wyjątkowo
dużym zainteresowaniem cieszyła się również
3. edycja Dnia Samorządowca, ukierunkowana
na najnowsze informacje z branży OZE. Łącznie
w wydarzeniach towarzyszących targom wzięło
udział ponad 1000 przedstawicieli różnych sektorów OZE, inwestorów, dziennikarzy, ekspertów i pracowników administracji.
Podczas tegorocznej edycji targów odnotowano rekordowe uczestnictwo firm w giełdzie kooperacyjnej RENEXPO® Poland. W sumie
odbyło się około 100 spotkań. To ponad dwa
razy więcej niż w zeszłym roku. Zawieraniu kontaktów biznesowych sprzyjało także spotkanie
– Kolacja Profesjonalistów OZE, gdzie w uroczysty sposób podsumowano pierwszy dzień
targów. Podczas kolacji, po raz drugi w historii
RENEXPO® Poland, przyznano „Puchary RENERGY AWARD” dla wybitnej osobowości branży oraz innowacyjnej technologii na targach.
Tegoroczni laureaci to: Paweł Lachman, prezes
PORT PC, uznany za wybitną osobowość branży
OZE, oraz firmy: SMA Central & Eastern Europe
– za falownik fotowoltaiczny Sunny Boy Smart
Energy i Glen Dimplex Sp. z o.o. – za wysoko
wydajne pompy ciepła typu solanka-woda. ■
Czas na wsparcie pomp ciepła!
Relacja z II Kongresu PORT PC
17
października 2013 r. w ramach targów
Renexpo w Warszawie odbył się II Kongres PORT PC. Najważniejszymi jego tematami
były nowe inicjatywy stowarzyszenia związane z ustanawianiem branżowych standardów
technicznych oraz wystąpienie prezes zarządu NFOŚiGW Małgorzaty Skuchy i zapowiedź
dofinansowania pomp ciepła w ramach nowego programu Prosument od początku 2014 r.
Najbliższe zamierzenia PORT PC to m.in wydanie
wytycznych o szacowaniu współczynnika efektywności SCOP dla pomp ciepła sprężarkowych
i gazowych (na bazie niemieckiej VDI 4650 cz.
1 i 2) jeszcze w grudniu tego roku oraz opublikowanie wytycznych dla równoważenia instalacji
c.o. i wytycznych na temat głośności pomp ciepła
do połowy 2014 r. Planowana jest także publikacja w Polsce głównych wytycznych Niemieckiego Stowarzyszenia Inżynierów VDI, dotyczących
branży OZE i techniki grzewczej. Kolejna inicjatywa to rozpoczęcie szkoleń EUCert w 2014 r.
www.polskiinstalator.com.pl
w Eurocentrum w Katowicach oraz planowane
wspólnie z PSPC powołanie w 2014 r. specjalnej
Komisji ds. jakości instalacji z pompami ciepła.
Zajmowałaby się ona rozpatrywaniem zgłaszanych przez klientów problemów jakościowych.
Podczas kongresu miała miejsce premiera kilku
opracowań i narzędzi PORT PC. Najważniejsze
z nich to publikacja wytycznych PORT PC nt.
projektowania i wykonywania dolnych źródeł
pomp ciepła, takich jak pionowe, poziome
i koszowe gruntowe wymienniki ciepła. Zamówienia na nią można składać przez stronę internetową stowarzyszenia. Drugie ważne opracowanie dotyczy europejskich dobrych praktyk
na rzecz rozwoju pomp ciepła. Trzecie, 80-stronicowe, to m.in. opis technologii, znaczenie
pomp ciepła w Polsce i Europie, główne bariery
rozwoju rynku pomp ciepła, podstawowe cele
i planowane działania PORT PC. W opracowaniu
znajdują się rozdziały o wpływie zastosowania pomp ciepła na środowisko naturalne oraz
skutki wymogów ustawy OZE oraz UE, także dla
rynku urządzeń grzewczych. Poruszono również zagadnienia związane z technologią smart
grid – połączenia inteligentnej sieci energetycznej z pompami ciepła oraz pomp ciepła z innymi technologiami OZE.
Opracowania dostępne są na www.portpc.pl.
Tam też dostępna jest próbna wersja kalkulatora współczynnika efektywności SCOP w oparciu
o wytyczne VDI 4650 cz. 1. Oficjalna premiera tego
kalkulatora zaplanowana jest na styczeń 2014 r.,
wraz z wydaniem wytycznych VDI 4650 cz. 1. ■
Pełna relacja z targów Renexpo i II Kongresu PORT PC w dziale Patronaty/Konferencje na www.polskiinstalator.com.pl
➥
11
INSTALACJE GRZEWCZE
Błędy w wykonaniu ogrzewania podłogowego
Karol Chołuj
Wodne ogrzewanie podłogowe jest bardzo popularne w budynkach jednorodzinnych.
Wykonuje się je w 95% nowo budowanych domów, w mniejszym lub większym zakresie,
np. tylko w łazienkach lub we wszystkich pomieszczenia na parterze. Coraz częściej podłogówka jest głównym albo jedynym systemem ogrzewania budynku.
I
nstalacja wodnego ogrzewania podłogowego jest o wiele bardziej złożonym tematem
niż instalacja grzejnikowa. Może sprawić dużo
kłopotów. Wymaga doświadczenia i poświęcenia sporej ilości czasu, zarówno od projektanta
na etapie projektowania, jak i od wykonawcy
podczas montażu. Niestety, nieświadomi tego
inwestorzy, kierujący się głównie ograniczeniem kosztów, rzadko decydują się na zlecenie
projektantowi wykonania projektu podłogówki
dla domu jednorodzinnego, pozostawiając rozplanowanie instalacji i późniejszą jej regulację
hydrauliczną w gestii instalatora.
Rzeczywiście, niektórzy instalatorzy mający doświadczenie w montażu konkretnego systemu podłogówki i przyzwyczajeni do jednego producenta,
znają wszystkie jego elementy składowe i dobrze
radzą sobie z tymi dwoma najważniejszymi aspektami, tj. poprawnym rozplanowaniem i wyregulowaniem instalacji. Pozostają ci mniej doświadczeni
oraz ci, którzy dopiero się uczą. W ich przypadku bardzo pomocne są poradniki techniczne planowania
i montażu instalacji podłogowej, przygotowywane
i publikowane na stronach internetowych większości producentów systemów ogrzewania podłogowego. Niemniej jednak bardzo łatwo mogą popełnić błąd, ponieważ nie wszystkie kwestie, na które
trzeba lub warto zwrócić uwagę, są w tych poradnikach ujęte. Przykładowo: obecnie projekty przygotowywane są w programach komputerowych
ułatwiających obliczenia wielkości strumienia wody
grzejnej i wyznaczenia nastawy wstępnej dla każdej
pętli. Dodatkowo program nie dopuszcza do przekroczenia standardowej długości maksymalnej pętli
w danym pomieszczeniu lub wartości granicznej
oporów przepływu. Są to ogólnie znane wytyczne, również przez wykonawców. Jednak program
sygnalizuje także możliwość wystąpienia błędu lub
12 Fot. Kisan
Wiedza z poradników
i pomocne oprogramowanie
1. Prawidłowe wykonanie podłogowego ogrzewania wodnego wymaga sporego doświadczenia i dobrego projektu
komplikacji, które nie są już tak oczywiste i nie każdemu mogą przyjść do głowy.
Problem z regulacją nastaw
wstępnych na rozdzielaczu
Pojawia się on najczęściej w odniesieniu do większych instalacji, gdzie jest większe prawdopodobieństwo wystąpienia pętli o bardzo zróżnicowanej długości.
Opis problemu. Załóżmy, że na jednym rozdzielaczu mamy pętlę długości ok. 98 m.b. w pokoju
o powierzchni ok. 14 m2 oraz krótką pętlę długości ok. 20 m.b. w spiżarni o powierzchni ok.
4 m2. W takim przypadku wyregulowanie (zdławienie) krótkiej pętli będzie bardzo problematyczne, ponieważ granica między ustawieniem nastawy na minimalny (ale najbardziej odpowiedni)
przepływ, a całkowitym jego zamknięciem będzie
bardzo cienka. Może się zdarzyć, że albo pętla
w spiżarni będzie przegrzewać pomieszczenie,
co oczywiście nie jest pożądane, albo w większym
pomieszczeniu będzie za chłodno.
Plan naprawczy. Dla inwestora bardziej dokuczliwe od przegrzewania w spiżarni może być niedogrzanie pokoju o powierzchni 14 m2. Dlatego
też planując instalację, starajmy się nie dopuścić
do dużych rozbieżności w długości pętli na jednym rozdzielaczu, a w tym konkretnym przypadku zrezygnujmy z oddzielnej pętli w spiżarni.
Ogrzejmy ją „przyłączami” jakiejś innej, w miarę
krótkiej pętli, wydłużając odcinek rury z „wodą
powrotną” i prowadząc ją przez spiżarnię.
Opis problemu. Przeanalizujmy inny przypadek, gdy na jednym rozdzielaczu jest kilka krótkich pętli, wynikających z małych powierzchni pomieszczeń i kilka długich do większych
pomieszczeń, np. pokoi. Instalacja jest już gotowa, bo wylana jest posadzka. Niestety, regu-
Polski Instalator 11/2013
INSTALACJE GRZEWCZE
2. Efekt błędu – wypiętrzenie się płyt grzewczych na ogrzewaniu podłogowym
lacja nastaw wstępnych nie przynosi pożądanych skutków, ponieważ zawory na rozdzielaczu
mają zbyt mały zakres regulacji. W efekcie jest
dużo chłodniej w większych pomieszczeniach,
a w małych podłoga nadmiernie grzeje.
Plan naprawczy. W takim przypadku sytuację
może uratować automatyka. Montując w każdym pomieszczeniu nawet najprostszy termostat
naścienny, powodujemy, że w tych pomieszczeniach, które szybciej nagrzewają się do wymaganej temperatury, siłowniki zamkną przepływ
na pętlach, przez co zwiększy się ciśnienie i strumień w dłuższych pętlach pomieszczeń do tej
3. Nieudane próby naprawy i mocowania śrubami stopnia schodów z płytą grzewczą
pory „zimniejszych”. W konsekwencji szybciej
uzyskają one pożądaną temperaturę i w końcu
zaczną grzać.
!
Gdy zawodzi regulacja nastaw i przegrzewane są mniejsze pomieszczenia,
a niedogrzewane większe, do ratowania
sytuacji najczęściej wykorzystuje się drogą
automatykę bezprzewodową. Zwykle nie
ma już możliwości zastosowania automatyki
przewodowej, bo nie ma przygotowanej
odpowiedniej instalacji elektrycznej. Inwestorzy rzadko są wcześniej informowani
o takiej potrzebie.
Wykonanie płyt jastrychowych
Innym ważnym elementem instalacji ogrzewania podłogowego, którego lekceważenie
może doprowadzić do poważnych konsekwencji, jest wykonanie jastrychowej płyty
grzewczej. W systemach ogrzewania podłogowego mogą być stosowane wszystkie rodzaje jastrychów. Bardzo ważne jest zachowanie
wymaganych grubości płyty oraz jej wykonanie zgodnie z obowiązującymi normami.
Trzeba zadbać, aby nie było miejsc bezpośredniego styku jastrychu z podłożem nośnym,
z elementami konstrukcyjnymi budowli bądź
Reklama
WIDOCZNIE LEPSZY
Sprawdzony zawór równoważąco – pomiarowy TacoSetter Inline do bezstopniowej, dokładnej regulacji i
bezpośredniego pomiaru wielkości przepływu w l/min.
Oszczędna czasowo regulacja wielkości przepływu,
bez przeliczania
Prosta kontrola wielkości przepływu w trakcie
serwisowania i konserwacji, bez specjalistycznych
urządzeń pomiarowych
Uproszczone statyczne równoważenie
hydrauliczne istniejących instalacji
Informacje o tym i innych, wysokiej jakości produktach
do równoważenia hydraulicznego znajdą Państwo na
stronie www.taconova.com
TACOSETTER INLINE 100
Regulacja hydrauliczna | Technika rozdzielania | Technika systemowa | Armatura
taconova.com
Rys. Cosmo Floor
INSTALACJE GRZEWCZE
4. Gdy wielkość pola grzewczego wymusza stosowanie dylatacji, należy dokonać stosownego podziału pola. Na rysunkach pokazano zasady
podziału powierzchni złożonych oraz pętli grzejnych na strefy
Niezbędne szczeliny dylatacyjne
Według normy płyta musi mieć możliwość swobodnego przemieszczania się o 5 mm we wszystkich kierunkach. Aby to osiągnąć, niezbędne jest
rozplanowanie, a następnie poprawne wykonanie szczelin dylatacyjnych (rys. 4). Szczeliny te
mają następujące funkcje:
⚫⚫przejmują wydłużenia od jastrychu;
⚫⚫zapobiegają dylatacjom pozornym, czyli
powstawaniu miejsc, w których na skutek
zjawiska skurczu powstaje pęknięcie w czasie
schnięcia jastrychu;
⚫⚫redukują przenoszenie dźwięku z podłogi
na inne elementy konstrukcyjne.
Dylatacje, które wykonuje się w płycie, muszą
dzielić cały przekrój jastrychu i sięgać do izolacji.
Niezbędna taśma brzegowa
Przed ułożeniem izolacji cieplnej, przy ścianach
wzdłuż całego obwodu podłogi, trzeba ułożyć
specjalną taśmę izolacyjną (brzegową). Taśma
powinna być wykonana z miękkiej pianki polietylenowej, do której przymocowana jest folia. Folię
tę należy wyłożyć na płytę styropianową i przykleić jej krawędź do powierzchni płyty. W ten sposób chroni się szczelinę między taśmą brzegową
a matami izolacyjnymi przed wnikaniem jastrychu.
Folia powinna swobodnie spoczywać na płycie
14 styropianowej. Nie należy jej naciągać w taki sposób, aby po wylaniu wylewki tworzyła się pustka
powietrzna, gdyż może to doprowadzić do osłabienia i pęknięcia płyty. W narożnikach taśmę
brzegową można lekko naciąć od spodu, ale nie
wolno uszkodzić folii. W narożnikach wypukłych
folię trzeba naciąć, a miejsca, gdzie jej zabraknie,
uszczelnić dodatkowo taśmą klejącą.
Niezbędne profile i taśmy dylatacyjne
Wydłużenie jastrychu nie przebiega tak samo
we wszystkich kierunkach – nierównomierne
obciążenia powodują, że płyta przesuwa się
czasem tylko w jedną stronę. Jej wysychanie
jest zawsze powiązane ze zjawiskiem skurczu.
Dlatego też w jastrychach cementowych wykonuje się nacięcia kielnią – wtedy podczas kurczenia jastrych pęka w sposób kontrolowany,
dokładnie w danym miejscu. Przy ogrzewaniu podłogowym nacięcia kielnią nie zastępują jednak szczelin dylatacyjnych, ponieważ ich
szerokość jest za mała, by przejąć wydłużenia
termiczne jastrychu. Poniżej wskazówki związane z wykonaniem dylatacji na ogrzewaniu
podłogowym.
Dylatację należy stosować:
⚫⚫nad szczelinami dylatacyjnymi budynków
(szczeliny dylatacyjne);
⚫⚫przy wszystkich brzegach płyty grzewczej
graniczących z elementami budowli (taśma
dylatacyjna);
⚫⚫przy przejęciach przez otwory, np. drzwi
(szczeliny dylatacyjne);
Rys. Purmo
instalacji. Ze względu na zjawisko rozszerzalności termicznej, płyty jastrychu muszą mieć
zapewnioną możliwość swobodnego przemieszczania się.
5. Efekt zdeformowania wylewki cementowej – poszczególne fazy
⚫⚫w przypadku powierzchni płyty grzewczej
>40 m2 (profil dylatacyjny);
⚫⚫w przypadku stosunku boków płyty grzewczej
>2:1 (profil dylatacyjny);
⚫⚫w przypadku długości boków płyty grzewczej
>8 m (profil dylatacyjny);
⚫⚫w przypadku płyty grzewczej o złożonym
kształcie, np. litery L, Z, C (profil dylatacyjny).
Polski Instalator 11/2013
INSTALACJE GRZEWCZE
Problem przez usunięcie taśm
dylatacji poprzecznej
Elementy dylatacyjne należą do systemu ogrzewania podłogowego i ich umiejscowienie łączy się ściśle z rozkładem pętli instalacji podłogowej. Dlatego
powinien je montować instalator. Trudno jest jednak wymagać, aby wykonywał on również wylewki, choć powinien być obecny podczas tych robót.
Jeśli nie on sam, to inwestor lub osoba odpowiedzialna za nadzór, poinformowana przez instalatora
o funkcji, jaką pełni dylatacja poprzeczna i o konsekwencjach wynikających z jej usunięcia.
zalecenia, podzielił tę powierzchnię na trzy
płyty grzewcze o podobnym polu powierzchni (po dwie pętle ogrzewania podłogowego
w każdej), a następnie oddzielił je od siebie profilem dylatacyjnym poprzecznym z pianką.
się płyt. Taśma brzegowa okazała się niewystarczającym zabezpieczeniem. Płyty nacierały bezpośrednio na siebie i zupełnie jak płyty tektoniczne zaczęły się unosić (wypiętrzać). Pod wpływem
ciężaru doszło do niekontrolowanego pęknięcia
dokładnie pośrodku każdej z nich i opuszczenia
się jastrychu w tym miejscu na długości pęknięcia. Posadzka była zupełnie zdeformowana.
Nawet po dwóch tygodniach po wystygnięciu
i pewnym opuszczeniu się płyt wyraźnie widać
było odkształcenie. Jak to naprawić!?
Opis problemu. Przyszedł posadzkarz i – powołując się na swoje 20-letnie doświadczenie w pracy,
w tym również w Niemczech – usunął dylatację, twierdząc, że zrobienie „sznytki”, tj. nacięcie
za pomocą kielni będzie w zupełności wystarczające. Nieświadomy klient uwierzył, a posadzkarz, który tak naprawdę chyba pierwszy raz robił
Plan naprawczy. W tym konkretnym przypadwylewkę na ogrzewaniu podłogowym, bardzo
ku inwestorowi zależało na czasie i dodatkowo
Wykonania wylewki trzeba dopilnować.
się zdziwił widząc skutki
Niestety, nagminne jest usuwanie taśm
swojego zaniedbania.
dylatacji poprzecznej przez posadzkarzy,
Podczas pierwszego
którym utrudnia ona równe zaciąganie
wygrzewania
jastryzaprawy jastrychowej, a następnie mechachu płyty jastrychowe
niczne zacieranie posadzki na gładko.
się rozszerzały. Powstała
po nacięciu kielnią szczeTaki przypadek miał miejsce na budowie domu
lina była za wąska i bez
jednorodzinnego. Parter budynku stanowimateriału odkształcalła duża otwarta przestrzeń kuchni z salonem
nego (pianki PE), który
i jadalnią o powierzchni ok. 86 m2. Instalator,
ugiąłby się pod wpływem
6. Efekt opuszczenia się wylewki cementowej na ogrzewaniu podłogowym
biorąc
pod
uwagę
wszystkie
opisane
wyżej
nacisku
rozszerzających
Buderus205x138-PolskiInstalator 13-10-21 09:29 Strona 1
Fot. Purmo
!
Reklama
Buderus
Grzejniki stalowe
Nowe grzejniki stalowe Logatrend,
dzięki zwiększonej średnio
o 2,3% mocy i dużej powierzchni
grzewczej, zapewniają absolutny
komfort cieplny pomieszczeń.
Grzejniki posiadają wszystkie
niezbędne atesty, a nowoczesne
metody ich malowania są
gwarancją najwyższej jakości.
Kolor standardowy grzejników
Buderus to nieskazitelna biel,
zaś na zamówienie mogą być
wyprodukowane we wszystkich
kolorach palety RAL.
Ogrzej się ciepłem grzejników
marki Buderus
Robert Bosch Sp. z o.o.,
ul. Jutrzenki 105, 02-231 Warszawa,
Infolinia Buderus 801 777 801,
www.buderus.pl
7. Skurcz na powierzchni płyty grzewczej spowodowany wietrzeniem
Rys. Purmo
Rys. Purmo
INSTALACJE GRZEWCZE
8. Skurcz w dolnej strefie wylewki spowodowany zbyt wczesnym uruchomieniem ogrzewania
Rys. Purmo
otwierać okien i drzwi,
a w czasie upałów
w pierwszych dniach
po wylaniu betonu przykryć go folią
lub nawet polewać wodą. Po ok. 21
dniach konieczne jest
9. Dylatacja stopnia schodów przy wykonywaniu ogrzewania podłogowego
tzw. wstępne wygrzanie jastrychu, dzięki
okazał się szalenie wyrozumiały, więc zdecydowaczemu zostaną z niego usunięte resztki zalegano się na eksperymentalny plan ratowania tego,
jącej głębiej wilgoci. W tym celu należy uruchoco pozostało. Zeszlifowano powstałe wzniesiemić ogrzewanie, utrzymując temperaturę wody
nia, niwelując różnice poziomów górek i dołków.
w instalacji na poziomie ok. 25°C przez pierwsze
Wycięto bruzdy szerokości 8 cm na całej wysokości
trzy dni i ok. 45°C przez kolejne pięć dni. Po ośmiu
płyty grzejnej (aż do izolacji) po długości pierwotdniach wygrzewania należy ochłodzić jastrych
nie wyznaczonej dylatacji – aby uzupełnić usuniętą
do temperatury pokojowej i sprawdzić jego wildylatację oraz sprawdzić stan rur ogrzewania podgotność. Tak powinno przebiegać wzorcowo prołogowego przechodzących w poprzek dylatacji
wadzone wygrzewania jastrychu.
i ponownie zabezpieczyć je rurkami ochronnymi.
Problem ze zbyt wczesnym
Szczeliny powstałe przez pęknięcia poszerzono
wietrzeniem lub wygrzewaniem
mechanicznie, bruzdując, oczyszczono, a następnie
wstrzyknięto w nie zaprawę naprawczą do posaOpis problemu. W praktyce z różnych powodzek na bazie żywicy epoksydowej. Po zakończedów, najczęściej pod presją czasu, inwestorzy
niu procedury naprawczej i wyprowadzeniu przez
starają się przyspieszyć ten rozciągnięty w czasie
płytkarza pokrycia ceramicznego do właściwego
(29 dni!) proces pielęgnacji jastrychu. Rozpoczypoziomu efekt był na tyle zadowalający, że inwenają np. wietrzenie w celu usunięcia „niezdrowej
stor odstąpił od dalszych roszczeń od posadzkarza.
wilgotnej atmosfery” z wnętrza domu. Skutkiem
Właściwa pielęgnacja jastrychu tego jest zbyt gwałtowne odparowanie wilgoci
z wierzchniej części wylewki i skurcz na powierzchJak widać, jest spore ryzyko popełnienia rozmaitych
ni (rys. 7). W konsekwencji obrzeża płyty grzewbłędów związanych z przygotowaniem wylewki
czej zaczynają się podnosić do góry i tworzy się
jastrychowej, ale nie mniejsze na etapie jej pielęcoś na kształt łódeczki. Zbyt wczesne uruchomiegnacji. Aby je ograniczyć, przed wykonaniem instanie ogrzewania powoduje natomiast odparowalacji ogrzewania podłogowego, a następnie ułożenie wody z dolnej części wylewki jastrychowej,
niem wylewki jastrychowej, budowę domu należy
czyli okolic rur grzejnych. Prowadzi to do skurczu
doprowadzić do odpowiedniego etapu. Budynek
w dolnej części płyty i wylewka wybrzusza się.
powinien być w stanie surowym zamkniętym, tzn.
Sama płyta nie podnosi się. Zgnieceniu ulega izomieć zamontowane okna i drzwi zewnętrzne. Jest
lacja pod płytą na jej obwodzie (rys. 8). Co robić
to ważne dla właściwego przebiegu procesu pielęw takich wypadkach, żeby to naprawić?
gnacji wylewki jastrychowej.
Jeżeli beton ma dobrze związać, nie wolno dopuPlan naprawczy. W pierwszej kolejności nasuwa
ścić do nadmiernego wysychania jego powierzchsię myśl: w przypadku skurczu na powierzchni
ni. Przez trzy tygodnie nie powinno się zatem
płyty i uniesienia się jej brzegów można zeszlifo-
16 wać brzegi płyty do równego poziomu, a w przypadku skurczu w dolnej części płyty i wybrzuszenia, po prostu należy uzupełnić szlichty
na obrzeżach. Rzeczywiście, może to pomóc,
ale trzeba pamiętać, że płyta grzewcza z jastrychu cementowego bardzo silnie chłonie wilgoć
i może się jeszcze odkształcić. Jeśli jest to możliwe, powinno się zatem poczekać na ustabilizowanie się sytuacji.
Tak naprawdę najbezpieczniej będzie zatem
przestrzegać wytycznych i norm dotyczących
pielęgnacji wylewek. Pamiętajmy, że działania,
które miałyby przyspieszyć zakończenie prac
budowlanych, w tym przypadku mogą zdecydowanie je spowolnić. Przytoczone powyżej
wytyczne i opis sytuacji z niepożądanymi skutkami dotyczą najczęściej stosowanych wylewek
cementowych.
Zalecenia przy różnicy poziomów
Na koniec chciałbym zwrócić uwagę na jeszcze
jedno niebezpieczeństwo związane z układaniem
wylewki lub raczej płyty grzewczej. Dotyczy ono
obiektów, w których występuje różnica poziomów
i ogrzewanie podłogowe jest na wyższym poziomie
lub na piętrze. Wylewka płyty grzewczej nie może
wtedy kończyć się równo z powierzchnią czołową
ostatniego stopnia schodów (specjalnie przez niektórych obniżonego) lub też z krawędzią podwyższenia. Płyta grzewcza jest tzw. podłogą pływającą
i pod wpływem temperatury będzie się rozszerzać,
czyli mówiąc obrazowo – wysuwać się poza krawędź konstrukcji schodka lub podwyższenia (rys. 9).
Potrzebny jest dodatkowo tzw. murek oporowy,
który musi być stabilnie powiązany z konstrukcją
podłoża, na którym układa się warstwy podłogówki. Dalej postępuje się zgodnie ze standardowymi
wytycznymi, czyli mocuje do murku taśmę brzegową w celu odseparowania płyty grzewczej i niwelacji
jej wydłużeń termicznych. ■
O AUTORZE
Karol Chołuj, autor niezależny
Polski Instalator 11/2013
INSTALACJE GRZEWCZE
Eliminacja błędów montażowych
i eksploatacyjnych kotłów na paliwa stałe
Marek Kroczek
Artykuł dotyczy współpracy Hydraulicznego Zestawu Podłączeniowego (HZP) ze stałopalnymi kotłami podajnikowymi Taurus.
Kotły Taurus z HZP o mocy do 37 kW (z wyjątkiem
kotła Żubr) są dodatkowo wyposażone w odpowiedni regulator pogodowy oraz następujące
czujniki przewodowe dostarczone wraz z kotłem:
⚫⚫czujnik przylgowy – do zamontowania
na powrocie kotła,
⚫⚫czujnik przylgowy – do zamontowania na zasilaniu układu grzewczego,
⚫⚫czujnik temperatury zewnętrznej – do zamontowania na zewnątrz budynku (z dala od okien
i w miejscu nienasłonecznionym).
Zestaw podłączeniowy HZP nie zawiera urządzeń do zbudowania kompletnego układu
grzewczego, np. pompy obiegowej, gdyż jej
wielkość powinna być dobrana przez projektanta lub instalatora dla konkretnej instalacji.
Pompa, w zależności od sposobu zabezpieczenia układu grzewczego i kotła, powinna
być zainstalowana na zasilaniu lub powrocie kotła (patrz zalecenia producenta w DTR
i na stronie internetowej www.kotly-taurus.
pl). Powinna być też elektrycznie podłączona
do regulatora w kotle tak, by podczas sezonu
grzewczego nie było możliwości jej okresowego wyłączania. Współpraca HZP z regulatorem
ST 480-T w kotle Taurus
Rozruch układu grzewczego
Podczas rozruchu kocioł pracuje z priorytetem temperatury pracy kotła (od 60 do 80°C).
Elementy wchodzące w skład HZP
⚫⚫zawór mieszający 3-drogowy (1);
⚫⚫siłownik zaworu (2);
⚫⚫miejsce na pompę przewałową
1. Kocioł Taurus Gaur Duo Premium wraz z HZP
W
ysoka sprawność stałopalnych kotłów Taurus, powyżej 82%, powoduje, że zwiększają się wymagania dotyczące zapewnienia
odpowiedniej temperatury pracy kotła. Są one
następujące:
⚫⚫temperatura czynnika na zasilaniu: min. 60°C,
maks. 80°C;
⚫⚫różnica temperatury zasilania i powrotu: od 15
do 20°C;
⚫⚫temperatura czynnika na powrocie: min. 50°C;
⚫⚫temperatura spalin: powyżej 160°C.
Powyższe wymogi spełnia kocioł Taurus wyposażony w Hydrauliczny Zestaw Podłączeniowy.
www.polskiinstalator.com.pl
(z zamontowanymi półśrubunkami) (3);
⚫⚫armatura do pompy przewałowej (4):
– zawory kulowe (możliwość szybkiej
wymiany pompy),
– filtr siatkowy,
– zawór zwrotny;
⚫⚫sterownik kotła wyposażony
w samoczynną/automatyczną regulację
pogodową (5);
⚫⚫rury i złączki korekcyjne, umożliwiające
szybki montaż HZP;
⚫⚫śrubunki, pozwalające na szybkie
odłączenie kotła;
⚫⚫złączki i przewody rurowe.
17
INSTALACJE GRZEWCZE
a)
2. Schemat działania kotła w trakcie rozruchu (priorytet kotła).
Praca tylko na podgrzanie wody w kotle do zadanej temperatury
Zapewnia to:
⚫⚫bezpieczny i efektywny sposób ogrzania no­wo uruchamianych instalacji,,
⚫⚫możliwość szybkiego dokonania wymaganych regulacji,
⚫⚫bezproblemową pracę kotła, bez okresowych
zagrożeń.
Po ogrzaniu budynku
Po osiągnięciu przez kocioł stałego zadanego parametru czynnika grzewczego (od 60
3. Schemat działania kotła z HZP po jego rozgrzaniu: a) z pracującą pompę przewałową, b) pompa przewałowa jest wyłączona, ponieważ
temperatura wody na powrocie kotła osiągnęła wymaganą temperaturę
do 80°C), dla podstawowego obiegu grzewczego, istnieje możliwość wyboru sposobu regulacji temperatury – ręczny lub regulacja pogodowa/automatyczna.
Automatyka pogodowa ma następujące funkcje:
⚫⚫zmiana krzywej grzania,
⚫⚫obniżenie temperatury nocne lub okresowe,
⚫⚫minimalna temperatura zasilania układu
grzewczego – od 30 do 45°C,
⚫⚫tryb urlopu, stałe obniżenie,
Do czego służy HZP?
Zadaniem HZP jest zoptymalizowanie pracy kotła, a w szczególności:
⚫⚫wyeliminowanie w sposób istotny zagrożenia kondensacji pary wodnej w kotle, która w połączeniu ze spalinami i nagarem na ściankach kotła, tworzy roztwór kwasu siarkowego i przyspiesza
korozję wymiennika kotła (również czopucha i komina);
⚫⚫stworzenie optymalnych warunków spalania paliwa w zależności od jego rodzaju i zawilgocenia, co ogranicza osadzanie się zanieczyszczeń w wymienniku kotła, czopuchu i kominie
i kilkukrotnie wydłuża żywotność tych elementów;
⚫⚫przyspieszenie i usprawnienie obsługi i konserwacji kotła oraz instalacji dymowej;
⚫⚫umożliwienie optymalnej regulacji parametrów grzewczych c.o., bez względu na odchylenia
w doborze mocy grzejników i kotła;
⚫⚫zapewnienie stałej, wysokiej sprawności kotła;
⚫⚫polepszenie procesu spalania paliwa, a tym samym spełnienie wymogów i norm ekologicznych;
⚫⚫dostosowania pracy kotła i układu grzewczego do istniejących warunków klimatycznych
w Polsce i temperatury obliczeniowej doboru grzejników;
⚫⚫polepszenie komfortu cieplnego i zwięk­szenie odporności na przepalenie wymiennika kotła,
co zapewnia stała praca pompy obiegowej;
⚫⚫oraz, co najważniejsze, przyczynienie się do zadowolenia użytkownika z komfortu, obsługi
kotła i instalacji grzewczej.
18 b)
⚫⚫tryb urlopu, stałe podwyższenie,
⚫⚫współpraca z układami rozszerzającymi
(dodatkowe zawory mieszające),
⚫⚫inne dodatkowe funkcje.
Podsumowanie
Istnieje możliwość zakupu kotła Taurus z HZP,
który wyklucza wadliwy montaż i nieprawidłową
eksploatację kotła. Każdy kocioł z HZP jest standardowo wyposażony w taki sam regulator oraz
w czujniki przylgowe do montażu na powrocie i zasilaniu kotła, a także czujnik temperatury zewnętrznej. Czujnik temperatury kotła jest
fabrycznie zamontowany w kotle.
Cykl artykułów o HZP* nie przedstawia zagadnień dotyczących montażu zaworu mieszającego na powrocie kotła oraz miejsca montażu
pomp obiegowych, gdyż są to tematy na odrębną publikację. Ten aspekt został w firmie Isko
odpowiednio opracowany i jest prezentowany na szkoleniach techniczno-handlowych dla
sprzedawców i instalatorów oraz w instrukcji
obsługi kotłów podajnikowych Taurus. ■
Ukazały się już dwa artykuły na ten temat: w Numerze
Specjalnym PI „Od kotła do grzejnika” 7-8/13 i w Polskim
Instalatorze 9/13.
*
O AUTORZE
Marek Kroczek, ISKO. Absolwent
Akademii Górniczo-Hutniczej
w Krakowie oraz Akademii
Ekonomicznej w Krakowie
Polski Instalator 11/2013
WARTO WIEDZIEĆ
Apel Korporacji Kominiarzy Polskich!
Dotyczący zagrożeń związanych z tzw. smołowaniem się przewodów kominowych dymowych
Zjawisko „smołowania się” komina nie jest skutkiem nierzetelnych usług kominiarskich, takich jak
np. nie wyczyszczenie lub złe wyczyszczenie komina, ale nieprawidłowego procesu spalania paliwa
stałego – co z kolei wynika z zastosowania paliwa
złej jakości lub niewłaściwej eksploatacji urządzeń
grzewczych i prowadzi m.in. do zniszczenia komina. Niestety, usunięcie tzw. smoły podczas przeprowadzania okresowych czyszczeń przewodów
kominowych* jest technicznie niemożliwe.
!
W związku z tym, że zakłady kominiarskie nie mają bezpośredniego wpływu
na sposób eksploatacji urządzeń grzewczych
i dobór paliwa, Korporacja Kominiarzy Polskich apeluje do zarządców obiektów i właścicieli nieruchomości o podejmowanie stosownych działań na podstawie zaleceń, opinii
i protokołów z okresowej kontroli kominiarskiej, gdy znajdą się w nich informacje o tzw.
smołowaniu się przewodów.
Konsekwencją nieprawidłowego procesu
spalania jest odkładanie się na wewnętrznej
powierzchni komina mokrego kondensatu,
tj. produktu fizycznie podobnego do smoły
o konsystencji gęstej farby i o dużej zawartości wilgoci, który wnika w ścianę. Powoduje
to zawilgocenie komina, osłabia jego konstrukcję i pogarsza właściwości użytkowe. Czyszczenie przewodu będącego w takim stanie, które
zgodnie ze sztuką kominiarską przeprowadza
się przy zastosowaniu szczotek kominiarskich,
jest całkowicie nieskuteczne – nie ogranicza
i nie likwiduje zjawiska smołowania, a ponadto
nie usuwa produktu spalania. Nawarstwiająca się „smoła” stwarza duże zagrożenie pożaru
przewodu.
Oczyszczenie przewodu podczas czyszczenia
jest możliwe tylko wtedy, gdy nieprawidłowy
proces spalania występuje stosunkowo krótko i destrukcja komina nie jest zbyt posunięta,
a co najważniejsze – produkt spalania jest osuszony. Osuszenie zasmołowanego przewodu
jest natomiast możliwe tylko przez natychmiastową zmianę sposobu eksploatacji, tj. zmianę
paliwa i/lub sposobu palenia w urządzeniu
grzewczym. Dlatego tak ważne jest jak najszybsze podjęcie działań zmierzających w tym
kierunku.
Gdy proces jest zaawansowany, „smołę” można
usunąć tylko przez kontrolowane wypalanie
komina. Metoda ta należy jednak do bardzo niebezpiecznych, specjalistycznych usług
o skomplikowanej procedurze, wykonywanych przez zakłady kominiarskie na odrębne zlecenie. Nie daje gwarancji, że komin
w dostatecznym stopniu zostanie wypalony.
Ponadto podczas wypalania często ulega on
rozszczelnieniu, co może skutkować wyłączeniem z eksploatacji.
Bronisław Gilewski,
mistrz kominiarski Członek Korporacji Kominiarzy
Polskich Stowarzyszenie Zawodowe
* Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych
i Administracji w zakresie obowiązku usuwania zanieczyszczeń
z przewodów kominowych dymowych okresowe czyszczenia
powinny się odbywać co najmniej 4 razy w roku.
Reklama
www.polskiinstalator.com.pl
19
INSTALACJE GRZEWCZE
Pomiary temperatury i ciśnienia w instalacjach
Dzięki odpowiednim wskazaniom aparatury pomiarowej (termometrów, manometrów,
termomanometrów) możliwe jest bieżące sprawdzanie poprawności działania instalacji
i podejmowanie odpowiednich środków zaradczych w przypadku przekroczenia przez
nią wartości granicznych.
Pomiary temperatury
Obowiązkowym wyposażeniem do regulacji instalacji grzewczych i źródeł ciepła są termometry. W
zależności od rodzaju badanego medium i miejsca przeznaczenia, wyróżnia się kilka ich rodzajów
(np. bimetaliczne, przemysłowe, chemiczne, specjalne itd.). Instalatorzy najczęściej wykorzystują
termometry bimetaliczne. Znajdują one zastosowanie do pomiarów temperatury w układach
grzewczych, kotłach wszystkich typów, układach
Termometr bimetaliczny BiTh
wodociągowych, podgrzewaczach wody, systemach ogrzewania słonecznego, instalacjach przesyłu ciepła i wielu innych. Urządzenia pomiarowe
powinny być zamontowane w łatwo dostępnym i
widocznym miejscu, zabezpieczonym przed działaniem czynników atmosferycznych, w położeniu
montażowym określonym dla danego typu termometru. Zakres wartości temperatury mierzonych przez standardowe termometry bimetaliczne wynosi od 0 do 120°C. Możliwe są też szersze
zakresy pomiarów.
Jak to działa?
Zasada działania termometrów bimetalicznych
oparta jest na wykorzystaniu zjawiska różnej
rozszerzalności termicznej metali. Pomiar temperatury odbywa się za pomocą czujnika bimetalicznego, w formie spirali skręconej z dwóch
sprasowanych taśm metali o różnej wartości
20 Manometr grzewczy HZ
współczynnika rozszerzalności cieplnej. Termoelementem jest na przykład spirala wykonana
z dwóch pasków metalowych: stalowego oraz
miedzianego. Jeden koniec taśmy przymocowany jest do mechanizmu, którego obrót powoduje bezpośrednio ruch wskazówki. Drugi koniec
taśmy przytwierdzony jest do znajdującej się
na końcu tulejki śruby, która, oprócz funkcji kalibracji termometru, jest także elementem przewodzącym ciepło. Pod wpływem wzrostu temperatury taśma wygina się w kierunku metalu
o mniejszej rozszerzalności, powodując ruch
wskazówki.
Pomiary ciśnienia
Ciśnienie jest drugim z najważniejszych parametrów, który należy stale kontrolować w instalacji
grzewczej. Za pomiar odpowiadają niezastąpione manometry. Stosowane są one głównie
do mierzenia ciśnienia gazów oraz cieczy (np.
wody w instalacjach c.o.) o niskiej lepkości, a
także mediów, które nie działają agresywnie na
stopy miedzi. Oferta urządzeń u producentów
jest bardzo bogata. Na rynku dostępne są różne
ich rodzaje w zależności od miejsca zastosowania, np. manometry grzewcze, precyzyjne, przemysłowe, chemiczne, puszkowe, kontaktowe,
magnetyczne, specjalne, chłodnicze, membranowe itd. Najpowszechniej wykorzystywanymi
przez fachowców (w kotłowniach domowych)
są standardowe manometry grzewcze w obudowie metalowej wyposażone w rurkę Bourdona.
Termomanometr
Zakres standardowo mierzonych wartości ciśnienia wynosi: od 0 do 6 bar lub od 0 do 10 bar
Jak to działa?
W manometrach grzewczych elementem pomiarowym jest rurka Bourdona o spłaszczonym przekroju poprzecznym, wykonana ze stopu miedzi.
Jest ona wygięta w kształcie łuku, otwartym
końcem łączy się z wlotem medium, którego
ciśnienie jest mierzone. Swobodny koniec rurki
jest zaślepiony. Wraz ze wzrostem lub spadkiem
mierzonego ciśnienia krzywizna rurki Bourdona
zmienia się, a tym samym przemieszczeniu ulega
jej swobodny koniec. Za pośrednictwem układu
przekładni przemieszczenie swobodnego końca
rurki powoduje ruch wskazówki manometru.
Pomiary ciśnienia i temperatury
jednym urządzeniem
Jeżeli zachodzi potrzeba odczytu wskazań,
zarówno ciśnienia, jak i temperatury badanego medium, z powodzeniem można wykorzystać mierniki 2w1. Jednoczesnym pomiarom
służą termomanometry (wskazują temperaturę
w stopniach Celsjusza oraz ciśnienie w barach).
Znajdują one zastosowanie w prostych instalacjach, których rozmiar powinien być ograniczony do minimum. W zestawie z urządzeniem
dostarczany jest zawór montażowy, który umożliwia wymianę termomanometru bez konieczności spuszczania wody z instalacji. ■
(Materiały prasowe firmy Afriso)
Polski Instalator 11/2013
INSTALACJE GRZEWCZE
Ogrzewanie podłogowe Thermorama
Marek Grabowski
Oszczędność, nowoczesność i wygoda użytkowania to atrybuty popularnego sposobu
rozprowadzenia ciepła, jakim jest ogrzewanie podłogowe. Odporność na wysokie parametry pracy, długowieczność i wygoda montażu to z kolei cechy ogrzewania podłogowego jednego z najstarszych producentów rur i złączek z tworzyw sztucznych – firmy
Prandelli, której ponad 110-letnie doświadczenie pomaga w produkcji najwyższej jakości
systemu ogrzewania podłogowego o nazwie Thermorama.
Rura Tuborama natomiast jest jednorodna, ale
na zewnątrz ma barierę antydyfuzyjną EVOH,
która zabezpiecza przed przenikaniem tlenu
do wewnątrz instalacji. Jest to cienka warstwa
gęstego tworzywa i to ona chroni elementy
metalowe układu przed przyspieszoną korozją.
Dobór średnicy rury do ogrzewania
płaszczyznowego
W
ogrzewaniu podłogowym ciepła woda
transportowana rurami zalanymi w jastrychu
powinna mieć maksymalnie temperaturę 55°C,
aby warstwa wykończeniowa podłogi nie była
zbyt ciepła (zalecana temperatura posadzki to do
29°C, a dla stref brzegowych i w łazienkach 35°C).
Dla rur tworzywowych temp. 55°C przesyłanego
medium to duże wyzwanie, bo muszą być one
odporne na takie parametry pracy przez okres
ponad 50-letni. Ponieważ takich obciążeń termicznych nie przeniesie rura LPE ani PE-HD, dlatego powstały rury o wzmocnionej odporności.
⚫⚫Tuborama z PEX z polietylenu sieciowanego,
⚫⚫Multyrama z PEX/Al./PEX obustronnie sieciowana.
Rury Tris-up i Multyrama mają wewnętrzną warstwę z aluminium, które stanowi doskonałą
barierę antydyfuzyjną. Aluminium zgrzewane
jest doczołowo (bez zakładki) co pozwala zaprasowywać połączenia bez naprężeń, a zatem
z większą pewnością szczelności.
Rury do ogrzewania
płaszczyznowego
Prawdopodobnie większość rur, które spotyka
się na naszym rynku ma tylko jedną z warstw
tak wytrzymałą, a drugą z PE-HD. Rury Prandelli
natomiast są odporne na wysoką temperaturę
w całym przekroju PE. Są to rury:
⚫⚫TRIS-UP z PE-RT/Al./PE-RT typ II – z PE
o wzmocnionej odporności na temperaturę
w obu warstwach ,
22 1. Rura Tris-up w zwoju
W ofercie Prandelli jest duży wybór średnic i rodzajów rur, szczególnie do ogrzewania podłogowego. Są to 14x2, 16x2, 17x2, 18x2, 20x2 i 26x3 mm.
Z tej grupy D14 i D16 stosuje się w ogrzewaniu
ściennym. Jeżeli spojrzymy na strumień ciepła
oddawany przez płytę grzewczą z użyciem rur
od D14 do D20 to zauważymy, że różnica mocy
grzewczej jest znikoma i wynosi 2-3% wartości.
Natomiast różnicę w oporach przepływu obrazuje tabela 1.
Średnica rury D
Maksymalna długość pętli
ogrzewania podłogowego
16x2,0 mm
120 m
17x2,0 i 18x2,0 mm
130 m
20x2,0 mm
150 m
Wskazywanym przez wielu producentów systemów ogrzewania podłogowego rozwiązaniem
jest wykonanie w całym obiekcie wszystkich
pętli o zbliżonej długości (optymalna długość
to 70-80 m). Powstają wtedy małe opory przepływu z małymi różnicami oporów w poszczególnych pętlach. Pętle te nie wymagają wówczas
żadnej lub wymagają jedynie niewielkiej regulacji na zaworach kryzujących.
Optymalną średnicą rury do ogrzewania podłogowego, biorąc pod uwagę powyższe zasady
oraz cenę rur, zarówno do małych, jak i dużych
Polski Instalator 11/2013
INSTALACJE GRZEWCZE
obiektów jest D16x2,0 z PEX, PE-RT/Al./PE-RT lub
PEX/Al./PEX
Jest to najbardziej popularna średnica rury i do niej
firma oferuje najwięcej dodatkowych elementów.
Natomiast zastosowanie rury o większej średnicy
pozwala na zmniejszenie liczby pętli.
Rozdzielacze do ogrzewania
podłogowego
Dystrybucja wody grzewczej do poszczególnych
obiegów instalacji ogrzewania podłogowego
realizowana jest poprzez rozdzielacze. Powinny
one mieć możliwość regulacji oporów przepływu w poszczególnych pętlach i jest wskazane,
aby miały na belce powrotnej wkładki termostatyczne do zainstalowania siłowników Prandelli.
Siłowniki można zainstalować od razu, a można
też tego dokonać dopiero w przyszłości.
Rozdzielacze mogą współpracować z modułami mieszającymi, szczególnie gdy temperatura
wody zasilającej ogrzewanie podłogowe byłaby
zbyt wysoka i należy ją obniżyć, a także wtedy,
gdy nie ma odpowiedniej kontroli temperatury
wody zasilającej.
Takim modułem jest Colmix, zestaw mieszający
pompowy dla układów z kotłownią wysokotemperaturową (90 i 75°C), średniotemperaturową (60
i 55°), a także niskotemperaturową (45 i 35°C).
Ciekawe rozwiązanie prezentuje zestaw Colmix
PG. Jest to kompaktowy zestaw pompowy, który
obsługuje zarówno pomieszczenia z grzejnikami
o wysokim parametrze (od 2 do 13 odbiorników),
jak i pomieszczenia z ogrzewaniem podłogowym
(niski parametr). Dzięki zasilaniu z dwóch stron –
z boku dla części grzejnikowej i z dołu dla ogrzewania podłogowego – tworzy kolektor o bardzo dużej
2. Rozdzielacz z zestawem pompowym Colmix
mocy grzewczej. Colmix PG współpracuje nie tylko
z kotłami o wysokim parametrze, ale także z kotłami kondensacyjnymi i pompami ciepła.
możliwość utrzymywania zadanej temperatury
lub sterowania zmianami temperatury w czasie,
w każdym pomieszczeniu niezależnie. Elementem wykonawczym takiego działania jest siłownik termoelektryczny Prandelli (M101). W instalacjach grzewczych generalnie stosuje się siłowniki
bezprądowo zamknięte typ NC.
Elementami sterowania analogowego Thermorama są:
⚫⚫siłownik Prandelli M101,
⚫⚫termostat M201 i tygodniowy z czujką podłogową OCD4,
⚫⚫centralka Prandelli M301 ze sterowaniem
pompą.
Sterowanie cyfrowe WLM daje wiele dodatkowych
możliwości, jak np. wpięcie układu grzewczego
do BMS, możliwość kontroli i sterowanie układem
z komputera lub przez Internet.
Parametry ogrzewania podłogowego
maksymalna temperatura zasilania
55ºC
różnica temperatury zasilania i powrotu
5-10ºC
prędkość przepływu wody w pętli
0,1 – 0,6 m/s
maksymalna moc grzewcza w miejscach
pobytu stałego
100 W/m2
maksymalna moc grzewcza w strefie brzegowej
175 W/m2
maksymalna moc grzewcza w łazience
100 W/m2
maksymalna moc grzewcza przy pracy stojącej
75 W/m2
Sterowanie
Komfort cieplny to stan, w którym człowiek wykonuje normalne prace domowe i nie odczuwa
wokół siebie ani zbyt wysokiej temperatury, ani
zbyt niskiej. Przy ogrzewaniu podłogowym możemy to uzyskać stosując odpowiednie sterowanie.
Rozdzielacz z wkładkami termostatycznymi daje
3. Termostat OCD4 z wyświetlaczem
Thermorama to spójny, nowoczesny system
grzewczy o wyjątkowej trwałości rurach i starannie wykonanych elementach.
■
Reklama
Warsztaty instalatora OZE
Cykl warsztatów instalatora OZE to projekt edukacyjny przygotowywany we współpracy redakcji Polskiego Instalatora oraz Polskiej Korporacji Techniki Sanitarnej, Grzewczej, Gazowej i Klimatyzacji – z dużymi firmami z branży OZE, mającymi bogate doświadczenie projektowe, produkcyjne, montażowe i serwisowe.
Kierujemy go do projektantów i wykonawców instalacji OZE, a być może także docelowych użytkowników. Kontynuujemy cykl o kolektorach z firmą Viessmann.
Kolektory słoneczne (cz. 5)
Przeglądy i konserwacje instalacji solarnych
Jakub Pawłowicz
Instalacje wspomagające przygotowanie c.w.u. wykorzystujące energię promieniowania
słonecznego są narażone na uszkodzenia spowodowane zarówno czynnikami zewnętrznymi, jak również niekorzystnymi warunkami pracy lub niewłaściwą eksploatacją. Dlatego konieczne są systematyczne przeglądy i konserwacja takich instalacji.
okresowej kontroli nie rzadziej niż co 12 miesięcy, licząc od daty pierwszego uruchomienia.
Producent wymaga okresowych przeglądów
pod rygorem utraty gwarancji na komponenty, ale zasadniczym celem tego wymogu jest
zapewnienie prawidłowej, bezpiecznej i efektywnej pracy całego układu. Brak okresowej
kontroli może prowadzić do uszkodzenia instalacji.
Instrukcja i narzędzia serwisowe
1. Kolektory Vitosol 200-F można stosować w zestawach do
integracji z dachem
Wraz z kolektorami słonecznymi użytkownikom
dostarczana jest karta gwarancyjna oraz pełna
dokumentacja techniczna urządzeń, w której
znajdują się zapisy informujące o prawidłowej
obsłudze instalacji. W instrukcji serwisowej znajduje się lista czynności, które należy wykonywać
podczas okresowych kontroli.
W
celu zapewnienia długotrwałej i bezproblemowej pracy instalacji kolektorów słonecznych, konieczne jest spełnienie kilku podstawowych warunków. Przede wszystkim trzeba
odpowiednio dobrać komponenty instalacji, jak
również przeprowadzić jej prawidłowe uruchomienie – zostało to opisane w poprzednich
odcinkach cyklu. Kolejną, niezwykle ważną sprawą jest wykonywanie okresowych przeglądów
zgodnie z harmonogramem przewidzianym
przez producenta urządzeń.
Kolektory słoneczne firmy Viessmann, zarówno płaskie, jak i próżniowe, powinny podlegać
24 2. Walizka serwisowa firmy Viessmann z zestawem narzędzi
Przystępując do przeglądu instalacji solarnej,
instalator musi zaopatrzyć się w narzędzia umożliwiające prawidłowe wykonanie wskazanych
czynności. Komplety takich narzędzi zwykle są
w ofertach renomowanych producentów kolektorów. Firma Viessmann oferuje np. specjalne
walizki serwisowe (rys. 2) zawierające następujący zestaw:
⚫⚫uniwersalny refraktometr wyposażony w dwie
skale, co umożliwia badanie zarówno glikolu
propylenowego, jak i glikolu etylenowego,
⚫⚫papierki lakmusowe do pomiarów pH,
⚫⚫manometr,
⚫⚫kluczyk do odpowietrzania,
⚫⚫miernik uniwersalny,
⚫⚫naklejki kontrolne.
Od czego zacząć przegląd
Podstawową czynnością, od której należy rozpoczynać każdy przegląd instalacji, jest sprawdzenie, czy poszczególne jej komponenty są
sprawne i działają prawidłowo. Takie sprawdzenie upewni nas, że instalacja jako całość również
będzie prawidłowo funkcjonować. Niedopuszczalne jest, aby po wykonaniu przeglądu instalację pozostawić pracującą niewłaściwie.
Przede wszystkim należy więc przeprowadzić
testowe uruchomienie pompy solarnej i sprawdzić, czy jej praca nie wskazuje na uszkodzenie.
Konieczne jest odczytanie histerezy załączenia/
wyłączenia pompy solarnej oraz sprawdzenie
wartości maksymalnej temperatury na czujniku
temperatury cieczy w kolektorze. Uruchamiając
Polski Instalator 11/2013
w trybie ręcznym pompę solarną, należy odczytać na grupie pompowej ustawiony przepływ
przez instalację solarną.
Kontrola i zapisanie parametrów instalacji w stanie tzw. „zastanym” pozwoli na wstępną diagnozę, czy układ pracuje prawidłowo, a w przypadku
wprowadzenia zmian – na powrót do nastaw
pierwotnych.
do rozszczelnienia instalacji wskutek zamrożenia
płynu). Określa się ją przy użyciu refraktometru (rys. 4 i 5). Zgodnie z kartą charakterystyki
temperatura krzepnięcia płynu Tyfocor powinna wynosić -28°C. Jeżeli kontrola wykaże, iż jest
ona wyższa i wynosi np. -20°C, może to oznaczać, że podczas napełniania układu w instalacji
znajdowała się woda lub płyn został dodatkowo
rozcieńczony. W obydwu przypadkach trzeba
bezwględnie wymienić płyn na nowy, a uprzednio wypłukać cały układ odpowiednim czynnikiem chemicznym, przystosowanym do danego
rodzaju instalacji.
Sprawdzenie typu płynu
solarnego
Właściwą i bezpieczną pracę instalacji solarnej
firmy Viessmann zapewnia stosowanie nieagresywnego dla środowiska płynu solarnego Tyfocor, który w głównej mierze stanowi mieszaninę
wody i glikolu propylenowego. Ponieważ częstą
praktyką jest używanie tańszych zamienników
medium transportującego ciepło z kolektora,
podczas wykonywania czynności serwisowych
konieczne jest uzyskanie od użytkownika karty
katalogowej płynu, którym została napełniona
3. Papierki lakmusowe do określenia wartości pH
instalacja podczas pierwszego uruchomienia
lub ostatniej wymiany płynu solarnego. Karta
ta jest potrzebna nie tylko w celu określenia
typu medium, ale również w celu sprawdzenia,
czy nadaje się ono do danego typu instalacji.
Zdarza się bowiem, że instalacje napełnione są
płynem agresywnym np. dla materiałów, z któ-
4. Refraktometr do badania temperatury zamarzania płynu
www.polskiinstalator.com.pl
5. Skala refraktometru
rych wykonane są uszczelnienia. W takich przypadkach należy niezwłocznie wymienić płyn
na dedykowany do instalacji solarnych, a dodatkowo wymienić uszczelnienia, które mogły ulec
uszkodzeniu.
Sprawdzenie parametrów
płynu solarnego
Gdy upewnimy się, że w instalacji znajduje się
właściwy płyn solarny, np. Tyfocor, można przystąpić do sprawdzenia jego parametrów. Z uwagi
na skład chemiczny płyn Tyfocor powinien mieć
barwę fluoryzująco czerwoną. Jeżeli próbka
ma kolor brązowy, oznacza to, że w instalacji wielokrotnie występowała temperatura na poziomie
160-200°C.
Kolejną czynnością jest sprawdzenie za pomocą papierków lakmusowych (rys. 3) wartości
pH płynu solarnego. W przypadku płynu Tyfocor prawidłowe przekazywanie ciepła będzie
zapewnione, gdy jego pH zawiera się w zakresie
8,5-10,5.
Drugim istotnym parametrem jest temperatura
krzepnięcia płynu solarnego (jej wartość musi
gwarantować, że podczas mrozów nie dojdzie
Ustalenie wartości ciśnienia
Jeżeli wymiana płynu solarnego okaże się
konieczna, potrzebne będzie ustalenie:
⚫⚫wartości ciśnienia roboczego odpowiedniego
dla instalacji, którą się zajmujemy,
⚫⚫wartości ciśnienia wstępnego w przeponowym naczyniu wzbiorczym.
Ciśnienie robocze w najwyższym punkcie instalacji powinno wynosić 1 bar. Każdy metr wysokości statycznej instalacji, tj. wysokość od grupy
pompowej do najwyższego punktu instalacji,
podwyższa ciśnienie robocze na manometrze
zainstalowanym w grupie pompowej o 0,1 bara.
W związku z tym dla instalacji solarnej o wysokości statycznej 10 m prawidłowe ciśnienie
robocze na manometrze powinno wynosić
2 bary. Aby zapewnić możliwość przejmowania
przez przeponowe naczynie wzbiorcze nadmiaru płynu solarnego, ciśnienie poduszki azotowej w przeponowym naczyniu wzbiorczym
powinno wynosić 0,3 bara poniżej ciśnienia
roboczego.
Kontrola i regulacja przepływu
Każdy przegląd techniczny wymaga od serwisanta przeprowadzenia kontroli strumienia
przepływu oraz ewentualnej jego regulacji.
Wartość przepływu odczytuje się na dolnej krawędzi pływaka rotametru (rys. 6).
Jeżeli do sterowania pracą instalacji solarnej
wykorzystywany jest regulator, który umożliwia regulację prędkości obrotowej pompy
solarnej, odczyt i nastawę prawidłowej wartości przepływu wykonuje się dla pełnej mocy
pompy solarnej. Pompę należy uruchomić
w trybie ręcznym, a następnie ustawić wymagany strumień przepływu, uwzględniając sposób eksploatacji instalacji oraz liczbę kolektorów.
25
Warsztaty instalatora OZE
Opór w kΩ
100
10
1
B
A
0,1
0
6. Skala na rotametrze
!
Wartość przepływu objętościowego w in­stalacji solarnej ma wpływ na rozrzut
temperatury w obiegu kolektora i parametry
pracy instalacji. Mały przepływ to duży rozrzut temperatury w obiegu kolektora,
co przekłada się na wzrost średniej temperatury kolektora oraz spadek współczynnika
jego sprawności. Wysoki przepływ oznacza
natomiast mały rozrzut temperatury, większą prędkość przepływu czynnika i wzrost
oporów przepływu.
Aby uzyskać możliwie wysoką sprawność i niskie
opory przepływu, na każdy 1 m2 powierzchni
absorbera, zarówno w kolektorach płaskich, jak
i próżniowych, należy przyjąć przepływ objętościowy na poziomie 25 dm3/m2h. Zbyt mały
przepływ przez instalację spowoduje częste przegrzewy instalacji, a w konsekwencji – degradację
20 25
40
60
80
Temperatura w °C
100
120
140
7. Charakterystyki czujników regulatora Vitosolic
płynu i zablokowanie przepływu. W odwrotnej
sytuacji, tj. zwiększonego przepływu objętościowego, może dochodzić do szybkiego zużywania
się m.in. pompy obiegu solarnego.
Pozostałe czynności serwisowe
Ocena sprawności instalacji solarnej wymaga
również przeprowadzenia kontroli przyłączy
elektrycznych regulatora, m.in. biegunowości
przyłącza zasilania, charakterystyki czujników
temperatury – zależnie od rodzaju zastosowanego regulatora. Jeżeli w instalacji zabudowany jest
termostatyczny zawór mieszający, należy skontrolować jego prawidłowe nastawy.
Dodatkowe czynności, które należy przeprowadzać co 3 do 5 lat pracy instalacji, dotyczą
oględzin istotnych komponentów instalacji,
tzn. kontroli powierzchni kolektorów, jakości
absorbera oraz izolacji termicznej przewodów
instalacji.
Podczas każdego przeglądu technicznego niezbędne jest także sprawdzenie zgodności parametrów solarnych w zależności od nasłonecznienia. Można to zrobić przez porównanie wskazań
na termometrach zasilania i powrotu z instalacji solarnej z odczytami wartości temperatury
na czujniku cieczy w kolektorze oraz na czujniku
temperatury wody w podgrzewaczu.
Kontrolę działania solarnego zaworu bezpieczeństwa należy przeprowadzać tylko w przypadku, gdy widać oznaki otwierania zaworu,
tj. osady, krople. Nie można bowiem dopuścić
do mikrorozszczelnienia membrany zaworu. ■
O AUTORZE
Jakub Pawłowicz, Akademia Viessmann
Reklama
26 Polski Instalator 11/2013
Visign firmy Viega.
Dopiero piękne szczegóły
czynią łazienkę perfekcyjną.
Viega. Liczy się pomysł! Więcej informacji: Viega Sp. z o.o. · telefon: 58-66 24 999
telefaks: 58-66 24 990 · [email protected] · www.viega.pl/Visign
Visign for Style 10
Visign for Style 11
Visign for Style 12
Visign for More 103
Visign for More 104
DORADCA ENERGETYCZNY
Analiza kosztów budownictwa pasywnego
Maciej Danielak
Odpowiedź na pytanie dotyczące kosztów inwestycyjnych budownictwa pasywnego
nie jest trudna. Analiza zysków i strat w sektorze budowlanym nie może jednak odbyć
się bez analizy kosztów eksploatacyjnych, czyli odpowiedzi na pytanie: jak amortyzują
się koszty z biegiem lat?
O
pinie na temat wielkości dodatkowych
kosztów ponoszonych w budownictwie
pasywnym w stosunku do standardowego,
zgodnego z aktualnym prawem budowlanym,
różnią się znacznie i to niezależnie od sympatii
dla tego budownictwa. Rozpiętość ocen zawiera
się w przedziale 5 do nawet 20%
Wykres na rys. 2 ilustruje koszty związane
z rocznym zużyciem energii na potrzeby
grzewcze dla budynku o powierzchni 120 m2
wykonanym w różnym standardzie energetycznym.
Wskaźnik kWh/m2rok wyraża ilość ciepła zużywanego w ciągu roku na zbilansowanie strat
energii budynku. Założono, że cena jednostkowa energii z gazu ziemnego dla kotła tradycyjnego o sprawności 85% wynosi 0,25 zł/kWh. Dla
symulacji kosztów wieloletnich założony został
wzrost kosztów gazu w wysokości 5% rocznie. Założenie to wybrane zostało jako łagodniejsze, niż wynikałoby to z obserwacji kosz-
Fot. MultiComfort
Zapotrzebowanie na ciepło
i koszty eksploatacyjne
budynków
1. Powstający budynek pasywny z elementów prefabrykowanych
tów w ostatnich latach. Średni roczny wzrost
w latach 2003-2010 wyniósł 8,2%, ale tendencja
jest spadkowa.
Budynek o budowie konwencjonalnej ze ścianami o izolacyjności ok. 0,25 W/(m2K), oknami o izolacyjności 1,8 W/(m2K) charakteryzuje największe
2. Koszty energii grzewczej dla budynków o powierzchni 120 m2 o różnym standardzie energetycznym
28 zużycie energii na cele grzewcze. Ten sam budynek
ze ścianami o ponad dwukrotnie lepszym współczynniku przenikania ciepła, wentylacją mechaniczną z odzyskiem ciepła oraz oknami o wyższym
standardzie zużywa już ponad 3 razy mniej ciepła.
Budynek zaś w wykonaniu w standardzie domu
3. Koszty dodatkowe budynku pasywnego
Polski Instalator 11/2013
DORADCA ENERGETYCZNY
pasywnego, czyli szczelny, z przeszkleniami dla
domów pasywnych, eliminacją mostków termicznych, odzyskiem ciepła w wentylacji mechanicznej
itp. będzie rocznie zużywać ponad 7 razy mniej energii na cele grzewcze, niż budynek konwencjonalny.
W ciągu 20 lat eksploatacji budynku różnica
skumulowana kosztów energii grzewczej dla
budynku konwencjonalnego oraz pasywnego
wynosi ponad 88 000 zł.
Koszt budynku pasywnego
Według analiz przeprowadzonych w [1] koszt
domu wybudowanego według standardu energetycznego określonego w rozporządzeniu
Ministra Infrastruktury w sprawie warunków,
jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie wynosi 2171 zł/m2 powierzchni użytkowej. Można zatem przyjąć koszt budowy „pod
co graniczy z techniczną żywotnością większości urządzeń.
Wykres pokazany na rys. 5 przedstawia schematycznie koszty w funkcji współczynnika zużycia
energii. Wraz z rosnącym współczynnikiem zużycia energii rosną koszty eksploatacyjne budynku.
Na całość ponoszonych wydatków (linia niebieska) składa się koszt energii grzewczej, koniecznej do ogrzania budynku (linia zielona) oraz
koszt dodatkowych inwestycji (linia czerwona).
Z przedstawionego wykresu wynika, że do pewnej wysokości poniesionych kosztów dodatkowych możliwe jest wybudowanie domu niskoenergetycznego (30-60 kWh/m2rok) przy prawie
stałych kosztach całkowitych. Dalsze zwiększenie
nakładów inwestycyjnych na polepszenie izolacyjności budynku powoduje, że zapotrzebowanie
na energię maleje (15-30 kWh/m2rok), częściowo
bilansując dodatkowe inwestycje. Nie na tyle jed-
5. Zależność kosztów inwestycyjnych i eksploatacyjnych (energii) w zależności od standardu energetycznego budynku, [2]
4. Analiza kosztowa budynków o różnym standardzie energetycznym
klucz” domu jednorodzinnego o powierzchni
użutkowej około 120 m2 na poziomie 260 000 zł.
Dodatkowy koszt dla domu pasywnego wg [2]
wynosi ok. 20%. W źródłach niemieckich koszt
dodatkowy budynku pasywnego wynosi ok. 8%,
wynika to jednak z większych kosztów inwestycyjnych, mających źródło w większych nakładach
na robociznę. Dla dalszej analizy przyjęty został
20% wzrost kosztów, co daje w naszym przypadku 2605 zł/m2 oraz sumarycznie 312 000 zł.
Koszt budynku niskoenergetycznego założono
na poziomie 9% wyższym, niż konwencjonalnego.
Z analizy kosztowej przedstawionej na rys. 4
punkty zwrotu nakładów inwestycyjnych na
budynki o wyższym standardzie energetycznym.
Dla założonych wartości i wskaźników wynika,
że prosty okres zwrotu dodatkowych nakładów
na budowę domu pasywnego wynosi ok. 14 lat,
www.polskiinstalator.com.pl
nie. W Polsce, z uwagi na niewielką liczbę wzniesionych dotychczas obiektów pasywnych, nie
ma jeszcze wiarygodnych danych, które pozwoliłyby stwierdzić, jak wielka jest różnica kosztów –
szacowana jest ona na ok. 20%. Wraz z ogólnym
wzrostem cen różnica ta będzie maleć do poziomu 8%, podawanego w literaturze niemieckiej.
Budynki pasywne charakteryzują niskie koszty utrzymania, wynikające z niskiego zużycia
energii. Powstałe w ten sposób oszczędności
pozwalają zbilansować dodatkowe koszty budowy. Koszt zwrotu nakładów na budowę domu
pasywnego wynosi ok. 14 lat.
Obecnie warunek opłacalności inwestycji
w Polsce spełniają domy o zapotrzebowaniu
na ciepło w standardzie niskoenergetycznym, czyli
40 kWh/m2rok.
Pomimo że w polskich warunkach budownictwo pasywne wciąż jest w pierwszej fazie rozwo-
nak, by je zrównoważyć, w efekcie czego koszty całkowite niezbędne do poniesienia rosną
w sposób znaczący. W miarę dalszego zmniejszania współczynnika zużycia energii dochodzi
się do momentu, w którym zrezygnować można
z systemu ogrzewania, co daje spory spadek
kosztów jednostkowych. Spadek ten występuje
w okolicy 15 kWh/m2rok.
Wnioski
Jak wykazano, decyzja o wybudowaniu obiektu
w standardzie pasywnym wiąże się z koniecznością poniesienia wyższych nakładów inwestycyjnych w stosunku do nakładów na budowę
takiego samego obiektu o standardzie energetycznym określonym w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie warunków, jakim
powinny odpowiadać budynki i ich usytuowa-
ju, i wymaga przekonywania do niego inwestorów, oraz że wśród wielu wykonawców panuje
niechęć i niepewność, wynikająca z niewiedzy –
przyszłość należeć będzie do tego typu budownictwa. Rosnące ceny energii i wymagania Unii
Europejskiej w aspekcie działań zapobiegających
zmianom klimatu, wymuszają na nas stosowanie
nowoczesnych technologii. A Polska posiada
olbrzymi potencjał oszczędności energii w sektorze mieszkaniowym. ■
Literatura
[1] mgr Mariola Gala-de Vacqueret, dr inż. Janusz Traczyk:
Koszty w budownictwie jednorodzinnym, 2011
[2] Dietmar Kraus: Projektierung von Passivhäusern, 2011
O AUTORZE
dr inż. Maciej Danielak, autor niezależny
29
DORADCA ENERGETYCZNY
Izolacja termiczna instalacji sanitarnych
w aspekcie HVAC
Maciej Danielak
Zadaniem izolacji termicznej instalacji sanitarnych jest ograniczenie strat energii cieplnej
lub chłodniczej. Straty te pojawiają się wskutek różnicy temperatury otoczenia oraz medium w instalacji (względnie temp. powierzchni rury). Ważnym aspektem jest też ochrona
instalacji przed kondensacją powierzchniową pary wodnej, która występuje, gdy temperatura powierzchni rur jest niższa od temperatury punktu rosy powietrza w otoczeniu.
1. Paroszczelna izolacja kauczukowa na instalacji miedzianej
W
zależności od przyczyn stosowania izolacji
technicznej dobierana jest ona technicznie i technologicznie w celu spełnienia swojej
funkcji. Motywy stosowania izolacji technicznej
mogą być następujące:
⚫⚫technologiczne,
⚫⚫zabezpieczenie procesów,
2. Zakres temperaturowy stosowania izolacji technicznych
30 ⚫⚫ochrona obiektów,
⚫⚫rynkowe,
⚫⚫oszczędność energii,
⚫⚫efektywność energetyczna,
⚫⚫bezpieczeństwo,
⚫⚫ochrona przed bezpośrednim kontaktem.
ry znajduje się poniżej punktu rosy, istotne jest,
aby materiały izolacyjne były paroszczelne, czyli
aby para wodna nie penetrowała ich struktury.
Jeśli temperatura ma wysokie wartości, oczywistą cechą materiałów izolacyjnych powinna być
ich niepalność.
Materiały izolacyjne i zakres
ich stosowania
Dobór izolacji według prawa
Izolacja techniczna jest stosowana w różnych
dziedzinach budownictwa i przemysłu, co obrazuje rys. 2. W tej publikacji zajmiemy się jednak
wyłącznie izolacją techniczną instalacji. W tym
zakresie, podobnie jak w pozostałych, do wykonywania izolacji wykorzystywane są rozmaite
materiały izolacyjne, które powinny być dobierane do konkretnego przeznaczenia oraz warunków temperaturowych (rys. 3). Oprócz odpowiednich właściwości cieplnych powinny się one
charakteryzować także specyficznymi cechami.
Warto np. pamiętać, że gdy wartość temperatu-
Podstawowym aktem prawnym zawierającym
wytyczne dotyczące stosowania izolacji cieplnej jest rozporządzenie ministra infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim
powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [1]. Nowe zapisy wprowadzone do rozporządzenia zmianą z 6 listopada 2008 r. [2], a obowiązujące od 1 stycznia 2009 r., spowodowały
pewne trudności w interpretacji uregulowań.
W przepisach tych zamieszczono informacje
na temat wymaganych minimalnych grubości
izolacji cieplnej przewodów rozdzielczych i komponentów w instalacjach centralnego ogrzewa-
3. Materiały izolacyjne oraz zakres ich stosowania
Polski Instalator 11/2013
DORADCA ENERGETYCZNY
nia, ciepłej wody użytkowej, instalacji chłodu
i ogrzewania powietrznego. Dokładne parametry określone zostały w Załączniku nr 2 „Wymagania izolacyjności cieplnej i inne wymagania
związane z oszczędnością energii” dla materiału
przy współczynniku lambda < 0,035 [W/(mK)],
co prezentuje tabela 1.
Na czym polega problem? – Otóż w normie
branżowej PN-B-02421:2000 [3] również zamieszczono wymagania odnośnie do minimalnej grubości izolacji cieplnej, tyle że w pewnej części
są one rozbieżne z zapisami w rozporządzeniu.
Oczywiście rozporządzenie ministra infrastruktury jest nadrzędnym aktem prawnym, zatem
wymagania w nim zawarte mają pierwszorzędne znaczenie, jednak w treści rozporządzenia,
podobnie jak we wcześniejszych jego wersjach,
przywołana została norma PN-B-02421.
!
W sytuacji, gdy zapisy w zakresie minimalnej grubości izolacji zamieszczone
w nadrzędnym akcie prawnym, czyli rozporządzeniu, oraz w przywołanej w nim normie
są częściowo rozbieżne, rozwiązaniem
poprawnym będzie przyjmowanie tych
wymagań, które są bardziej rygorystyczne,
lub poparcie swoich wyborów w poszczególnych przypadkach projektowych rzetelnymi
obliczeniami.
Grubość izolacji, w tym dotyczącej instalacji chłodniczych, może być określona również na podstawie normy europejskiej PN-EN
ISO 12241:2008, „Izolacja cieplna wyposażenia
budynków i instalacji przemysłowych. Zasady
obliczania” [4]. Norma ta szczegółowo opisuje zasady obliczania właściwości wyposażenia
budynku i instalacji przemysłowych związanych
z wymianą ciepła. Zawiera formuły obliczania
grubości izolacji cieplnej zapobiegającej kondensacji powierzchniowej pary wodnej w funk-
4. Kompleksowa analiza techniczna i wybór izolacji technicznej
www.polskiinstalator.com.pl
Tabela 1. Wymagania izolacji cieplnej przewodów i komponentów
Pkt.
Rodzaj przewodu
Wymagania izolacji dla λ < 0,035 [W/(mK)]:
1
średnica wewnętrzna przewodu do 22 mm
min. grubość izolacji cieplnej 20 mm
2
średnica wewnętrzna przewodu 22-35 mm
min. grubość izolacji cieplnej 30 mm
3
średnica wewnętrzna przewodu 35-100 mm
min. grubość izolacji cieplnej równa średnicy wewnętrznej rury
4
średnica wewnętrzna przewodu ponad 100 mm
min. grubość izolacji cieplnej 100 mm
5
przewody i armatura przechodzące przez ściany lub stropy, skrzyżowania przewodów
w tym przypadku grubość izolacji może być o połowę mniejsza
odpowiednio do wymagań z punktów 1-4
6
przewody ogrzewań centralnych wg pkt. 1-4, ułożone w komponentach budowlanych między ogrzewanymi pomieszczeniami różnych
użytkowników
w tym przypadku grubość izolacji może być o połowę mniejsza
odpowiednio do wymagań z punktów 1-4
7
przewody z punktu 6 ułożone w podłodze
min. grubość izolacji cieplnej 6 mm
8
przewody ogrzewania powietrznego ułożone wewnątrz izolacji
cieplnej budynku
min. grubość izolacji cieplnej 40 mm
9
przewody ogrzewania powietrznego ułożone na zewnątrz izolacji
cieplnej budynku
min. grubość izolacji cieplnej 80 mm
10
przewody instalacji wody lodowej prowadzone wewnątrz budynku
50% wymagań z poz. 1-4
11
przewody instalacji wody lodowej prowadzone na zewnątrz
budynku
100% wymagań z poz. 1-4
cji temperatury transportowanego medium oraz
wilgotności względnej powietrza otaczającego. Dodatkowo wskazuje dopuszczalne różnice
temperatury między powierzchnią izolacji i otaczającym powietrzem przy różnych wartościach
­wilgotności względnej.
Bez względu na wymagania norm, każde działanie
inżynieryjne powinno być przemyślane kompleksowo i wykonane zgodnie ze sztuką. Wybór materiału izolacyjnego poprzedzać powinna analiza
dotycząca instalacji technicznej, komponentów
systemu oraz elementów budowlanych (rys. 4).
Izolacja chłodnicza
W przypadku izolowania cieplnego instalacji technicznych temperatura pracy medium jest wyższa od temperatury otoczenia. Ograniczana jest
w ten sposób strata energii (ciepła) z instalacji
do otaczającego powietrza. Izolacja chłodnicza
jest stosowana, gdy temperatura medium jest niższa od temperatury otoczenia oraz gdy zmienne
parametry medium
mogą (nawet chwilowo) mieć wartość
poniżej temperatury
punktu rosy powietrza
otaczającego. Może
być zatem konieczne
zastosowanie izolacji
chłodniczej przy temperaturze medium
40°C, gdy temperatura otoczenia wynosi
np. 50°C. Szczególne
wymagania dla izola-
cji chłodniczej nie wynikają jednak z temperatury
pracy, a bardziej z fizykalnych fenomenów, jakie
towarzyszą różnicy temperatury.
Wilgotność względna powietrza
a grubość izolacji
W powietrzu może się rozpuszczać ograniczona
ilość pary wodnej. Z tym, że w wyższej temperaturze maksymalna zawartość wilgoci jest większa niż
w niższej. W trakcie ochładzania powietrza dochodzi do osiągnięcia tzw. punktu rosy, czyli stanu
powietrza, w którym względna zawartość wilgoci
osiąga 100%. Dalsze ochładzanie powietrza wiąże
się z wykraplaniem pary wodnej, czyli osadzaniem
kropli wody na zimnych powierzchniach (rys. 5).
Dlatego też przy obliczaniu temperatury
powierzchni, ewentualnie wymaganej grubości
izolacji, musi być znana temperatura medium,
jak też temperatura i wilgotność względna
powietrza otaczającego. W fazie projektowania
należy przyjąć najmniej korzystny przypadek.
Przy wyznaczaniu niezbędnej grubości izolacji
często nie docenia się wpływu wartości wilgotności względnej powietrza otaczającego.
Tymczasem im wyższa jest ta wilgotność, tym
większa musi być grubość izolacji chłodniczej.
W niekorzystnych warunkach wzrost wilgotności
względnej o 10% może spowodować potrzebę
podwojenia grubości warstwy izolacji, a dalszy
wzrost o 10% – nawet czterokrotne zwiększenie
grubości izolacji chłodniczej w stosunku do wartości początkowej. Wpływ wilgotności względnej ma zatem istotne znaczenie przy wyznaczaniu grubości izolacji.
Warto też pamiętać, że ze względu na to, iż wilgotne powietrze jest lżejsze od suchego, w gór-
31
DORADCA ENERGETYCZNY
Obliczanie grubości warstwy izolacji instalacji
chłodniczych
Wzór na obliczenie grubości izolacji
powierzchni rur przedstawiają równania
(1) i (2):
da da λ ta - ti
· ln =
–1
di αa ta - tK
2
SR =
(1)
da - di
2
(2)
gdzie:
SR – grubość izolacji dla przewodu rurowego [m]
da – średnica zewnętrza [m]
di – średnica wewnętrza [m]
λ – współczynnik lambda [W/(mK)]
ta – temperatura czynnika [K]
ti – temperatura powietrza otaczającego
[K]
tK – temperatura punktu rosy [K]
α – zewnętrzny współczynnik przejmowania ciepła [W/(m2K)]
Natomiast wzór na obliczenie grubości
izolacji powierzchni płaskich jest następujący (3):
S=
λ ta - ti
–1
αa ta - tK
(3)
nych warstwach pomieszczenia, a szczególnie
w narożach, gdzie ruch powietrza jest ograniczony, tworzą się strefy szczególnie wrażliwe
na wykraplanie się pary wodnej (6).
Współczynniki λ oraz α
Współczynnik izolacyjności lambda (λ) opisuje
zdolność przewodzenia ciepła przez dany materiał i im niższą ma on wartość, tym lepsza jest
izolacyjność materiału. Wartość współczynnika λ
dla typowych, dostępnych na naszym rynku
materiałów izolacyjnych waha się w zakresie
od 0,030 do 0,060 W/(mK).
Zewnętrzny współczynnik przejmowania ciepła
(α) zależy od wielu czynników. Określa się go dla
elementów izolowanych. Do celów obliczeniowych należy wybrać możliwie realistyczną wartość. W normie VDI 2055 podane zostały typowe
wartości współczynnika α, które można stosować podczas obliczania grubości izolacji w instalacjach chłodniczych:
32 5. Wraz z ochładzaniem powietrza rośnie jego względna wilgotność. Po przekroczeniu 100% nasycenia powstaje kondensat
6. Cienie aerodynamiczne oraz lekkie wilgotne powietrze w górnych warstwach intensyfikują wykraplanie się pary wodnej
⚫⚫dla powierzchni czarnych α = 9 W/(m2K);
⚫⚫dla powierzchni ocynkowanych α = 7 W/(m2K);
dla powierzchni aluminiowych lub ze stali nierdzewnej α = 5 W/(m2K).
Podsumowanie
Im dłuższa jest instalacja ciepłej wody użytkowej,
chłodnicza czy przewodów wentylacji bytowej
i klimatyzacji, tym potencjalnie większe mogą
być straty energii i związane z tym koszty. Każde
10 m długości niezaizolowanej instalacji wody
grzewczej, która przebiega przez nieogrzewaną
piwnicę, to strata ok. 200 zł rocznie. W niekorzystnych warunkach marnotrawi się w ten sposób
nawet 15% energii. Ten uproszczony przykład
pokazuje, że ochrona instalacji przed utratą energii jest uzasadniona nie tylko technicznie, ale
i ekonomicznie.
Trzeba też pamiętać, że prawo budowlane
obliguje inwestorów do spełnienia minimalnych wymagań dotyczących ochrony instalacji przed utratą ciepła lub chłodu. Stosowanie izolacji technicznych konieczne jest również
w przypadku instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych.
Jeśli chodzi o izolacje chłodnicze, czynnikiem
decydującym o ich grubości jest spełnienie
warunku braku kondensacji na powierzchni
instalacji.
■
Literatura
[1] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia
2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny
odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2002 r. nr 75,
poz. 690)
[2] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 listopada
2008 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2008 r. nr 201, poz. 1238)
[3] PN-B-02421:2000, „Ogrzewnictwo i ciepłownictwo. Izolacja
cieplna przewodów, armatury i urządzeń. Wymagania i badania odbiorcze”
[4] PN-EN ISO 12241:2008, „Izolacja cieplna wyposażenia
budynków i instalacji przemysłowych. Zasady obliczania
O AUTORZE
dr inż. Maciej Danielak, autor niezależny
Polski Instalator 11/2013
magazyn-online.com
rz e
e
i
b tni
o
p ła
zp en
e
b jed er
m
nu
Nowe możliwości
Dużo treści w jednym miejscu
Sprawdź nas
WENTYLACJA I KLIMATYZACJA
Procedura uruchamiania
oraz obsługi bieżącej wentylatorów
Dike Błocka
Wykonanie rozruchu i serwis wentylatorów wymaga wiedzy technicznej i doświadczenia eksploatacyjnego. Dlatego prace powiązane, jak montaż, podłączenie instalacji
elektrycznej, konserwacja, oględziny czy usuwanie usterek, powinny być zawsze wykonywane przez wyszkolony personel.
N
iniejszy artykuł ma na celu przybliżenie procedur roz­ruchu i obsługi bieżącej wentylatorów. Zawiera wyłącznie pod­stawowe informacje.
Ze względu na szerokie spektrum typów wentylatorów nie należy jednak traktować go jako ścisły
wyznacznik do podejmowanych działań.
Prawidłowe zorganizowanie prac pomiarowych
ma istotny wpływ na bezpieczeństwo ich wykonywania. Powinny one prze­biegać w następujący sposób:
⚫⚫ustalenie zakresu pomiarów,
⚫⚫sporządzenie schematów układów pomiarowych,
⚫⚫przygotowanie protokołu (tablic) do notowania wyników pomiarów,
34 ⚫⚫dobór sprzętu i przyrządów pomiarowych,
⚫⚫ustalenie warunków zapewniających bezpie-
Wymagania techniczne
i metrologiczne
czeństwo oso­bom wykonującym pomiary,
a także znajdującym się w ich otoczeniu,
⚫⚫wykonanie prac pomocniczych zapewniających bezpieczeń­stwo,
⚫⚫dostarczenie do miejsc wykonywania pomiarów przyrządów pomiarowych i sprzętu,
⚫⚫zmontowanie i sprawdzenie układu połączeń,
⚫⚫wykonanie pomiarów i zarejestrowanie wyników,
⚫⚫zdemontowanie układu pomiarowego,
⚫⚫uporządkowanie miejsca pracy,
⚫⚫wykonanie (w razie potrzeby) obliczeń końcowych.
Aparaty pomiarowe i sprawdzające używane
podczas prac muszą spełniać określone wymagania techniczne i metrologiczne. Podlegają one
kontroli metrologicznej organów administracji
miar w for­mie zatwierdzenia typu oraz legalizacji
pierwotnej i ponownej (uwierzytelnieniu). Szczegóły dotyczące przyrządów pomiaro­wych określa Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (DzU Nr 63 z 2001 r.). Tekst ujednolicony
zawiera również odpowiedź na często zadawane
pytanie dotyczące przyrządów wprowadza­nych
do obrotu na terenie Unii Europejskiej. Zgodnie
Polski Instalator 11/2013
WENTYLACJA I KLIMATYZACJA
Kwalifikacje zawodowe i procedury
Kwalifikacje wykonawcze i nadzorcze. Osoby wykonujące podłączenie elektryczne wentylatora lub prace pomiarowe powinny mieć aktualne świadectwo kwali­fikacyjne typu E z wpisanymi uprawnieniami na prace kontrolno-pomiarowe, a osoby nadzorujące – świadectwo
typu D z wpisanymi uprawnieniami na nadzór nad pracami kontrolno-pomiarowymi.
Upoważnienie do wydawania poleceń na wykonanie prac. Prace pomiarowo-kontrolne
w większości są wykonywane pod napięciem, stąd też są one szczególnie niebezpieczne.
Powinny być prowadzone na polecenie pisemne lub ustne, z wyjątkiem prac stale wykonywanych przez wyznaczonych pracowników, w ustalonych miejscach pracy (np. laboratoria,
stacje prób). Wydawanie poleceń na wykonywanie i dopusz­czenie do pracy należy do obowiązków właściciela (zarządcy) prowadzącego eksploatację urządzeń i instalacji elektrycznych
w budynku, w którym ma być ona prowadzona. Polecenia na wykonanie prac mogą być też
wydane przez pracowni­ków dozoru służb eksploatacyjnych, którzy posiadają kwali­fikacje
potwierdzone świadectwem wydanym przez komisje kwalifikacyjne i są upoważnieni w tym
zakresie przez właści­ciela lub zarządcę.
Protokoły pomiarów pomontażowych. Efektem pomiarów powinny być protokoły pomiarów pomonta­żowych. Często są to protokoły gwarancyjne. Protokół z pomiarów mogą podpisać tylko osoby wykonujące te pomiary. Podpisanie dokumentu przez osoby, które nie mają
uprawnień do wykonywa­nia pomiarów, powoduje nieważność protokołu.
z dyrekty­wami UE przyrządy te dopuszcza się
do obrotu na terytorium RP.
Procedura uruchamiania
wentylatora
Bez względu na wiedzę, umiejętności i kwalifikacje każdy instalator/serwisant przed przystąpieniem do prac zobowiązany jest też do szczegó­
łowego zapoznania się z instrukcją obsługi
(dokumentacją techniczno-ruchową) danego
urządzenia. Szczególną uwagę powinien w niej
zwrócić na wymagany sposób podłączenia elektrycznego (z uwzględ­nieniem ew. wymaganych
dodatkowych zabezpie­czeń) oraz rozruch wentylatora.
Wykonanie rozruchu powinno wiązać się
z oględzinami i pomia­rami odpowiednich
parametrów wentylatorów zamontowanych
w obiekcie przed przekazaniem ich do eksploatacji. Od tych pomia­rów oczekuje się odpowiedzi, czy:
⚫⚫urządzenia zostały prawidłowo dobrane;
⚫⚫zamontowano je zgodnie z dokumentacją
i są sprawne (czy nie nastąpiło mechaniczne
uszkodzenie wentylatora, np. wir­nika, zespołu
łożysk, albo czy wlot lub wylot wentylatora nie
są zablokowane);
⚫⚫właściwie wykonano nastawy zabezpieczeń;
⚫⚫sygnalizacja działa poprawnie;
⚫⚫spełniono wszystkie warunki, aby obwody
elektryczne mogły w całości spełniać wyma-
www.polskiinstalator.com.pl
gania stawiane im w dokumentacji tech­
nicznej oraz być bezpiecznie eksploatowane.
Istotne jest przy tym sprawdzenie, czy podawane napięcie i częstotliwość prądu odpowiada danym znamionowym oraz poprawności
podłączenia elektrycznego.
Na rynku są dostępne specjalne zestawy
zabezpiecza­jąco-sterujące (i inne), które służą
zapewnieniu opty­malnych warunków rozruchu
i pracy wentylatora. Należy jednak pamiętać,
że są one jedynie wsparciem w diagnostyce
i ochro­nie urządzenia. Nie zastąpią profesjonalnej wie­dzy inżynierskiej.
!
Niedopełnienie wymogów proceduralnych związanych z uruchamianiem i użytkowaniem wentylatorów lub nienależyte
przeprowadzenie pomiarów to duże ryzyko
awarii, a także narażenie się na niebezpieczeństwo. Niestety, problem ten jest bagatelizowany i celowe bądź nieumyślne fałszowanie
protokołów jest zjawiskiem powszechnym.
Kontrola prawidłowości montażu
Po zamontowaniu wentylatora zgodnie z projektem tech­nicznym przystępuje się do sprawdzenia robót – zawsze przy odłączo­nym napięciu
zasilania.
W pierwszej kolejności sprawdza się podłączenia
mechaniczne wentylatora do systemu kanałów wentylacyjnych. Jeśli montaż odbywał się na zewnątrz,
należy zwró­cić uwagę na ochronę przed czynnikami
zewnętrznymi odpo­wiednią dla tego typu instalacji.
Sprawdza się np. czy zastosowano daszki ochronne
czerpni/wyrzutni zabez­pieczające wentylator przed
opadami atmosferycznymi.
W przypadku montażu wentylatora dachowego
na cokole/podstawie dachowej, kontroli podlega
miejsce styku wentylatora z kołnierzem cokołu/
podstawy. Musi być ono odpowiednio uszczel­
nione, np. piankową taśmą uszczelniającą. Jeżeli
cokół nie był kupiony w zestawie z wentylatorem (są
od różnych producentów), należy zwrócić uwagę,
czy powierzchnia kołnierza podstawy jest równa.
Trzeba się też upewnić, czy wentylator jest mocno
i pewnie zamo­cowany w żądanej pozycji i do
jego montażu wykorzystano prze­znaczone
do tego otwory, elementy mocujące itp. W obudowie wentylatora nie powinno brakować żadnych elementów, nie powinno być też w niej
1. Sprawdzenie zgodności podłączeń (na zdjęciu wentylator odłączony)
35
WENTYLACJA I KLIMATYZACJA
2. Kontrola działania instalacji elektrycznej
dodatkowych otworów, nie przewidzianych przez
pro­ducenta, gdyż utrudni to prawidłowe działanie
urządzenia i może zagrażać bezpieczeństwu.
Przed włączeniem urządzenia, koniecznie
powinno się też sprawdzić, czy nic nie przeszkadza w swobodnym obrocie wirnika wentylatora
(wprawiając go w ruch ręką) i ewentualnie usunąć obce przedmioty z wnętrza.
Kontrola pod­łączeń elektrycznych
W pierwszej kolejności ważne jest spraw­dzenie,
czy podłączono przewód PE ochronny, znajdujący się na króćcach elastycznych (w przypadku wentylatorów instalowa­nych z ich wykorzystaniem). Kolejnym krokiem powinna być
weryfikacja sposobu podłącze­nia przewodów
do zacisków elektrycznych wentylatora. Czynność ta polega na ustaleniu bądź zapewnieniu zgodności podłączenia z informacją zawartą
na tabliczce znamionowej wentylatora. Istotny
jest tu rodzaj podłączenia: jedno- czy trójfazowe.
W przypadku wentylatorów trójfazowych należy sprawdzić dodatkowo zalecane podłączenie
np. gwiazda, trójkąt, podwójna gwiazda.
Po ustaleniu zgodności należy zapoznać się
z wartościami prądu dla właściwego połączenia.
Niezbędne jest sprawdzenie poprawności podłączenia w przy­padku wentylatorów, w których
zastosowano bezpośrednią ochronę termiczną
i na listwę zaciskową silnika wyprowadzone są
końcówki termokontaktu lub termistora, wymagające podłą­czenia szeregowego z uzwojeniem
silnika lub podłączenia do zewnętrznego przekaźnika ochrony termicznej.
Po zakończeniu ww. czynności podłączenie ponownie powinno zostać porównane
ze schematem dostarczonym z urządzeniem
36 (np. w dokumentacji techniczno-ruchowej). Gdy
wszystko jest bez zarzutu, należy sprawdzić, czy
wystę­pują i jakie zostały zastosowane zabezpieczenia w rozdzielnicy zasilającej wentylator.
!
Jeżeli w trakcie kontroli podłączeń elektrycznych wentylatora stwierdzi się brak
jednego z podstawowych zabezpie­czeń –
termicznego, przeciwporażeniowego czy
zwarciowego – procedura uruchamiania
wentylatora musi zostać przerwana.
Pomiary kontrolne
Przed przeprowadzeniem pomiarów kontrolnych
przepust­nica na kanale ssawnym lub tłocznym
musi zostać całkowicie zamknięta (zdławiona).
Potem, do dokonania pomiaru prądu, zakłada
się multimetr cęgowy (cęgi Dietza). Jeśli jednak
silnik wentylatora zasilany jest przez falownik,
Cyfrowy multimetr cęgowy
Przyrząd ten służy do pomiarów prądów stałych oraz przemiennych bez ingerencji w mierzony układ (koniecz­ności rozłączania obwodu
pomiarowego). W ofercie dostępne są modele
mierzące niskie prądy (upływu) rzędu kilku
miliampe­rów, jak również wysokie – sięgające
2000 A, o różnej średnicy i kształcie cęgów.
W zależności od wybranego modelu dostępne
są również funkcje pomiarów napięć zmiennych i stałych, rezy­stancji oraz temperatury.
Zdecydowanie najatrakcyjniejsze są modele wyposażone dodatkowo w akustyczny
sygnalizator cią­głości obwodu oraz test diody.
należy zaprogramować wartości na przetwornicy częstotliwości i usta­wić stałe wskazywanie
prądu. Cęgami Dietza nie mierzy się war­tości
prądu falownika.
Po prawidłowym wykonaniu powyższych czynności należy na krótko (impuls około 1 s) włączyć
zasilanie. W tym czasie sprawdza się, czy kierunek obrotów wentylatora jest zgodny ze strzałką,
która zwykle znajduje się na obudowie urządzenia. Gdy jej nie ma, należy dokładnie przeanalizować dokumentację, w celu ustalenia właściwego
kierunku obrotów. Nieprawidłowy kierunek skutkuje pogorszeniem parametrów pracy urządzenia, może też doprowadzić do przeciążenia silnika i zniszczenia wentylatora. Jeśli kierunek trzeba
zmienić, wyłącza się zasilanie i odpowiednio,
zgodnie ze schematami, zamienia się przewody
w skrzynce. W silnikach jednofazowych w razie
potrzeby należy zmienić kie­runek przepływu
prądu w uzwojeniu wtórnym, a w silnikach trój­
fazowych – zamienić dwie fazy.
Następnie znów włącza się zasilanie i otwiera
przepustnicę, jednocze­śnie obserwując wzrost
prądu na amperomierzu lub falowniku. Po otrzymaniu żądanej wartości nominalnej wentylatora
(cały czas kontrolując prąd silnika), należy zmierzyć wartości ciśnienia powie­trza w kanale przed
i za wentylatorem, a następnie porównać wyniki
z charakterystyką wentylatora. Zmierzone wartości wpisywane są do protokołu rozruchu.
Jeśli przy normalnej eksploatacji wentylatora natężenie zna­mionowe prądu określone na tabliczce znamionowej silnika zostanie przekroczone, konieczna
jest ponowna analiza podłączenia i doboru.
Obsługa bieżąca wentylatorów
Kolejny etap życia urządzenia, a więc eksploatację, poprze­dzają testy odbiorowe. W trakcie użytkowania wentylatorów obowiąz­kiem jest natomiast wykonywanie ich przeglądów i pomiarów
okresowych. Polegają one na ponownych oględzinach, mających dać pozytywną odpowiedź,
że zainstalowane wentylatory spełniają wymagania bezpieczeństwa podane w odpowiednich
normach przedmiotowych, a ich wyposażenie
jest zgodne z instrukcjami wytwórcy i zapewnia poprawne dzia­łanie. W tym celu muszą być
wykonane odpowiednie próby i pomiary.
Pomiary w okresie eksploatacji służą ocenie aktualnego stanu technicznego urządzeń pod względem niezawodności i bezpieczeństwa pracy,
a ich wyniki są podstawą do wydania decyzji
o dal­szej eksploatacji lub dokonaniu odpowiednich napraw, wymian czy remontów general-
Polski Instalator 11/2013
WENTYLACJA I KLIMATYZACJA
nych. Podstawą wykonania usługi serwisowej
jest bezkolizyjny dostęp do urządzeń oraz ich
zabezpieczeń elektrycznych.
Sprawdzanie okresowe
Należy je zacząć od zapoznania się z protokołem
poprzedniego spraw­dzania (okresowego lub
odbiorczego). Oględziny/sprawdzanie okresowe
powinny obejmować następujące aspekty:
⚫⚫wszelkie połączenia mechaniczne;
⚫⚫działanie instalacji elek­trycznej w zakresie zasilania, sterowania i regulacji urządzenia – kontrola taka winna być wykonywana nie rzadziej
niż raz na kwartał;
⚫⚫ wszystkie styki i połą­czenia elektryczne układu
zasilania silnika wentylatora, konieczne jest przy
tym sprawdzenie działania obwodu termokontaktu silnika wentyla­tora przez stwierdzenie reakcji automatyki na jego rozłączenie – czynności te
również powinny być wykonywane co kwartał;
⚫⚫wykonanie pomiaru rezystancji izolacji obwodów fazo­wych i ochrony (PE) silnika (wymagane zgodnie z PN). Pomiar rezystancji przewodów ochronnych polega na przeprowadzeniu
pomiaru rezystan­cji między każdą dostępną
częścią przewodzącą a najbliż­szym punktem
głównego przewodu wyrównawczego, który
ma zachowaną ciągłość z uziomem – producenci wentylatorów zalecają wykonywać takie
pomiary co najmniej raz w roku;
⚫⚫sprawdzanie za pomocą cęgów Dietza poboru
prądu przez silniki wentylatorów na każdej fazie;
⚫⚫sprawdzanie odległo­ści wlotu wirnika od dyszy
ssącej wentylatora – pomiaru dokonuje się
na obu osiach: promieniowo i wzdłużnie,
za pomocą suw­miarki (głębokościomierza),
co najmniej raz w roku;
⚫⚫sprawdzenie stanu filtrów. Czyszczenie filtrów
powietrza wykonuje się według potrzeb, ale
zalecane jest, aby nie rzadziej niż raz w miesiącu. Na bieżąco należy kontrolować czujnik
stanu filtra, w razie potrzeby – również jego
kalibrację. Filtr powietrza w zładzie podającym
powietrze na wirnik wentylatora powinien być
wymieniany co najmniej raz na kwartał;
⚫⚫skuteczność ochrony przeciwporażeniowej.
Ponowne pomiary punktu pracy wentylatora
wykonuje się tylko stosownie do potrzeb.
Częstotliwość okreso­wego sprawdzania instalacji elektrycznej powinna być ustalana z uwzględnieniem jej rodzaju, zagrożeń środowiskowych
oraz trybu użytkowania, w tym częstotliwości
i jakości zabiegów konserwacyjnych. Wymagania dotyczące sprawdzania instalacji elektrycznych w obiektach budowlanych podaje norma
www.polskiinstalator.com.pl
3. Wentylatory, których nie poddano czynnościom konserwacyjnym
PN-HD 60364-6:2008, która jest tłumaczeniem
normy PN-HD 60364-6:2007 (niestety, pozostawiającym wiele do życzenia). Ze względu
na występujące w nor­mie nieścisłości warto
skorzystać z interpretacji, np. Edwarda Musiała
z Politechniki Gdańskiej.
Bieżąca obsługa i czyszczenie
wentylatorów
Do stałych zabiegów związanych z obsługą wentylatorów należy utrzymanie ich w czystości
i przeciwdziałanie gromadzeniu się kurzu/osadów na łopat­kach wentylatora, co powoduje
utratę prawidłowego wyważenia wirnika i skraca
bezawaryjny czas pracy urządzenia. Zaleca się
kwartalne czyszczenie na sucho łopatek wirnika,
dyszy ssącej, kraty osłonowej i innych zabrudzonych elemen­tów mechanicznych. Co najmniej raz
na 12 miesięcy części mechaniczne wentylatora
powinny być czyszczone grun­townie na mokro.
Oczywiście, częstość wykonywania tych czynności zależy od warunków pracy urządzenia i oddziaływania środo­wiska zewnętrznego.
Protokoły z prac pomiarowokontrolnych
Każda praca pomiarowo-kontrolna (sprawdzenie
odbiorcze lub okresowe) powinna być zakończona wystawieniem proto­kołu z przeprowadzonych badań i pomiarów, w którym powinny być
podane następujące informacje:
⚫⚫nazwa badanego urządzenia i jego dane znamionowe,
⚫⚫miejsce pracy badanego urządzenia,
⚫⚫rodzaje pomiarów,
⚫⚫nazwisko osoby wykonującej pomiary,
⚫⚫data wykonania pomiarów,
⚫⚫spis użytych przyrządów i ich numery,
⚫⚫szkice rozmieszczenia badanych urządzeń, uziomów i obwo­dów lub inny sposób jednoznacznej identyfikacji elementów badanej instalacji,
⚫⚫liczbowe wyniki pomiarów,
⚫⚫uwagi i wnioski.
W praktyce producenci urządzeń przygotowują gotowe sza­blony do wypełnienia, w celu
jednoznacznego określenia wyma­gań odnośnie
do zakresu pomiarów. ■
Artykuł pochodzi z miesięcznika „Chłodnictwo i Klimatyzacja” 3/2013.
Literatura
[1] Procedura uruchamiania wentylatora. Rosenberg Klima
Polska Sp. z o.o.
[2] Protokół rozruchu wentylatorów. Rosenberg Klima Polska
Sp. z o.o.
[3] Zakres, wymagania i częstotliwości prac obsługi bieżącej przy urządze­niach wentylacyjnych Rosenberg. Rosenberg
Klima Polska Sp. z o.o.
[4] Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (tekst ujednolicony – DzU 2004 Nr 243, poz. 2441. Obwieszenie Marszałka
Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 listopada 2004 r.)
[5] Szkolenie SEP. Koło Naukowe „SENSOR”. Politechnika
Poznańska
[6] PN-HD 60364-6:2008 Instalacje elektryczne niskiego napięcia – Część 6: Sprawdzanie
[7] Edward Musiał: Sprawdzanie instala­cji elektrycznych niskiego napięcia. Przegląd treści oraz błędów tłumacze­nia normy
PN-HD 60364-6:2008. Politechnika Gdańska
O AUTORZE
Dike Błocka,
specjalista ds. rozwoju biznesu,
Rosenberg Klima Polska Sp. z o.o.
37
WENTYLACJA I KLIMATYZACJA
Instalacja ppoż. w budynku wysokim z atrium
Jacek Szumski
W zrealizowanym przez firmę Eko-System budynku mieszkalnym „Apartamenty Wiejska”
w Białymstoku zainstalowano jeden z najnowocześniejszych systemów wentylacji pożarowej w Polsce. Inwestycja ta została uznana za „Budowę Roku 2011-2012 w Regionie Północno-Wschodnim” w 18. lokalnej edycji konkursu Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa.
N
agrodzony budynek to jeden z najbardziej
zaawansowanych architektonicznie budynków mieszkalnych w Białymstoku. Jako jedyny
obiekt w regionie ma sięgające 12. kondygnacji, przeszklone na górze atrium. Obiekt ma 127
mieszkań, a w podpiwniczeniu – dwupoziomowy garaż. Nowatorskie są również rozwiązania
techniczne w zakresie bezpieczeństwa i instalacji: budynek wyposażono w nadciśnieniowe
zabezpieczenie dróg ewakuacyjnych przed zadymieniem – automatycznie regulowaną (na podstawie pomiaru stabilizowanej różnicy ciśnienia)
wydajność nadmuchu świeżego powietrza i usuwanie gazów pożarowych wentylatorami.
Założenia i wymogi ochrony
Podstawowym zadaniem instalacji zabezpieczenia przeciwpożarowego budynków jest umożliwienie bezpiecznej ewakuacji ludzi oraz ułatwienie jednostkom ratowniczym podjęcia akcji
gaśniczej. Cel ten realizowany jest przez instalację w obiekcie zintegrowanych systemów detekcji pożarowej, stałej instalacji gaśniczej (np. tryskaczowej) oraz wentylacji pożarowej. Poprawne
działanie i współpraca tych elementów ma szczególne znaczenie w przypadku budynków wysokich, gdzie podjęcie akcji ratowniczej z zewnątrz
jest utrudnione, a w przypadku kondygnacji zlokalizowanych powyżej 50 m – wręcz niemożliwe. Obiekty tego typu przez cały czas niezbędny
do ewakuacji muszą same radzić sobie z pożarem, a więc wykonane w nich drogi ewakuacyjne muszą pozostać drożne i wolne od dymu,
aby zapewnić ludziom możliwość bezpiecznego
opuszczenia budynku.
W obiekcie tym można wyodrębnić dwie kondygnacje garażu podziemnego oraz parterową
kondygnację usług i 11 kondygnacji mieszkalnych.
Do celów ppoż. obiekt kwalifikowany jest jako
wysoki. Określone indywidualnie dla niego wymagania (budynek wysoki klasy zagrożenia ZL IV
38 generalnie nie wymaga oddymiania) podyktowały konieczność wykonania instalacji: oddymiania
garażu, oddymiania atrium oraz zabezpieczenia
przed zadymieniem klatki schodowej.
Oddymianie garażu
Garaż zajmuje dwie kondygnacje oraz antresolę.
Obszar ten podzielono na dwie strefy pożarowe
oraz pięć stref detekcji dymu. Wentylacja oddymiająca pełni również funkcję wentylacji bytowej.
Zaprojektowano wentylację bezkanałową. Układ
składa się z 21 wentylatorów Jetfoil zainstalowanych pod sufitem garażu. To one transportują bezkanałowo zanieczyszczone powietrze na zasadzie
przedmuchiwania od nawiewu do wywiewu.
Dopływ powietrza realizowany jest w sposób
grawitacyjny przez pionowe kanały betonowe,
dostarczające powietrze z czerpni na zewnątrz,
odrębnej dla każdej kondygnacji garażu. Rolę
wywiewu pełnią dwa pionowe szachty betonowe, umieszczone po przeciwnej stronie niż
czerpnie. Szachty zakończone są wyrzutniami
z dwoma wentylatorami oddymiającymi każda,
wyposażonymi w falowniki oraz tłumiki.
Na kanałach wywiewnych zainstalowane są baterie klap wentylacji pożarowej. Każda z nich składa
się z czterech klap, a jedna z nich jest wyposażona
w regulację ciągłą położenia, umożliwiającą zmianę wydatku powietrza. Falowniki przy wentylatorach i regulacja położenia klap umożliwiają pracę
bytową ze znacznie mniejszą ilością powietrza niż
ta, która jest potrzebna podczas oddymiania.
Oddymianie atrium
Atrium z kolei jest wewnętrzną przestrzenią
komunikacyjną części mieszkalnej. Nie ma tu ciągłości stropów międzykondygnacyjnych. Korytarze wejściowe do mieszkań tworzą nadwieszone
galerie. Przestrzeń otwarta ma wysokość ok. 40 m
od holu wejściowego na poziomie usług, po świetlik na dachu. Oddymianie atrium zrealizowano
1. „Apartamenty Wiejska”. Przed budynkiem widoczne czerpnie
powietrza
przez nawiew mechaniczny na poziomie parteru
i wywiew mechaniczny na poziomie świetlika.
Nawiew powietrza jest zapewniony przez cztery
zespoły wentylatorów z tłumikami oraz kanały nad
sufitem podwieszonym kondygnacji usług. Czerpnie powietrza zlokalizowano na elewacji budynku,
a ich wyloty do przestrzeni atrium – w elewacji
ściany oddzielającej usługi od holu wejściowego.
Ściana ta jest przegrodą oddzielenia pożarowego.
Natomiast wywiew powietrza jest zapewniony
przez trzy zespoły wentylatorów wyposażonych
w tłumiki i kanały na dachu. Wyrzutnie poziome
na zakończeniu kanałów wentylacyjnych to typowe kratki. Każda kratka poprzedzona jest przepustnicą wielopłaszczyznową zapobiegającą infiltracji powietrza zewnętrznego.
Zgodnie z symulacją wydajność nawiewu równa
jest 130 000 m3/h, a wywiewu – 120 000 m3/h. Różnica wydajności umożliwia utrzymywanie w atrium
Polski Instalator 11/2013
WENTYLACJA I KLIMATYZACJA
2. Napływ powietrza uzupełniającego odbywa się w sposób
mechaniczny, poprzez punkty nawiewne zlokalizowane pod stropem
na kondygnacji +1
niewielkiego nadciśnienia, które będzie przeciwdziałać wypływowi dymu z mieszkania objętego
pożarem do atrium w początkowej fazie jego
rozwoju, czyli podczas ewakuacji mieszkańców.
Wentylacja będzie uruchamiana od czujek dymu
umieszczonych w atrium, możliwe jest też uruchomienie wentylacji ręcznie. Podczas pożaru falowniki wykorzystywane są do wykonania
miękkiego startu, po czym wentylatory wywiewne pracują z pełną mocą. Wentylatory nawiewne
pracują nadążnie, utrzymując w atrium wymagane nadciśnienie.
W okresie letnim otwarcie klap przeciwpożarowych na kanałach nawiewnych i przepustnic
wielopłaszczyznowych w cokole świetlika umożliwi grawitacyjną wentylację atrium. Do usunięcia ogrzanego przez słońce powietrza z wnętrza
atrium można również użyć instalacji oddymiającej. Podczas pracy bytowej pracuje jeden wentylator nawiewny i wywiewny, z mocą obniżoną
za pomocą falowników.
3. W przestrzeni atrium zastosowano czujniki dymu (jako dodatkowe zabezpieczenie gwarantujące szybkie
wykrycie pożaru w przypadku niezadziałania czujnika dymu w mieszkaniu). Natychmiast po wykryciu
pożaru następuje w atrium przełączenie systemu wentylacji bytowej w tryb oddymiania i informacja o tym
jest przekazywana do odpowiedniej jednostki Państwowej Straży Pożarnej
www.polskiinstalator.com.pl
Problemy projektowe
Praca bytowa i oddymianie. Rozwiązanie techniczne oddymiania garażu wymagało najmniej
pracy koncepcyjnej spośród trzech projektowanych systemów. Symulacja określiła ilość powietrza i lokalizację punktów nawiewu i wyciągu.
Problemem było wkomponowanie w budynek
tylko dwóch pionowych szachtów wywiewnych
5. Szacht wentylacji nawiewnej
Oddymianie klatki schodowej
4. Dach budynku z widocznymi wentylatorami
otwartych drzwiach na drodze ewakuacyjnej
na parterze – wydajność powietrza 37 600 m3/h;
⚫⚫prędkość przepływu powietrza przez otwarte drzwi na kondygnacji objętej pożarem nie
mniejszą niż 0,75 m/s przy zamkniętych pozostałych drzwiach na drodze ewakuacyjnej –
wydajność powietrza 9100 m3/h.
Załączanie wentylatora będzie realizowane przez
zewnętrzny sygnał z systemu SSP z punktowymi
czujnikami dymu umieszczonymi na klatce schodowej, w atrium i w mieszkaniach oraz przez
włącznik ręczny.
Nad klatką schodową, na dachu budynku
zamontowane są wentylatory napowietrzające.
Wybrano dwa urządzenia: wentylator podstawowy i 100% rezerwę. Powietrze wtłaczane będzie
do klatki schodowej przez szacht betonowy
i kratki nawiewne zlokalizowane co drugą kondygnację. Wentylator będzie załączany automatycznie przez system SSP budynku, tylko podczas
pożaru. Wydajność wentylatora zapewni:
⚫⚫utrzymywanie nadciśnienia w klatce schodowej na poziomie 50 Pa +/-10% przy wszystkich drzwiach zamkniętych – wydajność
powietrza 5800 m3/h;
⚫⚫utrzymywanie nadciśnienia w klatce schodowej na poziomie nie mniejszym niż 10 Pa przy
do obsługi aż pięciu stref dymowych. Kolejnym
zagadnieniem było zmuszenie tej samej instalacji do skutecznej pracy bytowej i do oddymiania,
a więc do pracy z wydajnością 29 600 m3/h i pięciokrotnie większą – 160 000 m3/h. By uzmysłowić sobie, jak duża jest to wielkość, można sobie
wyobrazić cztery wentylatory o średnicy 1,25 m
kręcące się z prędkością 1400 obr./min. Podczas
oddymiania instalacja pracuje z pełną mocą.
Trudności pojawiają się w momencie, gdy tak
dużą instalację chcemy wykorzystać do stabilnej
pracy z małą wydajnością.
Żeby zachować kontrolę nad rozpływami
powietrza podczas pracy bytowej, wywiew
podzielono między cztery wentylatory sterowane falownikami i dodatkowo każdy punkt
wywiewu wykonano w postaci baterii klap nie-
39
WENTYLACJA I KLIMATYZACJA
nariusza mogą przyjmować jeden z trzech
stanów pracy. Przy tej
komplikacji „drobnostką”
jest już kontrola położenia bram wjazdowych
i sygnalizowanie stanu
systemu i ewentualnego zagrożenia.
Czego nie przewiduje norma? Oddy­mianie
klatki schodowej i atrium
6. Dym jest wyciągany za pomocą wentylatorów oddymiających zlokalizowanych pod stopem atrium
zor­g anizowane
jest
w oparciu o normę EN
zależnie sterowanych, w tym jednej przybiera12101-6. Podaje ona rozwiązania dla konkretnych
jącej położenia pośrednie (poza standardowyprzypadków konfiguracji dróg ewakuacyjnych.
mi pozycjami: pełnego zamknięcia i otwarcia).
Niestety, nie ujmuje sytuacji tego budynku: klatki
schodowej połączonej łącznikami z wielokondyZłożony system sterowania instalacją. System
gnacyjnym, otwartym atrium, chronionym inną
sygnalizacji pożarowej pracuje w układzie pętli
metodą. Taka konfiguracja powoduje zależności
dozorowych zamkniętych. Zbiera on z instalacji
ciśnienia między obiema kubaturami, odbiegajądetekcji pożaru sygnały informujące o dwóch
ce od modelu zakładanego w normie. Tak więc
poziomach alarmu oraz sygnały z dwóch instalacji
nie można było rozpatrywać systemu projektowadetekcji gazów (CO i LPG), informujące o dwóch
nego dla klatki schodowej bez korelacji z rozwiąpoziomach stężeń gazów każda – i to niezależnie
zaniem technicznym oddymiania atrium.
w pięciu strefach garażu.
Samo atrium jest odrębnym zagadnieniem.
Alarm I – wewnętrzny (cichy) – jest to czas
Występuje tu pewne podobieństwo do oddyna przyjęcie alarmu i rozpoznanie sytuacji
miania wielokondygnacyjnych pasaży galerii
przez straż wartowniczą lub personel obsługi.
handlowych, jednak pasaże nie mają wysokości
Alarm II – główny – przekazanie sygnałów ste11 kondygnacji. Atria parterowe oddymia się
rujących do urządzeń innych instalacji współgrawitacyjnie za pomocą klap (świetlików). Atria
pracujących z systemem SAP.
2-3 kondygnacyjne można oddymiać stosując
Na podstawie tych informacji system sterumechaniczny wywiew. W tym budynku zastoje pracą pięciu baterii klap, z których każda
sowaliśmy mechaniczny wywiew wspomagabateria może przyjmować trzy predefiniowane
ny mechanicznym nawiewem. Zastosowane
położenia, steruje czterema falownikami wentu wentylatory nie są już tak duże, jak w garażu,
tylatorów wywiewnych, mających dwie lub trzy
bo „tylko” o średnicy 1 m. Znaczna wysokość
pozycje pracy, oraz indywidualnie dwudziestu
atrium przekłada się na zasadniczo inne rozjeden wentylatorami JET, które zależnie od sceprzestrzenianie się dymu w górnych kondy-
7. Atrium wypełnione dymem podczas symulacji pożaru
40 gnacjach. Związane jest to głównie z wyraźnie
widocznym efektem wykładniczego przyrostu
objętości gazów pożarniczych oraz szybkim
stygnięciem podczas ich relatywnie długiej
drogi do góry. Na wyższych kondygnacjach
występuje niebezpieczeństwo zaniku wyporu
termicznego i poziomej migracji gazów. Próby
wykazały, że udało się zabezpieczyć mieszkańców przed tym niebezpieczeństwem.
Symulacja pożaru w „Apartamenty
Wiejska”
Przeprowadzony przez firmę Flakt Bovent pokaz
miał na celu prezentację wykorzystanych rozwiązań i wskazanie kierunków w projektowaniu nowoczesnych i bezpiecznych budynków mieszkalnych.
– Zadymialiśmy poszczególne pomieszczenia, takie
jak garaż czy atrium, wykorzystując dym o wysokiej
temperaturze. Zademonstrowaliśmy również jak
skutecznie działają systemy oddymiania i zaprezentowaliśmy na klatce schodowej osiągnięcie
wymaganych parametrów projektowych – wyjaśnił Mariusz Żeszczyński, kierownik budowy.
W atrium, na drugim piętrze, pojawiły się kłęby
dymu. Chwilę później włączył się alarm. Windy
automatycznie zjechały na parter i otworzyły
się ich drzwi. Następnie uruchomiona została
instalacja wentylatorów wywiewnych w szczycie atrium. Równocześnie w poziomie parteru nadmuchiwane było świeże powietrze.
Kilka minut później całe atrium było już czyste.
Podobnie zaaranżowano pożar w garażu pod
budynkiem – można było zaobserwować, jak
za pomocą wentylatorów strumieniowych dym
przepychany był w stronę wentylatorów wyciągowych całą wysokością pomieszczenia. ■
O AUTORZE
Jacek Szumski, Pracownia Projektowa Instalacji
Sanitarnych w Białymstoku
8. Pożar zaaranżowany został również w garażu
Polski Instalator 11/2013
INSTALACJE SANITARNE
Kiedy powstają wyziewy z kanalizacji
Jerzy Janicki
Artykuł stanowi pierwszą część cyklu o praktycznych
aspektach związanych z doborem zamknięć wodnych
stosowanych w instalacjach kanalizacyjnych, wykonaniem
robót oraz eksploatacją instalacji.
W
szystkie przybory sanitarne zainstalowane w budynku muszą być podłączone
do wewnętrznej instalacji kanalizacyjnej poprzez
zamknięcia wodne, popularnie nazywane syfonami. Wyjątek stanowią miski ustępowe, które
same w sobie mają zamknięcia wodne, w związku z czym nie wymagają oddzielnego zabezpieczenia przed przedostawaniem się gazów kanałowych do wnętrza pomieszczeń. Odstępstwem
od tej reguły są jednak miski ustępowe tzw. kucane (typu tureckiego), które takiego zamknięcia
nie mają. Podczas ich montażu należy stosować
specjalne króćce odpływowe do misek z zasyfonowaniem.
Wymagania ogólne dla syfonów
Syfon jest głównym i zarazem pierwszym miejscem gromadzenia się wszelkich zanieczyszczeń
stałych i powstawania hałasów podczas spuszczania zużytej wody do podejścia kanalizacyjnego. Jego konstrukcja powinna umożliwiać swobodny, niezakłócony przepływ wody oraz mieć
jak największą przepustowość. Kształt zamknięcia
wodnego powinien umożliwiać samooczyszczanie się z nagromadzonych zanieczyszczeń stałych.
Ważne jest również, aby syfon był bezpieczny
dla użytkowników, trwały, wytrzymały na wysoką
temperaturę (do +95°C) oraz łatwy w montażu/
demontażu i czyszczeniu. Te dwie ostatnie cechy
sprawiają, że użytkownik tego urządzenia może
samodzielnie, bez użycia specjalistycznych narzędzi, zmontować zestaw odpływowy oraz zdemontować go w przypadku zapchania.
Obecnie większość konstrukcji syfonów wykonywana jest z tworzywa sztucznego, mosiądzu lub stali nierdzewnej. W umywalkach stosowane są syfony mosiężne pokryte warstwą
chromo-niklową lub z tworzywa sztucznego.
Do wanien kąpielowych używa się zestawów przelewowo-spustowych z tworzyw sztucznych. Kiedyś
do odprowadzania wody z wanny stosowano syfony żeliwne nadstropowe lub wpusty podłogowe,
ale dziś te rozwiązania nie są już wykorzystywane.
42 !
Problemy z wyziewami nie powinny
wystąpić, gdy do budowy instalacji zas­
tosuje się elementy łączące o odpowiednio
dobranej średnicy, wykona się prawidłowe
spadki przewodów, a na koniec instalację
właściwie się zwentyluje.
Wymagania dla zestawów przy
zlewozmywakach i pralkach
Pralka automatyczna może podgrzewać wodę
w cyklu pralniczym do bardzo wysokiej temperatury, co z kolei może spowodować deformację
zestawu odpływowego oraz zmiękczenie uszczelek, a w konsekwencji rozszczelnienie syfonu.
Podobnie szkodliwe może być wylewanie wrzątku do zlewozmywaka podczas przygotowywania
posiłków. Dlatego też zestawy odpływowe stosowane do podłączenia zlewozmywaków i pralek
bezwzględnie muszą być wykonane z materiałów
odpornych na wysoką temperaturę. Może to być
polipropylen, polietylen wysokiej gęstości (HDPE), ABS oraz stal nierdzewna, które dodatkowo
charakteryzują się dużą odpornością na różnego
rodzaju agresywne substancje chemiczne zawarte w ściekach i środkach czyszcząco-dezynfekujących. Wysoką odporność na temperaturę oraz
agresywne substancje chemiczne powinny również mieć materiały uszczelniające zestawy odpływowe, a przede wszystkim uszczelki.
Jak powstają nieprzyjemne zapachy
Nieprzyjemny i zarazem niebezpieczny dla człowieka zapach, wydobywający się z przewodów
kanalizacyjnych, powstaje na skutek wahań
ciśnienia w tych przewodach. Ciśnienie powietrza w przewodach odpływowych powinno być
takie same, jak ciśnienie atmosferyczne. Zakłócenie tej równowagi prowadzi do powstania podciśnienia lub nadciśnienia w podejściach do przyborów sanitarnych. Skutkiem tego będzie:
⚫⚫w przypadku podciśnienia – wysysanie wody
z zamknięć wodnych w syfonach (bulgotanie);
⚫⚫w przypadku nadciśnienia – wdmuchiwa-
1. Otwór przelewowy umywalki ze zgromadzonym brudem
nie gazów kanałowych do wnętrza przyboru
sanitarnego, wpustu podłogowego czy też
odwodnienia liniowego.
!
Najbardziej niebezpieczne gazy kanałowe to siarkowodór i metan. Ten pierwszy jest gazem trującym, mogącym doprowadzić do śmierci, natomiast drugi jest
bardzo wybuchowy.
Miejsca szczególnie narażone
na zanieczyszczenia
Źródłem brzydkich zapachów w łazience mogą być
również przewody przelewowe, do których dostęp
– w szczególności w umywalkach i przelewach
wannowych – jest bardzo utrudniony. Po napełnieniu wodą umywalki do krawędzi przelewowej
zanieczyszczona woda z detergentami przedostaje się do przelewu. Tam osady z niej odkładają się
na powierzchni ceramiki, powodując namnażanie
się bakterii. To samo dotyczy przewodu przelewowego w wannie. Jest on wykonany najczęściej
z polipropylenu lub polietylenu, przy czym jego
powierzchnia wewnętrzna ma kształt harmonijkowy, co sprzyja osadzaniu się zanieczyszczeń.
Miski ustępowe, szczególnie starsze konstrukcje,
mają na swym obrzeżu wewnętrznym krawędzie nie
pokryte szkliwem. Na nich także dochodzi do odkła-
Polski Instalator 11/2013
INSTALACJE SANITARNE
dania się uryny i odchodów, co sprzyja rozwojowi bakterii i powstawaniu nieprzyjemnych zapachów. Jest to miejsce trudno dostępne do mycia.
Kolejnym miejscem dogodnym do rozwoju
bakterii gnilnych są syfony zlewozmywakowe.
W ich najniższych punktach gromadzą się resztki jedzenia, które stopniowo ulegają rozkładowi
na ściankach przewodów odpływowych. Dlatego też w lokalach, w których przygotowuje się
żywność, takich jak restauracje, bary, jadłodajnie,
zaleca się stosowanie syfonów o większej pojemności i lepszej przepustowości.
Syfony stosowane w laboratoriach chemicznych
powinny być natomiast wykonane z materiału
odpornego na większość związków chemicznych (najlepiej ze szkła) oraz mieć dużą pojemność wodną, co pozwala rozcieńczać substancje
żrące w zamknięciu wodnym.
Osobną sprawą jest powstawanie smrodu
we wnętrzu pralek automatycznych oraz zmywarek do naczyń. Większość stosowanych do prania detergentów powoduje powstawanie pleśni
na powierzchniach gumowych uszczelek w pralce.
Szczególnie dotyczy to fartucha gumowego łączącego bęben zewnętrzny z obudową. Powstawaniu
pleśni w tym miejscu sprzyja brak odpowiedniej
wentylacji oraz przechowywanie w pralce brudnej,
zanieczyszczonej bielizny. Dlatego nie powinno
się zamykać drzwiczek lub pokrywy w pralce zaraz
po zakończonym cyklu prania, aby wnętrze pralki
mogło swobodnie wyschnąć. W wężu odpływowym powinna natomiast znajdować się woda,
która tworzy barierę dla zapachów mogących
przedostać się z kanalizacji do wnętrza pralki.
!
Największe zagrożenie przedostawania
się gazów kanałowych do pomieszczeń
stwarzają rzadko używane wpusty podłogowe lub odwodnienia liniowe. Należy bezwzględnie pilnować, aby były one regularnie,
min. raz na dwa tygodnie zalewane czystą
wodą. Zapobiegnie to odparowaniu zamknięcia wodnego, które w naturalny sposób
zabezpiecza przed ulatnianiem się gazów.
Czyszczenie i pielęgnacja
Z instalacją kanalizacyjną możemy mieć dwa problemy: gdy ulegnie zapchaniu albo gdy nieprzyjemne zapachy rozprzestrzeniają się po całym
domu. Zapchana i cuchnąca kanalizacja to najczęściej wina samego użytkownika. Awarie spowodowane są wrzucaniem odpadków, tłuszczów i środków higieny osobistej do przyborów sanitarnych,
w szczególności do misek ustępowych.
Zatkane rury można czyścić preparatami
do udrażniania rur, ale silne środki chemiczne
mogą powodować mikrokorozję i chropowacenie wewnętrznych powierzchni przyborów sanitarnych, szczególnie pokrytych emalią lub powłoką chromo-niklową. Uszkodzeniu mogą również
ulec wewnętrzne powierzchnie rur, zwłaszcza
wykonanych z żeliwa. Sprzyja to powtórnemu
osadzaniu się tłuszczu i zanieczyszczeń,
a przede wszystkim
włosów i włókien.
Ponadto zdarzają się
sytuacje, że preparat
chemiczny w posta-
2. Suchy i zanieczyszczony wpust podłogowy
ci granulek (czyli w dużym stężeniu) wsypany
do wnętrza zamknięcia wodnego spowodował
skutek odwrotny od zamierzonego: zbrylił się
i na trwale zatkał odpływ. Dlatego też zatkane
rury najlepiej jest czyścić spiralą hydrauliczną,
ewentualnie aplikować do nich preparaty biologiczne, które także rozpuszczają osady, ale nie
niszczą rur. ■
O AUTORZE
Jerzy Janicki, autor niezależny
GAZOWE OGRZEWACZE POMIESZCZEŃ
NOWOŚĆ!
Elementy odpływowe według normy
www.polskiinstalator.com.pl
ZAPRASZAMY DO ZAKUPÓW!
◆ Idealne do ogrzewania pomieszczeń,
domów jednorodzinnych, dacz,
sklepów, biur,
◆ System wyprowadzania spalin przez ścianę,
◆ Możliwość indywidualnej regulacji
temperatury poszczególnych pomieszczeń,
◆ Unikalna konstrukcja,
◆ Ekonomiczne w eksploatacji,
◆ Przyjazne dla środowiska.
Zapraszamy do sklepu internetowego:
www.termgaz.pl
PRODUCENT: TERM-GAZ
43-310 Bielsko-Biała, ul. Żywiecka 336
tel. / fax. 33 8100 187
[email protected]
www.term-gaz.com.pl
Reklama
Wysokość zamknięcia wodnego określa norma PN-EN 274 Zestawy
odpływowe umywalek, bidetów i wanien kąpielowych – ogólne
wymagania techniczne. Zgodnie z nią powinno ono mieć wysokość
50 mm. Wysokość dla pozostałych syfonów wynosi 75 mm.
W ww. normie europejskiej dotyczącej wymagań dla elementów
odpływowych zróżnicowano wysokość zamknięcia wodnego
w zależności od typu systemu instalacyjnego, a mianowicie:
⚫⚫dla typu I i II wysokość zamknięcia wodnego powinna być nie
mniejsza niż 50 mm;
⚫⚫dla typu III – nie mniejsza niż 75 mm.
Wysokość słupa wody zawartego w syfonie powinna zabezpieczać
pomieszczenia higieniczno-sanitarne przed wyziewami z kanalizacji
przez okres 2 tygodni w temperaturze +24°C (w łazience). To daje
gwarancję, że cuchnące wyziewy kanalizacyjne nie wydostaną się
do pomieszczeń, nawet jeśli użytkownik przyborów sanitarnych
na dwa tygodnie wyjedzie na wakacje i nikt przez ten czas nie
będzie w jego mieszkaniu spuszczać wody.
DOSTĘPNE W SPRZEDAŻY
GAZOWE OGRZEWACZE POMIESZCZEŃ
Z ODPROWADZANIEM SPALIN DO KOMINA
43
INSTALACJE ZEWNĘTRZNE
Zasilanie awaryjne instalacji
Włączanie źródła awaryjnego w istniejący układ
oraz przełączanie źródeł zasilania
Stefan Przeworski
W kolejnym odcinku cyklu o zasilaniu awaryjnym instalacji przedstawiamy informacje dotyczące wydzielenia odbiorów, priorytetów w zakresie zasilania awaryjnego, kwestii bezpieczeństwa i pewności funkcjonowania układu.
Chcąc włączyć w układ energetyczny budynku
źródło zasilania awaryjnego, musimy w pierwszej
kolejności określić, czy źródło to ma zapewniać
zasilanie awaryjne dla całego obiektu, czy tylko
dla wybranej grupy odbiorów. Od tego zależy potrzebna moc urządzenia, ale też i sposób
wpięcia go w układ zasilania obiektu.
Odbiory rezerwowane
i pozostałe
Jeżeli zdecydujemy się na zasilanie awaryjne/rezerwowanie całego obiektu, sprawa jest prosta: źródło
zasilania awaryjnego wpina się na szyny rozdzielnicy głównej zaraz za pomiarem (rys. 1). Ze względów ekonomicznych często są jednak rezerwowane tylko części odbiorów o newralgicznym
znaczeniu dla budynku. Wtedy w pierwszej kolejności trzeba podzielić odbiory na rezerwowane
i nierezerwowane (gwarantowane i niegwarantowane), następnie rozdzielnię główną na dwie sekcje oraz wybrać miejsce wpięcia źródła zasilania
awaryjnego. Układ taki przedstawia rys. 2.
To wszystko jest proste w nowych obiektach.
Wystarczy postawić jasne wymagania projektantowi elektrykowi, a on będzie wiedział,
co ma narysować. Jednak bywają stare instalacje,
dla których nie przewidziano możliwości zasilania awaryjnego. Koszt ich przerobienia do układu z rys. 2 może okazać się koszmarny, zwłaszcza
w dużym obiekcie, gdy odbiory rezerwowane są rozrzucone po kilku rozdzielniach piętrowych. W takim przypadku lepszym rozwiązaniem będzie układ pokazany na rys. 3.
Wybrane grupy odbiorów nierezerwowanych
wyposaża się w łączniki o napędzie elektrycznym
sterowane sygnałem – na ogół z układu przełączającego. W chwili przejścia na zasilanie awaryjne te grupy odbiorów są automatycznie odłączane. Oczywiście, pozostaje kwestia niezawodności
takiego układu, ponieważ nie może być ani tak,
że wskutek stanów awaryjnych w sposób niekontrolowany odłączane są grupy odbiorów przy
pełnym zasilaniu obiektu, ani tak, że przy zasilaniu awaryjnym jakieś odbiory nierezerwowane
nie zostaną odłączone. Mogłoby to spowodować
przeciążenie zasilania awaryjnego i całkowitą utratę zasilania obiektu. Na szczęście jest sporo sposobów na ścisłe kontrolowanie stanów odłączeń, ale
to już jest kwestia elektroenergetyków.
Do zobrazowania możliwości wpięcia źródła zasilania awaryjnego w istniejący układ w budynku
zostały wykorzystane najprostsze układy: jedno
źródło zasilania podstawowego i jedno źródło
zasilania awaryjnego. W dużych obiektach można
się jednak spotkać z układami dużo bardziej rozbudowanymi: dwa lub więcej źródeł zasilania
podstawowego, więcej niż jedno źródło zasilania
awaryjnego. Może się również okazać, że w obiekcie są trzy kategorie odbiorów – odbiory nierezerwowane, odbiory rezerwowane tylko agregatem
z przerwą na przełączenie oraz odbiory rezerwowane bezprzerwowo w układzie agregat + UPS.
!
Bez względu na stopień komplikacji
i zastosowaną automatykę układ odbiorów w budynku trzeba tak skonfigurować,
aby nie przeciążać źródeł zasilania awaryjnego. Ta reguła jest uniwersalna – dotyczy
ODBIORY NIEREZERWOWANE
ODBIORY
ODBIORY REZERWOWANE
RGNN
RGNN
1. Wpięcie źródła zasilania awaryjnego w przypadku rezerwowania
wszystkich odbiorów
44 Układ
przełączający
Zasilanie podstawowe
Zasilanie
rezerwowe
Zasilanie
rezerwowe
Zasilanie
podstawowe
Układ
przełączający
2. Wpięcie źródła zasilania awaryjnego w przypadku rezerwowania części odbiorów
Polski Instalator 11/2013
INSTALACJE ZEWNĘTRZNE
ODBIORY NIEREZERWOWANE
ODBIORY REZERWOWANE
RGNN
Zasilanie
rezerwowe
Zasilanie
podstawowe
Układ
przełączający
3. Wpięcie źródła zasilania awaryjnego w przypadku rezerwowania części odbiorów w starym budynku
awaryjnego – taki układ zwany jest zasilaniem
wyspowym. Ma to oczywiście swoje uzasadnienie ekonomiczne. Omija się w ten sposób drogi
i skomplikowany technicznie problem synchronizacji źródeł zasilania.
Podstawowe blokady bezpieczeństwa
Gdy stosuje się układ wyspowy, podstawowym
wymogiem bezpieczeństwa jest niezawodne
odseparowanie dwóch niezsynchronizowanych
źródeł zasilania. Trzeba wówczas zastosować
odpowiedni układ blokad mechanicznych i elektrycznych, przy czym często jest to kilka nakładających się na siebie blokad.
ODBIORY
Zdarzają się sytuacje, gdy zastosowane w obiekcie źródła zasilania awaryjnego nie pokrywają
pełnej potrzebnej mocy, a priorytety rezerwowania odbiorów są zmienne w czasie. Ponadto po jakimś czasie po przełączeniu zasilania
na źródła awaryjne obserwuje się spadek obciążenia. Zasilanie awaryjne zaczyna mieć rezerwę
mocy i można by było dołączyć do niego odbiory, z których uprzednio trzeba było zrezygnować.
Jako przykład może posłużyć budynek, w którym
praca trwa przez cały rok od 8.00 do 20.00. Spró-
nia klimatyzacyjne (ogrzewania nie używamy, a doświetlenie światłem dziennym będzie
wystarczające do pracy).
Powyższy przykład stanowi oczywiście pewne
uproszczenie, ale pokazuje, że zależnie od pory roku,
a nawet pory dnia mogą się zmieniać priorytety
odbiorów. Jak to technicznie opracować? – Można
w układzie omówionym wcześniej zastosować łączniki dla wszystkich grup odbiorów oraz dodatkowy układ sterujący załączaniem ich poszczególnych
grup. Takie rozwiązanie określa się jako zasilanie awaryjne z inteligentnym zarządzaniem mocą (rys. 4).
Układ zarządzania mocą analizuje w czasie rzeczywistym obciążenie źródła zasilania awaryjnego
i według zadanego programu dołącza i odłącza
Wybierając sposób przełączania źródeł zasilania, trzeba pamiętać o podstawowej zasadzie – priorytetem jest bezpieczeństwo, zarówno ludzi, jak
i urządzeń. To determinuje pewne właściwości, które musi mieć każdy układ
przełączający, niezależnie od tego, czy jest to zwykły układ ręczny, czy też
z zaawansowaną automatyką.
bujmy sformułować minimum wymogów dla
zasilania awaryjnego w tym obiekcie:
⚫⚫ bezwzględnie należy rezerwować w nim szeroko pojętą teletechnikę (serwerownie, sieci LAN,
łączność, centralki ppoż., sygnalizację włamania
itp.) oraz windy, drzwi automatyczne i wentylację
mechaniczną; często rezerwuje się również oświetlenie pomieszczeń bez doświetlenia dziennego,
np. ciągów komunikacyjnych czy sanitariatów;
⚫⚫w okresie zimowym priorytetem jest rezerwowanie wszelkich urządzeń związanych z ogrzewaniem obiektu oraz oświetlenia pomieszczeń biurowych – dzień jest zbyt krótki aby
zapewnić doświetlenie światłem naturalnym
w ciągu całego dnia pracy;
www.polskiinstalator.com.pl
grupy odbiorów. Pozwala maksymalnie wykorzystać
moc źródła zasilania awaryjnego, a jednocześnie nie
dopuszcza do jego przeciążenia. Priorytety odbiorów mogą być przy tym zmieniane w trybie automatycznym lub ręcznym. Konfiguracja takich układów bywa różna: od prymitywnych (choć bardzo
skutecznych) układów na przekaźnikach do rozbudowanych układów mikroprocesorowych.
Procedury bezpieczeństwa przy
przełączaniu źródeł zasilania
W przypadku awarii sieci podstawowej zwykle
najpierw następuje odcięcie od sieci, a dopiero
potem włączane jest do pracy źródło zasilania
Układ
zarządzania
obciążeniem
Układ
przełączający
Zasilanie
rezerwowe
Priorytety odbiorów
⚫⚫w okresie letnim priorytetem będą urządze-
Zasilanie
podstawowe
zarówno domów jednorodzinnych, jak i wielkich biurowców czy galerii handlowych.
4. Zasilane awaryjne z inteligentnym zarządzaniem mocą
!
Ze względów bezpieczeństwa niezbędne
jest również zdefiniowanie w układzie
przełączającym tzw. położenia zerowego lub
pośredniego, tzn. stanu, w którym obydwa źródła zasilania są odcięte. Jeżeli zlekceważy się
ten wymóg, może dojść do bardzo poważnych
konsekwencji z zagrożeniem życia włącznie.
Wyobraźmy sobie sytuację zaniku napięcia
zewnętrznego. Nie znamy przyczyn – być może
transformator zasilający został celowo wyłączony w celu przeprowadzenia jakichś prac. Uruchamiamy agregat, który nie jest odseparowany
od sieci zewnętrznej. Na wyłączonej linii pojawia się generowane przez niego napięcie, które
jest olbrzymim zagrożeniem dla ekipy pracującej na wyłączonej linii. Znane są przypadki, kiedy
nieprawidłowo włączony agregat o mocy zaledwie kilku kW spowodował porażenie ze skutkiem śmiertelnym.
45
INSTALACJE ZEWNĘTRZNE
Możliwa jest też sytuacja odwrotna: zasilanie sieciowe powróciło, ale agregat nie został poprawnie odłączony. Następuje wtedy „spotkanie się”
napięcia z dwóch źródeł niesynchronicznych,
co na ogół prowadzi do potężnego zwarcia, którego konsekwencją jest pozbawienie obiektu
zasilania z obu źródeł, a także poważne uszkodzenie agregatu i układu przełączającego. Te
uwarunkowania tłumaczą rozbudowanie procedur uzgadniania włączenia źródła zasilania
awaryjnego z operatorem sieci energetycznej,
konieczność sporządzania dokumentacji projektowej, instrukcji współpracy itp. Tu nie chodzi o utrudnianie życia, ale o bezpieczeństwo.
Jeżeli ktoś te procedury lekceważy, to znaczy,
że ma za dużo pieniędzy i wolnego czasu, który
spożytkuje na wizyty w prokuraturze.
Blokowanie zasilania awaryjnego
do celów ppoż.
Przy wyposażaniu istniejących budynków
w źródła zasilania awaryjnego trzeba też zadbać
o możliwość zablokowania do celów ppoż. zasilania awaryjnego. Można to rozwiązać na kilka
sposobów:
⚫⚫dobudować drugi układ wyłącznika ppoż. dla
źródła awaryjnego – bardzo często stosowane, gdy źródłem tym jest UPS zasilający serwerownię;
⚫⚫skonfigurować układ przełączający tak, aby
sygnał wyłączenia ppoż. powodował przejście
układu w stan zerowy, w którym obydwa źródła zasilania są odcięte – niekiedy jest to trudne technicznie;
⚫⚫doposażyć istniejący układ w obwód blokujący pracę źródła zasilania awaryjnego przy
wyłączeniu wyłącznika ppoż. obiektu.
Rysunek 5 pokazuje przykład doposażenia istniejącego przycisku wyłącznika ppoż. W pierwotnym wykonaniu miał on tylko styk NO, podający napięcie na cewkę wyzwalacza wzrostowego
wyłącznika ppoż. Doposażono go w styk NC,
który po wyzwoleniu przycisku przerywa obwód
bezpieczeństwa agregatu, tzw. obwód stopu
awaryjnego. Taka konfiguracja wyłącznika ppoż.
zapewnia niezawodne pozbawienie obiektu
zasilania z obu źródeł.
Pewność właściwej sekwencji faz
Sekwencja faz, czyli kierunek wirowania pola,
to kolejna istotna kwestia, na którą trzeba zwrócić uwagę – oczywiście dotyczy to układów
trójfazowych. Jeżeli układ jest stacjonarny,
to sprawę właściwej sekwencji faz można załatwić na etapie montażu i uruchamiania układu
zasilania awaryjnego. Trudniej jest, gdy źródłem
46 ROZDZIELNIA GŁÓWNA OBIEKTU
Zasilanie zewnętrzne
AGREGAT
Prądnica agregatu
UKŁAD PRZEŁĄCZAJĄCY
Stycznik
Stycznik
agregatu
sieci
MX
Wyłącznik
główny obiektu
sterownik agregatu
Odbiory
Przycisk wyłącznika ppoż.
5. Wyłącznik ppoż. dla układu sieć-agregat
zasilania awaryjnego jest agregat przenośny lub
przewoźny, dopinany doraźnie w przypadku
awarii zasilania podstawowego. Należy wtedy
przynajmniej zadbać o sygnalizację, pozwalającą sprawdzić sekwencję faz. Pamiętajmy,
że w naszej praktyce mamy do czynienia z wieloma urządzeniami, jak pompy czy sprężarki klimatyzatorów, dla których nawet krótkotrwała praca z niewłaściwą sekwencją faz może się
skończyć całkowitym zniszczeniem.
Niezbędna przerwa na przełączenie
Przerwa między odłączeniem jednego źródła zasilania i załączeniem drugiego na ogół wynosi kilka
sekund. Jest ona konieczna z różnych względów: wybieg silników po wyłączeniu, rozładowanie kondensatorów w przetwornicach elektronicznych, odpadnięcie do pozycji spoczynkowej
przekaźników i styczników itp. Pamiętajmy, że o ile
przy sterowaniu ręcznym wszystko jest w rękach
obsługi, to przy sterowaniu automatycznym taką
funkcję musi zapewnić automatyka.
Ochrona agregatu i odbiorów
Sprawą, ważną przy zasilaniu z agregatów jest
odłączenie obciążenia w momencie awaryjnego zatrzymania agregatu. Należy pamiętać,
że w chwili odcięcia dopływu paliwa do silnika
prądnica obraca się jeszcze jakiś czas siłą bez-
władności, generując napięcie o coraz mniejszej
częstotliwości. Ten stan trwa tym dłużej, im większy jest agregat. Może to spowodować zarówno
uszkodzenie odbiorów, jak i samej prądnicy.
Sposoby przełączania zasilania
Przełączanie ręczne
Budowa i wygląd aparatów do przełączania ręcznego są zróżnicowane (rys. 6). Do małych mocy
stosowane są przełączniki krzywkowe lub aparaty modułowe, a do dużych, nawet ponad 1000 A
– przełączniki o odmiennej budowie. Oferta
rynkowa tych aparatów jest bardzo bogata,
np. do małych mocy prawie w każdej hurtowni elektrycznej można kupić przełączniki zmiany kierunku obrotów lewo-prawo, które z powodzeniem mogą być stosowane jako przełączniki
źródeł zasilania.
Przełączanie automatyczne
– układ SZR
Układy SZR (Samoczynne Załączanie Rezerwy)
zawsze są złożone z dwóch części:
⚫⚫sterującej, realizowanej w tradycyjnym wykonaniu na przekaźnikach, a w nowszych wersjach na elektronice i mikroprocesorach. Automatyka oprócz poprawnej detekcji zaników
zasilania podstawowego powinna realizo-
Problem baterii do kompensacji mocy biernej
Gdy drobne odbiory jednofazowe stanowią większość w obiekcie, trzeba się liczyć z dużą
i zmienną w czasie asymetrią obciążenia. Ponieważ na ogół baterie kondensatorów mają sterowniki kontrolujące cosφ w jednej fazie, to w innej fazie może następować tzw. przekompensowanie, czyli przejście do stanu cosφ pojemnościowego, w którym prąd wyprzedza napięcie.
Niektóre regulatory prądnic traktują taki stan jako awaryjny, co skutkuje wyłączeniem prądnic
z pracy. Stąd często stosowana praktyka konfigurowania automatyki układu SZR tak, aby
w stanie pracy z agregatem baterie kompensacyjne były automatycznie wyłączane z pracy.
Polski Instalator 11/2013
INSTALACJE ZEWNĘTRZNE
Hager-Polo
Socomec
Hager-Polo
Socomec
6. Przykłady przełączników ręcznych
Hager-Polo
wać opisane wcześniej funkcje bezpieczeństwa. Normą jest również doposażenie układu
w pomocnicze obwody sterowania ręcznego,
używanego do celów serwisowych lub w sytuacjach awaryjnych. Często automatyka nie stanowi odrębnego urządzenia, lecz jest zintegrowana w sterowniku agregatu prądotwórczego;
⚫⚫wykonawczej, czyli zespołu styczników lub
wyłączników silnikowych wyposażonych
w odpowiednie styki pomocnicze i blokady, sterowanego przez automatykę. Na ogół
jest to para styczników lub wyłączników silnikowych z wzajemną blokadą mechaniczną, uniemożliwiającą ich załączenie (rys. 7),
oraz blokadą elektryczną na stykach pomocniczych, która ma identyczną funkcję.
Spotyka się również inne rozwiązania: przełącznik ręczny doposażony w napęd silnikowy,
zespół trzech styczników z wzajemną blokadą mechaniczną do układu dwóch sieci i agregatu, czy wreszcie zespół dwóch styczników
ze stycznikami pośredniczącymi. Układ pten sto-
UKŁAD
STEROWANIA
suje się w przypadku styczników dużej mocy,
których prądy załączania cewek mogłyby uszkodzić automatykę. Jak widać ma on dwie blokady elektryczne i dwie blokady mechaniczne,
nie licząc blokady funkcyjnej w automatyce –
blokad chroniących przed przerzutem napięcia
nigdy nie jest za dużo.
Awaria układu SZR
a pewność zasilania
Przedstawione powyżej układy są newralgiczne dla funkcjonowania całego obiektu. Trzeba
się wobec tego zabezpieczyć przed ewentualną awarią układu SZR. Wyobraźmy sobie, że układ
z rys. 7 jest sterowany automatyką zintegrowaną
w sterowniku agregatu. Jeżeli jest to agregat stacjonarny, którego maszynownia sąsiaduje bezpośrednio z rozdzielnią główną, nie ma problemu.
Kabel sygnałowy jest wtedy krótki, a jego uszkodzenie praktycznie niemożliwe. Jeżeli jednak jest
to agregat kontenerowy, zlokalizowany w pewnej
odległości od obiektu i połączony z nim kablami
ziemnym, to takiego sterowania nie można zastosować. Uszkodzenie kabla sygnałowego pozbawi bowiem obiekt zasilania z obu źródeł. Odpowiednim rozwiązaniem jest rozproszenie funkcji
automatyki. Polega to na tym, że część zarządzająca stycznikiem sieci, wraz z detekcją napięcia
sieci, zlokalizowana jest w rozdzielni, blisko aparatów wykonawczych, a kabel sygnałowy służy
tylko do przekazywania sygnału startu/stopu
do agregatu oraz sygnału zwrotnego o gotowości do pracy. Sygnał powoduje załączenie toru
zasilania awaryjnego.
W podsumowaniu naszego cyklu o zasilaniu awaryjnym instalacji napiszemy jak dobrać urządzenia
do odbiorów oraz, jak obsługiwać i monitorować
zasilanie awaryjne. ■
O AUTORZE
Stefan Przeworski, autor niezależny
BLOK STYCZNIKÓW
Stycznik
Stycznik
agregatu
sieci
sterowanie
stycznika agregatu
sterowanie
stycznika sieci
ODBIORY
7. Para styczników z blokadą mechaniczną i elektryczną
www.polskiinstalator.com.pl
8. Układ SZR z obejściem ręcznym
47
INSTALACJE ZEWNĘTRZNE
Nowoczesne systemy kanalizacji ciśnieniowej
Arkadiusz Wolnik
Systemy kanalizacji ciśnieniowej są alternatywą dla tradycyjnej kanalizacji grawitacyjnej
i znajdują zastosowanie w przypadku rozległych terenów mieszkalnych o niekorzystnym
ukształtowaniu. W systemach tych ścieki są transportowane do kanału grawitacyjnego
lub bezpośrednio do oczyszczalni ścieków za pomocą pomp i rurociągów tłocznych.
P
rzykładowy system kanalizacji ciśnieniowej
jest pokazany na rys. 1. Składa się on z przydomowych przepompowni ścieków, przepompowni strefowych i sieciowych. Ścieki są pompowane za pomocą zabudowanych pomp poprzez
układ rurociągów tłocznych do studni rozprężnej lub bezpośrednio do oczyszczalni. Z uwagi
na to, że ścieki w rurociągu mają ograniczony kontakt z powietrzem, zawarty w nich tlen
jest bardzo szybko zużywany w wyniku procesów mikrobiologicznych i chemicznych. Im dłużej ścieki przebywają w rurociągu tym szybciej
zachodzą te procesy. Powodują one powstawanie w ścieku bakterii beztlenowych oraz wydzielanie się siarkowodoru. W działającej prawidłowo sieci kanalizacji ciśnieniowej te procesy nie
powinny zachodzić.
Projektowanie systemu
kanalizacji
System kanalizacji ciśnieniowej to po pierwsze
zgodny ze sztuką inżynierską i normami przygotowany projekt, a następnie na tej podstawie
dobór optymalnych i równocześnie nowoczesnych, o wysokiej sprawności i niezawodności
urządzeń. System powinien być tak zaprojektowany, by ścieki dotarły do oczyszczalni jak najszybciej. Oznacza to, że należy minimalizować retencje
w zbiornikach przepompowni, dobrać rurociągi
tłoczne tak, by spełnić wymagania norm w zakresie prędkości przepływu ścieków oraz czasu ich
przebywania w systemie. Jeśli kanalizacja zostanie
właściwie zaprojektowana, podczas późniejszej
eksploatacji nie będzie problemów z powstawaniem nieprzyjemnych zapachów oraz degradacją
urządzeń w wyniku działania siarkowodoru.
Projektowanie kanalizacji ciśnieniowej można
podzielić na dwa etapy: założenia do projektu
oraz proces właściwego projektowania. W trakcie uzgadniania założeń bardzo ważna jest współ-
48 1. System kanalizacji ciśnieniowej na obszarze o niekorzystnej topografii
praca z odpowiednimi wydziałami w urzędach
miast czy gmin lub powołane przez nie przedsiębiorstwa wodociągowe, które posiadają odpowiednie dane, dotyczące średniego zużycia wody
przez mieszkańców na danym obszarze, planów
w zakresie dodatkowych przyłączy w przyszłości
oraz ewentualnej sezonowości przebywania osób
na danym obszarze. Sezonowość dotyczy przede
wszystkim obszarów turystycznych.
Rezultaty prac na tym etapie mają zasadniczy wpływ na jakość projektu, na bazie którego
będzie działała wykonana kanalizacja.
Przepompownie
W systemach kanalizacji ciśnieniowej nieprzyjemne zapachy oraz substancje degradujące zabudowane elementy i urządzenia powstają w przepompowniach, rurociągach tłocznych
oraz studniach rozprężnych. Prawidłowo zaprojektowana przepompownia powinna się charakteryzować małą retencją i mieć system wentylacji
nawiewno-wywiewnej, poprzez który w sposób
ciągły będzie do niej dostarczane świeże powietrze. W przepompowniach przydomowych, któ-
2. Przepompownia przydomowa PKS B-800
Polski Instalator 11/2013
INSTALACJE ZEWNĘTRZNE
ok. 5% z przepompowywanych ścieków jest zawracane do przepompowni
w formie strumienia uderzającego z dużą prędkością
w lustro ścieków, powodując ich napowietrzanie
i rozbicie kożucha ściekowego. Poprawia to kontakt ścieków z powietrzem
i przyczynia się do wolniejszego powstawania bakterii beztlenowych.
Rurociągi tłoczne
Średnice rurociągów tłocz­nych powinny być dobrane zgodnie z normą
PN-EN 1671 (prędkość tło4. Pompa z rurką typu by-pass
czonego ścieku – minimum 0,7 m/s, a czas jego
przebywania w rurociągu – poniżej 8 godzin). Ze względu na ciągle
zmniejszające się zużycie wody w gospodarstwach domowych – dużo
mniejsze od zakładanego wcześniej do prac projektowych 150 l/mieszkańca/dobę, ścieki przebywają w rurociągu tłocznym zwykle dłużej niż
8 godzin. By poradzić sobie z tym problemem, firma Jung Pumpen
3. Przepompownia przydomowa PKS B-800
rych liczba w jednym systemie tłocznym może wynosić nawet kilkaset, bardzo ważna jest konstrukcja zapobiegająca zagniwaniu ścieków, powstawaniu
siarkowodoru i minimalizacja jego oddziaływania na wyposażenie przepompowni. Te wymogi stanowiły wyzwanie dla projektantów firmy Jung Pumpen, którym sprostali, projektując przepompownię przydomową PKS B-800
(rys. 2) o objętości całkowitej 640 l i resztkowej 30 l (rys. 3) po wypompowaniu ścieków.
Wykonany z PEHD metodą „rotingu” zbiornik o gładkiej powierzchni wewnętrznej oraz zabudowane po cięciwie przyłącze dopływu ścieków, zmniejszają
w znacznym stopniu możliwość zagniwania ścieków i odkładania się substancji stałych. W tej przepompowni zastąpiono w miarę możliwości wszelkie elementy, dotychczas wykonane z metalu, elementami z wysokiej jakości tworzyw
kompozytowych. Kompletne elementy, takie jak: trawersa, elementy sprzęgające i zawór zwrotny zostały wykonane z kompozytów. Z jednej strony prowadzi to do obniżenia wagi przepompowni, a z drugiej eliminuje korozję tych
elementów. Nowa idea zaworu zwrotnego, którego korpus jest równocześnie
elementem sprzęgającym z układem tłocznym przepompowni stanowi nowatorskie rozwiązanie, pozwalające na łatwe zabudowanie pompy w tym układzie.
Zabudowana dodatkowo prowadnica ułatwia wykonanie tych czynności. Dzięki temu prace konserwacyjne i remontowe tych elementów są wykonywane
na zewnątrz przepompowni.
Przepompownia PKS B800-32 jest przystosowana do zabudowy w terenie,
na którym odbywa się ruch pieszy i samochodów osobowych np. na dojeździe do garażu (rys. 2).
JUNG PUMPEN PKS
PRZYDOMOWA PRZEPOMPOWNIA
ŚCIEKÓW
Oferta pomp dla przepompowni przydomowych została rozszerzona o UFK 20/2M z rozdrabniaczem i wirnikiem z kompozytów. Dzięki
temu nowatorskiemu rozwiązaniu parametry hydrauliczne w porównaniu do dotychczas stosowanej pompy pozostały na tym samym poziomie, a moc zmniejszyła się o 20%, co wprost przekłada się na zmniejszenie zużycia energii elektrycznej.
Przeznaczone do przepompowni sieciowych i strefowych pompy mają
możliwość zabudowy rurki płuczącej (rys. 4). Przez tę rurkę, typu by-pass,
www.polskiinstalator.com.pl
Reklama
Pompy
NOWOŚĆ: MULTICUT 20/2 M PLUS
Pentair Water Polska Sp.z.o.o.
ul. Plonów 21 • 41-200 Sosnowiec • Tel. +48 32 295 1200 • www.jung-pumpen.pl
INSTALACJE ZEWNĘTRZNE
5. Stacja DRS do płukania rurociągów sprężonym powietrzem
zaprojektowała, wykonała i z powodzeniem
wdrożyła do eksploatacji stację DRS (rys. 5)
do płukania rurociągów tłocznych sprężonym
powietrzem (napowietrzania ścieków). Zastosowanie jej umożliwia skrócenie czasu przebywania ścieków w rurociągu w zależności
WARTO WIEDZIEĆ
35 przedstawicieli gmin i zakładów wodociągowych z rejonu centralnej i południowej Polski wzięło udział w wyjeździe szkoleniowym zorganizowanym w dniach 10-13 września 2013 r. przez Pentair
Water Polska Sp. z o.o.. Dwa autokary wyruszyły z Płocka i Krakowa, by spotkać się pod Berlinem
i dalej jechać do celu – Steinhagen pod Bielefeld’em, gdzie znajduje się fabryka Jung Pumpen.
11 września w nowoczesnym kompleksie szkoleniowym FORUM uczestników szkolenia powitał przedstawiciel fabryki Jung Pumpen GmbH, po czym
grupa rozpoczęła zwiedzanie fabryki. Następnie
w FORUM odbył się cykl prezentacji i szkoleń technicznych nt. technik odprowadzania ścieków, pre-
50 od potrzeb oraz wprowadza do niego tlen.
Ponadto, ponieważ sprężone powietrze przepływa bardzo szybko, w rurociągach nie odkładają się substancje stałe. Optymalny czas płukania jest wyliczany za pomocą specjalnego
programu komputerowego. Na bazie tych obliczeń tak dobiera się średnice rurociągów i urządzenia, żeby na każdym odcinku rurociągu
tłocznego była minimalna prędkość przepływu 0,7 m/s. Nowa generacja stacji DRS została
wyposażona w inteligentny system sterowania,
który uruchamia ją w zależności od zadanego
przez eksploatatora czasu przebywania ścieków w rurociągu, czyli bez względu na zmiany
ilości napływających do przepompowni ścieków będzie się ona załączała wówczas, gdy
zadany maksymalny czas przebywania ścieków
w rurociągu zostanie osiągnięty. To rozwiązanie zabezpiecza przed negatywnymi skutkami
dobowej zmiany napływu ścieków do rurociągu, jak również przed zmianami sezonowymi.
Podsumowanie
kanalizacji ciśnieniowej, oparte o te przepompownie, stały się przyczynkiem do rozwoju, tak teraz udoskonalone i nowe produkty przyczyniają się do rozwoju nowoczesnych
systemów kanalizacji ciśnieniowej. Parametry ścieków dostarczanych do oczyszczalni
przez nowoczesne systemy kanalizacji ciśnieniowej w coraz większym stopniu spełniają oczekiwania zakładów komunalnych. Mała
objętość resztkowa ścieków w przepompowniach, zabudowane rurociągi o małych średnicach (od DN 32) oraz stacje do płukania rurociągów sprężonym powietrzem na odcinkach
tłocznych, gdzie ścieki przebywają w rurociągu ponad 8 godz. są zadowalające. Ścieki
dostarczone do oczyszczalni mają wymagane
parametry, eksploatowane urządzenia nie ulegają szybko degradacji, a mieszkańcy obszarów, na których te systemy są eksploatowane
nie czują nieprzyjemnego zapachu. ■
O AUTORZE
Tak, jak przed ponad 30 laty przepompownie firmy Jung Pumpen, a następnie systemy
mgr inż. Arkadiusz Wolnik,
Pentair Water Polska Sp. z o.o.
Wyjazd szkoleniowy z Jung Pumpen
zentacje multimedialne produktów Jung Pumpen,
pokazy modeli urządzeń w laboratorium oraz dyskusja nt. omawianych aspektów z dziedziny ciśnieniowego odprowadzania ścieków.
Dzień zakończył się rozrywkowo – wyścigami
na torze kartingowym KARTBAHN B68.
12 września wszyscy udali się w kierunku Berlina.
Po drodze, w Magdeburgu, mieli okazję zobaczyć
ciekawostki inżynieryjno-budowlane – dwie śluzy
(w tym jedną zabytkową) oraz most wodny dla
Kanału Śródlądowego (Mittellandkanal, MLK) nad
kanałem rzeki Elba.
W Berlinie w hotelu Motel One czekał już na grupę
wieloletni pracownik Jung Pumpen – przedstawi-
ciel firmy na terenie Berlina i Brandenburgii wraz
z polskojęzycznym przewodnikiem i wyruszono
na zwiedzanie Berlina.
Ostatniego dnia, w piątek o godzinie 9:00 uczestnicy wyjazdu spotkali się w miejscowość Buckow
z przedstawicielami Związku Gmin WAMS GmbH
i podczas krótkiej prezentacji zapoznali się z faktami i korzyściami wynikającymi z rozbudowania na przestrzeni 20 lat infrastruktury kanalizacji
ciśnieniowej, bazującej na urządzeniach produkcji Jung Pumpen. Następnie gospodarze pokazali obiekty referencyjne: przepompownię ścieków
i stację płukania i po obiedzie grupa wyruszyła
w drogę powrotną do Polski.
Polski Instalator 11/2013
PRAWO I FINANSE
Wysokie koszty i malejąca liczba
beneficjentów efektem prac legislacyjnych
dotyczących odnawialnych źródeł energii
Koalicja 36 organizacji gospodarczych i społecznych przyjęła wspólne stanowisko w sprawie zrównoważonego modelu rozwoju odnawialnych źródeł energii (OZE) w Polsce oraz
zwróciła uwagę na brak przejrzystości w systemie stanowienia prawa dotyczącego OZE.
Krytycznie o zaproponowanym
projekcie wsparcia OZE
Organizacje odnoszą się krytycznie zarówno
do próby ograniczenia szans rozwoju dla bardziej zrównoważonych środowiskowo technologii OZE i mniejszych podmiotów na rynku OZE
oraz marginalizowania energetyki prosumenckiej, jak i do kolejnej próby wydłużenia okresu
wysokiego wsparcia dla technologii współspalania biomasy z węglem. W przypadku uchwalenia
ustawy o OZE w wersji wrześniowej spodziewać
się można pogłębianie w Polsce trendu dominacji korporacji energetycznych kosztem pozostałych uczestników rynku – patrz tabela.
Próba pozbawienia uzgodnionego wcześniej wsparcia dla mikroinstalacji OZE oraz zmniejszanie szans
rozwoju małych instalacji jest poważnym ciosem
w budowanie zaufania obywateli do państwa.
Postulaty
Sygnatariusze stanowiska podkreślają, że ważą
się losy nie tyle systemu wsparcia, ale też przyszłego modelu energetyki odnawialnej w Polsce i ostrzegają przed negatywnymi skutkami
dla rynku OZE, rynku pracy, przemysłu i rozwo-
www.polskiinstalator.com.pl
Wpływ pozytywny; kto zyska?
Wpływ negatywny; kto straci?
Polska
dwołując się do najnowszej koncepcji projektu ustawy o OZE z września br. koalicja organizacji stwierdza, że jest to krok wstecz we wdrożeniu
prawa UE w Polsce w stosunku do projektu ustawy
Ministerstwa Gospodarki z października 2012 roku
oraz zaprzepaszczenie 3 lat pracy. Zaproponowany
we wrześniu br. system wsparcia oparty na aukcjach
na energię z OZE podniesie znacznie ryzyko inwestycyjne i ograniczy konkurencję, co skutkować
będzie także znaczącym podwyższeniem kosztów
realizacji przez Polskę celu OZE na 2020 rok i wzrostem ryzyka niezrealizowania celu.
• 4 największe koncerny energetyczne
• korporacje prawnicze
• importerzy biomasy
• sektor budownictwa
• gminy (w szczególności wiejskie)
• właściciele domów i rolnicy
• dzierżawcy
• instalatorzy OZE
• krajowi producenci urządzeń OZE (do produkcji ciepła i energii elektrycznej)
• prosumenci i właściciele małych instalacji OZE (klasa średnia)
• mali i średni krajowi inwestorzy
• cały sektor innowacji i B+R
• cały sektor ciepłownictwa rozproszonego
• małe i średnie przedsiębiorstwa
• Towarowa Giełda Energii i instytucje rynku energii
• sektor ICT oraz rozwój mikrosieci i sieci inteligentnych
Zagranica
O
• z agraniczne koncerny energetyczne
• kapitał międzynarodowy
• mniejsi deweloperzy i inwestorzy
• globalni producenci urządzeń dla wielkoskalo• fi rmy planujące budowę lub rozbudowę w Polsce zakładów produkujących
wych OZE (tylko doraźnie)
urządzenia i komponenty dla OZE lub rozwój infrastruktury serwisowej
• międzynarodowe firmy konsultingowe, ubezpieczeniowe i banki
ju regionalnego. Wzywają m.in. do zwiększenia
społecznej kontroli nad pracami nad ustawą
i przejrzystego włączenia w prace legislacyjne
ekspertów, powrotu do koncepcji ustawy z października 2012 roku oraz przyjęcia przez rząd oficjalnego harmonogramu prac gwarantującego
skierowanie w br. do Sejmu ustawy, która zapewni zrównoważony rozwój OZE.
Sygnatariusze:
⚫⚫Związek Pracodawców Forum Energetyki
Odnawialnej – Grzegorz Wiśniewski, prezes
⚫⚫Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp
Ciepła – Paweł Lachman, prezes
⚫⚫Stowarzyszenie Producentów, Importerów Urządzeń Grzewczych – Janusz Starościk, prezes
⚫⚫Koalicja Klimatyczna (23 organizacje pozarządowe) – Zbigniew Karaczan, ekspert
⚫⚫Klaster 3x20 – Jan Popczyk, prezes
⚫⚫Polskie Stowarzyszenie Geotermiczne – Beata
Kempińska, prezes
⚫⚫Polskie Stowarzyszenie Pomp Ciepła – Tomasz
Mania, v-ce prezes
⚫⚫Polska Korporacja Techniki SGGiK – Tadeusz
Jassa, prezydent
⚫⚫Fundacja na rzecz Energetyki Zrównoważonej
– Maciej Stryjecki, prezes
⚫⚫Pomorskie Konsorcjum 3x20 – Edward Licznerski, prezes
⚫⚫Stowarzyszenie Wolna Przedsiębiorczość –
Krzysztof Brzozowski, prezes
⚫⚫Polskie Towarzystwo Fotowoltaiki – Stanisław
M. Pietruszko, prezes
⚫⚫Platforma Producentów Niskoemisyjnych
Urządzeń Grzewczych i KPS, działająca przy
Polskiej Izbie Ekologii – Leon Kurczabiński,
przewodniczący
⚫⚫Fundacja Rozwoju Energetyki Słonecznej –
Ryszard Ciach, prezes ■
Pełna treść stanowiska znajduje się
na stronie www.polskiinstalator.com.pl
➥
51
PRAWO I FINANSE
Firmy instalacyjne
w specjalnej strefie ekonomicznej
Zezwolenie na prowadzenie działalności w SSE
Przemysław Gogojewicz
W Polsce Specjalne Strefy Ekonomiczne (SSE) powstały w latach 1995-1997, czyli przed
wejściem naszego kraju do UE. W wyniku zmian legislacyjnych związanych z harmonizacją
norm doszło do zróżnicowania zasad korzystania z pomocy publicznej przez przedsiębiorców działających w strefach, zależnie od daty wydania im zezwolenia oraz wielkości firmy.
P
rowadzenie działalności gospodarczej
zostało zmienione decyzją Ministra Gospodarki
Istnieje możliwość zmiany zezwolenia w zakrew SSE wiąże się z jednej strony z oboi Pracy z dnia 16 września 2004 r. w zakresie warunsie obu obligatoryjnych jego składników, ale
wiązkiem posiadania określonego prawem
ków zatrudnienia w specjalnej strefie ekonomiczkonieczne jest wtedy spełnienie określonych
zezwolenia, a z drugiej pozwala na korzystanej. Czy w związku z tym zmianie ulega zwolniewarunków, o których poniżej.
nie z wielu przywilejów niedostępnych dla
nie podatkowe?
przedsiębiorców prowadzących działalność
– Nie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 34 ustawy
Przykład 2
poza strefą. Podstawowym uprawnieniem jest
z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodo– Czy wytwarzając produkt poza strefą ekonomiczzwolnienie z podatku dochodowego od osób
wym od osób prawnych, wolne od podatku
ną można liczyć na ulgę podatkową przewidzianą
prawnych (CIT) lub podatku dochodowego
są dochody, z zastrzeżeniem ust. 4-6, uzydla produktów wytwarzanych w strefie?
od osób fizycznych (PIT). Zwolnienie to zostaskane z działalności gospodarczej prowadzo– Nie. Wyłącznie produkt wytworzony na terenie
ło przewidziane w art. 21 ust. 63a u.p.d.o.f.
nej na terenie specjalnej strefy ekonomiczstrefy lub jego część tam wytworzona (w przy(Ustawy o podatku dochodowym od osób
nej na podstawie zezwolenia, o którym mowa
padku wytwarzania części także poza strefą)
fizycznych) z 26 lipca 1991 r. oraz w art. 17
w art. 16 ust. 1 ustawy o specjalnych strefach
będzie podlegał zwolnieniu podatkowemu.
ust. 34 u.p.d.o.p. (Ustawy o podatku dochoekonomicznych, przy czym wielkość pomocy
Przepisy ustawy o specjalnych strefach ekodowym od osób prawnych) z dnia 15 lutego
publicznej udzielanej w formie tego zwolnienomicznych nie zawierają rozwiązań dotyczą1992 r. Zgodnie z powocych możliwości zwolnień
łanymi artykułami wolne
z podatku dochodów
Specjalna strefa ekonomiczna to część terytorium kraju wyodrębniona
od podatku są dochody
uzyskanych poza terenem
administracyjnie, niezamieszkała, na której możliwe jest prowadzenie
podatników z zastrzeżeSSE. W przypadku proniem ust. 5a-5c u.p.d.o.f.
działalności gospodarczej na preferencyjnych warunkach, zwłaszcza zwol- wadzenia przez przedsięoraz ust. 4-6 u.p.d.o.p.,
biorcę działalności gosponienie z podatku CIT lub PIT.
uzyskane z działalności
darczej również poza tym
gospodarczej prowadzoobszarem lub wykonywanej na terenie SSE na podstawie zezwolenia
nia nie może przekroczyć wielkości pomocy
nia części procesu produkcyjnego poza strefą,
strefowego. Wielkość pomocy publicznej nie
publicznej dla przedsiębiorcy, dopuszczalnej
w dodatku przez podmioty zewnętrzne, działalmoże przy tym przekroczyć wielkości takiej
dla obszarów kwalifikujących się do uzyskaność prowadzona na terenie strefy powinna być
pomocy dla przedsiębiorcy, dopuszczalnej dla
nia pomocy w największej wysokości, zgodnie
wydzielona organizacyjnie, a wielkość zwolnieobszarów kwalifikujących się do uzyskania
z odrębnymi przepisami.
nia określa się w oparciu o dane jednostki orgapomocy w największej wysokości, zgodnie
Warto przy tym zwrócić uwagę, że zezwolenizacyjnej prowadzącej działalność wyłącznie
z odrębnymi przepisami.
nie na prowadzenie działalności gospodarna terenie strefy. Zatem zgodnie z treścią tego
czej na terenie danej strefy ekonomicznej musi
przepisu przedsiębiorca musi ustalić, jaka część
Przykład 1
zawierać dwa obligatoryjne składniki:
dochodu przypada na działalność poza terenem
– Spółka instalacyjna prowadzi działalność
1) przedmiot działalności zgodny z rozwojem
strefy i podlega opodatkowaniu.*
na terenie specjalnej strefy ekonomicznej na podstrefy,
stawie zezwolenia na działalność gospodarczą.
2) warunki obejmujące poziom zatrudnienia
* Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi
z dnia 3 lipca 2012 r. I SA/Łd 667/2012.
Zezwolenie to, udzielone do 30 listopada 2018 r.,
i wydatków inwestycyjnych.
52 Polski Instalator 11/2013
PRAWO I FINANSE
Co trzeba wiedzieć przed ubieganiem się o zezwolenie
na działalność w SSE
Strefa ekonomiczna jest ustanawiana w celu przyspieszenia rozwoju gospodarczego części
terytorium kraju, w szczególności przez:
⚫⚫rozwój określonych dziedzin działalności gospodarczej; ⚫⚫rozwój nowych rozwiązań technicznych i technologicznych oraz ich wykorzystanie w gospodarce narodowej;
⚫⚫rozwój eksportu;
⚫⚫zwiększenie konkurencyjności wytwarzanych wyrobów i świadczonych usług;
⚫⚫zagospodarowanie istniejącego majątku przemysłowego i infrastruktury gospodarczej;
⚫⚫tworzenie nowych miejsc pracy;
⚫⚫zagospodarowanie niewykorzystanych zasobów naturalnych z zachowaniem zasad równowagi ekologicznej.
Instalator może ubiegać się o wydanie zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej
w SSE wyłącznie w związku z realizacją nowej inwestycji. Dotyczy to inwestycji:
⚫⚫w środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne, polegających na utworzeniu nowego
lub rozbudowie istniejącego przedsiębiorstwa instalacyjnego;
⚫⚫związanych z rozpoczęciem w przedsiębiorstwie działań obejmujących zasadnicze zmiany
produkcji bądź procesu produkcyjnego;
⚫⚫związanych z dywersyfikacją produkcji, czyli wprowadzeniem nowych produktów lub usług
albo zmianami w zakresie sposobu świadczenia usług;
⚫⚫polegających na zakupie majątku zlikwidowanego lub będącego w likwidacji przedsiębiorstwa, albo przedsiębiorstwa, które uległoby likwidacji w przypadku niedokonania inwestycji
w formie zakupu tego przedsiębiorstwa lub jego części. Przy czym nabywcą musi być samodzielny przedsiębiorca.
Warunkiem udzielenia pomocy publicznej z tytułu nowej inwestycji jest zagwarantowanie
przez przedsiębiorcę strefowego udziału środków własnych, które nie zostały uzyskane
w ramach udzielonej mu pomocy, wynoszących co najmniej 25% całkowitych kosztów kwalifikowanych inwestycji. Pomoc na nowe inwestycje może być udzielana wraz z pomocą na tworzenie nowych miejsc pracy.
Zezwolenia na prowadzenie
działalności instalacyjnej w SSE
Zezwolenie na prowadzenie działalności
gospodarczej w SSE warunkowane jest zawsze
przedmiotem działalności i wielkością zatrudnienia. W zezwoleniu strefowym określa się
liczbę nowych miejsc pracy, które mają zostać
utworzone przez przedsiębiorcę na terenie
strefy. Dodatkowo zawiera ono termin, w jakim
określona liczba miejsc pracy ma zostać utworzona.
Przyrost nowych miejsc pracy mierzy się od wielkości średniego zatrudnienia w przedsiębiorstwie
w okresie 12 miesięcy poprzedzających uzyskanie zezwolenia strefowego. Ponadto utworzenie
nowych miejsc pracy dotyczy przyrostu zatrudnienia netto, czyli tych, które powstają ponad
wielkość zatrudnienia istniejącego przed otrzymaniem zezwolenia przy jednoczesnym odjęciu
zlikwidowanych miejsc pracy.
www.polskiinstalator.com.pl
Do nowo zatrudnionych pracowników należy
zaliczyć wyłącznie osoby, które zostały zatrudnione po uzyskaniu zezwolenia w związku
z realizacją nowej inwestycji i nie później niż
w okresie 3 lat od dnia zakończenia projektu
inwestycyjnego.
Przez liczbę pracowników należy rozumieć
pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze
czasu pracy w okresie roku wraz z pracownikami zatrudnionymi w niepełnym wymiarze czasu
pracy oraz pracownikami sezonowymi, w przeliczeniu na etaty w pełnym wymiarze czasu pracy.
!
Pozwolenie na wykonywanie działalności w SSE wymaga utrzymania każdego
miejsca pracy przez co najmniej 5 lat, a w przypadku małych i średnich przedsiębiorców –
przez co najmniej 3 lata.
Zezwolenie strefowe określa minimalną wartość
wydatków inwestycyjnych, jakie mają zostać
przez przedsiębiorcę poniesione na terenie
danej strefy, termin zakończenia inwestycji, maksymalną wysokość kosztów kwalifikowanych
inwestycji oraz dwuletnich kosztów kwalifikowanych pracy.
Zmiana zezwolenia
Ustawa o specjalnych strefach ekonomicznych
przewiduje specjalny tryb wprowadzania w życie
decyzji zezwalającej na prowadzenie działalności
gospodarczej na terenie SSE. Na wniosek przedsiębiorcy minister właściwy do spraw gospodarki
może zmienić zezwolenie, z tym że:
⚫⚫zmiana zezwolenia w zakresie dotychczasowych warunków na warunki korzystniejsze dla przedsiębiorcy może nastąpić
tylko wówczas, gdy przedsiębiorca wykazał
niemożność ich dotrzymania okolicznościami od niego niezależnymi i nie może obejmować poziomu zatrudnienia określonego
w zezwoleniu;
⚫⚫zmiana zezwolenia w zakresie przedmiotu
działalności (jej rozszerzenie)** może nastąpić tylko wtedy, gdy na terenie strefy istnieją
warunki do prowadzenia działalności, którą
zamierza podjąć przedsiębiorca. W szczególności, kiedy zakres zamierzonej działalności
jest zgodny z planem rozwoju strefy, a zarządzający strefą dysponuje wolnymi terenami,
obiektami lub pomieszczeniami, które są niezbędne do prowadzenia takiej działalności
oraz, gdy podjęcie działalności na terenie
strefy jest uzasadnione stopniem przyczynienia się zamierzonej działalności do osiągnięcia
celów określonych w planie rozwoju strefy.
Decyzja o zmianie zezwolenia ma charakter
uznaniowy. Jej wydanie winno być poprzedzone
zasięgnięciem opinii zarządzającego strefą, która
to opinia, jak każdy dowód w sprawie, powinna
podlegać ocenie organu. ■
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach
ekonomicznych (DzU Nr 42, poz. 274 z 2007 r.)
Sprawa zmiany zezwolenia w zakresie warunków prowadzenia działalności gospodarczej na terenie specjalnej
strefy ekonomicznej jest oparta na uznaniu administracyjnym – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2009 r. VI SA/Wa
1035/2009.
** O AUTORZE
Przemysław Gogojewicz
niezależny ekspert prawny
53
PRAWO I FINANSE
Zmiany w ustawie o zamówieniach publicznych
Korzyści dla instalatorów wykonawców i podwykonawców
Przemysław Gogojewicz
Udział firm instalacyjnych w przetargach publicznych to dla wielu z nich wyzwanie, z którym
muszą się zmierzyć, chcąc istnieć na rynku. Dzięki kolejnym nowelizacjom przepisy dotyczące zamówień publicznych stają się jednak coraz bardziej klarowne. Spróbujmy przywołać te
z nich, które dotyczą szczególnie ważnych zagadnień.
Umowy o podwykonawstwo
11 października 2013 r. Sejm RP uchwalił ustawę o zmianie ustawy Prawo zamówień publicznych. Nakłada ona obecnie na wykonawcę obowiązek przedkładania zamawiającemu umów
o podwykonawstwo, zawieranych przy realizacji zamówień na roboty budowlane. Tym
samym ochrona podwykonawców, z którymi
zawarł umowę sam wykonawca, jak i dalszych
podwykonawców, zostanie w istotny sposób
rozszerzona w stosunku do norm Kodeksu
cywilnego. Zostaną nią objęci nie tylko podwykonawcy świadczący roboty przy inwestycjach budowlanych, ale także podwykonawcy
świadczący dostawy i usługi – z wyjątkiem
umów o podwykonawstwo na dostawy i usługi
o wartości mniejszej niż 0,5% wartości umowy
w sprawie zamówienia publicznego oraz tych
umów na dostawy i usługi, które zostały wskazane przez zamawiającego jako niepodlegające
obowiązkowi przedłożenia. Wyłączenia te jednak nie będą dotyczyły umów o wartości większej niż 50 000 zł.
Przyjęte w uchwalonej ustawie przepisy umożliwiają zamawiającemu określenie w SIWZ
(Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia) wymagań, które powinna spełniać
umowa o podwykonawstwo robót budowlanych. Ustawa wskazuje, iż termin zapłaty nie
może być dłuższy niż 30 dni. Spełnienie oczekiwań zamawiającego dotyczących wymagań
stanowi podstawę akceptacji umowy o podwykonawstwo, co umożliwia uruchomienie
mechanizmu bezpośredniej zapłaty. Powinno
to zapewnić lepszy wpływ na jakość podwykonawstwa w zamówieniach publicznych.
Jednocześnie, wskutek zastrzeżenia przez
54 zamawiającego do osobistej realizacji przez
wykonawcę kluczowych części zamówienia,
o tego rodzaju zamówienie będą mogły się
ubiegać przedsiębiorstwa mające odpowiedni
własny potencjał.
Warunkiem zapewnienia płatności należnego
wynagrodzenia podwykonawcy jest utrzymywanie płynności finansowej samego wykonawcy
w trakcie realizacji robót budowlanych.
!
Zmieniona ustawa zobowiązuje do bieżącego zaliczkowania przez zamawiającego
realizacji umowy o roboty budowlane zawartej na okres dłuższy niż 12 miesięcy. Udzielanie
kolejnych zaliczek będzie jednak wymagać
przedstawienia dowodów zapłaty wymagalnego wynagrodzenia podwykonawcom, realizującym tę część zamówienia, za które zaliczka
została wcześniej wypłacona.
Wprowadzony został również mechanizm stymulujący wykonawcę do wywiązywania się
z zobowiązań względem podwykonawcy. Brak
dowodów zapłaty wynagrodzenia należnego podwykonawcom spowoduje wstrzymanie wynagrodzenia należnego wykonawcy
lub kolejnej zaliczki. Zaakceptowanym podwykonawcom i dalszym podwykonawcom
przysługiwać będzie prawo do zwrócenia się
do zamawiającego o dokonanie bezpośredniej zapłaty należnego wynagrodzenia, gdy
wykonawca od takiego obowiązku będzie się
uchylał. Kwota stanowiąca sumę bezpośredniej zapłaty będzie potrącana z wynagrodzenia wykonawcy, a brak zapłaty wynagrodzenia należnego podwykonawcom lub dalszym
podwykonawcom będzie stanowiło przesłankę
nałożenia kary umownej na wykonawcę.
1. Hala pasywna w Starej Miłosnej
!
Wielokrotne nieuzasadnione uchylanie
się wykonawcy od obowiązków w zakresie wypłaty należnego wynagrodzenia względem podwykonawców może stanowić także
podstawę do odstąpienia od umowy z wykonawcą.
Jeżeli wykonawca zgłosi uzasadniony sprzeciw,
wskazując na niezasadność zapłaty, zamawiający
oddaje kwotę do depozytu sądowego. Kwota
jest zabezpieczona, co powoduje ograniczenie ryzyka zapłaty podwójnego wynagrodzenia
wykonawcy i podwykonawcy. Gorącym zwolennikiem tego rozwiązania jest Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa.
Polski Instalator 11/2013
PRAWO I FINANSE
Zamówienia publiczne
od 30 tys. euro
Przykład
Spółka o specyfikacji instalacyjnej wygrała przetarg
na wykończenie wnętrz o wartości 17 tys. euro.
Realizacja projektu rozpocznie się na początku
następnego roku. Czy w związku z projektem nowej
ustawy, która przesuwa próg zamówienia publicznego w drodze przetargu czy konkursu na 30 tys.
euro, obecny przetarg może zostać unieważniony?
– Nie. Zmiana przepisów, jeżeli nastąpi, będzie
dotyczyła zdarzeń przyszłych, a nie przeszłych.
Zatem zgodnie z obowiązującymi przepisami przetargi, które zaistniały przed wejściem
w życie nowych regulacji nie zostaną odwołane.
Przesłanki nieważności przetargów wymienione
w art. 146 p.z.p. odnoszą się wyłącznie do naruszeń ustawy o zamówieniach publicznych czy
też wydanych do niej aktów wykonawczych. Art.
146 ust. 1 p.z.p. stanowi, iż umowa podlega unieważnieniu, jeżeli zamawiający:
⚫⚫z naruszeniem przepisów ustawy zastosował
tryb negocjacji bez ogłoszenia lub zamówienia z wolnej ręki; ⚫⚫nie zamieścił ogłoszenia o zamówieniu w Biuletynie Zamówień Publicznych albo nie przekazał ogłoszenia o zamówieniu Urzędowi Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich; ⚫⚫zawarł umowę z naruszeniem przepisów art.
94 ust. 1 albo art. 183 ust. 1 p.z.p., jeżeli unie-
www.polskiinstalator.com.pl
Zamawiający może unieważnić postępowanie o udzielenie zamówienia, jeżeli środki służące
sfinansowaniu zamówień na badania naukowe lub prace rozwojowe, które zamawiający
zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie całości lub części zamówienia, nie zostały mu przyznane, a możliwość unieważnienia postępowania na tej podstawie została przewidziana w:
⚫⚫ogłoszeniu o zamówieniu – w postępowaniu prowadzonym w trybie przetargu nieograniczonego, przetargu ograniczonego, negocjacji z ogłoszeniem, dialogu konkurencyjnego
albo licytacji elektronicznej;
⚫⚫zaproszeniu do negocjacji – w postępowaniu prowadzonym w trybie negocjacji bez ogłoszenia albo zamówienia z wolnej ręki;
⚫⚫zaproszeniu do składania ofert – w postępowaniu prowadzonym w trybie zapytania o cenę.
możliwiło to Izbie uwzględnienie odwołania
przed zawarciem umowy; ⚫⚫ uniemożliwił składanie ofert orientacyjnych wykonawcom niedopuszczonym dotychczas do udziału w dynamicznym systemie zakupów lub uniemożliwił wykonawcom dopuszczonym do udziału
w dynamicznym systemie zakupów złożenie ofert
w postępowaniu o udzielenie zamówienia prowadzonym w ramach tego systemu; ⚫⚫udzielił zamówienia na podstawie umowy
ramowej przed upływem terminu określonego w art. 94 ust. 1 p.z.p., jeżeli nastąpiło naruszenie art. 101 ust. 1 pkt 2; ⚫⚫z naruszeniem przepisów ww. ustawy zastosował tryb zapytania o cenę. Jak liczyć wartość zamówienia
Kwotowy próg zamówienia (obecne 14 tys. euro
i przyszłe 30 tys. euro) , od którego powstaje
obowiązek stosowania procedur przewidzianych
w przepisach o zamówieniach publicznych, jest
to wartość netto – tj. bez podatku od towarów
i usług. Średni kurs złotego w stosunku do euro
określa się zgodnie z Rozporządzeniem Prezesa
Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2009 r. w sprawie
średniego kursu złotego w stosunku do euro, stanowiącego podstawę przeliczania wartości zamówień publicznych (DzU Nr 224, poz. 1796 z 2009 r.).
Czego projekt nie dotyczy
Projekt ustawy Prawo zamówień publicznych
nie będzie miał zastosowania do zamówień, których przedmiotem są usługi w zakresie badań
naukowych i prac rozwojowych oraz świadczenie usług badawczych, które nie są w całości
opłacane przez zamawiającego, lub z których
korzyści, a nie tak jak obecnie własność, nie przypadają wyłącznie zamawiającemu dla potrzeb
jego własnej działalności. Przedmiotem zamówienia będą zatem rzeczy wytwarzane wyłącz-
Fot. Geberit
Instalatorów niebawem będzie czekało wiele
zmian w prawie zamówień publicznych, w tym
dotyczących progu ich udzielania. Podstawową bowiem kwestią, która została poruszona
w projektowanej regulacji jest podwyższenie
z 14 do 30 tys. euro progu, od którego powstaje obowiązek stosowania procedur przewidzianych w przepisach o zamówieniach publicznych. Obecnie próg stosowania ustawy Prawo
zamówień publicznych wynosi 14 tys. euro
i obowiązuje od ponad 6 lat. Jego podwyższenie ma służyć uwzględnieniu zmian dotyczących siły nabywczej pieniądza oraz odbiurokratyzowaniu procedur udzielania zamówień
publicznych o małych wartościach, w przypadku których koszty związane z przygotowaniem i przeprowadzeniem postępowania
(przewidzianego w przepisach o zamówieniach
publicznych) mogą przewyższyć zyski wynikające z tytułu ich zastosowania.
Powyższy próg jest wyższy o ok. 10 tys. euro
od średniego progu dolnego stosowanego w 24
innych krajach członkowskich UE.
Unieważnienie zamówienia publicznego
55
PRAWO I FINANSE
nie do celów prac badawczych, eksperymentalnych, naukowych lub rozwojowych, które nie
służą prowadzeniu przez zamawiającego produkcji seryjnej, mającej na celu osiągnięcie rentowności rynkowej lub pokryciu kosztów badań
lub rozwoju, oraz które mogą być świadczone
tylko przez jednego wykonawcę.
Ceny dumpingowe
Ustawa Prawo zamówień publicznych wymaga,
aby postępowanie o udzielenie zamówienia
było prowadzone m.in. na podstawie zasady
równego traktowania wykonawców i uczciwej konkurencji. Zasada zachowania uczciwej
konkurencji przy udzielaniu zamówień publicznych wynika wprost z art. 7 ust. 1 ustawy
Prawo zamówień publicznych. Otóż warunki
udziału w postępowaniu mają na celu zweryfikowanie zdolności potencjalnego wykonawcy
do należytego wykonania przedmiotu zamówienia. Sporządzenie oferty nie powinno jednak pociągać za sobą nadmiernych inwestycji,
które de facto mają stanowić część przedmiotu
zamówienia. W warunkach udziału w postępowaniu chodzi bowiem o sprawdzenie potencjału wykonawcy, a nie o realne przygotowanie do wykonania przedmiotu zamówienia
– na etapie składania ofert.
W przypadku gdy wykonawca oferuje wykonanie przedmiotu zamówienia za stosunkowo
niską cenę, a cena ta wynika z obiektywnych,
realnych możliwości, cięć kosztów, to tego typu
zachowanie jest zdrową konkurencją, dopuszczalną w świetle przepisów o zamówieniach
publicznych, zwłaszcza gdy jedynym kryterium
oceny ofert jest ich cena.
!
Niedopuszczalne jest takie zaniżanie
cen, z którego wynika chęć eliminacji
innych podmiotów z danego rynku oraz oferowanie cen realnie niemożliwych. Sam fakt
wystąpienia ceny, której wartość jest bardzo
Ostatecznie to wykonawca
Z orzeczeń Krajowej Izby Odwoławczej
(KIO)
ma udowodnić,
W kontekście art. 15 ust. 1 pkt 1 Ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, sprzedaż poniżej
kosztów świadczenia usługi następuje wtedy, gdy jest to poniżej kosztów własnych poniesionych przez wykonawcę. Jednak nawet sprzedaż poniżej kosztów własnych nie wystarcza
do zakwalifikowania danego zachowania jako czynu nieuczciwej konkurencji – konieczne jest
jeszcze wykazanie, iż do transakcji doszło w celu eliminacji innych przedsiębiorców.
Wyrok z dnia 6 maja 2011 r. (sygn. akt KIO 867/11)
Przepisy art. 90 ust. 1-3 ustawy Prawo zamówień publicznych stwarzają domniemanie ceny
rażąco niskiej – jeżeli wykonawca pytany o wyjaśnienia w tej kwestii ich nie złoży bądź wyjaśnienia te nie są wystarczające, jego oferta podlega odrzuceniu. Niemniej jednak takie domniemanie nie może wynikać wyłącznie z samego skierowania do wykonawcy wezwania do złożenia wyjaśnień – muszą zaistnieć okoliczności uzasadniające to domniemanie.
Wyrok z dnia 9 maja 2013 r. KIO 934/13
Za ofertę z rażąco niską ceną można uznać ofertę z ceną niewiarygodną, znacząco odbiegającą
od cen przyjętych na rynku, wskazującą na fakt realizacji zamówienia poniżej kosztów realizacji
usługi.
„Rażący” – wg definicji słownikowej – to dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny. A zatem oferta podlega odrzuceniu, o ile zawiera cenę wyraźnie i w oczywisty, bezsporny sposób zaniżoną w stosunku do przedmiotu zamówienia. Przyczyną wyraźnie
niższej ceny od innych ofert może być albo świadome działanie wykonawcy, albo nierzetelność
kalkulacji wykonawcy.
Wyrok z dnia 18 kwietnia 2013 r. KIO 772/13
niska, co do zasady nie powinien być jednak
jedynym powodem uznania ją za rażąco
niską bez określenia, co jest tego powodem.
Zamawiający przy ocenie, czy podano rażąco
niską cenę, winien wziąć pod uwagę czynniki
obiektywne, m.in.:
⚫⚫metody wykonania zamówienia,
⚫⚫wybrane rozwiązania techniczne,
⚫⚫wyjątkowo sprzyjające warunki wykonywania
zamówienia dostępne dla wykonawcy,
⚫⚫oryginalność projektu wykonawcy,
⚫⚫a także wpływ pomocy publicznej udzielonej
na podstawie odrębnych przepisów.
że cena, którą zaoferował na realizację zamówienia jest realna, nie nosi znamion rażąco niskiej,
a o tym, czy jego wyjaśnienia okażą się prawidłowe, decyduje zamawiający.
■
Podstawa prawna
Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (DzU Nr 223, poz. 1655 z 2007 r. ze zm.)
Ustawa Kodeks cywilny (DzU z 1964 Nr 16, poz. 93 ze zm.)
O AUTORZE
Przemysław Gogojewicz
niezależny ekspert prawny
Reklama
56 Polski Instalator 11/2013
WARTO WIEDZIEĆ
Z początkiem października otworzono w Warszawie
(dokładnie w Jankach koło Raszyna, przy ul. Wspólnej 35a)
pokazowy salon produktów marki Haier.
W salonie pokazano klimatyzatory ścienne: Aqua Zircon
oraz Home, a także klimatyzatory przypodłogowo-przysufitowe Convertible, klimatyzatory Cassette, które dzięki niewielkiemu panelowi doskonale wkomponowują się w sufit
oraz klimatyzator kanałowy Duct w wersji Slim – najniższy klimatyzator kanałowy na świecie (ma profil o wysokości tylko 185 mm).
Zaprezentowane zostały także różne jednostki zewnętrzne oraz akcesoria do montażu. Wszystkie jednostki można
dokładnie obejrzeć, podłączyć i sprawdzić ich działanie. Przy
każdym produkcie jest umieszczona karta katalogowa, w której opisane są funkcje klimatyzatora. Dostępne są także katalogi produktowe Haier, ulotki promocyjne, cenniki itp. Teraz
w showroomie znajdują się klimatyzatory Split oraz Multi
Tegoroczne prace remontowe w Pałacu na Wyspie objęły również instalację wody zimnej. Piony i poziomy zostały wykonane w systemie Sanpress firmy Viega, składającym się z rur ze stali odpornej na korozję
i zaprasowywanych złączek z brązu (z profilem SC-Contur) o śr. od 22 do 54 mm.
O wyborze tego systemu zadecydowały: niezawodność, trwałość i zapewnienie wysokich
parametrów higieny wody pitnej. W obiektach zabytkowych te cechy mają szczególne
znaczenie, gdyż każda awaria groziłaby trudnymi do oszacowania szkodami.
Połączenie w instalacji wody użytkowej rur ze stali nierdzewnej
1.4521 i kształtek z brązu sprzyja wytworzeniu ochronnej war-
Jest to czwarte, zmienione i rozszerzone wydanie
cenionego poradnika autorstwa Konrada Bąkowskiego, doświadczonego specjalisty – praktyka w dziedzinie
gazownictwa, rzeczoznawcy PZITS.
W książce przedstawiono najnowsze rozwiązania techniczne dotyczące sieci, instalacji i urządzeń zasilanych
gazem, opierając się m.in. na materiałach informacyjnych producentów i dystrybutorów. Wszystkie zagadnienia opracowano, uwzględniając obecnie obowiązujące,
zmienione przepisy prawa budowlanego i energetycznego, a także postanowienia znowelizowanych Polskich
Norm, Europejskich Norm oraz Zakładowych Norm Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa.
Zmiany w obecnym wydaniu, w stosunku do poprzedniego, dotyczą przede wszystkim:
⚫⚫układów zasilania gazem ziemnym,
⚫⚫układów prądowo-grzewczych, współpracujących z odna­wialnymi źródłami energii,
www.polskiinstalator.com.pl
Pierwszy w Polsce showroom klimatyzatorów Haier
Split, jednak w przyszłości sala zostanie wyposażona także
w system (VRF) MRV.
Sala będzie służyła również do przeprowadzania szkoleń
technicznych oraz handlowych.
System Sanpress w Łazienkach Królewskich w Warszawie
stwy katodowej na wewnętrznej powierzchni
przewodów. Zwiększa to odporność na chlorki, których zawartość w wodzie z Wodociągu Centralnego jest bardzo wysoka. Dodatkową zaletą materiału, z którego wyprodukowano rury jest niski współczynnik rozszerzalności cieplnej, wynoszący 0,0108 mm/mK. Szew
na rurach wykonano za pomocą spawania
laserowego bez dodatków stopowych.
System Sanpress został już zastosowany także
w takich obiektach, jak: Zamek Królewski i Muzeum Fryderyka Chopina w Pałacu Ostrogskich w Warszawie.
Nowość wydawnicza – Sieci i instalacje gazowe
– poradnik projektowania, budowy i eksploatacji
⚫⚫biogazowni rolniczych,
⚫⚫proekologicznego użytkowania urządzeń gazowych,
⚫⚫współpracy gazowych kotłów kondensacyjnych z kolektorami słonecznymi.
Poradnik jest przeznaczony dla inżynierów projektantów, wykonawców i pracowników nadzoru technicznoeksploatacyjnego instalacji i sieci gazowych. Przydatny
jest również studentom uczelni technicznych, zwłaszcza kierunku inżynieria środowiska, energetyka i budownictwo.
Wydanie: czwarte (pierwsze w PWN)
Wydawnictwo Naukowe PWN, 2013
ISBN: 978-83-01-17322-7
Format: 16,5x24 cm
Oprawa zintegrowana, s. 884
57
NOWE URZĄDZENIA
PANASONIC
Nowy model
pompy ciepła
Aquarea T-CAP
TERMET
Pompy ciepła
KP-38HS do
przygotowania
c.w.u.
FLIR
KameryIR
– Przedstawicielstwo
Handlowe Paweł
Rutkowski
Kamera
termowizyjna
w smartfonie
58 Nowy model Aquarea T-CAP ma moc 16 kW. Przeznaczony jest do obiektów
mieszkalnych oraz komercyjnych, w których może być jedynym źródłem
ciepła. Urządzenie może pracować z nominalną wydajnością grzewczej
nawet w temp. do -15°C. Nie jest potrzebne zatem do tej wartości temp.
wspomaganie jej dodatkowym źródłem ciepła.
Rozwiązania zastosowane w Aquarea T-CAP 16 kW umożliwiają ogrzewanie i chłodzenie budynku oraz produkcję c.w.u. o temp. 55°C nawet, gdy na
zewnątrz jest temp. rzędu -20°C. Współczynnik COP pompy wynosi 4,74, klasa
energetyczna A.
Nowy model Aquarea T-CAP ma szereg funkcji dodatkowych:
⚫⚫tryb auto, przełączający tryb grzania i chłodzenia w zależności od
temp. zewn.,
⚫⚫możliwość pracy w trybie wakacyjnym,
⚫⚫system powiadomień o zużyciu energii elektrycznej w cyklu tygodniowym, miesięcznym i rocznym w podziale na
tryby pracy,
⚫⚫możliwość wygrzewania oraz osuszania podłogi w nowych budynkach,
⚫⚫opcjonalnie urządzenie może produkować także chłodną wodę o temp. 5°C.
Pompy ciepła Aquarea T-CAP 16 kW od listopada będą dostępne u dystrybutorów Panasonic w cenie od 35 900 zł netto.
Firma Termet wprowadziła do sprzedaży pompy ciepła KP-38HS z zasobnikiem o poj. 200,
250 lub 300 l do przygotowywania ciepłej wody użytkowej.
Zalety użytkowo-techniczne:
⚫⚫przygotowanie ciepłej wody przez odzyskiwanie ciepła z zasysanego powietrza przy
zakresie jego temperatury od -7 do 43°C;
⚫⚫wbudowany zasobnik wraz z anodą magnezową wykonany ze stali nierdzewnej (izolacja 50 mm);
⚫⚫automatyczna ochrona przed zaszronieniem parownika;
⚫⚫elektryczna grzałka na wyposażeniu pompy;
⚫⚫wężownica wykonana ze stali nierdzewnej do podłączenia dodatkowego źródła ciepła;
⚫⚫możliwość podłączenia dwóch kanałów powietrznych (zasysanie powietrza/wywiewanie powietrza);
⚫⚫możliwość wykorzystania powietrza wywiewanego z pompy ciepła w celu wentylacji lub osuszania powietrza;
⚫⚫współczynnik COP – 3,0 do 4,3;
⚫⚫na wyposażeniu grzałka elektryczna;
Na początku sierpnia 2013 r. firma FLIR zaprezentowała koncepcyjną kamerę termowizyjną nakładaną na telefon komórkowy
typu smarfon. Prezentacja odbyła się podczas targów „Association
for Unmanned Vehicle Systems International” w Waszyngtonie.
Ideą prototypu jest pokazanie kierunku w jakim prawdopodobnie będą rozwijały się miniaturowe kamery termowizyjne, co nie
wyklucza przekształcenia go w produkt w pełni komercyjny.
Nowy rdzeń kamery mierzy niespełna 2 cm grubości i pozwala oferować detektory o różnej rozdzielczości, w tym 640x480 pikseli, co wystarczy, aby rozpoznać osobę z odległości 300 m. Producent (FLIR) prawdopodobnie będzie musiał pójść na kompromis pomiędzy rozdzielczością
obrazu i czułością termiczną, aby uzyskać przyjazną dla konsumenta cenę, która jest szacowana na kilkaset dolarów, ale już widać, że jego niestandardowe podejście i pionierska wizja do technologii podczerwieni całkowicie
tłumaczy pozycję lidera w tej technologii, jaką firma dzierży od wielu lat.
Polski Instalator 11/2013
INFO
Tu jest dostępny POLSKI INSTALATOR
PRENUMERATA
REDAKCJA
tel. 22 678 37 60, faks 22 679 52 03
www.polskiinstalator.com.pl
[email protected]
Iwona Markowska – Dyrektor ds. prenumeraty
i kolportażu
BIAŁA PODLASKA
„RAPID” sp. z o.o., Marta Simonowicz, ul. Prosta 7, tel. 83 343 26 91
Joanna Jankowska
– redaktor naczelna, wewn. 204
[email protected]
Anna Świtalska
Z-ca dyrektora ds. prenumeraty i kolportażu
[email protected]
Anna Frącz
– sekretarz redakcji, wewn. 202
[email protected]
JASŁO
„AES” SA Grupa SBS, ul. Kopernika 18, tel. 13 446 35 00
KAMIEŃ POMORSKI
HYDRO-SAN Grupa SBS, ul. E. Orzeszkowej 9,
ZAMÓWIENIE PRENUMERATY PRZYJMUJEMY:
• telefonicznie: +48 22 678 38 05, 678 66 09
• faksem: +48 22 678 38 05
• e-mailem: [email protected]
• przez Internet: www.e-czasopismo.pl
• przez gadu-gadu: 38698893
PRENUMERATA:
• roczna – 145 zł
• roczna studencka – 108,50 zł
• półroczna – 90 zł
• dwuletnia – 265 zł
Instalator Polski sp. z o.o.
al. KEN 95, 02-777 Warszawa, tel.: +48 22 678 38 05
PARIBAS BANK POLSKA S.A.
97 1600 1068 0003 0102 1165 2150
NA STAŁE WSPÓŁPRACUJĄ
dr inż. Maciej Danielak; Przemysław Gogojewicz; dr inż.
Jarosław Górski, Politechnika Świętokrzyska, dr inż. Tadeusz
Kruczek, Politechnika Śląska; dr inż. Grzegorz Krzyżaniak,
Politechnika Poznańska; dr inż. Krystian Kurowski, UKSW;
Paweł Lachman PORT PC; Jarosław Olszak, Politechnika
Warszawska; Dawid Pantera; Tomasz Podleś; Stefan Przeworski;
Janusz Starościk, SPIUG; Stefan Żuchowski
RADA PROGRAMOWA
Przewodniczący: prof. dr hab. inż. Bogdan Mizieliński
Członkowie: dr inż. Jan Bylicki, mgr inż. Piotr Czerwiński,
Bogusław Dyrek, dr inż. Mieczysław Dzierzgowski, Wojciech
Jaster, prof. dr hab. inż. Janusz Jeżowiecki, prof. dr hab. inż.
Zbigniew Popiołek, Andrzej Sław
PRENUMERATA DOSTĘPNA TAKŻE PRZEZ:
• RUCH S.A.
Zamówienia na prenumeratę w wersji papierowej i na
e-wydania można składać bezpośrednio na stronie
www.prenumerata.ruch.com.pl
Ewentualne pytania prosimy kierować na adres e-mail:
[email protected] lub kontaktując się z Telefonicznym
Biurem Obsługi Klienta pod numerem: 801 800 803
lub 22 717 59 59 – czynne w godzinach 700 – 1800.
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
DZIAŁ REKLAMY
tel. 22 678 37 30, faks 22 679 52 03
Anna Dzianachowska
wewn. 216
[email protected]
tel. 91 382 29 35, faks 91 382 49 35
KOŁOBRZEG
SANITECH. ul. Sienkiewicza 10,
tel./fax (94) 35 160 70
ŁÓDŹ
Rurator sp. z o.o., ul. Górnicza 38/40, tel. 42 650 89 58
NIDZICA
Z.U.H. INS-BUD s.c., ul. Kolejowa 27, tel./faks 89 625 27 06
TORUŃ
HACOP Technika Grzewcza, D. D. Jabłońscy sp.j.,
ul. Szosa Bydgoska 136-138, tel./faks 56 622 55 91
WARSZAWA
Mazowiecka Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa
ul. 1 Sierpnia 36B, tel. 22 868 35 35
• Poczta Polska S.A.
przedpłaty na prenumeratę są przyjmowane we wszystkich
urzędach pocztowych na terenie całego kraju oraz przez listonoszy, do 1 stycznia 2013 – odnośnie prenumeraty realizowanej
od 1 marca 2013; wpłaty na prenumeratę są przyjmowane bez
pobierania dodatkowych opłat oraz obowiązku wypełniania
blankietów wpłat.
Natalia Popiel
wewn. 215
[email protected]
WYDAWCA
•
•
•
•
•
•
Instalator Polski sp. z o.o.
al. Komisji Edukacji Narodowej 95, 02-777 Warszawa
tel. 22 678 37 30, faks 22 679 71 01
www.instalatorpolski.pl
Paweł Garlak – Prezes
Kolporter S.A.
Garmond Press S.A.
G.L.M. Gajewski & Morawski Sp. J.
AS PRESS A. Szlachciuk
www.ogrzewnictwo.pl
www.klimatyzacja.pl
szukaj nas na...
E-PRENUMERATA – wydanie elektroniczne
SKŁAD
www.fabryka-promocji.pl
www.e-czasopismo.pl
polskiinstalator.com.pl
facebook.com/polskiinstalator
DRUK
www.drukarniataurus.pl
nie przegap
Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść reklam i ogłoszeń. Nie zwracamy materiałów nie zamówionych oraz zastrzegamy sobie prawo do skrótów tekstów przyjętych do druku.
Prawa autorskie zastrzeżone, przedruk i wykorzystanie materiałów możliwe tylko po uzyskaniu pisemnej zgody Wydawcy.
21-23.02.2014
– SIBEX, Sosnowiec
11-14.03.2014
– BUDMA, Poznań
5-6.03.2014
– FORUM WENTYLACJA SALON KLIMATYZACJA,
Warszawa
18-21.03.2014
– MCE MOSTRA CONVEGNO
EXPOCOMFORT,
Mediolan
Reklamy firm w PI 11/2013 (firma, strona)
Zapraszamy do publikacji w naszym czasopiśmie swoich artykułów. Prosimy również o nadsyłanie informacji do redakcji
o swojej firmie, nowych urządzeniach w ofercie, o tym co się
wydarzyło lub wydarzy, co warto wiedzieć.
I
K
Patronat Polska Korporacja
Techniki Sanitarnej, Grzewczej,
Gazowej i Klimatyzacji
www.polskiinstalator.com.pl
Instalator Polski
2 okł., 33
Isko
19
Klimatyzacja.pl
56
M McAlpine
O
Opel
P
Pentair Water
41
4 okł.
49
R
T
U
V
Prandelli
23
Robert Bosch (Buderus) 15
Taconova
13
Term-Gaz
43
Uniwersal
21
Viega
27
Viessmann
1 okł.
Kołobrzeg, ul. Sienkiewicza 10
tel./fax (94) 35 160 70
e-mail:
[email protected]
KOMPLEKSOWA OBSŁUGA
INWESTORÓW I FIRM
WYKONAWCZYCH
W BRANŻY CIEPŁOWNICZEJ
I SANITARNEJ
59
Download

polski instalator wydanie XI, 2013