ELEKTRİK PİYASASI DENGELEME VE UZLAŞTIRMA YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ KISIM
Genel Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar ve Kısaltmalar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı; aktif elektrik enerjisi arzı ile talebinin
dengelenmesine, takasın ve uzlaştırmanın gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları
belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik; dengeleme mekanizmasının, takasın ve uzlaştırmanın
taraflarının görev, yetki ve sorumlulukları ile aktif elektrik enerjisi arzı ile talebinin
dengelenmesine ve lisans sahibi tüzel kişilerin dengeleme mekanizmasına, takasa ve
uzlaştırmaya katılmaları sonucu oluşan alacak ve borçlarının mali açıdan uzlaştırılmasına
ilişkin usul ve esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 14/03/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası
Kanunu’na dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar ve kısaltmalar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
Acil durum talimatı: Acil durumun giderilmesine yönelik Sistem İşletmecisi tarafından
verilen talimatı,
Acil durum: Elektrik Şebeke Yönetmeliği, TEİAŞ’ın iletim lisansı ve ilgili mevzuatın
diğer hükümleri çerçevesinde sistem kararlılığı ve emniyeti açısından tehlike arz eden
durumu,
Alış satış teklifleri: Gün öncesi veya gün içi piyasalarına sunulan saatlik, blok ve esnek
teklifleri,
Anlık talep kontrolü: Sistem frekansının TEİAŞ tarafından belirlenen frekansa düşmesi
halinde anlık talep kontrol hizmetine ilişkin yan hizmet anlaşması kapsamında yer alan
tüketim tesislerinin yüklerinin anlık talep kontrolü röleleri ile otomatik olarak kesilmesini,
Aracı banka: Avans ve fatura ödeme işlemlerinin yürütülmesi amacıyla piyasa
katılımcıları tarafından kullanılan bankayı,
Avans ödeme: Gün öncesi ve gün içi piyasalarında ticareti yapılan elektrik enerjisine
ilişkin fatura kesilmeksizin yayımlanan avans ödeme bildirimine istinaden gerçekleştirilen
ödemeyi,
Ay: Bir takvim ayının ilk günü saat 00:00’da başlayıp ertesi ayın ilk günü saat 00:00’da
biten süreyi,
Bağlantı noktası: Piyasa katılımcılarının ve/veya serbest tüketicilerin bağlantı
anlaşmaları uyarınca iletim veya dağıtım sistemine bağlandıkları saha veya irtibat noktasını,
Bakanlık: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığını,
Başkan: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanını,
Başlangıç teminatı: Bir piyasa katılımcısının organize toptan elektrik piyasalarında
faaliyet gösterebilmesi için sunması gereken ilk ve asgari teminatı,
1
BYTM: Bölgesel Yük Tevzi Merkezini,
Dağıtıcı: Dağıtım veya OSB dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiyi,
Dağıtım bölgesi: Bir dağıtım veya OSB dağıtım lisansında tanımlanan bölgeyi,
Dağıtım sistemi: Bir dağıtıcının belirlenmiş bölgesinde işlettiği ve/veya sahip olduğu
elektrik dağıtım tesisleri ve şebekesini,
Dağıtım şirketi: Dağıtım lisansı sahibi şirketi,
Dağıtım: Elektrik enerjisinin gerilim seviyesi 36 kV ve altındaki hatlar üzerinden
naklini,
Değerleme katsayısı: Piyasa katılımcılarından talep edilen nakit dışı teminatların TL
karşılığının belirlenmesinde kullanılan katsayıyı,
Dengeleme birimi: Dengelemeye katılabilecek bir üretim veya tüketim tesisini ya da
üretim veya tüketim tesisinin bir bölümünü,
Dengeleme güç piyasası: Arzla talebin gerçek zamanlı olarak dengelenmesi amacıyla
onbeş dakika içerisinde gerçekleştirilebilen çıkış gücü değişimi ile elde edilen yedek
kapasitenin alış satışının gerçekleştirildiği organize toptan elektrik piyasasını,
Dengeleme mekanizması: İkili anlaşmaları tamamlayıcı nitelikte ve gün öncesi ve gün
içi piyasaları ile gerçek zamanlı dengelemeden oluşan faaliyetleri,
Dengeleme: Elektrik enerjisi arzı ile talebini dengede tutmak amacıyla yürütülen
faaliyetleri,
EIC: ENTSO-E tarafından belirlenen enerji tanımlama kodlama sistemini,
ENTSO-E: Avrupa Elektrik İletim Sistemi İşletmecileri Ağını,
EPİAŞ: Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketini,
Gerçek zamanlı dengeleme: Arzla talebi gerçek zamanlı olarak dengede tutmak
amacıyla Sistem İşletmecisi tarafından yürütülen faaliyetleri,
Görevli tedarik şirketi: Dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin hukuki ayrıştırması
kapsamında kurulan veya son kaynak tedariki yükümlüsü olarak Kurul tarafından
yetkilendirilen tedarik şirketini,
Gün içi piyasası kapı kapanış zamanı: Fiziksel teslimatın iki saat öncesini,
Gün içi piyasası katılım anlaşması: Piyasa katılımcısının gün içi piyasasına katılmak
için imzaladığı standart anlaşmayı,
Gün içi piyasası: Gün içi piyasası kapı kapanış zamanına kadar elektrik enerjisi
ticaretinin yapıldığı organize toptan elektrik piyasasını,
Gün içi piyasasında eşleşme: Gün içi piyasasına sunulan bir alış teklifinin eşit veya daha
iyi fiyatlı bir satış teklifiyle veya bir satış teklifinin eşit veya daha iyi fiyatlı bir alış teklifiyle
tamamen veya kısmen eşleşerek ticari işlemin gerçekleşmesini,
Gün öncesi piyasası katılım anlaşması: Piyasa katılımcısının gün öncesi piyasasına
katılmak için imzaladığı standart anlaşmayı,
Gün öncesi piyasası: Bir sonraki gün için elektrik enerjisi ticaretinin yapıldığı organize
toptan elektrik piyasasını,
Gün: Bir takvim günü saat 00:00’da başlayıp ertesi gün saat 00:00’da biten süreyi,
İkili anlaşmalar: Gerçek veya tüzel kişilerin elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin
ticaretine dair yaptıkları özel hukuk hükümlerine tabi ticari anlaşmaları,
İletim kapasitesi: İletim sisteminin herhangi bir noktasından gönderilebilen veya
alınabilen elektriksel güç miktarını,
İletim sistemi konfigürasyonu: İletim sistemine verilen veya iletim sisteminden çekilen
elektrik enerjisinin hesaplanması için dikkate alınacak sayaçlar, sayaçların veriş veya çekiş
açısından hangi yönde olduğu ve sayaçlara uygulanacak kayıp katsayıları gibi bilgileri içeren
hesaplama kurallarını,
İletim sistemi: Elektrik iletim tesisleri ve şebekesini,
İletim: Elektrik enerjisinin gerilim seviyesi 36 kV üzerindeki hatlar üzerinden naklini,
2
İlgili mevzuat: Elektrik piyasasına ilişkin kanun, yönetmelik, tebliğ, prosedür, genelge,
Kurul kararları ile ilgili tüzel kişilerin sahip olduğu lisans veya lisansları,
İtibari bağlantı noktası: Kayıp Katsayıları Hesaplama Metodolojisine İlişkin Usul ve
Esaslar’da kayıpların hesaplanmasında kullanılan itibari noktayı,
Kanun: 14/03/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nu,
Kesinleşmiş günlük üretim/tüketim programı (KGÜP): Bir uzlaştırmaya esas veriş-çekiş
biriminin, adına kayıtlı olduğu piyasa katılımcısının yükümlülüklerine ve gün öncesi piyasası
işlemlerine göre bir sonraki güne ilişkin gerçekleştirmeyi öngördüğü, Sistem İşletmecisine
dengeleme güç piyasasının başlangıcında bildirdiği ve gün içi piyasası işlemlerine göre
güncellediği saatlik üretim veya tüketim değerlerini,
Kısıt yönetimi: İletim sisteminde oluşan veya oluşması öngörülen kısıtların
giderilmesine ilişkin yöntemleri,
Kısıtsız piyasa takas fiyatı (KPTF): Gün öncesi piyasasında teklif bölgeleri arasındaki
iletim kısıtları dikkate alınmaksızın uzlaştırma dönemi bazında belirlenen tek fiyatı,
Kontrat: Gün içi piyasasında belirli bir zaman dilimi için 1 lotluk enerji miktarını
gösteren kontratı,
Kurul: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu,
Kurum: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunu,
Lot: 0,1 MWh’lik enerji miktarını,
Merkezi uzlaştırma kuruluşu anlaşması: Piyasa İşletmecisi ile merkezi uzlaştırma
kuruluşu arasında imzalanan ve tarafların teminat yönetimi ve ödemelere ilişkin görev ve
sorumluluklarını içeren anlaşmayı,
Merkezi uzlaştırma kuruluşu: Piyasa katılımcıları arasındaki bu Yönetmelikle belirlenen
mali işlemleri yürütmek üzere kullanılan, 06/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası
Kanunu’na göre merkezi takas kuruluşu olarak kurulan kuruluşu,
Merkezi uzlaştırma kuruluşu-katılımcı anlaşması: Piyasa İşletmecisi tarafından
hazırlanarak piyasa katılımcıları ile merkezi uzlaştırma kuruluşu arasında teminat yönetimi
ve nakit takas hizmetlerine ilişkin olarak imzalanan anlaşmayı,
MYTM: Milli Yük Tevzi Merkezini,
Spot teminat: Gün öncesi veya gün içi piyasalarına katılmak için merkezi uzlaştırma
kuruluşunda bulundurulması gereken TL cinsinden teminatı,
Organize toptan elektrik piyasası: Elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin toptan alış
satışının gerçekleştirildiği ve Piyasa veya Sistem İşletmecisi tarafından işletilen gün öncesi
piyasası, gün içi piyasası, dengeleme güç piyasası ve yan hizmetler piyasası gibi elektrik
piyasalarını,
OSB: Organize Sanayi Bölgesini,
OSOS Usul ve Esasları: Otomatik Sayaç Okuma Sistemlerinin Kapsamına ve Sayaç
Değerlerinin Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ı,
Otomatik sayaç okuma sistemi (OSOS): Sayaç verilerinin otomatik olarak uzaktan
okunması, verilerin merkezi bir sisteme aktarılması, doğrulanması, eksik verilerin
doldurulması, verilerin saklanması ve ilgili taraflara istenen formatta sunulması amacıyla
TEİAŞ ve dağıtıcılar tarafından kurulan ve gerekli yazılım, donanım ve iletişim altyapısını
kapsayan sistemi,
Ölçüm sistemi: Sayaçlar, ölçü trafoları (gerilim ve akım trafoları), ilgili iletişim
teçhizatı ve kablajı da içeren ölçüm teçhizatının tümünü,
Piyasa katılım anlaşması: Piyasa katılımcısının, kayıt dosyasında yer alan tüm bilgi ve
belgeleri doğruladığını ve bu Yönetmelik kapsamındaki yükümlülüklerini kabul ve taahhüt
ettiğini bildiren standart anlaşmayı,
Piyasa katılımcısı: Bu Yönetmelikte belirtilen lisans sahibi tüzel kişileri ve görevli
tedarik şirketleri için oluşturulan farklı kategorileri,
3
Piyasa Takas Fiyatı (PTF): Gün öncesi piyasasında herhangi bir teklif bölgesi için teklif
bölgeleri arasındaki iletim kısıtları dikkate alınarak uzlaştırma dönemi bazında belirlenen
fiyatı,
Piyasa Yönetim Sistemi (PYS): Dengeleme mekanizması, takas ve uzlaştırmaya ilişkin
işlemlerin yürütülmesi amacıyla Piyasa İşletmecisi, Sistem İşletmecisi, piyasa katılımcıları ve
sayaçların okunmasından sorumlu lisans sahibi tüzel kişilerin kullanımına sunulan ve küçük
istemci yapısında çalışan uygulamaları,
Primer frekans kontrol rezervi: İşletme yedeğinin, türbin hız regülatörlerinin otomatik
olarak kullanılarak sistem frekansını normal regülasyon aralığında tutmak için kullanılan ve
bu işlem için yeterli olacak şekilde seçilen kısmını,
Profil: Uzlaştırma döneminden daha uzun aralıklarla ölçülmüş olan tüketim değerlerini
uzlaştırma dönemi bazında değerlere dönüştürmede kullanılan katsayılar bütününü,
Reset değerleri: Sayaçtan okunan bir takvim ayına ait değerleri,
Sekonder frekans kontrol rezervi: İşletme yedeğinin, frekans kontrolü amacıyla
kullanılan primer frekans kontrol rezervinin serbest kalması, frekansın nominal değerine geri
dönebilmesi ve komşu elektrik şebekeleriyle olan elektrik enerjisi alışverişinin programlanan
düzeyde tutulabilmesinin sağlanması için otomatik üretim kontrol sistemi vasıtasıyla
kullanılan ve bu işlem için yeterli olacak şekilde seçilen kısmını,
Serbest tüketici: Kurul tarafından belirlenen elektrik enerjisi miktarından daha fazla
tüketimi bulunduğu veya iletim sistemine doğrudan bağlı olduğu veya OSB tüzel kişiliğini
haiz olduğu için tedarikçisini seçme hakkına sahip gerçek veya tüzel kişiyi,
Sistem Marjinal Fiyatı (SMF): Dengeleme güç piyasasında bir teklif bölgesi için
uzlaştırma dönemi bazında belirlenen fiyatı,
Sistem: Elektrik iletim sistemi ve dağıtım sistemi dahil olmak üzere tüm kullanıcı
sistemlerini,
Takas: Gün öncesi ve gün içi piyasalarında yapılan işlemlere ilişkin bildirimlerin
hazırlanması ve gerekli mali işlemleri,
Talimat kodu: Talimatın hangi amaçla verildiğini belirten değişkeni,
Talimat: Yük alma veya yük atma talimatını,
TCMB: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasını,
Tedarikçi: Elektrik enerjisi ve/veya kapasitesi sağlayan üretim şirketleri ve tedarik
lisansı sahibi şirketleri,
TEİAŞ: Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketini,
Teklif bölgesi: Sınırlarını oluşturan iletim sistemi bağlantı noktalarında büyük çaplı
iletim kısıtlarının beklendiği en küçük topolojik iletim sistemi bölgesini,
Teklif defteri: Gün içi piyasası katılımcılarının kontratlara sundukları en iyi tekliflerin
listelendiği PYS ekranını,
Teknik parametreler: Bir dengeleme biriminin devreye girme, devreden çıkma,
yüklenme, yük düşme ve verilen talimatları yerine getirme ile ilgili özelliklerini içeren ve
dengeleme birimi sahibi piyasa katılımcıları tarafından Sistem İşletmecisine bildirilen
değerleri,
Tersiyer kontrol rezervi: İşletme yedeğinin, sekonder frekans kontrol rezervi devreye
alındıktan sonra dengeleme birimlerinin onbeş dakika içerisinde gerçekleştirilebildikleri çıkış
gücü değişimi ile sağlanan, ihtiyaç duyulduğunda manuel olarak kullanılan ve başka bir
frekans sapması tehlikesine karşı sekonder frekans kontrol rezervinin serbest hale
getirilmesini sağlamaya yeterli olacak şekilde seçilen kısmını,
Tesis: Elektrik enerjisinin üretimi, tüketimi, iletimi veya dağıtımı işlevlerini yerine
getirmek üzere kurulan tesis veya teçhizatı,
TETAŞ: Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt Anonim Şirketini,
4
Ticaret sınırları: Teklif bölgeleri arası elektrik ticareti için teknik, güvenlik gibi
nedenlerle kullanıma kapatılmış olan iletim kapasitesi dışında kalan saatlik olarak
kullanılabilir maksimum iletim kapasitelerini,
Ticari işlem onayı: Piyasa İşletmecisinin, gün öncesi piyasasında her bir teklif bölgesi
için PTF’lerin hesaplanmasını veya gün içi piyasasında eşleşmenin gerçekleşmesini takiben
her bir piyasa katılımcısına yaptığı ve ilgili katılımcının alış satış miktarlarını içeren bildirimi,
Tüketim: Elektrik enerjisi tüketimini,
Uzlaştırma dönemi: Takas ve uzlaştırma işlemleri için esas alınan bir saatlik zaman
dilimini,
Uzlaştırma: Dengeleme mekanizmasından ve/veya enerji dengesizliğinden doğan alacak
ve borç miktarlarının hesaplanması ve bildirimlerinin hazırlanması ve gerekli mali işlemleri,
Uzlaştırmaya esas elektrik enerjisi teslim noktası: Çekiş veya ihracat yapılan ve iletim
sistemi kaybına maruz bir iletim sistemi bağlantı noktasını,
Uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirimi: Bir piyasa katılımcısının belli bir uzlaştırma
dönemi için ikili anlaşmayla aldığı veya sattığı elektrik enerjisi miktarlarını içeren ve Piyasa
İşletmecisine yapılan bildirimi,
Uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonu: Uzlaştırmaya esas veriş-çekiş
birimlerine ait uzlaştırmaya esas veriş-çekiş miktarının hesaplanmasında dikkate alınacak
sayaç verileri, sayaçların veriş veya çekiş açısından hangi yönde olduğu ve hangi piyasa
katılımcısı adına kayıtlı olduğu bilgilerini içeren hesaplama kurallarını,
Uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi: Uzlaştırmasının yapılabilmesi amacıyla piyasa
katılımcısı tarafından PYS aracılığıyla kaydı yapılan elektrik enerjisi üreten veya tüketen
birimleri,
Uzlaştırmaya esas veriş-çekiş miktarı: Uzlaştırma hesaplamalarında esas alınmak üzere,
uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonunda yer alan sayaçlardan elde edilen
ölçümlerin, uzlaştırmaya esas elektrik enerjisi teslim noktası bazındaki değerlerini,
Ünite: Bağımsız olarak yük alabilen ve yük atabilen her bir üretim grubunu, kombine
çevrim santralleri için her bir gaz türbin ve jeneratörü ile gaz türbin ve jeneratörüne bağlı
çalışacak buhar türbin ve jeneratörünün payını,
Üretim faaliyeti gösteren tüzel kişi: Üretim veya OSB üretim lisansı sahibi tüzel kişiyi,
Üretim tesisi: Elektrik enerjisinin üretildiği tesisi,
Üretim: Enerji kaynaklarının elektrik enerjisine dönüştürülmesini,
Yan hizmetler: Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliğinde tanımlanan hizmetleri,
YEKDEM: Yenilenebilir Enerji Kaynaklarını Destekleme Mekanizmasını,
Yük alma talimatı: Yük alması için piyasa katılımcısına Sistem İşletmecisi tarafından
yapılan bildirimi,
Yük alma teklif fiyatı: Dengeleme güç piyasası katılımcısının yük alma için bildirdiği
fiyatı,
Yük alma teklif miktarı: Dengeleme güç piyasası katılımcısının bir dengeleme
biriminde yapmayı teklif ettiği üretim artışı veya tüketim azalışı miktarını,
Yük alma teklifi: Dengeleme güç piyasası katılımcısının yük almak amacıyla bildirdiği
fiyat ve miktar bilgileri içeren teklifi,
Yük alma: Bir dengeleme biriminin Sistem İşletmecisi tarafından verilen talimatlar
doğrultusunda, üretimini artırarak veya tüketimini azaltarak enerji satması durumunu,
Yük atma talimatı: Yük atması için piyasa katılımcısına Sistem İşletmecisi tarafından
yapılan bildirimi,
Yük atma teklif fiyatı: Dengeleme güç piyasası katılımcısının yük atma için bildirdiği
fiyatı,
Yük atma teklif miktarı: Dengeleme güç piyasası katılımcısının bir dengeleme
biriminde yapmayı teklif ettiği üretim azalışı veya tüketim artışı miktarını,
5
Yük atma teklifi: Dengeleme güç piyasası katılımcısının yük atmak amacıyla bildirdiği
fiyat ve miktar bilgileri içeren teklifi,
Yük atma: Bir dengeleme biriminin Sistem İşletmecisi tarafından verilen talimatlar
doğrultusunda, üretimini azaltarak veya tüketimini artırarak enerji alması durumunu
ifade eder.
İKİNCİ KISIM
Dengeleme Mekanizması, Takas ve Uzlaştırma
BİRİNCİ BÖLÜM
Dengeleme Mekanizmasına, Takasa ve Uzlaştırmaya İlişkin Genel Esaslar
Dengeleme mekanizmasına ilişkin genel esaslar
MADDE 5 – (1) Dengeleme mekanizması; gün öncesi piyasası, gün içi piyasası ve
gerçek zamanlı dengeleme faaliyetlerini kapsar.
(2) Gün öncesi piyasası, piyasa katılımcılarının sözleşme taahhütleri ile üretim ve/veya
tüketim planlarını gün öncesinde dengelemeleri amacıyla gerçekleştirilen faaliyetlerden
oluşur.
(3) Gün içi piyasası, piyasa katılımcılarının sözleşme taahhütleri ile üretim ve/veya
tüketim planlarını gün içinde dengelemeleri amacıyla gerçekleştirilen faaliyetlerden oluşur.
(4) Gerçek zamanlı dengeleme, yan hizmetler ve dengeleme güç piyasasından oluşur.
(5) Piyasa İşletmecisi ve Sistem İşletmecisi gerekli her türlü koordinasyon ve
haberleşmeyi sağlayarak elektrik enerjisi arzı ile talebini dengelemek amacıyla dengeleme
mekanizması faaliyetlerini yürütür.
Denge sorumluluğunun genel esasları
MADDE 6 – (1) Piyasa katılımcıları, her bir uzlaştırma dönemi ve her bir teklif bölgesi
için, bir tarafta sisteme verişleri, elektrik enerjisi alımları ve ithalatları ile diğer tarafta
sistemden çekişleri, elektrik enerjisi satışları ve ihracatları arasında denge sağlar.
(2) Piyasa katılımcıları, enerji dengesizlikleri için Sistem İşletmecisi adına Piyasa
İşletmecisine karşı mali sorumluluk üstlenir.
(3) Piyasa katılımcılarının gerçek zamana kadar mevcut tüm imkanları kullanarak denge
sağlamaları esastır. Gerçek zamanda sistemin dengelenmesi Sistem İşletmecisinin
sorumluluğundadır.
(4) Sistem İşletmecisi, denge sorumluluğuna ilişkin yükümlülüklerin sistematik
ihlallerini belirleyebilmek ve bu sapmaları Kuruma raporlayabilmek için tüm piyasa
katılımcılarından ihtiyaç duyduğu bilgileri alır.
Gün öncesi piyasasına ilişkin genel esaslar
MADDE 7 – (1) Gün öncesi piyasası, bir sonraki gün için uzlaştırma dönemi bazında
üretim ve tüketim dengesini sağlamak üzere aşağıdaki genel esaslar çerçevesinde Piyasa
İşletmecisi tarafından yürütülür:
a) Gün öncesi piyasasına sunulan teklifler gün öncesi piyasası katılımcıları arasında
ayrım gözetilmeksizin değerlendirilir.
b) Gün öncesi piyasasına ilişkin faaliyetler şeffaflık ve sorumluluk ilkelerine uygun
şekilde yürütülür.
(2) Gün öncesi piyasası:
a) Piyasa katılımcılarına sözleşme taahhütlerini ve üretim ve/veya tüketim planlarını
gün öncesinde dengeleme olanağı sağlama,
6
b) Elektrik enerjisinin referans fiyatını belirleme,
c) Sistem İşletmecisine gün öncesinden dengelenmiş bir sistem sağlama,
ç) Sistem İşletmecisine gün öncesinden kısıt yönetimi yapma imkanı sağlama,
d) Piyasa katılımcılarına, ikili anlaşmalarına ek olarak enerji alım satım fırsatı yaratma
amaçlarına uygun olarak işletilir.
Gün içi piyasasına ilişkin genel esaslar
MADDE 8 – (1) Gün içi piyasası, gün içi piyasası kapı kapanış zamanına kadar,
uzlaştırma dönemi bazında üretim ve tüketim dengesini sağlamak ve/veya elektrik ticareti
yapabilmek için aşağıdaki genel esaslar çerçevesinde Piyasa İşletmecisi tarafından yürütülür:
a) Gün içi piyasasına sunulan teklifler gün içi piyasası katılımcıları arasında ayrım
gözetilmeksizin değerlendirilir.
b) Gün içi piyasasına ilişkin faaliyetler şeffaflık ve sorumluluk ilkelerine uygun şekilde
yürütülür.
(2) Gün içi piyasası:
a) Piyasa katılımcılarına sözleşme taahhütlerini ve üretim ve/veya tüketim planlarını
dengeleme olanağı sağlama,
b) Enerji dengesizlik miktarlarının azalmasını sağlama,
c) Sistem İşletmecisine dengelenmiş bir sistem sağlama,
ç) Piyasa katılımcılarına, ikili anlaşmalarına ve gün öncesi piyasasında yaptıkları
ticarete ek olarak enerji alım satım fırsatı yaratma
amaçlarına uygun olarak işletilir.
Gerçek zamanlı dengelemeye ilişkin genel esaslar
MADDE 9 – (1) Gerçek zamanlı dengeleme, aktif elektrik enerjisi arzı ile talebini
gerçek zamanlı olarak dengede tutmak amacıyla, Sistem İşletmecisi tarafından yürütülen ve
Elektrik Şebeke Yönetmeliğinde tanımlanan faaliyetlerden oluşur.
(2) Gerçek zamanlı dengeleme aracı olarak primer frekans kontrol rezervi, sekonder
frekans kontrol rezervi, tersiyer kontrol rezervi ve anlık talep kontrolü kullanılır. Primer ve
sekonder kontrol rezervlerinin ve anlık talep kontrolünün kullanım usul ve esasları Elektrik
Şebeke Yönetmeliğinde düzenlenir.
(3) Gerçek zamanlı dengeleme kapsamında kullanılan tersiyer kontrol rezervi
dengeleme güç piyasası vasıtasıyla temin edilir.
(4) Gerçek zamanlı dengeleme; elektrik enerjisinin tüketicilere yeterli, kaliteli, sürekli
ve düşük maliyetli olarak sunulmasını sağlayacak şekilde aşağıdaki genel esaslar çerçevesinde
yürütülür:
a) Gerçek zamanlı dengeleme, arzla talebin gerçek zamanlı olarak işletme güvenliği ve
sistem bütünlüğü sağlanacak şekilde Elektrik Şebeke Yönetmeliğinde yer alan arz kalitesi ve
işletme koşulları kriterleri doğrultusunda dengelenmesi esasına dayalı olarak yürütülür.
b) Gerçek zamanlı dengeleme için dengeleme güç piyasasına sunulan teklifler, teklife
ilişkin bilgiler ve tekliflerin dengeleme için uygunluğu dikkate alınarak dengeleme birimleri
arasında ayrım gözetilmeksizin değerlendirilir.
c) Sistem İşletmecisi, gerçek zamanlı dengelemeyi, sistem güvenliğini dikkate alarak
dengeleme maliyetlerini en aza indirecek şekilde gerçekleştirir.
ç) Gerçek zamanlı dengeleme, şeffaflık ve sorumluluk ilkelerine uygun şekilde
yürütülür.
Takasa ilişkin genel esaslar
MADDE 10 – (1) Piyasa İşletmecisi, takas işlemlerini hızlı, güvenilir ve şeffaf bir
şekilde ve aşağıdaki genel esaslar çerçevesinde yürütür:
7
a) Gün öncesi piyasasında gerçekleştirilen elektrik enerjisi alış satışlarının takasında
uzlaştırma dönemi bazındaki fiyatlar, gün içi piyasasında gerçekleştirilen elektrik enerjisi alış
satışlarının takasında ise eşleşme bazındaki fiyatlar esas alınır. Gün öncesi ve gün içi
piyasalarında gerçekleştirilen elektrik enerjisi alış satışları taraflar arasında bağlayıcı nitelik
taşır.
b) Takas hesaplamaları, gün öncesi ve gün içi piyasaları için ayrı ayrı gerçekleştirilir.
c) Gün öncesi ve gün içi piyasalarında gerçekleştirilen elektrik enerjisi alış satışlarının
faturalama işlemleri aylık olarak yapılır.
Uzlaştırmaya ilişkin genel esaslar
MADDE 11 – (1) Piyasa İşletmecisi, uzlaştırma işlemlerini hızlı, güvenilir ve şeffaf bir
şekilde ve aşağıdaki genel esaslar çerçevesinde yürütür:
a) Piyasa İşletmecisi, uzlaştırma işlemleri sonucu kar veya zarar etmez.
b) Dengeleme güç piyasasında gerçekleştirilen elektrik enerjisi alış satışlarının ve enerji
dengesizliklerinin uzlaştırılmasında uzlaştırma dönemi bazındaki fiyatlar esas alınır.
Dengeleme güç piyasasında gerçekleştirilen elektrik enerjisi alış satışları taraflar arasında
bağlayıcı nitelik taşır.
c) Piyasa katılımcılarının enerji dengesizlikleri, uzlaştırma dönemi bazında PTF veya
SMF veya bunların belirli katsayılarla çarpımları kullanılarak uzlaştırılır.
ç) Bir uzlaştırma dönemine ilişkin uzlaştırma hesaplamalarında sadece söz konusu
uzlaştırma dönemine ait değerler dikkate alınır ve bir uzlaştırma dönemine ait değerler, başka
bir uzlaştırma dönemine aktarılmaz.
d) Uzlaştırma hesaplamaları, dengeleme güç piyasası ve enerji dengesizliği için ayrı ayrı
gerçekleştirilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Taraflar, Tarafların Görevleri, Yetkileri ve Sorumlulukları
Piyasa katılımcıları
MADDE 12 – (1) Piyasa katılımcıları;
a) Üretim lisansı sahibi,
b) OSB üretim lisansı sahibi,
c) Tedarik lisansı sahibi,
ç) Dağıtım lisansı sahibi,
d) İletim lisansı sahibi
tüzel kişilerden oluşur. Serbest tüketicilerin çekiş birimlerinin kayıtları, elektrik enerjisi
aldıkları piyasa katılımcıları adına yapılır.
(2) Piyasa katılımcıları, bu Yönetmelik ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesindeki
faaliyetlerini piyasaya ve/veya sistem işletimine zarar vermeyecek şekilde gerçekleştirir.
Piyasa İşletmecisinin sorumlulukları
MADDE 13 – (1) Piyasa İşletmecisi EPİAŞ’tır. Piyasa İşletmecisi; gün öncesi ve gün
içi piyasalarının işletimini, takas, uzlaştırma ve diğer mali işleri ve veri yayımlama
faaliyetlerini eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin şeffaflık ve sorumluluk ilkeleri
çerçevesinde yürütür.
(2) Piyasa İşletmecisi, gün öncesi ve gün içi piyasalarının işletimine ilişkin aşağıdaki
faaliyetleri yürütür:
a) Gün öncesi ve gün içi piyasalarının bu Yönetmelik ve ilgili mevzuat hükümlerine
uygun olarak işletilmesi,
8
b) Gün öncesi ve gün içi piyasaları işlemlerinde çıkabilecek uyuşmazlıkların
incelenerek sonuçlandırılması,
c) Gün öncesi ve gün içi piyasalarının işletimine ilişkin her türlü iç mevzuatın
hazırlanması ve yayımlanması,
ç) İlgili mevzuatın, organize toptan elektrik piyasalarının etkin işleyişinin sağlanması
çerçevesinde izlenmesi ve gerekli önerilerin geliştirilmesi,
d) Organize toptan elektrik piyasalarının etkin gelişimi ve kullanımını destekleyecek
çözümlerin geliştirilmesi için önerilerde bulunulması,
e) Gün öncesi ve gün içi piyasalarının işletimine ilişkin hususlarda uygulamaya yönelik
kararların alınması, yetkili mercilere önerilerde bulunulması, mevzuatla kendisine bırakılmış
diğer görevlerin yerine getirilmesi.
(3) Piyasa İşletmecisi, uzlaştırma işlemlerini gerçekleştirerek dengeleme güç piyasası ve
enerji dengesizlikleri için tahakkuk ettirilecek alacak ve borç miktarlarının hesaplanması ve
ilgili alacak ve borç bildirimlerinin hazırlanması faaliyetlerini yürütür.
(4) Piyasa İşletmecisi veri yayımlama ve raporlamaya ilişkin olarak aşağıdaki
faaliyetleri yürütür:
a) İşlettiği organize toptan elektrik piyasalarına ilişkin olarak Kurum tarafından talep
edilecek raporların hazırlanması ve yayımlanması,
b) İşlettiği organize toptan elektrik piyasalarına ilişkin olarak gereken bilgilerin Sistem
İşletmecisine iletilmesi,
c) İşlettiği organize toptan elektrik piyasalarına ilişkin bilgilerin ve piyasa fiyatlarının
düzenli olarak duyurulması,
ç) İşlettiği organize toptan elektrik piyasalarında gerçekleşen işlemlere ilişkin istatistik
yayımlanması.
(5) Piyasa İşletmecisi, katılımcıların teklif miktarları, dengesizliklerinin gelişimi
gibi konulara ilişkin izleme faaliyetlerini yürütür.
(6) Piyasa İşletmecisi, gün öncesi ve gün içi piyasalarının ve Sistem İşletmecisi
tarafından işletilen piyasaların teminat hesabı ve takibi işlemlerini yürütür.
(7) Piyasa İşletmecisi, alacak ve borç bildirimlerinin yayımlanması takiben faturalama,
ödeme ve tahsilat takibi, teminat takibi ve alacağın devri işlemlerini yürütür.
(8) Piyasa İşletmecisi, bu maddede belirtilen gün öncesi ve gün içi piyasalarının
işletimi, takas, uzlaştırma, mali işler ve veri yayımlama faaliyetlerine ek olarak ilgili
mevzuatın diğer hükümleri çerçevesindeki görevlerini yerine getirir.
Sistem İşletmecisinin sorumlulukları
MADDE 14 – (1) Sistem İşletmecisi TEİAŞ’tır. Sistem İşletmecisi, dengeleme güç
piyasasının işletimini ve aşağıda tanımlanan faaliyetleri eşit taraflar arasında ayrım
gözetmeksizin şeffaflık ve sorumluluk ilkeleri çerçevesinde yürütür:
a) Gerçek zamanlı dengelemenin, bu Yönetmelik, Elektrik Piyasası Yan Hizmetler
Yönetmeliği ve Elektrik Şebeke Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yürütülmesi,
b) Dengeleme güç piyasasındaki yük alma ve yük atma teklifleri için miktar alt
limitlerinin gerektiğinde güncellenmesi ve piyasa katılımcılarına duyurulması,
c) Sistemin geliştirilmesi veya ilgili mevzuatın değiştirilmesi için önerilerde
bulunulması,
ç) Teklif bölgelerinin ve ticaret sınırlarının belirlenmesi,
d) Elektrik piyasasına ve arz kalitesine ilişkin önemli bilgilerin hazırlanması ve ilgili
taraflara iletilmesi,
e) Uzlaştırma için gerekli bilgilerin Piyasa İşletmecisine zamanında bildirilmesi,
f) Sistem işletimine ilişkin olarak Kurum tarafından talep edilecek raporların
hazırlanması ve yayımlanması,
9
g) Yenilenebilir Enerji Kaynaklarını Destekleme Mekanizması (YEKDEM)
katılımcıları tarafından sunulan tahmini üretim miktarlarının, gerektiğinde revize edilerek,
gün öncesi ve gün içi piyasalarına teklif edilmesi,
ğ) Sisteme bağlantısı, Elektrik Şebeke Yönetmeliği ile belirlendiği şekilde kısıt kayıtlı
bağlantı niteliği taşıyan üretim tesislerinin ve bu tesisler için teknik olarak
gerçekleştirilebilecek azami kapasitenin belirlenmesi ve Piyasa İşletmecisine bildirilmesi,
h) İletim sisteminde meydana gelen hat ve trafo arızaları ile planlı ve plansız olarak
yapılacak olan bakımlar ile ilgili bilgilerin PYS aracılığıyla piyasa katılımcılarına
duyurulması,
ı) İlgili mevzuatın diğer hükümleri çerçevesindeki görevlerin yerine getirilmesi.
(2) TEİAŞ organize toptan elektrik piyasalarının işletimine ve sistem işletim
faaliyetlerine ilişkin sorumluluklarına ek olarak, dengeleme ve uzlaştırmaya ilişkin, aşağıda
belirtilen diğer faaliyetleri yürütür:
a) İletim sistemine bağlı uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi ve dengeleme birimi olan
piyasa katılımcılarının uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonunda yer alan tüm
sayaçlarının ve iletim sistemine bağlı olan serbest tüketicilerin sayaçlarının, piyasa
katılımcılarının kayıt işlemlerine ilişkin hükümler doğrultusunda kaydedilmesi,
b) Sayaçlara yönelik test, kontrol ve denetim çalışmaları yapmak suretiyle uzlaştırmaya
esas ölçüm verilerinin doğruluğunun sağlanması, sayaçların OSOS vasıtasıyla okunması,
üretim faaliyeti gösteren tüzel kişiler hariç olmak üzere diğer piyasa katılımcılarına ait iletim
sisteminde yer alan sayaçların ve iletim sistemine bağlı serbest tüketicilere ait sayaçların
OSOS ile iletişim sağlamasını temin etmek üzere gerekli iletişim altyapısının ve aktif ve pasif
cihazların tesis edilmesi ve işletilmesi, uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi
konfigürasyonlarının belirlenmesi, ölçüm verilerinin saklanması, zamanında ve Piyasa
İşletmecisi tarafından belirlenen formatta Piyasa İşletmecisine bildirilmesi, ilgili tek hat
şemalarının onaylanması,
c) İşlettiği organize toptan elektrik piyasalarının alacak ve borç yönetimi işlemlerinin
yürütülmesi,
ç) (a) ve (b) bentlerinde sayılan işlemlerin gerçekleştirilmesinde kullanılacak
OSOS’ların kurulumu, işletimi ve bakımı,
d) Bu Yönetmelik kapsamındaki iş süreçlerine ilişkin usul ve esaslar ve iç mevzuatın
hazırlanması ve uygulanması,
e) İlgili mevzuatın diğer hükümleri çerçevesindeki görevlerin yerine getirilmesi.
İletim kapasitesi yönetimi ve ticaret sınırları
MADDE 15 – (1) Sistem İşletmecisi, mevcut iletim kapasitesinin iletim sistemi kısıtları
ve sistem işletim güvenliği kriterleri dahilinde maksimum enerji iletimini sağlayacak şekilde
kullanıma sunulmasından sorumludur. Ulusal iletim kapasitelerinin optimum kullanımını
sağlamak için Sistem İşletmecisi ve Piyasa İşletmecisi işbirliği yapar.
(2) Sistem İşletmecisi, iletim şebekesindeki gerçek zamanlı kısıtları dengeleme güç
piyasasına ilişkin hükümler doğrultusunda 1 kodlu talimatlar vasıtasıyla giderir.
(3) Sistem İşletmecisi, iletim kısıtlarını gün öncesi piyasasına dayalı olarak yönetmek
amacıyla, ticaret sınırları olarak adlandırılan, teklif bölgeleri arasında teknik, güvenlik gibi
nedenlerle kullanıma kapatılmış olan iletim kapasitesi dışında kalan, elektrik ticareti için
uzlaştırma dönemi bazında kullanılabilir maksimum iletim kapasitelerini belirler. Ticaret
sınırları içerisindeki tüm iletim kapasitesi Sistem İşletmecisi tarafından gün öncesi piyasasına
sunulur. Sistem İşletmecisi, belirlenen ticaret sınırlarını, Piyasa İşletmecisine ve piyasa
katılımcılarına bildirir.
Dağıtıcıların sorumlulukları
10
MADDE 16 – (1) Dağıtıcılar, dengeleme ve uzlaştırma faaliyetlerine ilişkin olarak
aşağıda tanımlanan görevleri yerine getirir:
a) Dağıtım sistemine bağlı uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi ve dengeleme birimi
olan piyasa katılımcılarının; uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonunda yer alan
tüm sayaçlarının, dağıtım sistemine bağlı olan ve ikili anlaşma yaparak bir tedarikçiden
elektrik enerjisi alan serbest tüketicilerin sayaçlarının ve iki dağıtım bölgesi arasındaki
elektrik enerjisi akışlarını ölçen sayaçların, kayıt işlemlerine ilişkin hükümler doğrultusunda
kaydedilmesi,
b) Bu fıkranın (a) bendinde belirtilen sayaçlara yönelik test, kontrol ve denetim
çalışmaları yaparak uzlaştırmaya esas ölçüm verilerinin doğruluğunun sağlanması, sayaçların
okunması, bölgesinde bulunan uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonlarının
belirlenmesi, ölçüm verilerinin saklanması, zamanında ve Piyasa İşletmecisi tarafından
belirlenen formatta Piyasa İşletmecisine bildirilmesi, ilgili tek hat şemalarının onaylanması,
c) (a) ve (b) bentlerinde sayılan işlemlerin gerçekleştirilmesinde kullanılacak
OSOS’ların kurulumu, işletimi ve bakımı,
ç) Dağıtım sistemine bağlı olan ve ikili anlaşma yaparak bir tedarikçiden elektrik
enerjisi alan serbest tüketicilerin sayaçlarından uzlaştırma dönemi bazında ölçüm değeri
alınmasının mümkün olmaması durumunda, bu sayaçlardan elde edilecek ölçüm değerlerine
uygulanacak profillere ilişkin görevlerin yerine getirilmesi,
d) Bu madde kapsamındaki iş süreçlerine ilişkin usul ve esaslar ve iç mevzuatın
hazırlanması ve uygulanması,
e) Piyasa İşletmecisine tedarikçisini seçmek isteyenlere ilişkin ihtiyaç duyduğu verilerin
sağlanması,
f) İlgili mevzuatın diğer hükümleri çerçevesindeki görevlerin yerine getirilmesi.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Piyasa Katılımcılarının Kayıt İşlemlerine İlişkin Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Piyasa Katılımcılarının Kayıt Zorunluluğu ve Kayıt Kuralları
Piyasa katılımcılarının kayıt zorunluluğu
MADDE 17 – (1) Piyasa katılımcıları, bu Yönetmelikte belirtilen zaman içerisinde
Piyasa İşletmecisine kayıt yaptırırlar.
(2) Görevli tedarik şirketlerinin tüzel kişilik kayıtları esnasında;
a) Serbest olmayan tüketiciler,
b) Tedarikçisini seçmemiş serbest tüketiciler,
c) Daha önce tedarikçisini seçmiş olup tekrar görevli tedarik şirketinden enerji alan
serbest tüketiciler,
ç) İkili anlaşmayla görevli tedarik şirketinden enerji alan serbest tüketiciler
uzlaştırma hesaplarının ayrı ayrı yapılabilmesini teminen aynı tüzel kişilik altında farklı
kategoriler olarak kaydedilir. Bu kategorilerin sayı ve kapsamları Kurul kararı ile belirlenir.
Bu Yönetmeliğin ilgili maddeleri uyarınca yapılacak tüm uzlaştırma işlemleri oluşturulan bu
kategoriler için ayrı ayrı gerçekleştirilir.
(3) Piyasa katılımcılarının uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimlerine ilişkin kayıt
işlemlerini tamamlamamaları halinde aşağıdaki işlemler uygulanır:
a) Bakanlık tarafından geçici kabulü yapılmış bir üretim tesisine ilişkin kayıt
işlemlerinin geçici kabulün yapıldığı ay içinde tamamlanmamış olması halinde, söz konusu
üretim tesisinin iletim veya dağıtım sistemine verdiği elektrik enerjisi uzlaştırma
11
hesaplamalarında dikkate alınmaz. İletim veya dağıtım sistemine verilen elektrik enerjisi
miktarına ilişkin olarak Piyasa İşletmecisi tarafından herhangi bir tahakkuk ve ödeme
yapılmaz. Bu üretim tesisinin iletim veya dağıtım sisteminden çektiği elektrik enerjisi, usulsüz
elektrik enerjisi tüketimine ilişkin ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.
b) Sisteme bağlantısı yapılmış ancak Bakanlık tarafından geçici kabulü yapılmamış bir
üretim tesisinin iletim veya dağıtım sistemine verdiği veya bu sistemlerden çektiği elektrik
enerjisi, üretim tesisinin adına kayıtlı olduğu piyasa katılımcısının hesabına yansır. Piyasa
katılımcısı olmayan bir tüzel kişinin üretim tesisinin sistem bağlantısı yapılmaz.
c) Bir tüketim tesisi, bir piyasa katılımcısı adına kayıtlı olmadan iletim sistemine
bağlanamaz.
Piyasa katılımcılarının gün öncesi ve gün içi piyasalarına kayıtları
MADDE 18 – (1) Piyasa katılımcıları gün öncesi piyasasına katılabilirler. Bir piyasa
katılımcısı, gün öncesi piyasasına katılabilmek için Piyasa İşletmecisine başvurarak kayıt
işlemlerini tamamlar ve gün öncesi piyasası katılım anlaşmasını imzalar.
(2) Piyasa katılımcıları gün içi piyasasına katılabilirler. Bir piyasa katılımcısı, gün içi
piyasasına katılabilmek için Piyasa İşletmecisine başvurarak kayıt işlemlerini tamamlar ve
gün içi piyasası katılım anlaşmasını imzalar.
Piyasa katılımcılarının dengeleme güç piyasasına kayıtları
MADDE 19 – (1) Adına kayıtlı en az bir dengeleme birimi olan bir piyasa
katılımcısının dengeleme güç piyasasına katılması zorunludur. Bu piyasa katılımcısının,
Piyasa İşletmecisine başvurarak dengeleme birimlerine ilişkin kayıt işlemlerini tamamlaması
durumunda dengeleme güç piyasasına katılması ile ilgili süreç tamamlanmış olur.
Uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimleri ve kayıt kuralları
MADDE 20 – (1) Piyasa katılımcıları, sisteme verdikleri ve sistemden çektikleri
elektrik enerjisinden sorumlu oldukları uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimlerini belirler ve
kendi adlarına kaydettirir.
(2) Aşağıdakilerden her biri uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimidir:
a) Lisanslı bir üretim tesisi,
b) Bir dengeleme birimi,
c) Bir tedarikçinin adına kayıtlı serbest tüketicilerin tüketim tesislerinin tamamı,
ç) Bir görevli tedarik şirketinden 17 nci maddenin ikinci fıkrasının (a), (b) ve (c)
bentleri kapsamında enerji temin eden tüketici kategorileri,
d) Bir dağıtım bölgesi veya dağıtım bölgesinin bir bölümü,
e) Ulusal iletim sisteminin komşu bir ülke iletim sistemi ile bağlantı noktası.
(3) Bir uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi, sadece bir piyasa katılımcısının adına
kaydedilir.
(4) Senkron paralel bağlantılar haricinde ulusal iletim sisteminin komşu ülke iletim
sistemi ile bağlantı noktası şeklindeki uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimleri, bu uzlaştırmaya
esas veriş-çekiş birimleri üzerinden birden fazla piyasa katılımcısının enerji alışverişi
gerçekleştirmesi durumunda ilgili katılımcılar adına kaydedilir ve bu veriş-çekiş birimlerine
ait uzlaştırmaya esas veriş-çekiş miktarının tamamı, ilgili piyasa katılımcılarının uzlaştırma
hesaplarına aralarında düzenlenen protokol uyarınca sayaç okuyan lisans sahibi tüzel kişi
tarafından sayaç verileri girilerek dağıtılır.
(5) Senkron paralel bağlantılar için ulusal iletim sisteminin komşu ülke iletim sistemi ile
bağlantı noktası şeklindeki uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimleri TEİAŞ adına kaydedilir.
Dengeleme birimleri ve kayıt kuralları
12
MADDE 21 – (1) Dengeleme mekanizmasına katılacak piyasa katılımcıları, dengeleme
birimlerini tanımlar ve kendi adlarına kaydettirir.
(2) Bağımsız olarak yük alabilen ve yük atabilen ve ilgili mevzuat hükümleri
doğrultusunda tesis edilmiş sayaçlar vasıtasıyla uzlaştırma dönemi bazında bağımsız olarak
ölçülebilen üretim veya tüketim tesislerinden veya ünitelerden aşağıdakilerden her biri bir
dengeleme birimidir:
a) Lisanslı üretim tesisleri veya bu üretim tesislerine ait üniteler,
b) Dengeleme birimi olması, adına kayıtlı olduğu piyasa katılımcısı tarafından talep
edilen ve Sistem İşletmecisi tarafından uygun bulunan ve Sistem İşletmecisi tarafından
verilecek talimatlarla tüketimi değiştirilebilecek veya devreden çıkarılabilecek nitelikteki
tüketim tesisleri.
(3) Kombine çevrim santrallerinin aynı blokta yer alan türbinleri hariç olmak üzere,
aynı üretim tesisi içinde yer alan ve sisteme farklı gerilim seviyelerinden bağlı olan üniteler
aynı dengeleme birimi altında yer alamazlar.
(4) Aşağıdaki üretim tesisleri dengeleme birimi olma yükümlülüğünden muaf olup,
ilgili piyasa katılımcısı tarafından talep edilmesi ve Sistem İşletmecisi tarafından uygun
bulunması halinde dengeleme birimi olabilir:
a) Kanal veya nehir tipi hidroelektrik üretim tesisleri,
b) Rüzgar enerjisine dayalı üretim tesisleri,
c) Güneş enerjisine dayalı üretim tesisleri,
ç) Dalga enerjisine dayalı üretim tesisleri,
d) Gelgit enerjisine dayalı üretim tesisleri,
e) Kojenerasyon tesisleri,
f) Jeotermal üretim tesisleri,
g) Biyokütleye dayalı üretim tesisleri.
(5) Üretim tesislerinin dengeleme birimi olarak kaydedilebilmeleri için aynı baraya
bağlı üretim ve tüketim tesislerinin üretim ve tüketimlerinin ayrı ayrı ölçülebilmesini sağlayan
sayaçlar tesis edilir.
(6) Sistem İşletmecisi tarafından, ünite bazında dengeleme birimi olarak kaydedilmesi
gerekli bulunan ünitelerin sayaçları, ünite bazında ölçüm yapılmasını sağlayacak şekilde tesis
edilir. Gerekli olması durumunda, sayaç yeri değişikliği, dengeleme birimi kayıt değişiklik
ihtiyacının Sistem İşletmecisi tarafından belirlenip Piyasa İşletmecisi tarafından ilgili piyasa
katılımcısına bildirilmesinden itibaren üç ay içerisinde tamamlanır.
(7) Dengeleme birimi olma talebi uygun bulunan bir tüketim tesisinin dengeleme birimi
olarak kaydedilebilmesi için Sistem İşletmecisi tarafından talep edilmesi halinde gerekli
izleme ve veri iletişim sistemlerinin Sistem İşletmecisinin koordinasyonunda kurulması ilgili
piyasa katılımcısının sorumluluğundadır.
Sayaçlara ilişkin kayıt kuralları
MADDE 22 – (1) Piyasa katılımcılarının kaydedilmesi sürecinde, uzlaştırmaya esas her
bir veriş-çekiş birimine ilişkin veriş-çekiş miktarının ölçülmesini veya hesaplanmasını
sağlayacak aşağıdaki sayaçlar kaydedilir:
a) İletim sistemine verilen veya iletim sisteminden çekilen elektrik enerjisi,
b) İkili anlaşmayla elektrik enerjisi alan serbest tüketici tarafından dağıtım sisteminden
çekilen elektrik enerjisi,
c) Üretim veya OSB üretim lisansı sahibi piyasa katılımcılarının üretim veya tüketim
tesisleri tarafından dağıtım sistemine verilen veya dağıtım sisteminden çekilen elektrik
enerjisi,
ç) İki dağıtım sistemi arasındaki alışverişe esas elektrik enerjisi,
d) Dengeleme birimlerinin sisteme bağlantı noktalarındaki elektrik enerjisi.
13
İKİNCİ BÖLÜM
Kayıt Süreci
Kayıt işlemlerinin kapsamı
MADDE 23 – (1) Kayıt süreci kapsamında;
a) Piyasa katılımcılarının tüzel kişiliklerine,
b) Tedarikçisini seçmiş serbest tüketicilere ait uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimlerine,
c) Kaydedilen her bir uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimine ait uzlaştırmaya esas verişçekiş birimi konfigürasyonunda yer alan sayaçlara,
ç) Piyasa katılımcılarının dengeleme güç piyasasına katılımlarına ve kendi adlarına
kaydettirmekle yükümlü oldukları dengeleme birimlerine,
d) Piyasa katılımcılarının gün öncesi ve gün içi piyasalarına katılımlarına,
e) Piyasa katılımcılarının merkezi uzlaştırma kuruluşuna üyeliklerine,
f) Piyasa katılımcılarının üretim tesislerine ait uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimlerine
ilişkin kayıt işlemleri gerçekleştirilir.
Piyasa katılım anlaşması, gün öncesi ve gün içi piyasaları katılım anlaşmaları
MADDE 24 – (1) Katılımcının, kayıt dosyasında yer alan tüm bilgi ve belgelerin
doğruluğunu teyit ettiğini ve bu Yönetmelik kapsamındaki yükümlülüklerini kabul ettiğini
bildiren piyasa katılım anlaşması, gün öncesi piyasasına katılıma ilişkin yükümlülüklerini
içeren gün öncesi piyasası katılım anlaşması ve gün içi piyasasına katılıma ilişkin
yükümlülüklerini içeren gün içi piyasası katılım anlaşması Piyasa İşletmecisi tarafından
hazırlanarak Başkan onayına sunulur.
(2) Tüm piyasa katılımcıları, piyasa katılım anlaşmasını, gün öncesi piyasası
katılımcıları ayrıca gün öncesi piyasası katılım anlaşmasını ve gün içi piyasası katılımcıları
ayrıca gün içi piyasası katılım anlaşmasını imzalayarak Piyasa İşletmecisine sunar.
Piyasa katılımcılarının tüzel kişilik kayıt başvurusu
MADDE 25 – (1) Üretim veya OSB üretim lisansı alan piyasa katılımcıları üretim
tesislerinin tesis geçici kabulleri yapılarak enerjilendirilmesinden önce tüzel kişilik kayıtlarını
tamamlayacak şekilde Piyasa İşletmecisine başvurur.
(2) Tedarik lisansı alan piyasa katılımcıları Piyasa İşletmecisine tüzel kişilik kayıt
başvurusunda bulunur.
(3) Piyasa katılımcıları, tüzel kişiliklerine ait bilgileri PYS üzerinden girer. Piyasa
katılımcıları, PYS’ye giriş için;
a) Sistem yöneticisi formunu,
b) Belgelerde imzası bulunan kişilerin yetki belgeleri ve imza sirkülerlerinin aslı veya
noter onaylı suretini
Piyasa İşletmecisine teslim ederek Piyasa İşletmecisinden PYS’ye erişim için gerekli
bilgileri alır.
(4) Piyasa katılımcıları; tüzel kişiliklerine ait bilgileri onaylanmak üzere PYS’ye
girdikten sonra;
a) Lisanslarının temsil ve ilzama yetkili kişi veya kişilerce şirket kaşesi üzerine
imzalanmış suretini,
b) Tüzel kişilik kayıt formunu,
c) Ticaret sicil gazetesi fotokopisini,
ç) Merkezi uzlaştırma kuruluşu-katılımcı anlaşması imzaladıklarına dair belgeyi,
d) Piyasa katılım anlaşmasını
14
bir üst yazı ile Piyasa İşletmecisine teslim ederek tüzel kişilik kayıt başvurusunda
bulunur.
(5) PYS’de onaylanmak üzere tüzel kişilik bilgileri bulunmayan piyasa katılımcılarının
kayıt başvuruları işleme konmaz ve bu durum ilgili piyasa katılımcısına yazılı olarak bildirilir.
Kayıt onay süreci, piyasa katılımcılarının dördüncü fıkra uyarınca başvurusunu müteakip
başlar.
(6) Piyasa katılımcıları, tüzel kişilik kayıt sürecinin tamamlanması için başlangıç
teminatlarını sunar. Başlangıç teminatını sunmayan piyasa katılımcısının kayıt başvurusu
işleme konmaz.
Piyasa katılımcılarının tüzel kişilik kayıt başvurularının incelenmesi ve
değerlendirilmesi
MADDE 26 – (1) Piyasa İşletmecisi, başvuru dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere
ilişkin inceleme ve değerlendirme ile bu bilgi ve belgelerin PYS’ye girilmiş bilgilerle
uygunluğuna ilişkin incelemeleri başvuru tarihini izleyen 10 iş günü içerisinde tamamlar.
(2) İnceleme ve değerlendirme neticesinde tespit edilen eksiklikler ve söz konusu
eksikliklerin giderilmemesi halinde tüzel kişilik kaydı işleminin yapılamayacağı hususu
başvuru yapan piyasa katılımcısına bildirilerek, eksiklerin giderilmesi için kendisine 10 iş
günü süre verilir.
(3) Başvuru dosyaları uygun bulunan veya tespit edilen eksikliklerini 10 iş günü
içerisinde tamamlayan piyasa katılımcısının başvurusunun kabul edildiği kendisine bildirilir
ve PYS üzerinden yaptığı kayıt başvurusu da onaylanır.
(4) Eksiklerini zamanında tamamlamayan piyasa katılımcılarının tüzel kişilik kaydı
yapılmaz ve PYS üzerinden yaptıkları kayıt başvurusu da onaylanmaz. Başvuru dosyası
piyasa katılımcısına iade edilir.
(5) Başvuru dosyasının incelenmesi ve değerlendirilmesi sırasında ihtiyaç duyulan her
türlü ek bilgi ve belge lisans sahibi tüzel kişilerden istenebilir ve tüzel kişiyi temsile yetkili
şahıslar görüşme yapmak üzere çağrılabilir.
(6) Piyasa katılımcıları, ancak tüzel kişilik kayıt işlemlerinin tamamlanmasından sonra
kayıt sürecinin diğer aşamalarına geçebilir.
Uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimlerinin kayıt işlemi
MADDE 27 – (1) Piyasa katılımcıları, sorumlu oldukları üretim tesislerine ait
uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimlerini Piyasa İşletmecisine kaydettirirken;
a) Kaydedilecek uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimlerine ait ölçüm ve bağlantı
noktalarını gösteren ve TEİAŞ veya ilgili dağıtıcı tarafından onaylı tek hat şemasını,
b) Bağlantı anlaşmasının temsil ve ilzama yetkili kişi veya kişilerce şirket kaşesi üzerine
imzalanmış suretini,
c) Tüzel kişilik kaydı sırasında teslim edilmiş olanlar hariç olmak üzere, üretim
tesislerine ait lisanslarının temsil ve ilzama yetkili kişi veya kişilerce şirket kaşesi üzerine
imzalanmış suretini,
ç) Bakanlık geçici kabul heyeti ve TEİAŞ ve/veya ilgili dağıtıcı yetkililerinin hazır
bulunacağı geçici kabul işlemleri esnasında, Elektrik Tesisleri Kabul Yönetmeliği kapsamında
üretim tesisinin geçici ticari işletmeye açılması için tutulan Bakanlık onayı henüz
gerçekleşmeyen üretim tesisine ait geçici kabul tutanağının aslı veya temsil ve ilzama yetkili
kişilerce şirket kaşesi üzerine imzalanmış suretini
Piyasa İşletmecisine teslim eder.
(2) Piyasa katılımcılarının sorumlu oldukları tüketim tesislerine ait uzlaştırmaya esas
veriş-çekiş birimleri piyasa katılımcıları tarafından PYS’ye kaydedilir.
15
(3) 17 nci maddenin ikinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri uyarınca oluşturulacak
kategoriler için uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimleri Piyasa İşletmecisi tarafından
kaydedilir.
(4) Uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimlerinin kaydedilmesi sırasında, bu birime ait
uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonu tanımlanır ve kaydedilir. Ölçüm
sistemlerine uygulanacak kayıp katsayıları, ölçüm sistemlerinin kaydedilmesi aşamasında
belirlenir.
(5) Kaydedilen her bir uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimine Piyasa İşletmecisi
tarafından ENTSO-E standartlarında bir kod verilir.
(6) Uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin kaydının tamamlanabilmesi için
uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonunda yer alan sayaçların kaydının
tamamlanmış olması gerekir.
(7) Sisteme ilk kez enerji verecek bir üretim tesisinin Bakanlık tarafından geçici kabulü
yapılana kadar üretim tüketim bilgileri TEİAŞ ve/veya ilgili dağıtıcı tarafından Piyasa
İşletmecisine bildirilir. Söz konusu üretim tesisi ancak Bakanlık tarafından geçici kabulü
yapılınca dengeleme mekanizmasına katılabilir.
(8) Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen devir işlemlerine ilişkin
olarak uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi Özelleştirme İdaresi Başkanlığının belirtmiş
olduğu devir tarihi esas alınarak ön kayıt yapılır. Ön kaydı yapılan uzlaştırmaya esas verişçekiş birimine ilişkin lisans veya lisansa ilişkin Kurum yazısı ve sistem bağlantı anlaşmasına
ilişkin TEİAŞ veya dağıtım şirketi yazısı bir ay içerisinde Piyasa İşletmecisine sunulur.
Sayaçların kayıt işlemi
MADDE 28 – (1) Uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimlerinin kaydedilmesi sırasında,
söz konusu birime ilişkin uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonunda yer alacak
sayaçlar kaydedilir.
(2) Tedarikçisini seçmek isteyen tüketicilere ait sayaçların kaydı piyasa katılımcısı
tarafından, onayı ise TEİAŞ veya ilgili dağıtıcı tarafından PYS üzerinden gerçekleştirilir.
(3) Piyasa İşletmecisi, serbest tüketici sayaçları hariç olmak üzere, uzlaştırmaya esas
veriş-çekiş birimi konfigürasyonunda yer alan sayaçların karşılıklı kaydedilmesi için piyasa
katılımcısına ve TEİAŞ’a veya ilgili dağıtıcıya bildirimde bulunur.
(4) İlgili mevzuata uygun olmayan sayaçların onayı TEİAŞ veya ilgili dağıtıcı
tarafından sayaçlar mevzuata uygun hale getirilerek yapılır.
(5) Bu maddenin üçüncü fıkrası kapsamındaki bildirimde yer alan tarihe kadar piyasa
katılımcısının yetkilisi ve TEİAŞ ve/veya ilgili dağıtıcı yetkilisi tarafından, ilk endeks tespit
protokolleri düzenlenir. Yeni teçhiz edilen sayaçların kaydedilmesi için gerekli ölçüm
sistemlerinin testleri ile OSOS Usul ve Esasları uyarınca OSOS kapsamında yer alması
gereken sayaçlarla OSOS arasında iletişim kurulması için gerekli test işlemleri gerçekleştirilir.
(6) Düzenlenen ölçüm sistemlerinin test tutanağı ve ilk endeks tespit protokolü, hazır
bulunması halinde piyasa katılımcısı yetkilisi ve TEİAŞ ve/veya ilgili dağıtıcı yetkilisi
tarafından imza altına alınır. Taraflarca test tutanağı ve ilk endeks tespit protokolünün
imzalanması ile sayaçlar kaydedilmiş olur.
(7) OSOS Usul ve Esasları uyarınca OSOS kapsamında yer alan sayaçlar için ilgili
taraflar bu Usul ve Esaslar çerçevesinde belirtilen görev ve sorumluluklarını yerine getirir.
(8) OSOS Usul ve Esasları uyarınca OSOS kapsamına dahil olmayan sayaçlar, ilk
endeks okuması esnasında tespit edilir. Söz konusu sayaçların okuma periyoduna ve okuma
süresine dair bilgiler imzalanan ilk endeks tespit protokolünde yer alır. İlk endeks tespit
protokolü ve ölçüm sistemlerinin test tutanağının düzenlenmesiyle birlikte sayaçlar
kaydedilmiş olur.
16
(9) TEİAŞ ve/veya dağıtıcılar, Kayıp Katsayıları Hesaplama Metodolojisine İlişkin Usul
ve Esasları ve 77 nci maddede belirtilen kriterleri dikkate alarak transformatör kaybı ve/veya
hat kaybı uygulanıp uygulanmayacağını tespit eder. Transformatör ve/veya hat kaybı
uygulanması gereken durumlarda transformatöre ve/veya hatta ait ilgili Kurul Kararı ile
belirlenen transformatör ve hat kayıp katsayısı formülüne ilişkin karakteristik bilgiler TEİAŞ
ve/veya dağıtıcılar tarafından tek hat şemasına işlenir.
(10) Devreye alınacak yeni üretim tesislerinin ve/veya yeni ünitelerin iletim veya
dağıtım sistemine bağlantısının gerçekleştirilip ilk kez enerjilendirilmesi öncesinde
gerçekleştirilen tesis geçici kabulü sonucunda geçici kabul heyeti tarafından hazırlanan sayaç
tespit tutanağı, ilk endeks tespit protokolü olarak kabul edilir.
(11) Bir uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonunda yer alan ve önceden
kaydedilen sayaçlar, bilgilerinde değişiklik olması halinde TEİAŞ veya ilgili dağıtıcı
tarafından gerekli güncellemelerin yapılması suretiyle yeniden kaydedilir ve ilgili tedarikçiye
değişikliğin yapıldığı günü takip eden üç iş günü içerisinde bilgi verilir.
(12) Sayaçlar, PYS’ye aylık, iki ayda bir veya üç ayda bir okunacak şekilde kaydedilir.
Tedarikçi değiştirme süreçleri
MADDE 29 – (1) Görevli tedarik şirketinden Kurul onaylı perakende satış tarifesinden
enerji alan bir serbest tüketiciye ikili anlaşmayla elektrik enerjisi tedarik etmek isteyen bir
piyasa katılımcısının, bu tüketicinin uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimlerine ait sayaç kaydı
ve tüketiciyi portföyüne ekleme talebinde bulunması durumunda;
a) Yeni tedarikçi olmak isteyen piyasa katılımcısı, içinde bulunulan ayın altıncı günü
saat 00:00’a kadar PYS üzerinden uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi ve sayaçlara ilişkin
bilgi girişlerini yaparak, ilgili serbest tüketiciyle ikili anlaşma yaptığını PYS üzerinden beyan
eder. Söz konusu piyasa katılımcısı tarafından yapılan bilgi girişleri, PYS aracılığıyla serbest
tüketicinin mevcut tedarikçisine ve TEİAŞ ve ilgili dağıtıcıya duyurulur.
b) İçinde bulunulan ayın onsekizinci günü saat 00:00’a kadar PYS’de yer alan
sayaçların kayıp değerleri ve diğer parametreleri, TEİAŞ veya ilgili dağıtıcı tarafından PYS
aracılığıyla onaylanır ve bu durum, yeni tedarikçi olmak isteyen piyasa katılımcısına PYS
aracılığıyla bildirilir.
(2) İkili anlaşmayla enerji temin etmekte olan bir serbest tüketicinin tedarikçisini
değiştirmek istemesi durumunda;
a) Serbest tüketicinin yeni tedarikçisi olmak isteyen piyasa katılımcısı, içinde bulunulan
ayın onuncu günü saat 00:00’a kadar söz konusu serbest tüketiciyle ikili anlaşma yaptığını
PYS üzerinden beyan ederek tüketiciyi portföyüne ekleme talebini gerçekleştirir. Portföye
ekleme talebi, PYS aracılığıyla serbest tüketicinin mevcut tedarikçisine bildirilir.
b) Mevcut tedarikçi, ikili anlaşmasının devam ettiği gerekçesiyle serbest tüketicinin
portföy değişikliğini engelleyemez. Mevcut tedarikçi, süresiz veya süresi bir yıldan uzun ikili
anlaşmalar için serbest tüketiciden fesih bedeli isteyemez, süresi en çok bir yıl olan ikili
anlaşmalar için ise serbest tüketicinin son fatura tutarını aşmayan fesih bedeli isteyebilir.
(3) Bir piyasa katılımcısı, içinde bulunulan ayın altıncı günü saat 00:00’a kadar, Piyasa
İşletmecisine PYS aracılığıyla başvurarak serbest tüketicilerini portföyünden çıkarabilir.
Piyasa katılımcısı, Piyasa İşletmecisine yapacağı bu başvurudan önce ilgili tüketicileri
bilgilendirir.
(4) Portföye eklenen ve portföyden çıkarılan sayaçların listesi, PYS aracılığıyla TEİAŞ,
ilgili dağıtıcı ve ilgili piyasa katılımcısına içinde bulunulan ayın yirminci günü bildirilir.
(5) Serbest tüketicinin devredilmesi, taşınması veya tahliye edilmesi durumunda,
TEİAŞ ve/veya dağıtıcı yetkilisi tarafından devir, taşınma veya tahliye tarihinde sayaç
okuması yapılır ve bu okuma, son okuma olarak kabul edilir. Serbest tüketicinin, mevcut
17
tedarikçisinin portföyünden çıkarılması işlemi TEİAŞ veya ilgili dağıtıcı tarafından
gerçekleştirilir ve mevcut tedarikçi PYS aracılığıyla bilgilendirilir.
(6) Serbest tüketicinin tüzel kişilik unvanında değişiklik olması veya birleşme yoluyla
devredilmesi durumunda serbest tüketicinin mevcut tedarikçisi, PYS aracılığıyla sayaçla ilgili
gerekli değişikliği yapar ve değişikliğe ilişkin resmi belgeleri TEİAŞ’a veya ilgili dağıtıcıya
sunar ve TEİAŞ veya ilgili dağıtıcı söz konusu serbest tüketicinin bilgilerini günceller.
(7) Bir piyasa katılımcısı, serbest tüketici sayaçlarını portföyüne ekleme veya
portföyünden çıkarma talebinden vazgeçerse bu durumu, içinde bulunulan ayın yirminci günü
saat 00:00’a kadar PYS üzerinden bildirir.
(8) Kurum veya Piyasa İşletmecisi, gerekli görürse, serbest tüketicinin mevcut ve/veya
yeni tedarikçisinden ikili anlaşmasını talep edebilir. İkili anlaşmalara ilişkin ilgili kanun
hükümleri saklıdır.
(9) Bir piyasa katılımcısının bu madde kapsamında belirtilen kayıt süreçleri esnasında
serbest tüketiciyle ikili anlaşma yapmadan serbest tüketici sayaç kaydı için başvurduğunun
tespiti halinde PYS üzerinden gerekli düzeltme yapılır ve bu piyasa katılımcısı üç ay süreyle
portföyüne yeni tüketici kaydedemez.
(10) Bir serbest tüketicinin birden fazla tedarikçi tarafından PYS üzerinden talep
edilmesi halinde kayıtlar onaylanmaz ve serbest tüketici mevcut tedarikçisinden enerji almaya
devam eder.
(11) Bir tedarikçinin teminat yükümlülüklerini yerine getirmemesi sebebiyle,
portföyünden çıkarılan serbest tüketicilerin listesi PYS’de yayımlanır ve ilgili görevli tedarik
şirketine bilgi verilir.
(12) Bir dağıtım şirketi, bölgesindeki serbest tüketicilerin yeni tedarikçisi olmak isteyen
piyasa katılımcılarını içinde bulunulan ayın ondördüncü günü saat 00.00’a kadar teminatlarını
tamamlamaları için kurumsal e-posta ve faksla bilgilendirir. Bilgilendirmede teminat
gereksinimiyle ilgili serbest tüketici bazında detaylı hesaplamalar da bulunur. Piyasa
katılımcıları, içinde bulunulan ayın yirminci günü saat 00.00’a kadar dağıtım şirketi
tarafından bildirilen teminatlarını tamamlar. Dağıtım şirketi, teminatını tamamlamayan piyasa
katılımcılarının serbest tüketici kayıtlarını reddeder.
Dengeleme birimlerinin kayıt işlemi
MADDE 30 – (1) Piyasa katılımcıları, dengeleme birimlerini Piyasa İşletmecisine
kaydettirir.
(2) Piyasa katılımcıları, dengeleme birimlerini PYS’ye kaydeder ve ilgili mevzuat
uyarınca dengeleme birimlerine ilişkin sağlanması gereken bilgi ve belgeleri Piyasa
İşletmecisine sunar.
(3) Dengeleme birimi olma yükümlülüğünden muaf olup, ilgili piyasa katılımcısı
tarafından dengeleme birimi olması talep edilen üretim tesislerine ait bilgiler, istenmesi
halinde Sistem İşletmecisine gönderilir. 10 iş günü içerisinde gerçekleştirilen inceleme sonucu
Sistem İşletmecisinin onayı ile ilgili üretim tesisi veya ünite dengeleme birimi olarak, piyasa
katılımcısı adına kaydedilir.
(4) Bir piyasa katılımcısı, bir tüzel kişiye ait bir tüketim tesisini dengeleme birimi olarak
kaydettirmek için ilgili tüzel kişinin piyasa katılımcısı adına kayda onay verdiğini bildirir
belgeyi Piyasa İşletmecisine teslim eder.
(5) Bakanlık tarafından geçici kabulü yapılmamış bir üretim tesisi dengeleme birimi
olmayan üretim tesisi olarak kaydedilir.
Gün öncesi ve gün içi piyasalarına katılıma ilişkin işlemler
MADDE 31 – (1) Tüzel kişilik kaydını tamamlamış piyasa katılımcıları gün öncesi
piyasası ve/veya gün içi piyasasına kayıt işlemlerini gerçekleştirmek üzere Piyasa
18
İşletmecisine başvuruda bulunabilir. Gerekli görülmesi halinde Piyasa İşletmecisi tarafından
ilan edilecek bilgi ve belgeler, bildirilen formatta Piyasa İşletmecisine sunulur.
(2) Gün öncesi piyasasına katılacak piyasa katılımcıları, gün öncesi piyasası katılım
anlaşmasını imzalar. Tedarik lisansı sahibi piyasa katılımcılarının gün öncesi piyasasına kayıt
işlemleri gün öncesi piyasası katılım anlaşmasının ilgili piyasa katılımcısı ve Piyasa
İşletmecisi tarafından imzalanması ile tamamlanır. Üretim veya OSB üretim lisansı sahibi
piyasa katılımcılarının gün öncesi piyasasına kayıtlarının gerçekleştirilebilmesi için üretim
birimlerine ait uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi kayıtlarının da tamamlanmış olması
gerekir.
(3) Gün içi piyasasına katılacak piyasa katılımcıları, gün içi piyasası katılım anlaşmasını
imzalar. Tedarik lisansı sahibi piyasa katılımcılarının gün içi piyasasına kayıt işlemleri gün içi
piyasası katılım anlaşmasının ilgili piyasa katılımcısı ve Piyasa İşletmecisi tarafından
imzalanması ile tamamlanır. Üretim veya OSB üretim lisansı sahibi piyasa katılımcılarının
gün içi piyasasına kayıtlarının gerçekleştirilebilmesi için üretim birimlerine ait uzlaştırmaya
esas veriş-çekiş birimi kayıtlarının da tamamlanmış olması gerekir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kayıt Bilgilerinin Güncellenmesi
Kayıt bilgilerinin güncellenmesi
MADDE 32 – (1) Piyasa katılımcısına ait kayıt bilgileri;
a) Piyasa katılımcısına ait bilgilerin değişmesi,
b) Mevcut dengeleme birimlerine ait bilgilerin değişmesi veya silinmesi,
c) Mevcut uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimlerine ait bilgilerin değişmesi veya
silinmesi,
ç) Mevcut ölçüm sistemlerine ilişkin bilgilerin değişmesi veya silinmesi,
d) Yeni bir dengeleme biriminin kaydedilmesi,
e) Yeni bir uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin kaydedilmesi,
f) Yeni bir ölçüm sisteminin kaydedilmesi
hallerinde güncellenir.
(2) Piyasa katılımcıları, portföylerinde yer alan serbest tüketicilere ilişkin uzlaştırmaya
esas veriş-çekiş birimlerini portföylerinden çıkarma veya portföylerine ekleme ile ilgili
taleplerini 29 uncu maddede belirtilen süreç kapsamında gerçekleştirir.
(3) Bir güncelleme işleminin birden fazla piyasa katılımcısının kaydını etkilemesi
durumunda, etkilenen piyasa katılımcılarının kayıt güncellemeleri eş zamanlı olarak yapılır.
(4) Bir piyasa katılımcısının halihazırda sistemde kayıtlı bir uzlaştırmaya esas verişçekiş birimini portföyüne eklemek istemesi veya sistemde kayıtlı bir uzlaştırmaya esas verişçekiş biriminin kayıt bilgilerinde değişiklik olması durumunda 27 nci ve 29 uncu maddelerde
tarif edilen süreçler uygulanır. Ancak 27 nci maddenin birinci fıkrasında belirtilen belgelerden
sadece değişiklik olanlar Piyasa İşletmecisine yeniden sunulur.
(5) 17 nci maddenin ikinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamında oluşturulan
kategoriler arasında yapılacak uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi değişiklikleri, görevli
tedarik şirketleri tarafından her ayın yirminci günü saat 00:00’a kadar Piyasa İşletmecisine
bildirir.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Gün Öncesi ve Gün İçi Piyasalarına İlişkin Hükümler
19
BİRİNCİ BÖLÜM
Gün Öncesi Piyasası
Gün öncesi piyasasının işleyişine ilişkin genel esaslar
MADDE 33 – (1) Gün öncesi piyasasına ilişkin işlemler aşağıdaki genel esaslar
çerçevesinde yürütülür:
a) Gün öncesi piyasası işlemleri günlük olarak, saatlik bazda gerçekleştirilir. Her bir
gün, 00:00’da başlayıp ertesi gün 00:00’da sona erer,
b) Gün öncesi piyasasında dikkate alınan teklifler piyasa katılımcısı için ilgili zaman
dilimi boyunca sabit seviyeli fiziksel elektrik arzı veya talebi yükümlülüğü doğurur,
c) Gün öncesi piyasasında dikkate alınan her bir teklifte Piyasa İşletmecisi ilgili piyasa
katılımcısına taraftır,
ç) Gün öncesi piyasasına sunulan her bir teklif, belli bir teklif bölgesi, belli bir gün ve o
gün içindeki belli bir zaman dilimi için geçerlidir.
Gün öncesi piyasası süreci
MADDE 34 – (1) Gün öncesi piyasası günlük olarak işletilir ve günlük süreç aşağıda
belirtilen adımlardan meydana gelir:
a) Birden fazla teklif bölgesinin bulunması durumunda, Piyasa İşletmecisi, saat 09:30’a
kadar, Sistem İşletmecisinin ertesi gün için belirlediği gün öncesi piyasasında kullanılabilecek
saatlik iletim kapasitelerini piyasa katılımcılarına bildirir.
b) Saat 11:30’a kadar, gün öncesi piyasası katılımcıları gün öncesi piyasası tekliflerini
PYS aracılığıyla Piyasa İşletmecisine bildirir. Piyasa İşletmecisi, 12:00’a kadar, bildirilen her
bir teklifi 41 inci madde hükümleri doğrultusunda PTF’lerin hesabında dikkate alıp
almayacağını değerlendirir.
c) Saat 12:00-13:00 arasında;
1) Piyasa İşletmecisi, her bir teklif bölgesi için bir sonraki günün her bir saatine ait
PTF’leri hesaplar,
2) Piyasa İşletmecisi, ticari işlem onaylarını gün öncesi piyasası katılımcılarına bildirir.
ç) Saat 13:00-13:30 arasında, gün öncesi piyasası katılımcıları ticari işlem onaylarına
ilişkin Piyasa İşletmecisine itirazda bulunabilir.
d) Saat 13:30-14:00 arasında, Piyasa İşletmecisi itirazları değerlendirerek ilgili piyasa
katılımcılarına itirazlarının sonuçlarını bildirir.
Teklif bölgelerinin belirlenmesi ve duyurulması
MADDE 35 – (1) Sistem İşletmecisi, düzenli olarak, iletim sistemindeki uzun vadeli,
büyük çaplı ve süreklilik arz eden kısıtları belirlemek üzere gerekli çalışmaları yapar. Bu
çalışmalar çerçevesinde, Sistem İşletmecisi, ulusal elektrik sistemini teklif bölgesi olarak
adlandırılan alanlara ayırır.
(2) Sistem İşletmecisi, teklif bölgelerinin sınırlarındaki değişiklikleri, teklif bölgelerinin
belirlenmesine ilişkin usul ve esaslarda belirtilen süre içerisinde Piyasa İşletmecisine bildirir.
Bu değişiklikler, Piyasa İşletmecisi tarafından piyasa katılımcılarına duyurulur.
Ticaret kapasitelerinin belirlenmesi ve duyurulması
MADDE 36 – (1) Sistem İşletmecisi, her gün saat 09:00’a kadar bir gün sonra gün
öncesi piyasası için kullanılabilecek teklif bölgeleri arası saatlik iletim kapasitelerini belirler
ve Piyasa İşletmecisine bildirir. Piyasa İşletmecisi, bu kapasiteleri piyasa katılımcılarına
duyurur.
Gün öncesi piyasası teklifleri
20
MADDE 37 – (1) Gün öncesi piyasasına saatlik, blok veya esnek teklifler sunulabilir.
Gün öncesi piyasasında dikkate alınan tüm teklifler, ilgili piyasa katılımcısı için ayrı ayrı
yükümlülük doğurur.
(2) Gün öncesi piyasası teklifleri farklı saatler için değişiklik gösterebilen miktar ve
fiyat bilgilerinden meydana gelir. Tekliflerde fiyatlar için virgülden sonra iki haneli TL/MWh,
miktarlar için lot kullanılır.
(3) Gün öncesi piyasasına sunulan teklifler en az aşağıdaki bilgileri içerir:
a) Piyasa katılımcısının adı ve gün öncesi piyasasına katılım kodu,
b) Teklifin geçerli olduğu gün,
c) Esnek teklifler dışında, teklifin geçerli olduğu zaman dilimi,
ç) Teklifin geçerli olduğu teklif bölgesi,
d) Teklif tipi,
e) Fiyat ve miktar bilgisi.
(4) Gün öncesi piyasasına sunulan tekliflerin yapısı ve hangi bilgileri içermesi gerektiği
Piyasa İşletmecisi tarafından belirlenerek PYS aracılığıyla piyasa katılımcılarına duyurulur.
(5) Gün öncesi piyasası teklifleri, sadece, ilgili piyasa katılımcısının üretim veya
tüketim yaptığı veya uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirimlerinin bulunduğu teklif bölgeleri
için verilebilir.
(6) Gün öncesi piyasası teklifleri için fiyat alt limiti 0 TL/MWh, fiyat üst limiti ise 2000
TL/MWh’tir. Tüm saatlik teklifler, fiyat alt ve üst limitlerini içerecek şekilde sunulur. Piyasa
İşletmecisi, gerek görürse fiyat alt ve üst limitlerini günceller ve PYS aracılığıyla piyasa
katılımcılarına duyurur.
(7) Aynı teklif fiyatına sahip tekliflerden PYS’ye önce kaydedilen önceliklidir.
Saatlik tekliflerin yapısı ve içeriği
MADDE 38 – (1) Gün öncesi piyasası katılımcıları, bir sonraki günün her saati için,
saatlik tekliflerini, PYS aracılığıyla Piyasa İşletmecisine bildirir.
(2) Gün öncesi piyasasına sunulan her bir saatlik teklif, alış ve satış yönünde ayrı ayrı
olmak üzere en fazla 32’şer fiyat-miktar ikilisinden meydana gelir.
(3) Bir saatlik teklifte yer alan bir fiyat için ya alış yönünde ya da satış yönünde miktar
girilebilir.
(4) Bir saatlik teklifte; alış yönündeki her bir fiyat-miktar ikilisi, piyasa katılımcısının
ilgili miktardaki elektrik enerjisini satın almak için teklif ettiği fiyatı, satış yönündeki her bir
fiyat-miktar ikilisi ise piyasa katılımcısının ilgili miktardaki elektrik enerjisini satmak için
teklif ettiği fiyatı belirtir.
(5) Bir saatlik teklifte, fiyat alt limitinden fiyat üst limitine kadar alış miktarları
artmayacak ve satış miktarları azalmayacak şekilde belirlenir.
(6) Bir saatlik teklifteki fiyat-miktar ikilileri arasında kalan kısım lineer interpolasyonla
doldurulur.
Blok tekliflerin yapısı ve içeriği
MADDE 39 – (1) Gün öncesi piyasası katılımcıları, bir sonraki gün için, en az dört
ardışık saati kapsayan blok tekliflerini, PYS aracılığıyla Piyasa İşletmecisine bildirir.
(2) Blok alış teklifindeki fiyat, piyasa katılımcısının teklifte belirttiği miktardaki elektrik
enerjisini satın almak için teklif ettiği maksimum fiyattır.
(3) Blok satış teklifindeki fiyat, piyasa katılımcısının teklifte belirttiği miktardaki
elektrik enerjisini satmak için teklif ettiği minimum fiyattır.
(4) Gün öncesi piyasası katılımcıları, bir günün aynı veya farklı saatlerini kapsayan en
fazla 50 adet blok teklif verebilir.
21
(5) Bir blok teklif kapsadığı zaman dilimi için ya tamamen kabul edilir ya da hiç kabul
edilmez.
(6) Bir piyasa katılımcısı, aynı teklif bölgesi için en fazla üç blok teklifi arasında ilişki
kurabilir. Birbiriyle ilişkilendirilen üç blok tekliften ilki tek başına kabul edilebilirken ikincisi
ilki kabul edilirse, üçüncüsü ise ikincisi kabul edilirse kabul edilebilir. Aralarında ilişki
kurulan blok tekliflerin ya hepsi satış yönünde ya da hepsi alış yönünde olmalıdır.
Esnek tekliflerin yapısı ve içeriği
MADDE 40 – (1) Esnek teklifler, belirli bir saat ile ilişkili olmayan satış teklifleridir.
Gün öncesi piyasası katılımcıları, bir sonraki gün için esnek tekliflerini PYS aracılığıyla
Piyasa İşletmecisine bildirir.
(2) Gün öncesi piyasası katılımcıları bir gün için en fazla 10 adet esnek teklif verebilir.
Gün öncesi piyasası tekliflerinin bildirilmesi ve dikkate alınması
MADDE 41 – (1) Gün öncesi piyasası katılımcıları, herhangi bir güne ilişkin
tekliflerini, ilgili günün beş gün öncesinden başlayarak, bir önceki gün saat 11:30’a kadar
PYS aracılığıyla Piyasa İşletmecisine bildirir.
(2) Gün öncesi piyasası tekliflerinin bildirimi, tekliflerin PYS’ye kaydının
tamamlanması ile gerçekleştirilir. Teklifin PYS’ye kaydının tamamlanması asgari olarak
teklife bir kayıt numarası verilmesi ve teklifin PYS’ye giriliş zamanının saat, dakika, saniye
olarak kaydedilmesi suretiyle gerçekleştirilir. Gün öncesi piyasası katılımcıları, PYS’ye kaydı
tamamlanan tekliflerini görebilirler.
(3) Gün öncesi piyasası teklifleri, ilgili piyasa katılımcısı tarafından, teklif bildirim
süresi dahilinde güncellenebilir. Bir gün öncesi piyasası teklifinde yapılan her bir
güncellemeye ilişkin kayıtlar PYS’de saklanır.
(4) Teklif bildiriminin yapılabileceği son gün saat 11.00 itibarıyla yeterli teminatı
bulunmayan gün öncesi piyasası katılımcılarına ait teklifler dikkate alınmaz.
(5) Piyasa İşletmecisi, bildirilen her bir gün öncesi piyasası teklifinin son güncellenmiş
halini, teklifte hata bulunup bulunmadığını tespit etmek amacıyla kontrol eder. Piyasa
İşletmecisi, bildirilen her bir teklifin dikkate alınıp alınmayacağına ilişkin değerlendirmeyi
teklif bildiriminin yapılabileceği son gün saat 12:00’a kadar tamamlar ve dikkate almadığı
tekliflerin gerekçesini belirtir.
(6) Yaz saati uygulamasının başlangıç ve bitiş günlerinde, gün öncesi piyasası teklifleri
23 ve 25 saat için sunulur.
Gün öncesi piyasasında fiyat belirleme süreci
MADDE 42 – (1) Gün öncesi piyasasında PTF’lerin belirlenmesi süreci, her gün saat
12:00-13:00 arasında, ilgili günün her bir saati için yürütülür ve aşağıdaki adımlardan
meydana gelir:
a) Tüm teklif bölgeleri için sunulan gün öncesi piyasası teklifleri dikkate alınarak
bölgeler arasındaki iletim kısıtları dikkate alınmaksızın, ilgili günün her bir saati için tek bir
KPTF hesaplanır.
b) Her bir teklif bölgesi için KPTF seviyesinde gerçekleşen alış satış miktarları ve
birbiri arasında iletim kısıtı olan hatlarla bağlı teklif bölgeleri için bölgeler arası öngörülen
enerji akış miktarları tespit edilir. Bölgeler arası öngörülen akış miktarlarının, gün öncesi
piyasası için tahsis edilen iletim kapasitelerinden daha az veya bunlara eşit olduğu durumda
tüm teklif bölgeleri için KPTF, PTF olarak belirlenir. Bölgeler arası öngörülen akış
miktarlarından en az birinin, gün öncesi piyasası için tahsis edilen iletim kapasitesini aştığının
tespit edilmesi durumunda, bölgeler arası iletim kısıtlarını giderecek şekilde her bir teklif
bölgesi ve her bir saat için ayrı PTF’ler belirlenir.
22
c) Her bir piyasa katılımcısına, belirlenen PTF seviyesinde gerçekleştirdiği alış veya
satış miktarı ticari işlem onayıyla bildirilir.
Gün öncesi piyasasında KPTF’nin belirlenmesi
MADDE 43 – (1) Tüm teklif bölgeleri için KPTF’nin hesaplanması, aşağıda belirtildiği
şekilde gerçekleştirilir:
a) Gün öncesi piyasasında ilgili saat için dikkate alınan saatlik satış teklifleri, en düşük
fiyata sahip fiyat-miktar ikilisinden başlayıp en yüksek fiyata sahip fiyat-miktar ikilisine
kadar artan fiyata göre sıralanarak tek bir teklif olacak şekilde birleştirilir. Her bir fiyat-miktar
ikilisi, artan fiyat doğrultusunda, takip eden fiyat-miktar ikilisi ile lineer birleştirilerek arz
eğrisi oluşturulur. Dikkate alınan saatlik satış tekliflerindeki miktarlar toplamının sıfır olması
durumunda, arz eğrisi, fiyat alt ve üst limitleri dahilinde miktarın sıfır olduğu bir doğrudan
meydana gelir.
b) Gün öncesi piyasasında ilgili saat için dikkate alınan saatlik alış teklifleri, en yüksek
fiyata sahip fiyat-miktar ikilisinden başlayıp en düşük fiyata sahip fiyat-miktar ikilisine kadar
azalan fiyata göre sıralanarak tek bir teklif olacak şekilde birleştirilir. Her bir fiyat-miktar
ikilisi, azalan fiyat doğrultusunda, takip eden fiyat-miktar ikilisi ile lineer birleştirilerek talep
eğrisi oluşturulur. Dikkate alınan saatlik alış tekliflerindeki miktarlar toplamının sıfır olması
durumunda, talep eğrisi, fiyat alt ve üst limitleri dahilinde miktarın sıfır olduğu bir doğrudan
meydana gelir.
c) Her bir saat için (a) ve (b) bentlerinde belirtildiği şekilde oluşturulan arz ve talep
eğrileri kesiştirilerek kesişme noktasının fiyatı tespit edilir. Arz ve talep eğrilerinin, tek bir
miktar seviyesinde bir fiyat aralığı oluşturan bir doğru parçası üzerinde kesişmesi durumunda,
fiyat aralığının sınırlarını oluşturan alt ve üst fiyatların aritmetik ortalaması alınarak kesişme
noktasına karşılık gelen fiyat belirlenir.
ç) Blok ve esnek teklifler 45 inci maddede belirtildiği şekilde değerlendirilerek ilgili
günün her bir saati için KPTF’ler belirlenir.
Gün öncesi piyasasında kısıt giderme süreci ve PTF’lerin belirlenmesi
MADDE 44 – (1) 43 üncü maddede belirlenen yöntem çerçevesinde KPTF’lerin
belirlenmesinin ardından PYS tarafından her bir teklif bölgesi için KPTF seviyesindeki alış ve
satış miktarları hesaplanır. Alış ve satış miktarları, PYS tarafından, ilgili teklif bölgesi için
verilen saatlik tekliflerde KPTF seviyesindeki miktarlar ve kabul edilen blok ve esnek teklif
miktarları dikkate alınarak hesaplanır.
(2) İlgili teklif bölgesi için KPTF seviyesindeki alış ve satış miktarları arasındaki fark,
gün öncesi piyasası işlemleri için ayrılmış iletim kapasitesinden daha az veya buna eşitse ilgili
teklif bölgesi için PTF, KPTF’ye eşit olarak belirlenir.
(3) En az bir teklif bölgesi için, KPTF seviyesindeki alış ve satış miktarları arasındaki
farkın, gün öncesi piyasası için tahsis edilen iletim kapasitesinden büyük olması durumunda,
kısıtın her iki tarafındaki teklif bölgelerinden enerji fazlası olan bölgenin fiyatı KPTF’den
başlayarak azaltılıp, enerji eksiği olan bölgenin fiyatı KPTF’den başlayarak artırılarak,
bölgeler arasındaki akış gün öncesi piyasası işlemleri için ayrılmış olan iletim kapasitesini
aşmayacak seviyeye indirilir. Belirlenen yeni fiyat seviyesindeki alış ve satış miktarları
arasındaki farkın gün öncesi piyasası için tahsis edilen iletim kapasitesini aşmaması şartı
bütün teklif bölgeleri için sağlanana kadar aynı işlemler tekrarlanır. Bu işlem, daha düşük
fiyata sahip bölgelerdeki enerjinin daha yüksek fiyata sahip bölgelere akışını azami ölçüde
sağlayacak ve hiçbir bölgeler arası iletim kapasitesi aşılmayacak şekilde en düşük fiyatları
elde etmek üzere yürütülür. Bu şekilde tüm teklif bölgeleri için hesaplanan yeni fiyatlar, ilgili
bölgeler için PTF olarak belirlenir.
23
(4) Arz ve talep eğrilerinin kesişmemesi durumunda, Piyasa İşletmecisi, kesişim elde
edilene kadar alış veya satış teklif miktarlarını tüm piyasa katılımcılarını eşit oranda
etkileyecek şekilde azaltır. Bu durumda, azaltılan talep veya arz miktarı Piyasa İşletmecisi
tarafından Sistem İşletmecisine bildirilir. Bildirilen miktara ilişkin ertesi gün uygulanacak
talep veya arz azaltım programı Sistem İşletmecisi tarafından belirlenir ve uygulanır.
Blok ve esnek tekliflerin değerlendirilmesi
MADDE 45 – (1) Blok teklifler, toplam piyasa takas maliyetini düşürmeleri durumunda
kabul edilirken esnek teklifler, yalnızca saatlik ve blok tekliflerle belirlenen fiyatlardan en
yükseğinin olduğu saat için kabul edilebilir.
(2) Saatlik teklifler, blok ve esnek tekliflere göre, blok teklifler de esnek tekliflere göre
önceliklidir.
Ticari işlem onayı
MADDE 46 – (1) Piyasa İşletmecisi, her bir teklif bölgesi için PTF’lerin
hesaplanmasını takiben, ticari işlem onaylarını piyasa katılımcılarına saat 13:00 itibarıyla
bildirir.
(2) Ticari işlem onayı en az şu bilgileri içerir:
a) Piyasa katılımcısının adı ve gün öncesi piyasasına katılım kodu,
b) Teklif geçerlik tarihi,
c) Teklifin geçerli olduğu zaman dilimi,
ç) Teklifin geçerli olduğu teklif bölgesi,
d) Piyasa katılımcısı tarafından alınıp satılan miktarlar,
e) PTF’ler.
(3) Gün öncesi piyasası katılımcılarına, bu bildirimlerde hata bulunması durumunda
itiraz edebilmeleri için saat 13:00’dan 13:30’a kadar süre tanınır. İtirazlar sadece hatanın
Piyasa İşletmecisinden kaynaklanması durumunda kabul edilir. İtirazın haklı olması
durumunda, Piyasa İşletmecisi alış satış miktarlarını düzelterek düzeltilmiş ticari işlem
onayını saat 14:00 itibarıyla ilgili piyasa katılımcısına gönderir. 48 inci maddede belirlenen
PYS arıza prosedürleri uyarınca ticari işlem onayının iletilmesinin gecikmesi durumunda,
piyasa katılımcılarına, ticari işlem onayının Piyasa İşletmecisi tarafından gönderildiği
zamandan başlamak üzere, 30 dakikalık itiraz süresi tanınır. Piyasa İşletmecisi, bu sürede
yapılan bir itirazın haklı olması durumunda, düzeltilmiş ticari işlem onayını 30 dakika
içerisinde ilgili katılımcıya bildirir.
(4) Yapılan itiraz, Piyasa İşletmecisi tarafından haklı bulunmadığı sürece, ilgili piyasa
katılımcısının yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Kendisine tanınan süre içinde itirazda
bulunmayan piyasa katılımcısı, ticari işlem onayını tüm içeriğiyle birlikte kabul etmiş sayılır.
Yapılan ticari işlem onayları, itiraz süresinin tamamlanmasından sonra içerdikleri miktarlar
çerçevesinde sözleşme niteliği kazanır.
(5) Ticari işlem onaylarının gecikmesi durumunda, Piyasa İşletmecisi, gerekli görürse,
piyasa katılımcılarına duyurmak şartıyla, ticari işlem onayları ve itirazlar için yeni süreçler
tanımlayabilir.
Gün öncesi piyasası sonuçlarının Sistem İşletmecisine bildirilmesi
MADDE 47 – (1) Ticari işlem onaylarından sonra, Piyasa İşletmecisi, teklif bölgeleri
arası iletim kapasiteleri kullanım durumunu ve PTF’leri Sistem İşletmecisine sunar.
PYS arıza prosedürleri
MADDE 48 – (1) Piyasa İşletmecisinin piyasa faaliyetlerinin yürütülmesinde kullandığı
bilgisayar, yazılım veya diğer teknolojik altyapılarda işlemlerin sağlıklı bir şekilde
24
sürdürülmesini engelleyecek nitelikte problemler oluşması veya Piyasa İşletmecisinin
kullandığı iletişim hatlarının kesilmesi durumunda PYS arıza prosedürleri uygulanır. Bu
durumda, Piyasa İşletmecisinin bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda tamamlaması
gereken süreçleri belirlenmiş olan sürede tamamlayamayacağının ortaya çıkması durumunda
Piyasa İşletmecisi, süreçlerin tamamlanabilmesi için yeni süreler belirler. Piyasa
İşletmecisinin ilgili günün başlamasından önce gün öncesi piyasası işlemlerini
tamamlayamaması durumunda, piyasa katılımcılarının bu durumun başlamasından bir önceki
gün veya Piyasa İşletmecisi tarafından duyurulacak benzer bir güne ait ticari işlem
onaylarında yer alan değerler, arıza durumu devam ettiği sürece, saatlik olarak kullanılır. PYS
arıza prosedürlerinin sona erme zamanı Piyasa İşletmecisi tarafından gün öncesi piyasası
katılımcılarına duyurulur.
(2) Piyasa İşletmecisi ve her bir gün öncesi piyasası katılımcısı, PYS arıza
prosedürlerinin geçerli olduğu durumlarda derhal ulaşılabilecek en az bir kişi belirler ve bu
kişinin iletişim bilgilerini birbirine sağlar.
(3) Piyasa İşletmecisi PYS’nin arızalanmaması için gerekli önlemleri alır. PYS arıza
prosedürlerinin yürütülmesi sonucunda ortaya çıkan ilave maliyetlerden ve zararlardan Piyasa
İşletmecisi sorumlu tutulamaz.
Gün öncesi piyasası kapsamındaki bildirimler
MADDE 49 – (1) Gün öncesi piyasası kapsamında,
a) Sistem İşletmecisi tarafından belirlenen teklif bölgelerinin Piyasa İşletmecisine ve
ilgili piyasa katılımcılarına bildirilmesi,
b) Sistem İşletmecisi tarafından belirlenen, gün öncesi piyasası için kullanılabilecek
iletim kapasitelerinin Piyasa İşletmecisine ve ilgili piyasa katılımcılarına bildirilmesi,
c) Gün öncesi piyasası katılımcıları tarafından gün öncesi piyasası tekliflerinin Piyasa
İşletmecisine bildirilmesi,
ç) Gün öncesi piyasası katılımcıları tarafından bildirilen gün öncesi piyasası tekliflerinin
teminat yetersizliği nedeniyle dikkate alınmamasına ilişkin bilginin ilgili piyasa
katılımcılarına bildirilmesi,
d) Teklif bölgeleri için belirlenmiş PTF’lerin piyasa katılımcılarına duyurulması,
e) Piyasa İşletmecisi tarafından ticari işlem onaylarının ilgili piyasa katılımcılarına
bildirilmesi,
f) Ticari işlem onaylarına gün öncesi piyasası katılımcıları tarafından yapılan itirazların
Piyasa İşletmecisine ve sonuçlarının Piyasa İşletmecisi tarafından ilgili piyasa katılımcılarına
bildirilmesi,
g) Gün öncesi piyasası sonuçlarına ilişkin Piyasa İşletmecisi tarafından Sistem
İşletmecisine yapılan bildirimler,
ğ) Yukarıda belirtilenler dahil ilgili piyasa katılımcıları tarafından Piyasa ve/veya
Sistem İşletmecisine yapılacak olan tüm bildirimler
PYS aracılığıyla gerçekleştirilir.
(2) Piyasa katılımcıları PYS’ye erişebilmek için gerekli önlemleri alır.
İKİNCİ BÖLÜM
Gün İçi Piyasası
Gün içi piyasasının işleyişine ilişkin genel esaslar
MADDE 50 – (1) Gün içi piyasasına ilişkin işlemler aşağıdaki genel esaslar
çerçevesinde yürütülür:
25
a) Gün içi piyasası işlemleri günlük olarak, saatlik bazda gerçekleştirilir. Her bir gün,
00:00’da başlayıp ertesi gün 00:00’da sona erer,
b) Gün içi piyasasında eşleşen teklifler piyasa katılımcısı için ilgili zaman dilimi
boyunca sabit seviyeli fiziksel elektrik arzı veya talebi yükümlülüğü doğurur,
c) Gün içi piyasasında dikkate alınan her bir teklifte Piyasa İşletmecisi ilgili piyasa
katılımcısına taraftır,
ç) Gün içi piyasasına kontrat bazlı sunulan her bir teklif, belli bir teklif bölgesi, belli bir
gün ve o gün içindeki belli bir zaman dilimi için geçerlidir,
d) Gün içi piyasasındaki işlemler gün içi piyasası kapı kapanış zamanına kadar herhangi
bir anda gerçekleşebilir,
e) Gün içi piyasasında eşleşmeler, tekliflerin teklif defterinde yer aldıktan hemen sonra
eşleşebileceği ve ticari işlemin gerçekleşebileceği sürekli ticaret yöntemi ile gerçekleşir.
f) Piyasa İşletmecisi, gerekli görürse, en az bir ay öncesinden piyasa katılımcılarına
bildirmek koşuluyla gün içi piyasası kapı kapanış zamanını değiştirebilir.
Gün içi piyasası süreci
MADDE 51 – (1) Gün içi piyasası sürekli olarak işletilir ve süreç aşağıda belirtilen
adımlardan meydana gelir:
a) Birden fazla teklif bölgesinin bulunması durumunda, gün öncesi piyasasında
kullanılmamış ve gün içi piyasasında kullanılabilecek teklif bölgeleri arası iletim kapasitesi
sistemde değerlendirilir.
b) Gün içi piyasası katılımcıları, bir sonraki gün için gün içi piyasası tekliflerini her gün
saat 18:00’dan başlayarak gün içi piyasası kapı kapanış zamanına kadar PYS aracılığıyla
Piyasa İşletmecisine bildirir.
c) 55 inci madde hükümleri doğrultusunda, teminatlarının yetersiz olması durumunda,
ilgili katılımcının henüz eşleştirilmemiş olan teklifleri iptal edilir ve durum ilgili piyasa
katılımcısına PYS üzerinden bildirilir.
ç) Gün içi piyasası teklifleri, eşleşmediği sürece ilgili piyasa katılımcısı tarafından ilgili
kontratın geçerlik süresi dolana kadar güncellenebilir, iptal edilebilir veya askıya alınabilir.
PYS, zaman bilgisini dikkate alarak teklife ilişkin yapılan son güncellemeyi esas alır.
d) İlgili kontrat için sunulan satış teklifleri artan fiyata, alış teklifleri azalan fiyata göre
PYS tarafından sıralanır. Aynı tipte ve aynı fiyata sahip tekliflerin olması durumunda,
teklifler önce sunulma durumuna göre sıralanır.
e) Piyasa katılımcıları; teklif defterinde, alış veya satış yönünde, bir kontrata ilişkin en
iyi fiyatlı tekliflerin toplam miktarını görebilir. Ayrıca aynı ekranda diğer tüm teklifler
katılımcılar tarafından görülebilir.
f) Gün içi piyasası katılımcıları, tekliflerin eşleşmesini takiben kendilerine bildirilen
ticari işlem onaylarını kontrol ederek 57 nci madde uyarınca itirazlarını Piyasa İşletmecisine
bildirir.
Gün içi piyasası teklifleri
MADDE 52 – (1) Gün içi piyasasına saatlik veya blok kontratlar için teklif sunulabilir.
Saatlik kontratlar için sunulan teklifler bölünebilir, blok kontratlar için sunulan teklifler ise
bölünemez.
(2) Piyasa İşletmecisi, gün içi piyasası için yeni teklif tipleri tanımlayabilir.
(3) Gün içi piyasası teklifleri farklı kontratlar için değişiklik gösterebilen miktar ve fiyat
bilgilerinden meydana gelir. Tekliflerde fiyatlar için virgülden sonra iki haneli TL/MWh,
miktarlar için adet kullanılır. Daha iyi fiyat, satış tekliflerinde daha düşük fiyatı, alış
tekliflerinde ise daha yüksek fiyatı ifade eder.
(4) Kontratlara verilen teklifler en az aşağıdaki bilgileri içerir:
26
a) Piyasa katılımcısının adı ve gün içi piyasasına katılım kodu,
b) Teklifin geçerli olduğu gün,
c) Teklifin geçerli olduğu zaman dilimini tanımlayan kontrat,
ç) Teklifin geçerli olduğu teklif bölgesi,
d) Teklif tipi,
e) Teklifin yönü (alış veya satış),
f) Fiyat ve miktar bilgisi,
g) Teklifin geçerlik süresi.
(5) Bir kontrata verilen teklifte, teklifin geçerli olacağı süre, piyasa katılımcısı
tarafından PYS aracılığıyla belirlenebilir. Katılımcılar, teklife ilişkin olarak bitiş zamanı
belirleyebilir, tamamını eşle veya yok et seçeneğini veya olanı eşle ve yok et seçeneğini
kullanabilir. Tamamını eşle veya yok et seçeneğinin kullanılması durumunda teklif, teklif
defterinde yer almadan, sunulduğu anda tamamen eşleşir veya yok edilir. Olanı eşle ve yok et
seçeneğinin kullanılması durumunda teklif, teklif defterinde yer almadan, sunulduğu anda
uygun olan mevcut tekliflerle eşleşir ve yok edilir. Katılımcıların, teklife ilişkin olarak bitiş
zamanı alternatifini, tamamını eşle veya yok et seçeneğini veya olanı eşle ve yok et seçeneğini
kullanmaması durumunda, teklifler ilgili kontratın geçerliği sona erene kadar geçerli olur.
(6) Gün içi piyasasına sunulan tekliflerin yapısı ve hangi bilgileri içermesi gerektiği
Piyasa İşletmecisi tarafından belirlenerek PYS aracılığıyla piyasa katılımcılarına duyurulur.
(7) Gün içi piyasası teklifleri için fiyat alt limiti 0 TL/MWh, fiyat üst limiti ise 2000
TL/MWh’tir. Piyasa İşletmecisi, gerek görürse fiyat alt ve üst limitlerini günceller ve PYS
aracılığıyla piyasa katılımcılarına duyurur.
Saatlik tekliflerin yapısı ve içeriği
MADDE 53 – (1) Gün içi piyasası katılımcıları, geçerli olan saatlik kontratlar için
tekliflerini, PYS aracılığıyla Piyasa İşletmecisine bildirir.
(2) Saatlik teklifler tamamen veya kısmen eşleşebilir.
(3) Saatlik alış teklifindeki fiyat, piyasa katılımcısının teklifte belirttiği miktarı
aşmayacak miktardaki elektrik enerjisini satın almak için teklif ettiği maksimum fiyattır.
(4) Saatlik satış teklifindeki fiyat, piyasa katılımcısının teklifte belirttiği miktarı
aşmayacak miktardaki elektrik enerjisini satmak için teklif ettiği minimum fiyattır.
Blok tekliflerinin yapısı ve içeriği
MADDE 54 – (1) Gün içi piyasası katılımcıları, bir saati veya birden fazla ardışık saati
kapsayan geçerli blok kontratlar için tekliflerini, PYS aracılığıyla Piyasa İşletmecisine
bildirir.
(2) Blok alış teklifindeki fiyat, piyasa katılımcısının teklifte belirttiği miktardaki elektrik
enerjisini satın almak için teklif ettiği maksimum fiyattır.
(3) Blok satış teklifindeki fiyat, piyasa katılımcısının teklifte belirttiği miktardaki
elektrik enerjisini satmak için teklif ettiği minimum fiyattır.
(4) Gün içi piyasası katılımcıları, bir günün aynı veya farklı zaman dilimlerini kapsayan
birden fazla blok kontrat için teklif verebilir. Gün içi piyasası katılımcıları, PYS aracılığıyla
en az bir saatlik zaman dilimini kapsayacak şekilde kendi blok kontratlarını tanımlayabilir.
(5) Bir blok kontrata sunulan teklif kapsadığı zaman dilimi için ya tamamen eşleşir ya
da hiç eşleşmez.
Gün içi piyasası tekliflerinin bildirilmesi
MADDE 55 – (1) Gün içi piyasası katılımcıları, herhangi bir güne ilişkin tekliflerini, bir
önceki gün saat 18:00’da başlayarak ilgili kontratın geçerlik süresi sona erene kadar PYS
aracılığıyla Piyasa İşletmecisine bildirir.
27
(2) Gün içi piyasası tekliflerinin bildirimi, tekliflerin PYS’ye kaydının tamamlanması
ile gerçekleştirilir. Tekliflerin PYS’ye kaydının tamamlanması asgari olarak teklife bir kayıt
numarası verilmesi ve teklifin PYS’ye giriliş zamanının saat, dakika, saniye olarak
kaydedilmesi suretiyle gerçekleştirilir. PYS’ye kaydı tamamlanan gün içi piyasası teklifleri,
gün içi piyasası katılımcıları tarafından PYS aracılığıyla görülebilir.
(3) Piyasa katılımcıları, gün içi piyasasına teklif verebilmek için teminat
yükümlülüklerini yerine getirir. Piyasa İşletmecisi tarafından yapılan bir teminat kontrolünde
teminat yükümlülüğünü yerine getirmeyen piyasa katılımcıları, bir sonraki teminat kontrolüne
kadar gün içi piyasasına teklif sunamaz.
(4) PYS’ye kaydı tamamlanan bir gün içi piyasası teklifi; eşleşmediği, yeni bir teklifle
değiştirilmediği, iptal edilmediği veya askıya alınmadığı takdirde ilgili kontratın geçerli
olduğu süre boyunca aktiftir.
Gün içi piyasasında tekliflerin eşleşmesi ve ticari işlem onayı
MADDE 56 – (1) Piyasa katılımcılarının tüm teklif bölgeleri için gün içi piyasasına
sundukları tekliflerin aktif olarak kaydedilmesini takiben ilgili teklif bölgesinde;
a) aynı saatlik kontrat için eşit veya daha iyi fiyata sahip saatlik karşı tekliflerin olması
durumunda:
1) karşı teklif eşit miktarda ise tamamen eşleşme,
2) karşı teklif eşit miktarlı değil ise eşleşme miktarı en düşük miktarlı teklifin miktarına
eşit olacak şekilde kısmen eşleşme,
b) aynı blok kontrat için eşit miktarlı ve eşit veya daha iyi fiyata sahip karşı tekliflerin
olması durumunda tamamen eşleşme
gerçekleştirilir. Gerçekleşen işlemin fiyatı, teklif defterine önce girilen teklifin fiyatıdır.
Kısmen eşleşme olması durumunda, eşleşmemiş kalan miktar teklif geçerli olduğu sürece
teklif defterindeki yerini korur ve sonrasında eşleşme imkanı bulabilir.
(2) Saatlik kontratlar ile blok kontratlar ayrı teklif defterlerinde tutulur ve blok
kontratlara sunulan teklifler, saatlik kontratlara sunulan tekliflerle eşleşmez.
(3) Eşleşen teklifler en iyi fiyatlı teklif sırasından çıkarılır ve Piyasa İşletmecisi, ilgili
piyasa katılımcılarına ticari işlem onaylarını PYS üzerinden bildirir.
(4) Piyasa katılımcıları, ticari işlem onayının gerçekleşmesinden sonra PYS üzerinden
eşleşme işlemlerini görebilir. Ticari işlem onayı en az şu bilgileri içerir:
a) Piyasa katılımcısının adı ve gün içi piyasasına katılım kodu,
b) Teklifin geçerli olduğu gün,
c) Teklifin geçerli olduğu zaman dilimi,
ç) Teklifin geçerli olduğu teklif bölgesi,
d) Piyasa katılımcısı tarafından alınıp satılan miktarlar,
e) Fiyat.
Gün içi piyasasında itiraz süreci
MADDE 57 – (1) Gün içi piyasası katılımcılarına, bu bildirimlerde hata bulunması
durumunda itiraz edebilmeleri için bildirimden sonra 10 dakika süre tanınır. İtirazlar sadece
hatanın Piyasa İşletmecisinden kaynaklanması durumunda kabul edilir. İtirazın haklı olması
durumunda, Piyasa İşletmecisi alış satış miktarlarını düzelterek, düzeltilmiş ticari işlem
onayını itiraz yapıldıktan sonraki 20 dakika içerisinde ilgili piyasa katılımcılarına gönderir.
(2) 58 inci maddede belirlenen PYS arıza prosedürleri uyarınca itiraz imkanı bulamayan
piyasa katılımcılarına, arızanın giderilmesinden sonra başlamak üzere Piyasa İşletmecisi
tarafından 10 dakikalık itiraz süresi tanınır. Piyasa İşletmecisi, bu itirazın haklı olması
durumunda, düzeltilmiş ticari işlem onayını 30 dakika içerisinde ilgili katılımcıya gönderir.
28
(3) Yapılan itiraz, Piyasa İşletmecisi tarafından haklı bulunmadığı sürece, ilgili piyasa
katılımcısının yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Kendisine tanınan süre içinde itirazda
bulunmayan piyasa katılımcısı, ticari işlem onayını tüm içeriğiyle birlikte kabul etmiş sayılır.
Yapılan ticari işlem onayları, itiraz süresinin tamamlanmasından sonra içerdikleri miktarlar
çerçevesinde sözleşme niteliği kazanır.
(4) Bir kontrata ilişkin birden çok sayıda itiraz olması durumunda, Piyasa İşletmecisi
itirazları değerlendirerek gerek görürse ilgili kontratı askıya alır ve piyasa katılımcılarına
gerekli duyuruyu yapar.
(5) Ticari işlem onaylarının gecikmesi durumunda, Piyasa İşletmecisi, gerek görürse,
piyasa katılımcılarına duyurmak şartıyla, ticari işlem onayları ve itirazlar için yeni süreçler
tanımlayabilir.
(6) Piyasa İşletmecisi tarafından haklı bulunmayan itiraz başına 200 TL ücret,
katılımcının gün içi piyasası işletim ücretine ilave edilir. İtirazlar neticesinde toplanan ücret,
gün içi piyasası işletim ücreti değişken payından düşülür.
PYS arıza ve bakım prosedürleri
MADDE 58 – (1) Piyasa İşletmecisinin piyasa faaliyetlerinin yürütülmesinde kullandığı
bilgisayar, yazılım veya diğer teknolojik altyapılarda işlemlerin sağlıklı bir şekilde
sürdürülmesini engelleyecek nitelikte problemler oluşması, PYS’de bakım yapılması veya
Piyasa İşletmecisinin kullandığı iletişim hatlarının kesilmesi durumunda PYS arıza ve bakım
prosedürleri uygulanır.
(2) Piyasa İşletmecisi; PYS’nin arızalanması, PYS’de bakım yapılması veya bu
Yönetmelik hükümleri doğrultusunda tamamlaması gereken süreçleri belirlenmiş olan sürede
tamamlayamayacağının ortaya çıkması durumunda süreçlerin tamamlanabilmesi için yeni
süreler belirler. PYS arıza prosedürlerinin sona erme zamanı Piyasa İşletmecisi tarafından gün
içi piyasası katılımcılarına duyurulur. PYS bakım zamanları başlama ve sona erme zamanı
Piyasa İşletmecisi tarafından gün içi piyasası katılımcılarına duyurulur.
(3) Piyasa İşletmecisi ve her bir gün içi piyasası katılımcısı, PYS arıza veya bakım
prosedürlerinin geçerli olduğu durumlarda derhal ulaşılabilecek en az bir kişi belirler ve bu
kişinin iletişim bilgilerini birbirine sağlar.
(4) Piyasa İşletmecisi PYS’nin arızalanmaması için gerekli önlemleri alır. PYS arıza
prosedürlerinin yürütülmesi sonucunda ortaya çıkan ilave maliyetlerden ve zararlardan Piyasa
İşletmecisi sorumlu tutulamaz.
Gün içi piyasası kapsamındaki bildirimler
MADDE 59 – (1) Gün içi piyasası kapsamında;
a) Gün içi piyasası katılımcıları tarafından tekliflerin Piyasa İşletmecisine bildirilmesi,
b) Piyasa İşletmecisi tarafından ticari işlem onaylarının ilgili piyasa katılımcılarına
bildirilmesi,
c) Ticari işlem onaylarına gün içi piyasası katılımcıları tarafından yapılan itirazların
Piyasa İşletmecisine ve sonuçlarının Piyasa İşletmecisi tarafından ilgili piyasa katılımcılarına
bildirilmesi,
ç) Gün içi piyasası sonuçlarına ilişkin Piyasa İşletmecisi tarafından Sistem İşletmecisine
yapılan bildirimler,
d) Gün içi piyasası sonuçlarına ilişkin olarak piyasa katılımcıları tarafından Sistem
İşletmecisine yapılan bildirimler,
e) Yukarıda belirtilenler dahil ilgili piyasa katılımcıları tarafından Piyasa ve/veya
Sistem İşletmecisine yapılacak olan tüm bildirimler
PYS aracılığıyla gerçekleştirilir.
(2) Piyasa katılımcıları PYS’ye erişebilmek için gerekli önlemleri alır.
29
BEŞİNCİ KISIM
Dengeleme Güç Piyasasına İlişkin Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Dengeleme Güç Piyasası
Dengeleme güç piyasasının işleyişine ilişkin genel esaslar
MADDE 60 – (1) Dengeleme güç piyasasına ilişkin işlemler aşağıdaki genel esaslar
çerçevesinde yürütülür:
a) Dengeleme güç piyasası işlemleri günlük olarak, saatlik bazda gerçekleştirilir. Her bir
gün, 00:00’da başlayıp ertesi gün 00:00’da sona erer,
b) Dengeleme güç piyasasına sunulan her bir teklif, belli bir dengeleme birimi, belli bir
teklif bölgesi, belli bir gün ve o gün içindeki belli bir saat için geçerlidir,
c) Dengeleme güç piyasasına, ilgili dengeleme birimine ait teknik olarak
gerçekleştirebilecek tüm kapasitenin teklif edilmesi esastır ve Elektrik Piyasası Yan Hizmetler
Yönetmeliği kapsamında sağlanması zorunlu olan primer frekans kontrolü rezervine karşılık
gelen kapasite bu kapasitenin dışındadır. Hidrolik üretim tesisleri teklif edebilecekleri
kapasiteyi belirlerken su kullanımı ve rezerv yönetimine ilişkin kısıtları dikkate alabilirler,
ç) Dengeleme güç piyasasında verilen yük alma ve yük atma talimatları ilgili piyasa
katılımcısı için sabit seviyeli fiziksel elektrik arzı veya talebi yükümlülüğü doğurur,
d) Dengeleme güç piyasası talimatları, KGÜP ve yük alma ve yük atma teklif
bildiriminin sona ermesinden itibaren ilgili günün sonuna kadar herhangi bir anda verilebilir,
e) Dengeleme güç piyasasında sonuçlandırılan her bir işlem, aktif elektrik enerjisinin
uzlaştırmaya esas elektrik enerjisi teslim noktasında ilgili talimat süresince teslim edilmesi
suretiyle gerçekleştirilir.
Dengeleme güç piyasası süreci
MADDE 61 – (1) Dengeleme güç piyasası sürekli olarak işletilir ve süreç, saat 14:00
itibarıyla gün öncesi piyasasının kapanması ile başlar ve aşağıda belirtilen adımlardan
meydana gelir:
a) Her gün saat 16:00’a kadar, her bir dengeleme güç piyasası katılımcısı, kendi adına
kayıtlı dengeleme birimleri için KGÜP’lerini ve yük alma ve yük atma tekliflerini PYS
aracılığıyla Sistem İşletmecisine bildirir.
b) Dengeleme güç piyasasına sunulan yük alma ve yük atma teklifleri Sistem İşletmecisi
tarafından her bir teklif bölgesi ve her bir saat için fiyat sırasına dizilir.
c) Her gün saat 17:00’dan itibaren, ilgili güne ilişkin sistemde meydana gelen veya
geleceği öngörülebilen enerji açığı veya fazlasının giderilmesi, sistem kısıtlarının giderilmesi
veya yan hizmet sağlanmasına ilişkin kapasite oluşturulması amacıyla Sistem İşletmecisi
tarafından yük alma ve yük atma teklifleri değerlendirilerek uygun bulunan tekliflere ilişkin
talimatlar ilgili piyasa katılımcılarına bildirilir. Talimatların sona ermesi ile ilgili bildirimler
ilgili piyasa katılımcılarına yapılır.
ç) Dengeleme güç piyasasında verilen dengeleme amaçlı talimatlar 0, sistem kısıtlarının
giderilmesi amaçlı talimatlar 1, yan hizmetler kapsamında verilen talimatlar 2 kodludur. Bir
talimatın, birden fazla amaca hizmet etmesi durumunda, talimata, Sistem İşletmecisi
tarafından en çok ilgili olduğu amaca göre talimat kodu verilir. Sistem İşletmecisi,
talimatların kodlarını belirlerken Talimat Kodlama Prosedürünü esas alır.
d) Her bir saatin SMF’si, Sistem İşletmecisi tarafından ilgili saati takip eden dört saat
içinde piyasa katılımcılarına duyurulur.
30
Kesinleşmiş günlük üretim/tüketim programlarının bildirilmesi
MADDE 62 – (1) Her bir piyasa katılımcısı, kendi adına kayıtlı 20 nci maddenin ikinci
fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki tüm uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimleri için
KGÜP’lerini ve emre amade kapasitelerini her gün saat 16:00’a kadar Sistem İşletmecisine
bildirir. Dengeleme biriminin sisteme bağlantısının kısıt kayıtlı bağlantı niteliği taşıması
halinde emre amade kapasite, Sistem İşletmecisi tarafından belirlenen teknik olarak
gerçekleştirilebilecek azami kapasite ile sınırlıdır. PYS’ye erişimi olmayan piyasa
katılımcıları emre amade kapasiteleri ve KGÜP’lerini saat 15:00’a kadar üretim tesisinin bağlı
olduğu BYTM’ye bildirir. Bu durumda, BYTM’ler kendilerine bildirilen KGÜP’leri ve emre
amade kapasiteleri her gün saat 16:00’a kadar PYS’ye girerler.
(2) Bir piyasa katılımcısı, arıza nedeniyle emre amade kapasitelerinde değişiklik olması
durumunda uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimleri için sunduğu KGÜP’lerini değiştirebilir ve
bu KGÜP’lerindeki azalma için adına kayıtlı diğer uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimlerinin
KGÜP’lerini içinde bulunulan saat ve sonrası için artırabilir.
(3) Bir dengeleme biriminin KGÜP’ünün birbirini takip eden iki saat için farkının 200
MWh veya üzerinde olması durumunda, ikinci saate ilişkin KGÜP, Sistem İşletmecisine 15
dakikalık zaman dilimleri bazında detaylandırılmış olarak verilir. Bu durumdaki dengeleme
birimleri için bir saatlik KGÜP yerine 15 dakikalık KGÜP verilir.
(4) Piyasa katılımcıları, ilgili üretim/tüketim tesislerinin üretim/tüketimlerini, Sistem
İşletmecisi tarafından herhangi bir talimat verilmediği sürece, KGÜP’lerinde belirtildiği
şekilde gerçekleştirir. Üretim/tüketim tesislerinin üretim/tüketimlerini KGÜP’lerine ve Sistem
İşletmecisi tarafından verilen talimatlara uygun olarak gerçekleştirip gerçekleştirmedikleri
Sistem İşletmecisi tarafından izlenir.
(5) KGÜP’ler mahsuplaşma olmaksızın verilir ve sayacı uygun yerde olmayan üretim
veya tüketim tesislerinin sayaçları ilgili piyasa katılımcıları tarafından uygun yere alınır.
Yük alma ve yük atma tekliflerinin yapısı ve içeriği
MADDE 63 – (1) Dengeleme güç piyasası katılımcıları, bir sonraki gün geçerli olmak
üzere, dengeleme birimi bazında, dengeleme biriminin azami yük alma ve yük atma hızlarını
dikkate alarak 15 dakika içinde gerçekleştirebilecekleri üretim/tüketim artış veya azalışlarına
ilişkin yük alma ve yük atma tekliflerini PYS aracılığıyla Sistem İşletmecisine bildirir.
(2) Yük alma teklifleri, bir dengeleme biriminin, ilk teklif için KGÜP’üne, diğer
teklifler için bir önceki teklifte belirtilen üretim veya tüketimine göre, azami 15 dakika içinde
gerçekleştirebileceği üretim artışı veya tüketim azalmasının miktarını ve bu artış veya azalma
için belirttiği minimum fiyatı içerir.
(3) Yük atma teklifleri, bir dengeleme biriminin, ilk teklif için KGÜP’üne, diğer
teklifler için bir önceki teklifte belirtilen üretim veya tüketimine göre, azami 15 dakika içinde
gerçekleştirebileceği üretim azalması veya tüketim artışının miktarını ve bu azalma veya artış
için belirttiği maksimum fiyatı içerir.
(4) Dengeleme güç piyasası katılımcıları, dengeleme birimi bazında bir saat için en
fazla 15 yük alma ve 15 yük atma teklifi bildirebilir. Yük alma ve yük atma teklifleri
aşağıdaki şartları sağlar:
a) Tekliflerde fiyatlar için virgülden sonra iki haneli TL/MWh, miktarlar için MW
kullanılır. Teklifler için fiyat alt limiti 0 TL/MWh, fiyat üst limiti ise 2500 TL/MWh’tir.
Birinci teklif için miktar alt limiti 10 MW, sonraki teklifler için 30 MW’tır; Sistem
İşletmecisi, gerekli görürse, en az bir ay önceden piyasa katılımcılarına duyurmak koşuluyla
bu limitleri değiştirebilir.
31
b) Yük alma teklif fiyatları, ilgili teklif bölgesi için ilgili saatin PTF’sinden büyük veya
PTF’sine eşit olacak şekilde belirlenir ve bir sonraki teklifin fiyatı, bir önceki teklifin
fiyatından büyük veya buna eşit olmalıdır.
c) Yük atma teklif fiyatları, ilgili teklif bölgesi için ilgili saatin PTF’sinden küçük veya
PTF’sine eşit olacak şekilde belirlenir ve bir sonraki teklifin fiyatı, bir önceki teklifin
fiyatından küçük veya buna eşit olmalıdır.
ç) Yaz saati uygulamasının başlangıç gününde, ilgili saatin PTF’si 0 TL/MWh olarak
dikkate alınır.
d) Yaz saati uygulamasının bitiş gününde, ilgili saatin PTF’si tekrarlayan saatlerin
PTF’lerinin aritmetik ortalaması olarak dikkate alınır.
Yük alma ve yük atma tekliflerinin bildirilmesi
MADDE 64 – (1) Dengeleme güç piyasası katılımcıları, bir sonraki güne ilişkin yük
alma ve yük atma tekliflerini her gün saat 16:00’a kadar PYS aracılığıyla Sistem İşletmecisine
bildirir.
(2) Bir dengeleme güç piyasası katılımcısı, arıza nedeniyle bir dengeleme biriminin
emre amade kapasitesinde değişiklik olması durumunda, bu dengeleme birimi için sunduğu
yük alma ve yük atma tekliflerini, içinde bulunulan ve bir sonraki saat hariç olmak üzere
değiştirebilir. Piyasa katılımcıları, arıza nedeniyle tekliflerinde değişiklik yapmaları
durumunda, bu değişikliğe ilişkin teknik sebepleri, en fazla iki iş günü içinde Sistem
İşletmecisine yazılı olarak bildirir.
(3) Dengeleme güç piyasası katılımcıları; Sistem İşletmecisine saat 16:00 itibarıyla
bildirdikleri KGÜP’lerini ve yük alma ve yük atma tekliflerini, itiraz hariç olmak üzere, en
geç fiziksel teslimatın bir buçuk saat öncesine kadar güncelleyebilir.
Teknik parametrelerde değişiklik yapılması
MADDE 65 – (1) Dengeleme güç piyasası katılımcıları, MYTM tarafından kendilerine
verilen talimatlara uyar. Piyasa katılımcıları, teknik nedenlerle yükümlülüklerini yerine
getiremeyecekleri durumda MYTM ve/veya BYTM’yi telefon, paks gibi iletişim araçlarıyla
ivedilikle haberdar eder ve bunun gerekçelerini en geç olayı takip eden üç iş günü içerisinde
MYTM’ye yazılı olarak bildirir.
(2) Piyasa katılımcıları, MYTM’ye bildirdikleri KGÜP’lere uyar. Dengeleme birimleri,
emre amade kapasitelerindeki değişikliği, MYTM’ye PYS aracılığıyla teknik gerekçesiyle
birlikte bildirilir ve bu değişiklik MYTM’nin onayı ile geçerlik kazanır. MYTM onayı ile
emre amade kapasitede meydana gelen hiçbir değişiklik katılımcının denge sorumluluğunu
ortadan kaldırmaz.
(3) MYTM tarafından onaylanarak emre amade kapasitenin azaltılması durumunda,
öncelikle ilgili dengeleme biriminin yük alma teklif miktarları azaltılır. Yük alma teklif
miktarında yapılan azaltmanın emre amade kapasite azalmasını karşılamaması durumunda
dengeleme biriminin KGÜP ve yük atma teklif miktarları da azaltılır. Emre amade kapasitesi
azaltılan dengeleme birimine önceden verilmiş talimatlar emre amade kapasite azalması ile
orantılı olarak MYTM tarafından sonlandırılır.
(4) MYTM tarafından onaylanarak emre amade kapasitenin artırılması durumunda, ilgili
dengeleme biriminin, ilgili günün takip eden saatlerine ilişkin yük alma teklif miktarı
girmesine veya var olan yük alma tekliflerini güncellemesine içinde bulunulan saat ve sonraki
saat hariç olmak üzere izin verilir. Bir dengeleme biriminin emre amade kapasitenin artması,
KGÜP’lerinin artırılması için gerekçe teşkil etmez.
(5) MYTM tarafından emre amade kapasitede meydana gelen değişikliğin
onaylanmasını müteakip, bildirim ve onay zamanları da dahil olmak üzere dengeleme
birimiyle ilgili diğer bilgiler PYS aracılığıyla duyurulur.
32
Yük alma ve yük atma tekliflerinin değerlendirilmesi
MADDE 66 – (1) Dengeleme güç piyasasına teklif bölgesi bazında sunulan yük alma
ve yük atma teklifleri her bir saat için fiyat sırasına dizilir. Fiyat sırasına dizilen yük alma ve
yük atma teklifleri;
a) iletim sistemi kısıtları,
b) dengeleme birimlerine ilişkin teknik kısıtlar,
c) arz güvenilirliği ve arz kalitesine ilişkin kriterler
dikkate alınarak işletme güvenliği ve sistem bütünlüğü sağlanacak ve dengeleme
maliyetleri en aza indirilecek şekilde değerlendirilir.
Yük alma ve yük atma talimatları
MADDE 67 – (1) Yük alma ve yük atma talimatları ilgili dengeleme biriminin talimatın
verilmesinden veya talimatın başlangıç zamanından itibaren azami 15 dakikalık süre içinde
gerçekleştirmesi gereken güç değişimini belirtir.
(2) Talimatlar, bildirilmesi veya başlangıç zamanının gelmesi ile yerine getirilmeye
başlanır ve Sistem İşletmecisi tarafından yapılan bir bildirim ile sonlandırılır. Aksi
belirtilmedikçe talimatlar ilgili saatin bitiminde sona erer.
(3) Talimatlar ilgili katılımcılara öncelikle PYS aracılığıyla ve gerekli görülmesi
durumunda ayrıca telefonla bildirilir.
(4) Piyasa katılımcıları, dengeleme birimlerinin üretimlerini talimatlarda belirtildiği
şekilde gerçekleştirir.
Acil durum ve mücbir sebep hallerinde teklif kabulü ve talimatlar
MADDE 68 – (1) Sistem İşletmecisi, acil durumlarda veya mücbir sebep hallerinde
iletim sisteminin işletme güvenliği için dengeleme güç piyasası katılımcılarına ilgili üretim
tesislerinin sağlayabilecekleri azami kapasiteleri çerçevesinde acil durum talimatı verir. Acil
durum talimatı, ilgili dengeleme birimi için bir teklif kabulü olarak değerlendirilir. Acil
durum talimatının ilgili dengeleme biriminin teklifleriyle uyumlu olması şartı aranmaz. Acil
durum talimatının yerine getirilmesi esastır; ancak, talimatı yerine getiremeyecek dengeleme
güç piyasası katılımcısı, durumu nedenleriyle birlikte Sistem İşletmecisine bildirir.
(2) Teklif sunmamış dengeleme birimlerine veya dengeleme birimi olmayan üretim
tesislerine sahip piyasa katılımcılarına, ilgili üretim tesisleri için Sistem İşlemecisi tarafından
acil durum talimatı verilebilir. Bu talimata, talimatın yük alma yönünde olması halinde ilgili
saatte verilmiş yük alma talimat fiyatlarının en yükseği, talimatın yük atma yönünde olması
halinde ilgili saatte verilmiş yük atma talimat fiyatlarının en düşüğü uygulanır ve bu talimat
net talimat miktarının belirlenmesinde dikkate alınır. İlgili saatte, acil durum talimatı ile aynı
yönde talimat olmaması durumunda, talimata, bir önceki ay aynı yönde verilmiş teklif
fiyatlarının aritmetik ortalaması uygulanır.
Dengeleme güç piyasasına ilişkin PYS arıza prosedürleri
MADDE 69 – (1) 48 inci maddede ele alınan PYS’nin arızalanmasına ilişkin durumun
dengeleme güç piyasasını da etkilemesi ve Sistem İşletmecisinin bu Yönetmelik hükümleri
doğrultusunda tamamlaması gereken süreçleri belirlenmiş olan sürede tamamlayamayacağının
ortaya çıkması durumunda Sistem İşletmecisi, süreçlerin tamamlanabilmesi için yeni süreler
belirler. Bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda gerçekleştirilmesi gereken bildirimler 70
inci maddede belirtilen alternatif kanallar kullanılarak gerçekleştirilir. Sistem İşletmecisi,
PYS’nin arızalanması nedeniyle, herhangi bir günün başlamasından önce dengeleme güç
piyasası bildirimlerini toplayamazsa duyuracağı bir güne ait KGÜP’leri, yük alma ve yük
atma tekliflerini arıza durumunun devam ettiği sürece saatlik olarak kullanır. Piyasa
katılımcılarının, duyurulan değerleri gerçekleştirmelerinin teknik olarak mümkün olmaması
33
halinde, Sistem İşletmecisi durum hakkında bilgilendirilir. PYS arıza prosedürlerinin sona
erme zamanı Sistem İşletmecisi tarafından dengeleme güç piyasası katılımcılarına duyurulur.
(2) Sistem İşletmecisi ve her bir dengeleme güç piyasası katılımcısı, PYS arıza
prosedürlerinin geçerli olduğu durumlarda derhal ulaşılabilecek en az bir kişi belirler ve bu
kişinin iletişim bilgilerini birbirlerine sağlar.
(3) Piyasa/Sistem İşletmecisi PYS’nin arızalanmaması için gerekli önlemleri alır. PYS
arıza prosedürlerinin yürütülmesi sonucunda ortaya çıkan ilave maliyetlerden ve zararlardan
Piyasa İşletmecisi ve/veya Sistem İşletmecisi sorumlu tutulamaz.
İKİNCİ BÖLÜM
Bildirimler ve Sistem İşletmecisi Tarafından Uzlaştırma için Sağlanacak Bilgiler
Dengeleme güç piyasası kapsamındaki bildirimler
MADDE 70 – (1) Dengeleme güç piyasasında,
a) Piyasa katılımcıları tarafından emre amade kapasitelerin, KGÜP’lerin ve yük alma ve
yük atma tekliflerinin Sistem İşletmecisine bildirilmesi,
b) Sistem İşletmecisi tarafından yük alma ve yük atma talimatlarının ilgili piyasa
katılımcılarına bildirilmesi,
c) Yukarıda belirtilenler dışında Sistem İşletmecisi tarafından ilgili piyasa
katılımcılarına yapılacak olan bildirimler, yayımlanacak olan bilgiler ve yapılacak olan
duyurular,
ç) Yukarıda belirtilenler dahil ilgili piyasa katılımcıları tarafından Sistem İşletmecisine
yapılacak olan bildirimler
PYS aracılığıyla gerçekleştirilir.
(2) Piyasa katılımcıları PYS’ye erişebilmek için gerekli önlemleri alır. Ancak, PYS’ye
erişimin sağlanamaması durumunda bildirimler kurumsal e-postayla gerçekleştirilebilir ve bu
bildirimler, Sistem İşletmecisi tarafından PYS’ye aktarılır.
Talimat mutabakatları
MADDE 71 – (1) Sistem İşletmecisi tarafından ilgili piyasa katılımcılarına bildirilen
talimatlara ilişkin olarak, her saatin bitimini takip eden dört saat içerisinde taraflar arasında
mutabakat sağlanır.
(2) Talimat mutabakatları için PYS üzerinden yapılan talimat bildirimlerinde PYS
kayıtları esas alınır. İlgili talimat bildiriminin telefonla da yapılmış olması durumunda Sistem
İşletmecisi ile ilgili piyasa katılımcısı arasındaki uyuşmazlıklarda MYTM’deki ses kayıtları
geçerlidir.
(3) Mutabakat süresi sona erdikten sonra talimatlara ve ilgili saatin SMF’sine ilişkin
herhangi bir değişiklik yapılmaz.
Sistem İşletmecisi tarafından uzlaştırma için sağlanacak bilgiler
MADDE 72 – (1) Sistem İşletmecisi, uzlaştırma için saatlik bazda dengeleme
birimlerine verilen talimatları, bu talimatların kodlarını ve fiyatlarını ve SMF’leri Piyasa
İşletmecisine iletir.
ALTINCI KISIM
Uzlaştırmaya İlişkin Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
34
Kayıplara İlişkin Hususlar
Uzlaştırmaya esas elektrik enerjisi teslim noktası ve uzlaştırmaya esas veriş-çekiş
miktarları
MADDE 73 – (1) Uzlaştırma hesaplamalarında, piyasa katılımcılarının elektrik
enerjisini ilgili uzlaştırma dönemine ilişkin iletim sistemi kaybına sahip, çekiş veya ihracat
yapılan bir iletim sistemi bağlantı noktasında satın aldığı ve/veya sattığı kabul edilir.
Uzlaştırma hesaplamaları için esas alınan alış satış noktası, uzlaştırmaya esas elektrik enerjisi
teslim noktası olarak adlandırılır.
(2) Kayıtlı sayaçlar tarafından ölçülen veriş-çekiş miktarları ilgili mevzuat hükümleri
doğrultusunda aşağıdaki ana esaslar çerçevesinde ilgili kayıp katsayıları uygulanmak suretiyle
uzlaştırmaya esas veriş-çekiş miktarlarına dönüştürülür:
a) Sayaç ile itibari bağlantı noktası arasında sistem kayıplarının hesaplanmasında
dikkate alınmamış bir indirici veya yükseltici transformatör olması halinde, uzlaştırmaya esas
veriş-çekiş miktarlarının hesaplanmasında, Kayıp Katsayıları Hesaplama Metodolojisi dikkate
alınarak belirlenen ve ilgili transformatör kaybını yansıtmak üzere ölçülen veriş miktarını
azaltan veya ölçülen çekiş miktarını artıran bir transformatör kaybı katsayısı uygulanır. Bu
kapsamda kayıp uygulanacak transformatörlerin belirlenmesinde, uygulanmakta olan iletim
sistemi kayıp katsayısı hesaplamalarında dikkate alınan şebeke sınırları içerisine söz konusu
transformatöre ait kayıpların dahil edilmemiş olması esastır.
b) Sayaç ile itibari bağlantı noktası arasında sistem kayıplarının hesaplanmasında
dikkate alınmamış olan bir hat bulunması halinde, uzlaştırmaya esas veriş-çekiş miktarlarının
hesaplanmasında, Kayıp Katsayıları Hesaplama Metodolojisi dikkate alınarak belirlenen ve
ilgili hat kaybını yansıtmak üzere ölçülen veriş miktarını azaltan veya ölçülen çekiş miktarını
artıran bir hat kaybı katsayısı uygulanır. Bu kapsamda kayıp uygulanacak hatların
belirlenmesinde, uygulanmakta olan iletim sistemi kayıp katsayısı hesaplamalarında dikkate
alınan şebeke sınırları içerisine söz konusu hatta ait kayıpların dahil edilmemiş olması esastır.
c) Uzlaştırma hesaplamalarında, iletim sistemine bağlı üretim ve/veya ithalat yapılan
bağlantı noktasından iletim sistemine verilen elektrik enerjisi, uzlaştırmaya esas veriş
miktarlarının hesaplanmasında ilgili uzlaştırma dönemine ilişkin iletim sistemi kaybı
yansıtılarak azaltılır. TEİAŞ’ın iletim sistemi kayıplarını satın almaya başlamasıyla birlikte
uzlaştırmaya esas veriş-çekiş miktarlarının hesabında iletim sistemi kaybı uygulanmaz.
ç) Dağıtım sistemine bağlı üretim tesislerinin uzlaştırmaya esas veriş miktarlarının
hesaplanmasında, ölçülen veriş miktarına iletim sistemi kayıpları uygulanmaz.
d) Dağıtım şirketi kullanımındaki orta gerilim baralarından iletim sistemine enerji akışı
olması durumunda, söz konusu enerjiye iletim sistemi kayıpları uygulanmaz.
İKİNCİ BÖLÜM
Veriş-Çekiş Değerlerinin Okunması, Toplanması, Doğrulanması
Sayaç değerlerinin okunması, toplanması ve doğrulanması
MADDE 74 – (1) Piyasa katılımcılarının adlarına kayıtlı olan uzlaştırmaya esas verişçekiş birimi konfigürasyonlarında yer alan sayaçlardan OSOS Usul ve Esasları uyarınca
OSOS kapsamında yer alması gereken sayaçlar, TEİAŞ veya dağıtıcı tarafından OSOS
vasıtasıyla okunur ve PYS’ye aktarılır. OSOS kapsamında yer almayan sayaçlar için ise
OSOS Usul ve Esasları uyarınca belirlenen tüketim değerleri dağıtıcılar tarafından PYS’ye
aktarılır. TEİAŞ veya dağıtıcı tarafından, OSOS vasıtasıyla okunan sayaç değerlerinde eksik
olması halinde TEİAŞ veya dağıtıcı tarafından belirlenen ve yayımlanan OSOS yerine koyma
ve doğrulama prosedürleri dahilinde tamamlanan değerler PYS’ye aktarılır.
35
(2) PYS’ye veri aktarımında kullanılacak yöntem Piyasa İşletmecisi tarafından piyasa
katılımcılarına duyurulur.
(3) Değerleri bildirilmesi gereken sayaçların listesi, Piyasa İşletmecisi tarafından her ay
PYS aracılığı ile güncellenir.
(4) OSOS kapsamına dahil edilen uzlaştırma kapsamındaki sayaçtan, ilgili ayın her bir
uzlaştırma dönemine ait:
a) kWh olarak sistemden çekilen aktif elektrik enerjisi,
b) kWh olarak sisteme verilen aktif elektrik enerjisi
değerleri PYS’ye aktarılır.
(5) PYS’ye aylık okunacak şekilde kaydedilen sayaçlar, ilgili ayı takip eden ayda
okunur. Okunan değerler, TEİAŞ veya ilgili dağıtıcı tarafından Piyasa İşletmecisine okunan
ayda PYS aracılığıyla bildirilir.
(6) PYS’ye aylık okunmayacak şekilde kaydedilen sayaçlar en geç üç ayda bir okunur
ve her ay sonu itibarıyla varsa mevcut yoksa benzer sayaç değerleri esas alınarak tahmini
değerler girilir. Bu sayaçlar okunduktan sonra bunlar için geçmişe dönük düzeltme yapılır.
(7) 17 nci maddenin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamında görevli tedarik
şirketinden enerji temin eden tüketim birimlerini içeren kategorilerin her biri için Toplam
Tüketim Tahmini Belirleme Metodolojisi çerçevesinde toplam tüketim değerleri dağıtıcı
tarafından ayı takip eden ayda belirlenerek ilgili piyasa katılımcısına ve Piyasa İşletmecisine
PYS aracılığıyla bildirilir.
(8) TEİAŞ ve dağıtıcılar, ilgili ayı takip eden ayda bildirdikleri değerlerde düzeltme
yapabilir.
(9) Bu madde kapsamında PYS’ye aktarılan sayaç değerleri, uzlaştırma dönemi
bazındaki reset değerleridir ve faturaya esas değerler olarak kabul edilir. TEİAŞ ve dağıtıcılar,
reset değerlerini okumak için gerekli tüm önlemleri alır.
Okunan sayaç değerlerinin uzlaştırma dönemi bazında olmaması veya sayaçların
her ay sonunda okunamaması
MADDE 75 – (1) Uzlaştırma kapsamındaki sayaçlardan uzlaştırma dönemi bazında
ölçüm yapılamaması durumunda, uzlaştırma dönemi bazındaki değerler, okunan sayaç
değerlerine profiller uygulanarak TEİAŞ veya dağıtım şirketi tarafından hesaplanır ve Piyasa
İşletmecisine bildirilir. Profil uygulamasına ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından hazırlanır
ve Kurul tarafından onaylanarak yürürlüğe girer.
(2) Uzlaştırma kapsamındaki sayaçlardan, her ay sonunda okunması gerekmeyenler ve
bu Yönetmelikte atıfta bulunulan diğer hususlar OSOS Usul ve Esasları’nda belirlenir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Uzlaştırmaya Esas Veriş-Çekiş Miktarlarının ve İletim Sistemi Kayıp Katsayılarının
Hesaplanması
İletim sistemine veriş-çekiş miktarlarının hesaplanması
MADDE 76 – (1) Bir uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin saatlik olarak iletim
sistemine veriş ve iletim sisteminden çekiş miktarları aşağıdaki formüllere göre hesaplanır:

İ, =
∑ [
,, × (1 ‒ ,) × (1 ‒ ,) × ( ‒ 1)

]
=1
36

İÇ, =
∑ [(1 ‒ 
=1
Ç,,
× ( ‒ 1)
)
×
(1
‒

)
,
,
]
(2) Bu formüllerde geçen;
İSVMb,u b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait iletim
sistemine veriş miktarını (MWh),
SVDb,s,u b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonunda yer alan s sayacının
u uzlaştırma dönemine ait sisteme veriş değerini (MWh),
TKKb,s b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonunda yer alan s sayacına
uygulanan transformatör kayıp katsayısını,
HKKb,s b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonunda yer alan s sayacına
uygulanan hat kayıp katsayısını,
x
b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonunda yer alan sayaç
sayısını,
k
b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonunda yer alan s sayacına
veya kategorilere uygulanan 0 veya 1 değeri alan değişkeni,
İSÇMb,u b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait iletim
sisteminden çekiş miktarını (MWh),
SÇDb,s,u b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi konfigürasyonunda yer alan s sayacının
sistemden çekiş değerini veya 17 nci maddenin ikinci fıkrasının (a) ve (b)
bentleri kapsamındaki kategorilerin toplam çekiş değerini (MWh)
ifade eder.
İletim sistemi kayıp katsayısının hesaplanması
MADDE 77 – (1) Bir uzlaştırma dönemine ait iletim sistemi kayıp katsayısı aşağıdaki
formüle göre hesaplanır:


∑ İ
İ =
, ‒
=1
∑ İÇ
,
=1

∑ İ
,
=1
(2) Bu formülde geçen;
İSKKu
u uzlaştırma dönemine ait iletim sistemi kayıp katsayısını,
İSVMs,u iletim sistemi konfigürasyonunda yer alan s sayacının u uzlaştırma dönemine
ait iletim sistemine veriş miktarını (MWh),
İSÇMs,u iletim sistemi konfigürasyonunda yer alan s sayacının u uzlaştırma dönemine
ait iletim sisteminden çekiş miktarını (MWh),
n
u uzlaştırma döneminde iletim sistemi konfigürasyonunda yer alan sayaç
sayısını
ifade eder.
Uzlaştırmaya esas veriş-çekiş miktarlarının hesaplanması
MADDE 78 – (1) Uzlaştırmaya esas veriş-çekiş miktarları aşağıdaki formüllere göre
hesaplanır:
, = İ, × (1 ‒ İ)
37
Ç, = İÇ,
(2) Bu formüllerde geçen;
UEVMb,u b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait
uzlaştırmaya esas veriş miktarını (MWh),
İSVMb,u b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait iletim
sistemine veriş miktarını (MWh),
İSKKu
u uzlaştırma dönemine ait iletim sistemi kayıp katsayısını,
UEÇMb,u b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait
uzlaştırmaya esas çekiş miktarını (MWh),
İSÇMb,u b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait iletim
sisteminden çekiş miktarını (MWh),
k
b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin iletim sistemine bağlı bir üretim
tesisi olması durumunda 1, diğer durumlarda 0 değerini alan değişkeni
ifade eder.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Uzlaştırmaya Esas İkili Anlaşma Bildirimleri
Uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirimlerine ilişkin kurallar
MADDE 79 – (1) Uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirimleri, biri alıcı diğeri satıcı
konumundaki iki piyasa katılımcısı tarafından ortaklaşa yapılır.
(2) Uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirim miktarı, piyasa katılımcılarının Piyasa
İşletmecisine bildirdiği düzenlemeye tabi olan veya olmayan ikili anlaşmalar vasıtasıyla
uzlaştırma dönemi bazında aynı teklif bölgesine ilişkin alacağı veya satacağı elektrik enerjisi
miktarıdır. Uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirim miktarları, uzlaştırmaya esas elektrik
enerjisi teslim noktası bazındadır.
Uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirimi
MADDE 80 – (1) Herhangi bir günün bir uzlaştırma dönemine ilişkin uzlaştırmaya esas
ikili anlaşma bildirimi, en geç, ilgili günden önceki gün saat 16:00’a kadar, piyasa
katılımcıları tarafından, PYS aracılığıyla Piyasa İşletmecisine yapılır ve bu süre içerisinde
değiştirilebilir.
(2) Uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirimi;
a) Alıcı olan piyasa katılımcısı,
b) Satıcı olan piyasa katılımcısı,
c) Her bir uzlaştırma dönemi için miktar,
ç) İkili anlaşmanın geçerli olduğu teklif bölgesi
bilgilerini içerir.
(3) Tek bir piyasa katılımcısı tarafından yapılan uzlaştırmaya esas ikili anlaşma
bildirimi geçerli sayılmaz.
(4) Bildirimin, ilgili günden sonra geçerliğinin devam edecek olması durumunda,
bildirimin hangi günler için geçerli olacağı belirtilir.
(5) Uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirimleri faturaya esas değerler olarak kabul
edilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Gün Öncesi Piyasasında Takas
38
Gün öncesi piyasasında takas için veri gereksinimi
MADDE 81 – (1) Gün öncesi piyasasında takas için;
a) Her bir gün öncesi piyasası katılımcısının, her bir teklif bölgesi için, bir aydaki her
bir uzlaştırma dönemini içeren alış satış teklifleri,
b) Her bir gün öncesi piyasası katılımcısının, her bir teklif bölgesi için, bir aydaki her
bir uzlaştırma dönemine ait alış satış fiyatları ve miktarları,
c) Her bir teklif bölgesi için, bir aydaki her bir uzlaştırma dönemine ait PTF’ler
dikkate alınır.
Gün öncesi alış fiyatlarının belirlenmesi
MADDE 82 – (1) Bir gün öncesi piyasası katılımcısının, bir teklif bölgesi için saatlik
teklifle gerçekleştirdiği alışında uygulanacak gün öncesi alış fiyatı aşağıdaki formüle göre
belirlenir:
GÖAFp,t,r,u = PTFt,u
(2) Bu formülde geçen;
GÖAFp,t,r,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için r teklifinden dolayı u
uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği alışa uygulanacak gün öncesi
alış fiyatını (TL/MWh),
PTFt,u
t teklif bölgesi için, u uzlaştırma dönemine ait PTF’yi (TL/MWh)
ifade eder.
(3) Bir gün öncesi piyasası katılımcısının, bir teklif bölgesi için blok teklifle
gerçekleştirdiği alışlarında uygulanacak gün öncesi alış fiyatları aşağıdaki formüllere göre
belirlenir:
GÖATFp,t,r ≤ OPTFt,r ise
GÖAFp,t,r,u = GÖATFp,t,r ve u  [a, b]
GÖATFp,t,r > OPTFt,r ise
GÖAFp,t,r,u = OPTFt,r ve u  [a, b]

∑ 
=
,
, = ( ‒ )
ve u  [a, b]
(4) Bu formüllerde geçen;
GÖATFp,t,r
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için r blok teklifine ilişkin gün
öncesi alış teklif fiyatını (TL/MWh),
OPTFt,r
t teklif bölgesi için, r blok teklifinin kapsadığı uzlaştırma dönemlerinin
ortalama piyasa takas fiyatı (TL/MWh),
GÖAFp,t,r,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için r blok teklifinden dolayı u
uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği alışa uygulanacak gün öncesi alış
fiyatını (TL/MWh),
PTFt,u
t teklif bölgesi için, u uzlaştırma dönemine ait PTF’yi,
a
blok teklif başlangıç saatini,
b
blok teklif bitiş saatini,
u
r blok teklifinin kapsadığı uzlaştırma dönemlerinden birini
ifade eder.
39
Gün öncesi alış tutarının hesaplanması
MADDE 83 – (1) Gün öncesi piyasasında alışa ilişkin olarak, teklif bölgesi bazında, bir
gün için bir piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilecek borç tutarı aşağıdaki formüle göre
hesaplanır:

Ö,, =
(

∑ ∑ (Ö
=1 =1
,,,, × Ö,,,,)
)
(2) Bu formülde geçen;
GÖATp,t,g p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için g gününde gerçekleştirdiği gün
öncesi alışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek borç tutarını (TL),
GÖAFp,t,g,r,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki r teklifinden
dolayı u uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği alışa uygulanacak gün öncesi
alış fiyatını (TL/MWh),
GÖAMp,t,g,r,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki r teklifinden
dolayı u uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği gün öncesi alış miktarını
(MWh),
n
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki u uzlaştırma dönemi
için enerji alışı gerçekleştirdiği teklif sayısını,
a
ilgili gündeki uzlaştırma dönemi sayısını
ifade eder.
(3) Gün öncesi piyasasında alışa ilişkin olarak, teklif bölgesi bazında, bir ay için bir
piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilecek borç tutarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

Ö, =
∑ Ö
,,
=1
(4) Bu formülde geçen;
GÖATp,t p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için bir ayda gerçekleştirdiği gün öncesi
alışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek borç tutarını (TL),
GÖATp,t,g p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için g gününde gerçekleştirdiği gün
öncesi alışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek borç tutarını (TL),
b
ilgili aydaki gün sayısını
ifade eder.
Gün öncesi satış fiyatlarının belirlenmesi
MADDE 84 – (1) Bir gün öncesi piyasası katılımcısının, bir teklif bölgesi için saatlik
veya esnek teklifle gerçekleştirdiği satışında uygulanacak gün öncesi satış fiyatları aşağıdaki
formüle göre belirlenir:
GÖSFp,t,r,u = PTFt,u
(2) Bu formülde geçen;
GÖSFp,t,r,u p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için r teklifinden dolayı u uzlaştırma
döneminde gerçekleştirdiği satışa uygulanacak gün öncesi satış fiyatını
(TL/MWh),
PTFt,u
t teklif bölgesi için, u uzlaştırma dönemine ait PTF’yi (TL/MWh)
ifade eder.
40
(3) Bir gün öncesi piyasası katılımcısının, bir teklif bölgesi için blok teklifle
gerçekleştirdiği satışlarında uygulanacak gün öncesi satış fiyatları aşağıdaki formüllere göre
belirlenir:
GÖSTFp,t,r ≤ OPTFt,r
ise
GÖSFp,t,r,u = OPTFt,r ve u  [a, b]
GÖSTFp,t,r > OPTFt,r
ise
GÖSFp,t,r,u = GÖSTFp,t,r ve u  [a, b]

∑ 
,
=
, = ( ‒ )
ve u  [a, b]
(4) Bu formüllerde geçen;
GÖSTFp,t,r
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için r blok teklifine ilişkin gün
öncesi satış teklif fiyatını (TL/MWh),
OPTFt,r
t teklif bölgesi için, r blok teklifinin kapsadığı uzlaştırma dönemlerinin
ortalama piyasa takas fiyatı (TL/MWh),
GÖSFp,t,r,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için r blok teklifinden dolayı u
uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği satışa uygulanacak gün öncesi
satış fiyatını (TL/MWh),
PTFt,u
t teklif bölgesi için, u uzlaştırma dönemine ait PTF’yi,
a
blok teklif başlangıç saatini,
b
blok teklif bitiş saatini,
u
r blok teklifinin kapsadığı uzlaştırma dönemlerinden birini
ifade eder.
Gün öncesi satış tutarının hesaplanması
MADDE 85 – (1) Gün öncesi piyasasında satışa ilişkin olarak, teklif bölgesi bazında,
bir gün için bir piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilecek alacak tutarı aşağıdaki formüle göre
hesaplanır:

Ö,, =
(

∑ ∑ (Ö
=1 =1
,,,, × Ö,,,,)
)
(2) Bu formülde geçen;
GÖSTp,t,g
p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için g gününde gerçekleştirdiği
gün öncesi satışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek alacak tutarını
(TL),
GÖSFp,t,g,r,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki r teklifinden
dolayı u uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği satışa uygulanacak gün
öncesi satış fiyatını (TL/MWh),
GÖSMp,t,g,r,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki r teklifinden
dolayı u uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği gün öncesi satış
miktarını (MWh),
n
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki u uzlaştırma
dönemi için enerji satışı gerçekleştirdiği teklif sayısını,
a
ilgili gündeki uzlaştırma dönemi sayısını
ifade eder.
41
(3) Gün öncesi piyasasında satışa ilişkin olarak, teklif bölgesi bazında, bir ay için bir
piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilecek alacak tutarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

Ö, =
∑ Ö
,,
=1
(4) Bu formülde geçen;
GÖSTp,t p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için bir ayda gerçekleştirdiği gün öncesi
satışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek alacak tutarını (TL),
GÖSTp,t,g p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için g gününde gerçekleştirdiği gün
öncesi satışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek alacak tutarını (TL),
b
ilgili aydaki gün sayısını
ifade eder.
Fark tutarının dağıtılması
MADDE 86 – (1) Gün öncesi piyasasında yuvarlama ve blok teklifler sebebiyle oluşan
günlük toplam gün öncesi alış tutarı ile gün öncesi satış tutarı arasındaki fark tutarı, gün
öncesi piyasası katılımcılarına alacak veya borç olarak tahakkuk ettirilir.
(2) Fark tutarının gün öncesi piyasası katılımcılarına tahakkuk ettirilmesine ilişkin usul
ve esaslar Fark Tutarı Prosedürü ile düzenlenir.
Teklif bölgeleri nedeniyle oluşan gelirin hesaplanması
MADDE 87 – (1) Gün öncesi piyasasında teklif bölgeleri arasındaki fiyat
farklılıklarından kaynaklanan ve TEİAŞ tarafından öncelikle fiyat farkına sebep olan iletim
kısıtını gidermek için iletim yatırımı yapılmak üzere değerlendirilecek gelir aşağıdaki formüle
göre hesaplanır:

Ö =
(

∑ ∑ Ö
=1 =1

,, ‒
∑ Ö
=1
,,
)
(2) Bu formülde geçen;
GÖPGg g günü için gün öncesi piyasasında bölgesel fiyat farklılıklarından
kaynaklanan ve TEİAŞ tarafından sadece iletim yatırımı yapılmak üzere
değerlendirilecek gün öncesi piyasası gelirini (TL),
GÖATp,t,g p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için g gününde gerçekleştirdiği gün
öncesi alışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek borç tutarını (TL),
GÖSTp,t,g p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için g gününde gerçekleştirdiği gün
öncesi satışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek alacak tutarını (TL),
n
teklif bölgelerinin sayısını,
m
piyasa katılımcılarının sayısını
ifade eder.
ALTINCI BÖLÜM
Gün İçi Piyasasında Takas
Gün içi piyasasında takas için veri gereksinimi
MADDE 88 – (1) Gün içi piyasasında takas için;
42
a) Her bir gün içi piyasası katılımcısının, her bir teklif bölgesi için, bir aydaki her bir
uzlaştırma dönemini içeren alış satış teklifleri,
b) Her bir gün içi piyasası katılımcısının, her bir teklif bölgesi için, bir aydaki her bir
uzlaştırma dönemine ait alış satış fiyatları ve miktarları,
c) Her bir teklif bölgesi için, bir aydaki her bir eşleşme sonucu gerçekleşen ticari
işlemin fiyatı
dikkate alınır.
Gün içi alış tutarının hesaplanması
MADDE 89 – (1) Gün içi piyasasında alışa ilişkin olarak, teklif bölgesi bazında, bir gün
için bir piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilecek borç tutarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

İ,, =
(

∑ ∑ (İ
=1 =1
,,,, × İ,,,,)
)
(2) Bu formülde geçen;
GİATp,t,g p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için g gününde gerçekleştirdiği gün içi
alışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek borç tutarını (TL),
GİAFp,t,g,r,u p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki r tekliften dolayı u
uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği alışa uygulanacak gün içi alış fiyatını
(TL/MWh),
GİAMp,t,g,r,u p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki r tekliften dolayı u
uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği gün içi alış miktarını (MWh),
n
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki u uzlaştırma dönemi
için enerji alışı gerçekleştirdiği teklif sayısını,
a
ilgili gündeki uzlaştırma dönemi sayısını
ifade eder.
(3) Gün içi piyasasında alışa ilişkin olarak, teklif bölgesi bazında, bir ay için bir piyasa
katılımcısına tahakkuk ettirilecek borç tutarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

İ, =
∑ İ
,,
=1
(4) Bu formülde geçen;
GİATp,t p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için bir ayda gerçekleştirdiği gün içi
alışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek borç tutarını (TL),
GİATp,t,g p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için g gününde gerçekleştirdiği gün içi
alışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek borç tutarını (TL),
b
ilgili aydaki gün sayısını
ifade eder.
Gün içi piyasasında satış tutarının hesaplanması
MADDE 90 – (1) Gün içi piyasasında satışa ilişkin olarak, teklif bölgesi bazında, bir
gün için bir piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilecek alacak tutarı aşağıdaki formüle göre
hesaplanır:
43

İ,, =
(

∑ ∑ (İ
=1 =1
,,,, × İ,,,,
)
(2) Bu formülde geçen;
GİSTp,t,g p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için g gününde gerçekleştirdiği gün içi
satışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek alacak tutarını (TL),
GİSFp,t,g,r,u p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki r tekliften dolayı u
uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği satışa uygulanacak gün içi satış
fiyatını (TL/MWh),
GİSMp,t,g,r,u p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki r tekliften dolayı u
uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği gün içi satış miktarını (MWh),
n
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki u uzlaştırma dönemi
için enerji satışı gerçekleştirdiği teklif sayısını,
a
ilgili gündeki uzlaştırma dönemi sayısını
ifade eder.
(3) Gün içi piyasasında satışa ilişkin olarak, teklif bölgesi bazında, bir ay için bir piyasa
katılımcısına tahakkuk ettirilecek alacak tutarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

İ, =
∑ İ
,,
=1
(4) Bu formülde geçen;
GİSTp,t p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için bir ayda gerçekleştirdiği gün içi
satışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek alacak tutarını (TL),
GİSTp,t,g p piyasa katılımcısına t teklif bölgesi için g gününde gerçekleştirdiği gün içi
satışlarından dolayı tahakkuk ettirilecek alacak tutarını (TL),
b
ilgili aydaki gün sayısını
ifade eder.
Gün içi piyasasında alış veya satış fiyatlarının belirlenmesi
MADDE 91 – (1) Bir gün içi piyasası katılımcısının, bir teklif bölgesi için gün içi
piyasasına sunduğu tekliflerle gerçekleştirdiği alış veya satışlarında uygulanacak alış veya
satış fiyatı, eşleşmenin gerçekleştiği ticari işlemin fiyatıdır.
YEDİNCİ BÖLÜM
Dengeleme Güç Piyasasında Uzlaştırma
Dengeleme güç piyasasında uzlaştırma için veri gereksinimi
MADDE 92 – (1) Dengeleme güç piyasasında uzlaştırma için;
a) Her bir dengeleme güç piyasası katılımcısının, her bir teklif bölgesi için, bir aydaki
her bir uzlaştırma dönemine ait yük alma ve yük atma teklifleri,
b) Her bir dengeleme güç piyasası katılımcısının, her bir teklif bölgesi için, bir aydaki
her bir uzlaştırma dönemine ait yük alma ve yük atma fiyatları ve miktarları,
c) Her bir teklif bölgesi için, bir aydaki her bir uzlaştırma dönemine ait SMF’ler
dikkate alınır.
Enerji durumunun ve net talimat miktarının belirlenmesi
44
MADDE 93 – (1) Bir teklif bölgesinde bir uzlaştırma dönemi için enerji durumu ve net
talimat miktarı aşağıdaki formüle göre belirlenir:

 =

∑ ∑ 
 = 1 = 1

,, ‒

∑ ∑ 
,,
 = 1 = 1
NTMu < 0 ise u uzlaştırma dönemi için ilgili teklif bölgesinde enerji fazlası oluşmuştur.
NTMu = 0 ise u uzlaştırma dönemi için ilgili teklif bölgesinde enerji dengesi
oluşmuştur.
NTMu > 0 ise u uzlaştırma dönemi için ilgili teklif bölgesinde enerji açığı oluşmuştur.
(2) Bu formülde geçen;
NTMu
u uzlaştırma dönemine ait net talimat miktarını (MWh),
BYALMd,u,r d dengeleme biriminin, u uzlaştırma dönemindeki r teklifi için aldığı
talimata ilişkin yerine getirdiğini bildirdiği yük alma miktarını (MWh),
BYATMd,u,r d dengeleme biriminin, u uzlaştırma dönemindeki r teklifi için aldığı
talimata ilişkin yerine getirdiğini bildirdiği yük atma miktarını (MWh),
k
u uzlaştırma dönemi için talimat verilmiş dengeleme birimi sayısını,
md
u uzlaştırma dönemi için d dengeleme birimine verilen yük alma talimatı
sayısını,
nd
u uzlaştırma dönemi için d dengeleme birimine verilen yük atma talimatı
sayısını
ifade eder.
(3) Bu madde kapsamındaki bildirimlerde sayaç verileri veya bu verilerin olmaması
durumunda verilen talimat miktarları kullanılır. TEİAŞ ve dağıtıcılar sayaç verilerinin istenen
format ve sıklıkta Sistem İşletmecisine iletilmesi hususunda gerekli önlemleri alır ve OSOS
kapsamında gerekli çalışmaları tamamlar.
Kabul edilen ve yerine getirilen yük alma miktarlarının belirlenmesi
MADDE 94 – (1) Bir ayda, bir dengeleme birimine, bir uzlaştırma dönemi için verilen
yük alma talimatlarına ilişkin kabul edilen yük alma miktarları aşağıdaki formüle göre
belirlenir:
,, = ⁡(,,,,,) × (1 ‒ İ)
 ‒
,, = ,, × 260 1 × (1 ‒ İ)
(2) Bu formülde geçen;
KEYALMd,u,r d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek
verilen yük alma talimatının yerine getirilen miktarını (MWh),
YALMd,u,r
d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek
verilen yük alma talimatı miktarını (MWh),
YALTMd,u,r d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek
verilen yük alma talimatı miktarını (MW),
HYALMd,u,r d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemine ilişkin KGÜP’ü, aldığı
talimatları ve sayaç değeri ile hesaplanan yük alma miktarını (MWh),
İSKKu
u uzlaştırma dönemine ait iletim sistemi kayıp katsayısını,
t1
d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifine ilişkin yük
alma talimatının saat ve dakika olarak başlangıç zamanını,
45
t2
k
d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifine ilişkin yük
alma talimatının saat ve dakika olarak bitiş zamanını,
d dengeleme biriminin iletim sistemine bağlı bir üretim tesisi olması
durumunda 1, diğer durumlarda 0 değeri alan değişkeni
ifade eder.
Yük alma fiyatlarının belirlenmesi
MADDE 95 – (1) Bir ay için, bir dengeleme birimine, bir uzlaştırma dönemi için
verilen yük alma talimatlarına uygulanacak fiyatlar aşağıdaki formüllere göre belirlenir:
İlgili dengeleme biriminin yer aldığı teklif bölgesinde enerji açığı olması durumunda,
YALTFd,u,r ≤ SMFd,u,t ise
YALTFd,u,r > SMFd,u,t ise
YALFd,u,r = SMFd,u,t
YALFd,u,r = YALTFd,u,r
İlgili dengeleme biriminin yer aldığı teklif bölgesinde enerji dengesi veya fazlası olması
durumunda,
YALFd,u,r = YALTFd,u,r
(2) Bu formüllerde geçen;
YALTFd,u,r d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi için yük alma
teklif fiyatını (TL/MWh),
SMFd,u,t
d dengeleme biriminin u uzlaştırma döneminde yer aldığı t teklif
bölgesine ait SMF’yi (TL/MWh),
YALFd,u,r
d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek
verilen talimata uygulanacak yük alma fiyatını (TL/MWh)
ifade eder.
Yük alma tutarının hesaplanması
MADDE 96 – (1) Her bir dengeleme birimine verilen yük alma talimatlarına ilişkin
olarak bir ay için ilgili piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilecek alacak tutarı aşağıdaki
formüle göre hesaplanır:

 =
(

∑ ∑ (
=1 =1
,, × ,,)
)
(2) Bu formülde geçen;
KEYALTd
d dengeleme birimine ilgili ayın tüm uzlaştırma dönemlerinde teklifleri
kabul edilerek verilen yük alma talimatlarına ilişkin olarak ilgili piyasa
katılımcısına tahakkuk ettirilecek alacak tutarını (TL),
KEYALMd,u,r d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek
verilen yük alma talimatının yerine getirilen miktarını (MWh),
YALFd,u,r
d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek
verilen talimata uygulanacak yük alma fiyatını (TL/MWh),
n
d dengeleme birimine u uzlaştırma döneminde verilmiş yük alma talimatı
sayısını,
m
ilgili aydaki uzlaştırma dönemi sayısını
ifade eder.
46
Kabul edilen ve yerine getirilen yük atma miktarlarının belirlenmesi
MADDE 97 – (1) Bir ayda, bir dengeleme birimine, bir uzlaştırma dönemi için verilen
yük atma talimatlarına ilişkin kabul edilen yük atma miktarları aşağıdaki formüle göre
belirlenir:
,, = ⁡(,,,,,) × (1 ‒ İ)
 ‒
,, = ,, × 260 1 × (1 ‒ İ)
(2) Bu formülde geçen;
KEYATMd,u,r d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek
verilen yük atma talimatının yerine getirilen miktarını (MWh),
YATMd,u,r
d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek
verilen yük atma talimatı miktarını (MWh),
YATTMd,u,r d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek
verilen yük atma talimatı miktarını (MW),
HYATMd,u,r d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemine ilişkin KGÜP’ü, aldığı
talimatları ve sayaç değeri ile hesaplanan yük atma miktarını (MWh),
İSKKu
u uzlaştırma dönemine ait iletim sistemi kayıp katsayısını,
t1
d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifine ilişkin yük
atma talimatının saat ve dakika olarak başlangıç zamanını,
t2
d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifine ilişkin yük
atma talimatının saat ve dakika olarak bitiş zamanını,
k
d dengeleme biriminin iletim sistemine bağlı bir üretim tesisi olması
durumunda 1, diğer durumlarda 0 değeri alan değişkeni
ifade eder.
Yük atma fiyatlarının belirlenmesi
MADDE 98 – (1) Bir ay için, bir dengeleme birimine, bir uzlaştırma dönemi için
verilen yük atma talimatlarına uygulanacak fiyatlar aşağıdaki formüllere göre belirlenir:
İlgili dengeleme biriminin yer aldığı teklif bölgesinde enerji fazlası olması durumunda,
YATTFd,u,r < SMFd,u,t ise
YATFd,u,r = YATTFd,u,r
YATTFd,u,r ≥ SMFd,u,t ise
YATFd,u,r = SMFd,u,t
İlgili dengeleme biriminin yer aldığı teklif bölgesinde enerji dengesi veya açığı olması
durumunda,
YATFd,u,r = YATTFd,u,r
(2) Bu formüllerde geçen;
YATTFd,u,r d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi için yük atma
teklif fiyatını (TL/MWh),
SMFd,u,t
d dengeleme biriminin u uzlaştırma döneminde yer aldığı t teklif
bölgesine ait SMF’yi (TL/MWh),
YATFd,u,r
d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek
verilen talimata uygulanacak yük atma fiyatını (TL/MWh)
47
ifade eder.
Yük atma tutarının hesaplanması
MADDE 99 – (1) Her bir dengeleme birimine verilen yük atma talimatlarına ilişkin
olarak bir ay için ilgili piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilecek borç tutarı aşağıdaki formüle
göre hesaplanır:

(

∑ ∑ (
 =
,, × ,,)
=1 =1
)
(2) Bu formülde geçen;
KEYATTd
d dengeleme birimine ilgili ayın tüm uzlaştırma dönemlerinde teklifleri
kabul edilerek verilen yük atma talimatlarına ilişkin olarak ilgili piyasa
katılımcısına tahakkuk ettirilecek borç tutarını (TL),
KEYATMd,u,r d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek
verilen yük atma talimatının yerine getirilen miktarını (MWh),
YATFd,u,r
d dengeleme biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek
verilen talimata uygulanacak yük atma fiyatını (TL/MWh),
n
d dengeleme birimine u uzlaştırma döneminde verilmiş yük atma talimatı
sayısını,
m
ilgili aydaki uzlaştırma dönemi sayısını
ifade eder.
Reel sapma miktarının ve tutarının hesaplanması
MADDE 100 – (1) Bir piyasa katılımcısının, kendi adına kayıtlı ve KGÜP’ünü
bildirmek zorunda olduğu bir uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin bir uzlaştırma dönemine
ait reel sapma miktarı ve tutarı aşağıdaki formüllere göre hesaplanır:

|

,,, = ,,, + Ç,,, ‒ Ü,,, + ( ‒ 1) ×
(∑

,,,, ‒
=1
(

(
,,, ≤ 0,25 × Ü,,, + ( ‒ 1) × ‒

∑ 
=1

,,,, +
∑ 
=1
=1


∑ 
,,,,
))
,,,,
))
ise
,,, = 0
(

(
,,, > 0,25 × Ü,,, + ( ‒ 1) × ‒
∑ 
=1
,,,, +
∑ 
=1
ise
,,, = ,,, × 0,03 × ⁡(,,,)
(2) Bu formüllerde geçen;
48
,,,
RSMp,t,b,u
RSTp,t,b,u
KGÜPp,t,b,u
YALMp,t,b,u,r
YATMp,t,b,u,r
UEVMp,t,b,u
UEÇMp,t,b,u
m
n
a
p piyasa katılımcısı adına kayıtlı ve t teklif bölgesinde yer alan b
uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait reel
sapma miktarını (MWh),
p piyasa katılımcısı adına kayıtlı ve t teklif bölgesinde yer alan b
uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait reel
sapma tutarını (TL),
p piyasa katılımcısı adına kayıtlı ve t teklif bölgesinde yer alan b
uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait
kesinleşmiş günlük üretim/tüketim programı miktarını (MWh),
p piyasa katılımcısı adına kayıtlı b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş
biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek verilen yük
alma talimatı miktarını (MWh),
p piyasa katılımcısı adına kayıtlı b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş
biriminin u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek verilen yük
atma talimatı miktarını (MWh),
p piyasa katılımcısı adına kayıtlı ve t teklif bölgesinde yer alan b
uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait
uzlaştırmaya esas veriş miktarını (MWh),
p piyasa katılımcısı adına kayıtlı ve t teklif bölgesinde yer alan b
uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait
uzlaştırmaya esas çekiş miktarını (MWh),
u uzlaştırma dönemi için b dengeleme birimine verilen yük alma talimatı
sayısını,
u uzlaştırma dönemi için b dengeleme birimine verilen yük atma talimatı
sayısını,
üretim dengeleme birimleri için 0, tüketim dengeleme birimleri için 1
olan değişkeni
ifade eder.
(3) Birinci fıkrada aynı saate ilişkin hem veriş hem de çekiş varsa üretim tesisleri için
uzlaştırmaya esas veriş miktarı, tüketim tesisleri için uzlaştırmaya esas çekiş miktarı dikkate
alınır.
(4) Bakanlık tarafından geçici kabulü yapılmamış üretim tesislerinin KGÜP’leri sıfır
kabul edilir.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Enerji Dengesizliklerinin Uzlaştırılması
Enerji dengesizliklerinin uzlaştırılması için veri gereksinimi
MADDE 101 – (1) Enerji dengesizliklerinin uzlaştırılmasında;
a) Her bir dengeleme güç piyasası katılımcısının, her bir teklif bölgesi için, bir aydaki
her bir uzlaştırma dönemine ait yük alma ve yük atma miktarları ve bunlara uygulanacak
fiyatlar,
b) Her bir uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin bir aydaki her bir uzlaştırma
dönemine ait uzlaştırmaya esas veriş-çekiş miktarları,
c) 17 nci maddenin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri uyarınca oluşturulan kategorilerin
Toplam Tüketim Tahmini Belirleme Metodolojisi çerçevesinde belirlenen toplam tüketim
değerleri,
ç) Her bir piyasa katılımcısının bir aydaki her bir uzlaştırma dönemine ait ikili anlaşma
bildirimi miktarları,
49
d) Yan hizmet sağlayan her bir uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin bir aydaki her bir
uzlaştırma dönemine ait, enerji bedeli yan hizmetler kapsamında ödenen yan hizmetler gereği
gerçekleştirilmiş olan üretim miktarı,
e) Gün öncesi piyasası sonucunda her bir piyasa katılımcısının alış veya satış miktarları,
f) PTF’ler,
g) Gün içi piyasası sonucunda her bir piyasa katılımcısının alış veya satış miktarları,
ğ) SMF’ler
dikkate alınır.
(2) Birinci fıkranın;
a) (a) ve (ğ) bentlerinde yer alan veriler Sistem İşletmecisi tarafından,
b) Sayaç ölçüm değerleri TEİAŞ ve/veya ilgili dağıtıcı tarafından,
c) (c) bendinde yer alan veriler ilgili dağıtım şirketi tarafından,
ç) (ç) bendinde yer alan veriler piyasa katılımcıları tarafından,
d) (d) bendinde yer alan veriler yan hizmet anlaşmalarının yürütülmesinden sorumlu
TEİAŞ birimi tarafından,
e) (e), (f) ve (g) bentlerinde yer alan veriler Piyasa İşletmecisi tarafından
sağlanır.
Sistem marjinal fiyatının hesaplanması
MADDE 102 – (1) Bir teklif bölgesi için SMF, teklif bölgesinin uzlaştırma
dönemindeki enerji durumuna bağlı olarak aşağıdaki şekilde hesaplanır:
a) Söz konusu uzlaştırma döneminde enerji fazlası oluştuğunda, SMF, yük atma teklif
fiyatlarının en yükseğinden başlanmak üzere net talimat miktarına tekabül eden teklifin
fiyatına eşittir.
b) Söz konusu uzlaştırma döneminde enerji dengesi oluştuğunda, SMF, PTF’ye eşittir.
c) Söz konusu uzlaştırma döneminde enerji açığı oluştuğunda, SMF, yük alma teklif
fiyatlarının en düşüğünden başlanmak üzere net talimat miktarına tekabül eden teklifin
fiyatına eşittir.
Uzlaştırmaya esas ikili anlaşma miktarının hesaplanması
MADDE 103 – (1) Bir piyasa katılımcısının u uzlaştırma dönemine ait uzlaştırmaya
esas ikili anlaşma miktarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

İ,, =
∑ İ
=1

,,, ‒
∑ İ
,,,
=1
(2) Bu formülde geçen;
UEİAMp,t,u p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemine ait
uzlaştırmaya esas ikili anlaşma miktarını (MWh),
UEİABp,t,u,y p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemine ait, y
piyasa katılımcısından enerji alımı için yaptığı uzlaştırmaya esas ikili
anlaşma bildirimini (MWh),
UEİABp,t,u,x p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemine ait, x
piyasa katılımcısına enerji satışı için ve/veya enerji bedeli yan hizmetler
kapsamında ödenen yan hizmetler gereği gerçekleştirilen üretime ilişkin
yaptığı uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirimini (MWh),
m
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemine ait
elektrik enerjisi aldığı piyasa katılımcısı sayısını,
50
n
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemine ait
elektrik enerjisi sattığı piyasa katılımcısı sayısını
ifade eder.
Enerji dengesizlik miktarının hesaplanması
MADDE 104 – (1) Bir piyasa katılımcısının bir uzlaştırma dönemine ait enerji
dengesizlik miktarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

,, =
∑ (
=1

,,, ‒ Ç,,,
) + İ,, +
(∑
=1

Ö,,, ‒

∑ Ö
,,,
=1
) (∑
+
=1
(2) Bu formülde geçen;
EDMp,t,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemine ait
enerji dengesizlik miktarını (MWh),
UEVMp,t,b,u p piyasa katılımcısının adına kayıtlı ve t teklif bölgesinde yer alan b
uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait
uzlaştırmaya esas veriş miktarını (MWh),
UEÇMp,t,b,u p piyasa katılımcısının adına kayıtlı ve t teklif bölgesinde yer alan b
uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait
uzlaştırmaya esas çekiş miktarını (MWh),
UEİAMp,t,u p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemine ait
uzlaştırmaya esas ikili anlaşma miktarını (MWh),
GÖAMp,t,r,u p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için r teklifinden dolayı u
uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği gün öncesi alış miktarını (MWh),
GÖSMp,t,r,u p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için r teklifinden dolayı u
uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği gün öncesi satış miktarını (MWh),
GİAMp,t,r,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için r tekliften dolayı u uzlaştırma
döneminde gerçekleştirdiği gün içi alış miktarını (MWh),
GİSMp,t,r,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için r tekliften dolayı u uzlaştırma
döneminde gerçekleştirdiği gün içi satış miktarını (MWh),
k
t teklif bölgesi için u uzlaştırma döneminde p piyasa katılımcısının adına
kayıtlı uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi sayısını,
m
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemi için gün
öncesi alış gerçekleştirdiği teklif sayısını,
n
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemi için gün
öncesi satış gerçekleştirdiği teklif sayısını,
x
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemi için gün
içi alış gerçekleştirdiği teklif sayısını,
y
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemi için gün
içi satış gerçekleştirdiği teklif sayısını,
h
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma döneminde denge
sorumluluğunda yer alan dengeleme birimi sayısını,
YATMp,d,u,r p piyasa katılımcısının adına kayıtlı d dengeleme biriminin u uzlaştırma
dönemindeki r teklifi kabul edilerek verilen yük atma talimatını miktarını
(MWh),
td
d dengeleme birimine u uzlaştırma dönemi için verilen yük atma talimatı
sayısını,
51
İ
YALMp,d,u,r
ad
p piyasa katılımcısının adına kayıtlı d dengeleme biriminin u uzlaştırma
dönemindeki r teklifi kabul edilerek verilen yük alma talimatı miktarını
(MWh),
d dengeleme birimine u uzlaştırma dönemi için verilen yük alma talimatı
sayısını
ifade eder.
Enerji dengesizlik tutarının hesaplanması
MADDE 105 – (1) Bir piyasa katılımcısına enerji dengesizliğine ilişkin olarak bir ay
için tahakkuk ettirilecek alacak veya borç tutarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

 =

∑ ∑ 
,,
 = 1 = 1
EDMp,t,u < 0 ise EDTp,t,u = EDMp,t,u  max(PTFt,u, SMFt,u)  1,02
EDMp,t,u ≥ 0 ise EDTp,t,u = EDMp,t,u  min(PTFt,u, SMFt,u)  0,98
(2) Bu formülde geçen;
EDTp ilgili ay için p piyasa katılımcısının enerji dengesizlik tutarını (TL),
EDMp,t,u p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemine ait enerji
dengesizlik miktarını (MWh),
PTFt,u t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemine ait PTF’yi (TL/MWh),
SMFt,u t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemi ait SMF’yi (TL/MWh),
m
ilgili ay için belirlenmiş olan teklif bölgesi sayısını,
n
ilgili aydaki uzlaştırma dönemi sayısını
ifade eder.
DOKUZUNCU BÖLÜM
Sıfır Bakiye Düzeltme Tutarının ve Piyasa İşletim Ücretinin Dağıtılması
Sıfır bakiye düzeltme tutarının hesaplanması
MADDE 106 – (1) Bir aya ait sıfır bakiye düzeltme tutarı aşağıdaki formüle göre
hesaplanır:

 =
∑ (
=1

 ‒ 
)+

∑  ‒ ∑ 

=1
 ‒ 
=1
(2) Bu formülde geçen;
SBDT
ilgili aya ait sıfır bakiye düzeltme tutarını (TL),
KEYALTd sadece 0 ve 1 kodlu yük alma talimatları dikkate alınarak hesaplanan, d
dengeleme birimine ilgili ayın tüm uzlaştırma dönemlerinde teklifleri kabul
edilerek verilen yük alma talimatlarına ilişkin olarak ilgili piyasa
katılımcısına tahakkuk ettirilecek alacak tutarını (TL),
KEYATTd sadece 0 ve 1 kodlu yük atma talimatları dikkate alınarak hesaplanan, d
dengeleme birimine ilgili ayın tüm uzlaştırma dönemlerinde teklifleri kabul
52
edilerek verilen yük atma talimatlarına ilişkin olarak ilgili piyasa
katılımcısına tahakkuk ettirilecek borç tutarını (TL),
RSTb
b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin u uzlaştırma dönemine ait reel
sapma tutarını (TL),
EDTp
p piyasa katılımcısının ilgili aya ait enerji dengesizlik tutarını (TL),
YEKEDT ilgili ay için Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve
Desteklenmesine İlişkin Yönetmelik uyarınca hesaplanan ve YEKDEM
portföyüne ilişkin enerji dengesizlik tutarını (TL),
k
KGÜP’ü bildirilmek zorunda olan uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi
sayısını,
m
ilgili aya ilişkin dengeleme birimi sayısını,
n
ilgili aya ilişkin piyasa katılımcısı sayısını
ifade eder.
Sıfır bakiye düzeltme tutarının piyasa katılımcılarına dağıtılması
MADDE 107 – (1) Piyasa İşletmecisinin, dengeleme güç piyasasına ve
dengesizliklerinin uzlaştırılmasına ilişkin olarak piyasa katılımcılarına tahakkuk ettireceği
alacaklar toplamının, borçlar toplamına eşit olması esastır. Bu hesapta; piyasa işletim ücreti,
iletim ek ücreti ve süresinde ödenmeyen borçlar hariç tutulur.
(2) Piyasa katılımcılarına tahakkuk ettirilen toplam alacak tutarının, tahakkuk ettirilen
toplam borç tutarından fazla olması halinde, piyasa katılımcılarının borcu olarak; piyasa
katılımcılarına tahakkuk ettirilen toplam borç tutarının, tahakkuk ettirilen toplam alacak
tutarından fazla olması halinde, piyasa katılımcılarının alacağı olarak tahakkuk ettirilecek sıfır
bakiye düzeltme tutarı aşağıdaki formüllere göre hesaplanır:


∑ ∑ Ç
 =
,,
 = 1 = 1



∑ ∑ ∑ Ç
× 
,,
 = 1 = 1 = 1
(3) Bu formülde geçen;
SBDTp ilgili ayda p piyasa katılımcısına sıfır bakiye düzeltme tutarı olarak tahakkuk
ettirilecek alacak veya borç tutarını (TL),
SBDT
ilgili aya ait sıfır bakiye düzeltme tutarını (TL),
UEÇMp,b,u p piyasa katılımcısının adına kayıtlı b uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin
u uzlaştırma dönemine ait uzlaştırmaya esas çekiş miktarını (MWh),
ip
ilgili aya ilişkin p piyasa katılımcısının adına kayıtlı uzlaştırmaya esas verişçekiş birimi sayısını,
j
ilgili aydaki uzlaştırma dönemi sayısını,
k
ilgili aya ilişkin piyasa katılımcısı sayısını
ifade eder.
Piyasa işletim ücreti
MADDE 108 – (1) Piyasa İşletmecisinin yürüttüğü hizmetlere ilişkin işletme
giderlerinin ve yatırım harcamalarının karşılanması amacıyla piyasa işletim ücreti, elektrik
enerjisi alım ve satımına ilişkin tutarlardan ayrı olarak tahakkuk ettirilir.
(2) Her bir piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilecek piyasa işletim ücreti, Elektrik
Piyasasında Gelir ve Tarife Düzenlemesi Kapsamında Düzenlemeye Tabi Unsurlar ve
53
Raporlamaya İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ uyarınca belirlenen piyasa işletim geliri
tavanının Piyasa İşletmecisi tarafından gerçekleştirilen organize toptan elektrik piyasası
faaliyetleri dikkate alınarak piyasa katılımcılarına paylaştırılması suretiyle tahakkuk ettirilir.
(3) Kurul tarafından belirlenen yıllık Piyasa İşletim Geliri Tavanının o yıl içinde yer
alan günler arasında eşit olarak bölünerek hesaplanan, bir gün için geçerli piyasa işletim
ücreti, ilgili organize toptan elektrik piyasası faaliyetlerinin Piyasa İşletmecisinin faaliyetleri
içerisindeki oranları dikkate alınarak, gün öncesi piyasası, gün içi piyasası, dengeleme güç
piyasası ve dengesizliklerin uzlaştırılması faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek piyasa işletim
ücreti bileşenlerine ayrıştırılır. Her bir organize toptan elektrik piyasası faaliyetinin Piyasa
İşletmecisinin faaliyetleri arasındaki oranı Piyasa İşletmecisi tarafından belirlenir ve faaliyet
oranlarında değişiklik meydana gelmesi durumunda güncellenir.
(4) Her bir organize toptan elektrik piyasası faaliyetine ilişkin, her bir ay için tahakkuk
ettirilecek piyasa işletim ücreti bileşenleri aşağıdaki formüle göre hesaplanır:
ÖİÜ = 0,25 × İÜ
İİÜ = 0,25 × İÜ
İÜ = 0,25 × İÜ
İÜ = 0,25 × İÜ
(5) Bu formülde geçen;
PİÜ
Kurul tarafından belirlenen piyasa işletim geliri tavanından hesaplanan bir ay
için geçerli piyasa işletim ücretini,
GÖPİÜ bir ayda, gün öncesi piyasası faaliyetleri için Piyasa İşletmecisi tarafından
tahakkuk ettirilecek gün öncesi piyasası işletim ücreti payını (TL),
GİPİÜ
bir ayda, gün içi piyasası faaliyetleri için Piyasa İşletmecisi tarafından
tahakkuk ettirilecek gün içi piyasası işletim ücreti payını (TL),
DGPİÜ bir ayda, dengeleme güç piyasası faaliyetleri için Piyasa İşletmecisi
tarafından tahakkuk ettirilecek dengeleme güç piyasası piyasa işletim ücreti
payını (TL),
DUPİÜ bir ayda, dengesizliklerin uzlaştırılması faaliyetleri için Piyasa İşletmecisi
tarafından tahakkuk ettirilecek dengesizliklerin uzlaştırılması piyasa işletim
ücreti payını (TL)
ifade eder.
Gün öncesi piyasası işletim ücretinin hesaplanması
MADDE 109 – (1) Bir gün öncesi piyasası katılımcısına, gün öncesi piyasası
faaliyetlerine ilişkin olarak tahakkuk ettirilecek piyasa işletim ücreti aşağıdaki formüllere göre
hesaplanır:
ÖİÜ = 0,25 × ÖİÜ
ÖİÜ = 0,75 × ÖİÜ
ÖİÜ = ÖİÜ

ÖİÜ = ÖİÜ

54

ÖİÜ
ÖİÜ, =
+




(∑ ∑ ∑
Ö,,,, +
(∑ ∑ ∑ ∑
Ö,,,, +
 = 1 = 1 = 1


 
 = 1 = 1 = 1 = 1


∑ ∑ ∑ Ö
,,,,
 = 1 = 1 = 1


 
∑ ∑ ∑ ∑ Ö
 = 1 = 1 = 1 = 1
)
,,,,
)
× ÖİÜ

ÖİÜ =
∑ ÖİÜ
,
=1
(2) Bu formüllerde geçen;
GÖPİÜ
bir ayda, gün öncesi piyasası faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek gün
öncesi piyasası işletim ücretini (TL),
GÖPİÜS
bir ayda, gün öncesi piyasası faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek gün
öncesi piyasası işletim ücreti sabit payını (TL),
GÖPİÜD
bir ayda, gün öncesi piyasası faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek gün
öncesi piyasası işletim ücreti değişken payını (TL),
GÖPİÜSg
bir günde, gün öncesi piyasası faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek gün
öncesi piyasası işletim ücreti sabit payını (TL),
GÖPİÜDg
bir günde, gün öncesi piyasası faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek gün
öncesi piyasası piyasa işletim ücreti değişken payını (TL),
a
ilgili gündeki uzlaştırma dönemi sayısını,
b
ilgili aydaki gün sayısını,
GÖPİÜp,g
p piyasa katılımcısına g gününde tahakkuk ettirilecek gün öncesi
piyasası işletim ücretini (TL),
k
gün öncesi piyasası katılımcısı sayısını,
GÖSMp,t,g,r,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki r teklifinden
dolayı u uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği gün öncesi satış
miktarını (MWh),
xp
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki u uzlaştırma
dönemi için satış gerçekleştirdiği teklif sayısını,
m
ilgili ay için belirlenmiş olan teklif bölgesi sayısını,
GÖAMp,t,g,r,u p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki r teklifinden
dolayı u uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği gün öncesi alış miktarını
(MWh),
yp
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki u uzlaştırma
dönemi için alış gerçekleştirdiği teklif sayısını,
GÖPİÜp
bir ayda p piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilecek gün öncesi piyasası
işletim ücretini (TL)
ifade eder.
Gün içi piyasası işletim ücretinin hesaplanması
MADDE 110 – (1) Bir gün içi piyasası katılımcısına, gün içi piyasası faaliyetlerine
ilişkin olarak tahakkuk ettirilecek piyasa işletim ücreti aşağıdaki formüllere göre hesaplanır:
İİÜ = 0,25 × İİÜ
İİÜ = 0,75 × İİÜ ‒ İİÜ
55
İİÜ = İİÜ

İİÜ = İİÜ


İİÜ
İİÜ, =
+




(∑ ∑ ∑
İ,,,, +
(∑ ∑ ∑ ∑
İ,,,, +
 = 1 = 1 = 1


 
 = 1 = 1 = 1 = 1


∑ ∑ ∑ İ
,,,,
 = 1 = 1 = 1


 
∑ ∑ ∑ ∑ İ
 = 1 = 1 = 1 = 1
)
,,,,
)
× İİÜ

İİÜ = 200 × İİ +
∑ İİÜ
,
=1
(2) Bu formüllerde geçen;
GİPİÜ
bir ayda, gün içi piyasası faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek gün içi
piyasası piyasa işletim ücretini (TL),
GİPİÜS
bir ayda, gün içi piyasası faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek gün içi
piyasası işletim ücreti sabit payını (TL),
GİPİÜD
bir ayda, gün içi piyasası faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek gün içi
piyasası işletim ücreti değişken payını (TL),
GİPİÜSg
bir günde, gün içi piyasası faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek gün içi
piyasası işletim ücreti sabit payını (TL),
GİPİÜDg
bir günde, gün içi piyasası faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek gün içi
piyasası işletim ücreti değişken payını (TL),
a
ilgili gündeki uzlaştırma dönemi sayısını,
b
ilgili aydaki gün sayısını,
GİPİÜp,g
p piyasa katılımcısına g gününde tahakkuk ettirilecek gün içi piyasası
işletim ücretini (TL),
k
gün içi piyasası katılımcısı sayısını,
GİSMp,t,g,r,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki r tekliften
dolayı u uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği gün içi satış miktarını
(MWh),
xp
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki u uzlaştırma
dönemi için satış gerçekleştirdiği teklif sayısını,
m
ilgili ay için belirlenmiş olan teklif bölgesi sayısını,
GİAMp,t,g,r,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki r tekliften
dolayı u uzlaştırma döneminde gerçekleştirdiği gün içi alış miktarını
(MWh),
yp
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için g günündeki u uzlaştırma
dönemi için alış gerçekleştirdiği teklif sayısını,
GİPİÜp
bir ayda p piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilecek gün içi piyasası
işletim ücretini (TL),
GİİSp
bir ayda p piyasa katılımcısının haklı bulunmamış itiraz sayısını,
GİTİÜ
piyasa katılımcılarının haklı bulunmadıkları itirazlar için ödedikleri
toplam itiraz ücretini
56
ifade eder.
Dengeleme güç piyasası işletim ücretinin hesaplanması
MADDE 111 – (1) Bir dengeleme güç piyasası katılımcısına, dengeleme güç piyasası
faaliyetlerine ilişkin olarak tahakkuk ettirilecek piyasa işletim ücreti aşağıdaki formüllere göre
hesaplanır:
İÜ = 0,25 × İÜ
İÜ = 0,75 × İÜ
İÜ = İÜ

İÜ = İÜ


İÜ
İÜ, =
+




(∑ ∑ ∑
,,,, +
(∑ ∑ ∑ ∑
,,,, +
 = 1 = 1 = 1
   
 = 1 = 1 = 1 = 1


∑ ∑ ∑ 
,,,,
 = 1 = 1 = 1


 
∑ ∑ ∑ ∑ 
 = 1 = 1 = 1 = 1

İÜ =
∑ İÜ
,
=1
(2) Bu formüllerde geçen;
DGPİÜ
bir ayda, dengeleme güç piyasası faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek
dengeleme güç piyasası işletim ücretini (TL),
DGPİÜS
bir ayda, dengeleme güç piyasası faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek
dengeleme güç piyasası işletim ücreti sabit payını (TL),
DGPİÜD
bir ayda, dengeleme güç piyasası faaliyetleri için tahakkuk ettirilecek
dengeleme güç piyasası işletim ücreti değişken payını (TL),
DGPİÜp,g
p piyasa katılımcısına g gününde tahakkuk ettirilecek dengeleme güç
piyasası işletim ücretini (TL),
k
dengeleme güç piyasası katılımcısı sayısını,
a
ilgili gündeki uzlaştırma dönemi sayısını,
b
ilgili aydaki gün sayısını,
KEYALMp,d,g,u,r p piyasa katılımcısının adına kayıtlı d dengeleme biriminin g gününün
u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek verilen yük alma
talimatının yerine getirilen miktarını (MWh),
xd
u uzlaştırma dönemi için d dengeleme birimine verilen yük alma talimatı
sayısını,
dp
p piyasa katılımcısının adına kayıtlı u uzlaştırma dönemi için kabul
edilmiş yük alma teklifi olan dengeleme birimi sayısını,
KEYATMp,d,g,u,r p piyasa katılımcısının adına kayıtlı d dengeleme biriminin g gününün
u uzlaştırma dönemindeki r teklifi kabul edilerek verilen yük atma
talimatının yerine getirilen miktarını (MWh),
57
)
,,,,
)
× 
yd
ep
DGPİÜp
u uzlaştırma dönemi için d dengeleme birimine verilen yük atma talimatı
sayısını,
p piyasa katılımcısının adına kayıtlı u uzlaştırma dönemi için kabul
edilmiş yük atma teklifi olan dengeleme birimi sayısını,
bir ayda p piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilecek dengeleme güç
piyasası işletim ücretini (TL)
ifade eder.
Dengesizliklerin uzlaştırılmasına ilişkin piyasa işletim ücretinin hesaplanması
MADDE 112 – (1) Bir piyasa katılımcısına, dengesizliklerin uzlaştırılması
faaliyetlerine ilişkin olarak tahakkuk ettirilecek olan piyasa işletim ücreti aşağıdaki formüllere
göre hesaplanır:
İÜ = 0,25 × İÜ
İÜ = 0,75 × İÜ ‒ İÜ
İÜ = İÜ

İÜ = İÜ


İÜ
İÜ, =
+


∑ ∑ |
,,
|
 = 1 = 1



∑ ∑ ∑ |
× İÜ
,,
|
 = 1 = 1 = 1

İÜ = 1 × İ +
∑ İÜ
,
=1
(2) Bu formüllerde geçen;
DUPİÜ
bir ayda, dengesizliklerin uzlaştırılması faaliyetleri için tahakkuk
ettirilecek dengesizliklerin uzlaştırılması piyasa işletim ücretini (TL),
DUPİÜS
bir ayda, dengesizliklerin uzlaştırılması faaliyetleri için tahakkuk
ettirilecek dengesizliklerin uzlaştırılması piyasa işletim ücreti sabit
payını (TL),
DUPİÜD
bir ayda, dengesizliklerin uzlaştırılması faaliyetleri için tahakkuk
ettirilecek dengesizliklerin uzlaştırılması piyasa işletim ücreti değişken
payını (TL),
EDMp,t,u
p piyasa katılımcısının t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemine ait
enerji dengesizlik miktarını (MWh),
a
ilgili gündeki uzlaştırma dönemi sayısını,
b
ilgili aydaki gün sayısını,
DUPİÜDp,g
p piyasa katılımcısına g gününde tahakkuk ettirilecek dengesizliklerin
uzlaştırılması piyasa işletim ücretini (TL),
k
piyasa katılımcısı sayısını,
DUPİÜp
bir ayda p piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilecek dengesizliklerin
uzlaştırılması piyasa işletim ücretini (TL),
58
m
DİSp
TDİÜ
ilgili ay için belirlenmiş olan teklif bölgesi sayısını,
bir ayda p piyasa katılımcısının düzeltme işlemi sayısını,
piyasa katılımcılarının düzeltmeler için ödedikleri toplam düzeltme
işlemi ücretini
ifade eder.
YEDİNCİ KISIM
Mali Hususlara İlişkin Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Teminatlar ve Ödemelere İlişkin Tarafların Sorumlulukları
Piyasa İşletmecisinin sorumlulukları
MADDE 113 – (1) Piyasa İşletmecisi;
a) Merkezi uzlaştırma kuruluşunun belirlenerek katılımcıların bu konuda
bilgilendirilmesinden,
b) Merkezi uzlaştırma kuruluşunun tüm taraflarca kullanılabilmesi amacıyla merkezi
uzlaştırma kuruluşu ile anlaşma yapılmasından,
c) Piyasa katılımcılarının sunmaları gereken başlangıç teminatlarının ve toplam
teminatlarının hesaplanmasından,
ç) Piyasa katılımcıları tarafından gün öncesi veya gün içi piyasalarına katılmak için
sunulan spot teminatın TL oranının belirlenmesinden ve PYS üzerinden duyurulmasından,
d) Piyasa katılımcılarının, sunmaları gereken teminatlar hakkında düzenli ve doğru bir
şekilde bilgilendirilmesinden,
e) Merkezi uzlaştırma kuruluşunun, piyasa katılımcılarının sunmakla yükümlü oldukları
teminatlar ile fatura ve avans alacak ve borçları hakkında düzenli ve doğru bir şekilde
bilgilendirilmesinden,
f) Piyasa İşletmecisi adına sunulan teminat mektuplarının muhafazasından ve kendisine
sunulan teminat mektupları hakkında merkezi uzlaştırma kuruluşunun bilgilendirilmesinden,
g) Bir piyasa katılımcısının, sunduğu toplam teminatın ve/veya spot teminatın, sunması
gereken seviyenin altına düşmesi durumunda, ilgili katılımcıya teminat tamamlama çağrısının
PYS üzerinden ve/veya merkezi uzlaştırma kuruluşu aracılığıyla yapılmasından,
ğ) Her bir katılımcının mevcut teminatı ile sunması gereken teminatını karşılaştırarak
gerektiğinde ilgili katılımcıdan ek teminat talebinde bulunulmasından,
h) Merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından sunulan teminat yönetimi ve nakit takas
hizmetine ilişkin olarak, merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından alınacak olan hizmet bedeline
ilişkin oranlar ile merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından sunulan TL cinsinden nakit
teminatların nemalandırılması hizmeti karşılığında tahsil edilecek olan fon yönetim
komisyonu oranının piyasa katılımcılarına duyurulmasından,
ı) Kendi nam ve hesabına, merkezi uzlaştırma kuruluşunda gerekli hesapların
açılmasından,
i) Bu Yönetmelik kapsamında oluşacak alacağın devri işlemlerine ilişkin merkezi
uzlaştırma kuruluşunun zamanında ve doğru bir şekilde bilgilendirilmesinden
sorumludur.
Piyasa katılımcılarının sorumlulukları
MADDE 114 – (1) Piyasa katılımcıları;
a) Merkezi uzlaştırma kuruluşunda, kendi namına, teminat ve ödeme işlemlerinin
gerçekleşmesi için teminat ve nakit hesabının zamanında ve doğru bir şekilde açılmasından,
59
b) Merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından sunulacak olan teminat mektubu dışındaki
diğer teminatları saklama ve nakit takas hizmetine ilişkin merkezi uzlaştırma kuruluşukatılımcı anlaşmasının imzalanmasından,
c) Piyasa İşletmecisi tarafından avans ve fatura ödeme işlemlerinin yürütülmesi
amacıyla aracı bankalarda, kendi namına, ödeme işlemlerinin gerçekleşmesi için nakit
hesabının zamanında ve doğru bir şekilde açılmasından,
ç) Piyasa İşletmecisi tarafından kendilerine bildirilen avans ödeme bildirimleri ve
faturalara ilişkin olarak ödemelerin zamanında ve doğru bir şekilde yapılmasından,
d) Piyasa İşletmecisi namına sunmaları gereken teminatın bu Yönetmelikte yer alan
ilgili maddeler gereğince hesaplanmasından,
e) Ödeme yükümlülüklerini teminat altına almak için merkezi uzlaştırma kuruluşunda,
adlarına açılmış olan teminat hesaplarına, Piyasa İşletmecisi tarafından bildirilen miktardaki
teminatın zamanında yatırılmasından,
f) Merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından sunulan teminat yönetimi ve nakit takas
hizmetine ilişkin olarak kendilerinden talep edilen hizmet bedelinin merkezi uzlaştırma
kuruluşuna zamanında yatırılmasından
sorumludur.
Merkezi uzlaştırma kuruluşunun sorumlulukları
MADDE 115 – (1) Merkezi uzlaştırma kuruluşu;
a) Teminat ve ödeme işlemlerinin yürütülmesi amacıyla Piyasa İşletmecisi ile merkezi
uzlaştırma kuruluşu anlaşmasının imzalanmasından,
b) Avans, fatura ve alacağın devri ödemeleri ile teminat işlemlerinin zamanında ve
doğru bir şekilde gerçekleştirilmesinden,
c) Avans, fatura ve alacağın devri ödemeleri ile teminat işlemlerine ilişkin olarak Piyasa
İşletmecisi, piyasa katılımcıları ve aracı bankalar ile iletişimi sağlayacak altyapının kurulması
ve kurulan sistemin işletilmesinden,
ç) Piyasa katılımcıları ile teminat mektubu dışındaki diğer teminatları saklama ve nakit
takas hizmetine ilişkin merkezi uzlaştırma kuruluşu-katılımcı anlaşmasının imzalanmasından,
d) Piyasa İşletmecisi tarafından kendisine bildirilen alacağın devri sözleşmeleri
kapsamındaki ödemelerin doğru bir şekilde yapılmasının takibinden ve yapılan ödemelere
ilişkin olarak Piyasa İşletmecisinin bilgilendirilmesinden,
e) Teminat yönetimi, avans ve fatura ödemelerine ilişkin gerçekleşen işlemlerle ilgili
olarak Piyasa İşletmecisinin bilgilendirilmesinden,
f) Piyasa İşletmecisi adına sunulan teminat mektubu dışındaki tüm teminatların
muhafazasından ve değerlemesinden,
g) Teminatlara ilişkin gerçekleşen işlemlerin izlenmesinden,
ğ) Piyasa İşletmecisinin, piyasa katılımcılarının teminat hesaplarında gerçekleştirilen
işlemler ve mevcut teminat seviyeleri hakkında doğru bir şekilde bilgilendirilmesinden,
h) Teminat tamamlama çağrısına ilişkin olarak gerekli bildirimin Piyasa İşletmecisine
yapılmasından,
ı) Piyasa katılımcıları tarafından sunulan TL cinsinden nakit teminatların
nemalandırılmasından,
i) Piyasa katılımcısının temerrüde düşmesi durumunda, temerrüt cezalarının
hesaplanması ve buna ilişkin olarak Piyasa İşletmecisinin bilgilendirilmesinden,
j) Piyasa katılımcılarının ödemeleri gereken hizmet bedelleri ile ilgili
bilgilendirilmesinden,
k) Piyasa İşletmecisi tarafından, piyasa katılımcılarına ilişkin olarak kendilerine
gönderilen katılımcı bazındaki ticari işlemler ve teminat kullanımı gibi ticari sır niteliğindeki
bilgi ve verilerin üçüncü kişilerle paylaşılmamasından
60
sorumludur.
(2) Nemalandırmaya ilişkin usul ve esaslar merkezi uzlaştırma kuruluşunun yasal
sorumluluğunda olup bu nemalandırma işlemi günün piyasa koşullarına göre en iyi gayret
gösterilmek suretiyle merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından gerçekleştirilir ve nema tutarı
ilgili piyasa katılımcısı hesabına bir sonraki iş günü aktarılır.
Aracı bankaların sorumlulukları
MADDE 116 – (1) Aracı bankalar;
a) Merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından kendilerine yapılan bildirimlerle ilgili olarak,
zamanında ve doğru bir şekilde, ilgili piyasa katılımcılarının bilgilendirilmesinden,
b) Piyasa katılımcısının borçlu olması durumunda, piyasa katılımcısı tarafından
kendisine gönderilen ödeme tutarının zamanında ve doğru şekilde merkezi uzlaştırma
kuruluşuna iletilmesinden; piyasa katılımcısının alacaklı olması durumunda ise merkezi
uzlaştırma kuruluşu tarafından kendisine gönderilen ödeme tutarının ilgili katılımcıya
zamanında ve doğru şekilde iletilmesinden,
c) Ödeme işlemlerinin zamanında ve doğru şekilde gerçeklemesine yönelik olarak
merkezi uzlaştırma kuruluşu ile haberleşmeyi ve iletişimi sağlayacak uyumlu bir sistem
kurulmasından
sorumludur.
İKİNCİ BÖLÜM
Teminatlar
Teminatlara ilişkin genel esaslar
MADDE 117 – (1) Teminatlar, piyasa katılımcılarının piyasaya ilişkin yükümlülüklerini
yerine getirememesi veya faaliyetlerini gerçekleştirememesi durumunda, katılımcılar
arasındaki nakit akışının sürekliliğini; piyasa katılımcısının ödemesini zamanında
gerçekleştirememesi durumunda ise alacaklı durumda olan diğer piyasa katılımcılarının
güvence altına alınmasını sağlar.
(2) Piyasa İşletmecisi, piyasa katılımcılarından, dengeleme mekanizması ve
uzlaştırmaya ilişkin yükümlülüklerine karşılık teminat alır.
(3) Piyasa katılımcılarından alınacak teminatların hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar
Teminat Hesaplama Prosedürü ile düzenlenir.
(4) Gerekli teminatların bu Yönetmelikte belirtilen süreler içerisinde sunulmaması
halinde, piyasa katılımcıları spot teminat için gün öncesi ve gün içi piyasaları faaliyetlerini,
toplam teminat için ise bu Yönetmelik kapsamındaki hiçbir organize toptan elektrik piyasası
faaliyetini gerçekleştiremez.
(5) Piyasa İşletmecisi, aşağıdaki durumlarda teminatın artırılmasını talep eder:
a) Yeni bir uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi kaydı,
b) Üretim veya OSB üretim lisansı sahibi bir piyasa katılımcısının işletmedeki kurulu
gücünün değişmesi,
c) Gün öncesi ve gün içi piyasalarında geçmiş dönemlerde gerçekleştirilen alış satış
miktarlarına göre daha yüksek miktarda alış satış yapılması,
ç) Dengesizliklere göre hesaplanan teminatın önceki aya göre artış göstermesi,
d) Bir piyasa katılımcısının bir aydaki dengesizliklerine ilişkin nihai uzlaştırma bildirimi
yayımlanmamış olmasına rağmen; ilgili piyasa izleme faaliyetleri neticesinde, düştüğü
dengesizlik miktarlarının sürekli bir şekilde artmakta olduğunun tespit edilmesi
sonucunda, katılımcının riskinin mevcut teminat ile karşılanamayacağının öngörülmesi.
61
(6) Teminat ve ödeme işlemlerinin yürütülmesi amacıyla Piyasa İşletmecisi merkezi
uzlaştırma kuruluşunu kullanır.
(7) Piyasa İşletmecisi ile merkezi uzlaştırma kuruluşu arasında yapılan merkezi
uzlaştırma kuruluşu anlaşmasıyla, merkezi uzlaştırma kuruluşunun görev ve sorumlulukları
belirlenir.
(8) Piyasa katılımcıları, teminat işlemlerinin yürütülmesine ilişkin olarak merkezi
uzlaştırma kuruluşuyla çalışır ve teminatlarını birden fazla banka kullanarak sunabilir.
(9) Dengeleme mekanizması ve uzlaştırmadan kaynaklanan ödeme yükümlülüklerinin
yerine getirilmesinin teminatı olarak, piyasa katılımcıları 119 uncu maddede belirtilen teminat
olarak kabul edilebilecek kıymetlerden oluşan teminat mektubu dışındaki tüm teminatlarını
merkezi uzlaştırma kuruluşuna, teminat mektuplarını Piyasa İşletmecisine muhafaza edilmek
üzere sunar.
(10) Merkezi uzlaştırma kuruluşu, Piyasa İşletmecisi adına katılımcı bazında piyasa
faaliyetlerine ilişkin kendisine sunulan teminata, Piyasa İşletmecisi lehine rehin koyar.
(11) Piyasa katılımcısının 131 inci maddede belirtilen süreler içerisinde avans ve fatura
ödemelerini gerçekleştirememesi durumu dışında, dengeleme mekanizması ve
dengesizliklerin uzlaştırılmasına ilişkin ödemeler, teminatlar kullanılarak yapılamaz.
(12) Merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından sunulan teminat saklama ve nakit takas
hizmetine ilişkin olarak, merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından alınacak olan hizmet bedeline
ilişkin oranlar ile fon yönetim komisyonu oranı piyasa katılımcısı ile merkezi uzlaştırma
kuruluşu arasında imzalanan merkezi uzlaştırma kuruluşu-katılımcı anlaşmasında yer alır. Bu
oranlarda değişiklik olması durumunda, Piyasa İşletmecisi değişen oranları, bu oranların
geçerlik tarihinden en geç bir ay önce PYS aracılığıyla duyurur.
Teminat işlemlerine ilişkin süreç
MADDE 118 – (1) Piyasa katılımcıları, tüzel kişilik adlarına, teminatlarına ilişkin
işlemlerin yürütülmesi için merkezi uzlaştırma kuruluşunda teminat hesabı açar. Bu hesapla
ilgili tüm işlemlere ilişkin olarak Piyasa İşletmecisi tarafından merkezi uzlaştırma kuruluşuna
yetki verilir. Bu hesaba ilişkin oluşan nema tutarları, yasal yükümlülükler ve hizmet bedeli
düşüldükten sonra, ilgili piyasa katılımcısına yansıtılır.
(2) Piyasa İşletmecisi, gün öncesi ve gün içi piyasalarında yaptıkları ticarete göre piyasa
katılımcılarının sunması gereken nakit ve toplam teminatları saat 14:30’da katılımcılara ve
katılımcı bazında merkezi uzlaştırma kuruluşuna bildirir.
(3) Kendisine katılımcı bazında teminat bilgileri sunulan merkezi uzlaştırma kuruluşu,
gerekli teminatların takibini yürütür.
(4) Gün öncesi piyasasına ilişkin olarak;
a) Teminat mektupları her iş günü saat 10:30’a kadar Piyasa İşletmecisine, teminat
mektubu dışındaki teminatlar ise saat 11:00’a kadar merkezi uzlaştırma kuruluşuna, piyasa
katılımcısı tarafından sunulur.
b) Piyasa İşletmecisi, kendisine sunulan teminat mektubu miktarına ilişkin bilgileri
katılımcı bazında merkezi uzlaştırma kuruluşuna her iş günü en geç saat 10:30’a kadar
bildirir.
c) Merkezi uzlaştırma kuruluşu, piyasa katılımcıları tarafından sunulan teminatlara
ilişkin bilgileri katılımcı bazında Piyasa İşletmecisine her iş günü en geç saat 11:00’a kadar
bildirir.
ç) Avans ödemelerinin gerçekleştirilmesini müteakiben piyasa katılımcısının sunduğu
spot teminat ile toplam teminatın, olması gereken seviyenin altına düşmesi durumunda,
katılımcıya teminat tamamlama çağrısı yapılır.
d) Bir piyasa katılımcısı, hafta sonunda veya resmi tatil gününde gün öncesi piyasası
faaliyetine devam edebilmek için hafta sonu veya resmi tatil gününden bir önceki iş günü en
62
geç saat 16:30’a kadar teminat mektuplarını, 17:00’a kadar ise teminat mektubu dışındaki
diğer teminatlarını sunar.
e) Bir piyasa katılımcısının, teminat tamamlama çağrısına rağmen, süresinde teminatını
tamamlamaması durumunda, katılımcının ertesi güne ilişkin olarak sunduğu teklifler gün
öncesi piyasasında dikkate alınmaz.
(5) Gün içi piyasasına ilişkin olarak;
a) Piyasa İşletmecisi tarafından her iş günü saat 11:00’da ve 17:00’da olmak üzere
günde iki kez teminat kontrolü yapılır.
b) Piyasa katılımcısı, saat 17:00 itibarıyla gün içi piyasası faaliyetlerine devam
edebilmek için Piyasa İşletmecisi tarafından saat 14.30’da Teminat Hesaplama Prosedürüne
göre hesaplanan ve PYS’de ve/veya merkezi uzlaştırma kuruluşunda yayımlanan gün içi
piyasası faaliyetlerine ilişkin sunması gereken spot teminatını ve toplam teminatını saat
17:00’a kadar tamamlar.
c) Saat 17:00 itibarıyla yeterli teminatı bulunmadığından gün içi piyasasına katılamayan
piyasa katılımcıları, ertesi gün saat 11:00’a kadar gün içi piyasasına ilişkin sunması gereken
spot teminatlarını ve toplam teminatlarını tamamlamaları halinde saat 11:00 itibarıyla gün içi
piyasası faaliyetlerine devam edebilir.
ç) Belirtilen saatlerde yapılan teminat kontrollerinde, bir piyasa katılımcısının
teminatlarının yeterli olmaması durumunda katılımcının eşleşmemiş durumda olan teklifleri
iptal edilir ve yeni teklif girmesine izin verilmez.
d) Bir piyasa katılımcısı, hafta sonunda veya resmi tatil gününde gün içi piyasası
faaliyetine devam edebilmek için hafta sonu veya resmi tatil gününden bir önceki iş günü en
geç saat 17:00’da yapılan teminat kontrolüne kadar spot teminatını ve toplam teminatını
sunar.
(6) Kendisine teminat tamamlama çağrısı yapılan bir piyasa katılımcısı, ilgili piyasa
faaliyetlerine devam edebilmek için öncelikle teminatını olması gereken seviyeye tamamlar.
Teminat olarak kabul edilebilecek kıymetler
MADDE 119 – (1) Teminat olarak kabul edilebilecek kıymetler aşağıda belirtilmiştir:
a) Türk lirası,
b) Döviz (ABD doları veya avro),
c) Bankacılık mevzuatına tabi ve Türkiye’de faaliyet gösteren bankalar tarafından
hazırlanmış TL veya döviz cinsinden (ABD doları veya avro) kesin ve süresiz teminat
mektupları,
ç) Bankacılık mevzuatına göre Türkiye’de faaliyette bulunmasına izin verilen yabancı
bankalar ile Türkiye dışında faaliyette bulunan banka veya benzeri kredi kuruluşlarının kontr
garantisi üzerine Türkiye Bankalar Birliği’ne üye olan ve Türkiye’de faaliyet gösteren
bankalar tarafından bankacılık alanına ilişkin mevzuata uygun olarak hazırlanmış olan TL
veya döviz cinsinden (ABD doları veya avro) kesin ve süresiz teminat mektupları,
d) Hamiline olmak kaydıyla Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilen devlet iç borçlanma
senetleri.
(2) Teminatların TL karşılıklarının hesaplanması sürecinde; döviz nakit teminatlar ve
döviz teminat mektupları için TCMB döviz alış kuru, devlet tahvili ve hazine bonosu için
TCMB tarafından Resmi Gazete’de yayımlanan gösterge niteliğindeki fiyatlar baz alınır.
(3) Gün öncesi ve gün içi piyasaları katılımcılarının bu piyasalardaki faaliyetlerine
ilişkin olarak sunmaları gereken teminatın tamamı TL cinsinden nakittir. Piyasa İşletmecisi
PYS aracılığıyla geçerlik tarihinden en geç bir ay önce yayımlayarak nakit oranını
değiştirebilir.
(4) Piyasa katılımcıları, sunmaları gereken nakit teminat dışındaki teminatları, bu
maddenin birinci fıkrasında belirtilen teminat olarak kabul edilebilecek kıymetlerden sadece
63
biri veya birden fazlası ile sunabilirler. Verilen teminatlar kısmen veya tamamen, teminat
olarak kabul edilen diğer kıymetlerle değiştirilebilir.
(5) Teminat mektubu dışında teminat olarak kabul edilen kıymetlere ve döviz cinsinden
teminat mektuplarına değerleme katsayısı uygulanır. Bu Yönetmelik kapsamında uygulanacak
değerleme katsayısı; benzer piyasalarda uygulanan değerleme katsayıları dikkate alınarak
merkezi uzlaştırma kuruluşunun önerisi üzerine Piyasa İşletmecisi tarafından belirlenerek
PYS aracılığıyla piyasa katılımcılarına duyurulur.
(6) Teminatlarla ilgili tüm maliyetler ilgili piyasa katılımcısı tarafından karşılanır.
Başlangıç teminatına ilişkin genel esaslar
MADDE 120 – (1) Bu Yönetmelik kapsamında işlem yapabilmek için piyasa
katılımcısı tarafından sunulması gereken başlangıç teminatı, Teminat Hesaplama
Prosedüründe belirlenir.
(2) Bir piyasa katılımcısının işletmedeki kurulu gücünde artış olması durumunda, Piyasa
İşletmecisi ilgili piyasa katılımcısını, bu değişiklik sebebiyle sunması gereken ek teminat
tutarı ile ilgili olarak kurulu güç güncelleme tarihinde bilgilendirir. Piyasa katılımcısı, bu
değişikliğe ilişkin olarak en geç güç güncelleme tarihini takip eden altıncı iş günü saat
10:30’a kadar teminat mektupları, saat 11:00’a kadar ise teminat mektubu dışındaki diğer
teminatları sunarak teminat artırımı yapar.
(3) YEKDEM’e tabi lisanslı üretim tesisi olan piyasa katılımcıları da bu üretim tesisleri
için başlangıç teminatı sunar.
(4) Başlangıç teminatını sunmayan piyasa katılımcıları bu Yönetmelik kapsamındaki
organize toptan elektrik piyasalarında faaliyet gerçekleştiremez.
Gün öncesi ve gün içi piyasaları teminatına ilişkin genel esaslar
MADDE 121 – (1) Gün öncesi ve gün içi piyasalarında işlem yapabilmek için piyasa
katılımcısı tarafından sunulması gereken spot teminat, Teminat Hesaplama Prosedüründe
belirlenir.
(2) Bir gün öncesi ve/veya gün içi piyasası katılımcısının, gün öncesi piyasası ve/veya
gün içi piyasasına sunduğu tekliflerin Piyasa İşletmecisi tarafından dikkate alınması için
katılımcının o güne ilişkin olarak sunduğu spot teminatının ve toplam teminatının yeterli
olması gerekir.
Dengesizlik teminatına ilişkin genel esaslar
MADDE 122 – (1) Bir piyasa katılımcısı tarafından sunulması gereken dengesizlik
teminatı, Teminat Hesaplama Prosedüründe belirlenir.
(2) Bir piyasa katılımcısının yeni bir uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi kaydının
gerçekleştirilebilmesi için toplam teminatını sunmuş olması gerekir.
(3) Piyasa katılımcıları, uzlaştırma bildirimlerinin yayımlanmasını takiben, dengesizlik
teminatlarında artış olması durumunda teminatlarını güncellemelerine ilişkin olarak fatura
tebliğ tarihinde Piyasa İşletmecisi tarafından bilgilendirilir. Piyasa katılımcısı, bu değişikliğe
ilişkin olarak en geç fatura tebliğ tarihini takip eden dördüncü iş günü saat 10:30’a kadar
teminat mektupları, saat 11:00’a kadar ise teminat mektubu dışındaki teminatları sunarak
teminat artırımı yapar.
Dengesizlik teminatının artışına ilişkin genel esaslar
MADDE 123 – (1) Bir piyasa katılımcısının bir aydaki dengesizliklerine ilişkin nihai
uzlaştırma bildirimi yayımlanmamış olmasına rağmen; ilgili piyasa izleme faaliyetleri
neticesinde, dengesizlik riskinin arttığının tespit edilmesi halinde, katılımcıya PYS
aracılığıyla teminat artırım çağrısı yapılır.
64
(2) Piyasa katılımcısı, belirlenen teminat değişim oranı dahilinde toplam teminat artırım
yükümlülüğünü, teminat artırım çağrısının yapıldığı günü takip eden dördüncü iş günü saat
10:30’a kadar teminat mektuplarını, saat 11:00’a kadar ise teminat mektubu dışındaki diğer
teminatlarını sunar.
Toplam teminata ilişkin genel esaslar
MADDE 124 – (1) Piyasa İşletmecisi, bir piyasa katılımcısı tarafından sunulan toplam
teminatın, katılımcının piyasada yürüttüğü tüm faaliyetlere ilişkin toplam riskini karşılayacak
seviyede olmadığını tespit ederse teminat değişim oranını artırarak ilgili katılımcının sunması
gereken teminatı artırabilir.
(2) Piyasa İşletmecisi, bir piyasa katılımcısı tarafından sunulan toplam teminatın,
katılımcının piyasada yürüttüğü tüm faaliyetlere ilişkin toplam riskinden daha fazla olduğunu
tespit ederse teminat değişim oranını azaltarak ilgili katılımcının sunması gereken teminatı
azaltabilir.
(3) Toplam teminatı yeterli olsa dahi bir üretim şirketinin ikili anlaşmalarla, gün öncesi
piyasasından, gün içi piyasasından ve dengeleme güç piyasasından satın aldığı toplam
miktarın, lisansına veya lisanslarına dercedilen yıllık elektrik enerjisi üretim miktarları
toplamını geçmesi halinde söz konusu şirket ilgili yılın kalan ayları için veya ilgili yıl
tamamlanmışsa tespiti takip eden bir ay süreyle bu Yönetmelik kapsamındaki hiçbir organize
toptan elektrik piyasası faaliyetini gösteremez.
Teminatın tamamlanmaması
MADDE 125 – (1) Piyasa katılımcılarının belirtilen sürelerde teminatlarını
bulundurmaları gereken seviyeye getirmemeleri halinde aşağıda yer alan yaptırımlar
uygulanır:
a) Gün öncesi piyasasına ilişkin olarak; bir piyasa katılımcısının, teminat tamamlama
çağrısına rağmen, süresinde teminatını tamamlamaması durumunda, katılımcının ertesi güne
ilişkin olarak sunduğu teklifler gün öncesi piyasasında dikkate alınmaz.
b) Gün içi piyasasına ilişkin olarak; belirtilen saatlerde yapılan teminat kontrollerinde,
bir piyasa katılımcısının teminatlarının yeterli olmaması durumunda katılımcının eşleşmemiş
durumda olan teklifleri iptal edilir ve yeni teklif girmesine izin verilmez.
c) Dengesizlik teminatına ilişkin olarak;
1) Teminat tamamlama çağrısı yapıldıktan sonraki günden başlamak üzere dördüncü iş
gününden itibaren ilgili piyasa katılımcısının satıcı olduğu uzlaştırmaya esas ikili anlaşma
bildirimi girilmesine izin verilmez, ileriye dönük yapılmış olan bildirimler iptal edilir ve ilgili
taraflara bilgi verilir.
2) İlgili piyasa katılımcısının portföyündeki serbest tüketicilerin kayıtları, teminat
artırım çağrısının yapıldığı aydan itibaren geçerli olacak şekilde silinir ve Piyasa İşletmecisi
tarafından TEİAŞ veya ilgili dağıtıcıya, TEİAŞ veya ilgili dağıtıcı tarafından da aynı gün
içerisinde ilgili görevli tedarik şirketine ve iki iş günü içerisinde ilgili serbest tüketicilere bilgi
verilir.
ç) Dengesizlik teminatının artışına ilişkin olarak;
1) Teminat tamamlama çağrısı yapıldıktan sonraki günden başlamak üzere dördüncü iş
günü itibarıyla piyasa katılımcısının satıcı olduğu uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirimi
girilmesine izin verilmez, ileriye dönük yapılmış olan bildirimler iptal edilir ve ilgili taraflara
bilgi verilir.
2) Piyasa katılımcısının portföyündeki serbest tüketicilerin kayıtları, teminat artırım
çağrısının yapıldığı ayın başından itibaren geçerli olacak şekilde silinir ve Piyasa İşletmecisi
tarafından TEİAŞ veya ilgili dağıtıcıya, TEİAŞ veya ilgili dağıtıcı tarafından da aynı gün
65
içerisinde ilgili görevli tedarik şirketine ve iki iş günü içerisinde ilgili serbest tüketicilere bilgi
verilir.
Teminatların iadesi
MADDE 126 – (1) Piyasa katılımcısının, Piyasa İşletmecisine sunmuş olduğu
teminatların toplamının, piyasa katılımcısının sunması gereken toplam teminattan büyük
olması durumunda fazla teminat, söz konusu teminatın kısmen iadeye uygun olması
durumunda ve piyasa katılımcısının talebi üzerine piyasa katılımcısına iade edilir.
(2) Piyasa katılımcısının, Piyasa İşletmecisine sunmuş olduğu mektup teminatların
toplamının, piyasa katılımcısının sunması gereken toplam teminattan büyük olması
durumunda fazla teminat, söz konusu teminatın kısmen iadeye uygun olması durumunda ve
piyasa katılımcısının talebi üzerine ilgili bankaya iade edilir.
(3) Piyasa katılımcısı tarafından merkezi uzlaştırma kuruluşuna sunulan teminatlardan
nakit teminat fazlası çekme işlemleri herhangi bir iş gününde saat 14:30 ile 15:40 arasında,
nakit dışı teminatların çekme işlemleri 14:30 ile 17:00 arasında gerçekleştirilebilir.
(4) Piyasa katılımcısı tarafından gerçekleştirilecek olan mektup teminat çekme işlemleri,
talebin Piyasa İşletmecisi kayıtlarına giriş tarihinden sonra ilgili bankaya gönderilir.
(5) Piyasa İşletmecisine sunulan teminat mektuplarının iadesi ise piyasa katılımcısının
yazılı talebi üzerine Piyasa İşletmecisi tarafından gerçekleştirilir.
(6) Bu Yönetmelik kapsamındaki piyasa faaliyetlerini sonlandırmak isteyen piyasa
katılımcısının Piyasa İşletmecisine veya merkezi uzlaştırma kuruluşuna sunmuş olduğu
teminatı, 136 ncı maddede tanımlanan geçmişe dönük düzeltme kalemine ilişkin sürecin
tamamlanmasını müteakip iade edilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Avans Ödeme Bildirimleri, Uzlaştırma Bildirimleri, Faturalama, Ödemeler, Ödemelerin
Yapılmaması
Avans ödeme bildirimleri
MADDE 127 – (1) Piyasa İşletmecisi, merkezi uzlaştırma kuruluşu ile piyasa
katılımcılarına gün öncesi ve gün içi piyasaları faaliyetlerine ilişkin olarak, her gün için
alacak ve borç tutarlarını içeren günlük avans ödeme bildirimini en geç saat 14:30’da yapar.
Bu bildirim, yayımlandığı günden bir önceki gün gerçekleştirilen gün içi piyasası
faaliyetlerine ilişkin ve yayımlandığı gün gerçekleştirilen gün öncesi piyasası faaliyetlerine
ilişkin alacak ve borçları kapsar.
(2) Piyasa İşletmecisi tarafından bir piyasa katılımcısına duyurulan avans ödeme
bildirimi uzlaştırma dönemi bazında aşağıda yer alan kalemleri içerir:
a) Gün öncesi piyasası katılımcısının satışlarına ilişkin enerji miktarı ve alacak dökümü,
b) Gün öncesi piyasası katılımcısının alışlarına ilişkin enerji miktarı ve borç dökümü,
c) Gün öncesi piyasası katılımcısının alış ve satışlarına ilişkin fark tutarı alacak ve borç
dökümü,
ç) Gün içi piyasası katılımcısının satışlarına ilişkin enerji miktarı ve alacak dökümü,
d) Gün içi piyasası katılımcısının alışlarına ilişkin enerji miktarı ve borç dökümü.
(3) Piyasa İşletmecisi tarafından merkezi uzlaştırma kuruluşuna duyurulan avans ödeme
bildirimi piyasa katılımcısı bazında aşağıda yer alan kalemleri içerir:
a) Gün öncesi ve gün içi piyasaları faaliyetlerinden oluşan alacak,
b) Gün öncesi ve gün içi piyasaları faaliyetlerinden oluşan borç.
Uzlaştırma bildirimleri
66
MADDE 128 – (1) Piyasa katılımcılarına, bir ay için alacak ve borç tutarlarını içeren ön
uzlaştırma bildirimi, ilgili ayı takip eden ikinci ayın birinci günü, nihai uzlaştırma bildirimi ise
ilgili ayı takip eden ikinci ayın beşinci günü PYS aracılığı ile duyurulur.
(2) Ön uzlaştırma bildirimi uzlaştırma dönemi bazında aşağıda yer alan kalemleri içerir:
a) Gün öncesi piyasası katılımcısının satışlarına ilişkin enerji miktarı ve alacak dökümü,
b) Gün öncesi piyasası katılımcısının alışlarına ilişkin enerji miktarı ve borç dökümü,
c) Gün öncesi piyasası işletim ücreti,
ç) Fark tutarına ilişkin alacak veya borçlar,
d) Gün içi piyasası katılımcısının satışlarına ilişkin enerji miktarı ve alacak dökümü,
e) Gün içi piyasası katılımcısının alışlarına ilişkin enerji miktarı ve borç dökümü,
f) Gün içi piyasası işletim ücreti,
g) 0 ve 1 kodlu yerine getirilen yük alma talimatına ilişkin enerji miktarı ve alacak
dökümü,
ğ) 0 ve 1 kodlu yerine getirilen yük atma talimatına ilişkin enerji miktarı ve borç
dökümü,
h) Dengeleme güç piyasası işletim ücreti,
ı) Teklif bölgesi bazında enerji fazlasına ilişkin alacak dökümü,
i) Teklif bölgesi bazında enerji açığına ilişkin borç dökümü,
j) Geçmişe dönük düzeltme kalemi,
k) Sıfır bakiye düzeltme tutarına ilişkin alacak veya borçlar,
l) Süresinde tahsil edilemeyen alacaklar payı,
m) Dengesizliklerin uzlaştırılması piyasa işletim ücreti,
n) Uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirim miktarları dökümü,
o) Teklif bölgesi bazında uzlaştırmaya esas veriş miktarı dökümü,
ö) Teklif bölgesi bazında uzlaştırmaya esas çekiş miktarı dökümü,
p) Reel sapmaya ilişkin enerji miktarı ve borç dökümü,
r) Gecikme zammı alacak ve borç tutarı.
(3) Bu maddenin ikinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (ç) bentlerinde yer alan bilgiler gün
öncesi piyasası katılımcılarına, (d), (e) ve (f) bentlerinde yer alan bilgiler gün içi piyasası
katılımcılarına, (g), (ğ) ve (h) bentlerinde yer alan bilgiler dengeleme güç piyasası
katılımcılarına, diğer bentlerinde yer alan bilgiler tüm piyasa katılımcılarına sunulan
uzlaştırma bildirimlerinde yer alır.
(4) Nihai uzlaştırma bildirimi uzlaştırma dönemi bazında aşağıda yer alan kalemleri
içerir:
a) Gün öncesi piyasası katılımcısının satışlarına ilişkin enerji miktarı ve alacak dökümü,
b) Gün öncesi piyasası katılımcısının alışlarına ilişkin enerji miktarı ve borç dökümü,
c) Gün öncesi piyasası işletim ücreti,
ç) Fark tutarına ilişkin alacak veya borçlar,
d) Gün içi piyasası katılımcısının satışlarına ilişkin enerji miktarı ve alacak dökümü,
e) Gün içi piyasası katılımcısının alışlarına ilişkin enerji miktarı ve borç dökümü,
f) Gün içi piyasası işletim ücreti,
g) 0 ve 1 kodlu yerine getirilen yük alma talimatına ilişkin enerji miktarı ve alacak
dökümü,
ğ) 0 ve 1 kodlu yerine getirilen yük atma talimatına ilişkin enerji miktarı ve borç
dökümü,
h) Dengeleme güç piyasası işletim ücreti,
ı) Teklif bölgesi bazında enerji fazlasına ilişkin alacak dökümü,
i) Teklif bölgesi bazında enerji açığına ilişkin borç dökümü,
j) Geçmişe dönük düzeltme kalemi,
k) Sıfır bakiye düzeltme tutarına ilişkin alacak veya borçlar,
67
l) Süresinde tahsil edilemeyen alacaklar payı,
m) Dengesizliklerin uzlaştırılması piyasa işletim ücreti,
n) Uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirim miktarları dökümü,
o) Teklif bölgesi bazında uzlaştırmaya esas veriş miktarı dökümü,
ö) Teklif bölgesi bazında uzlaştırmaya esas çekiş miktarı dökümü,
p) Gecikme zammı alacak ve borç tutarı,
r) Reel sapmaya ilişkin enerji miktarı ve borç dökümü.
(5) Bu maddenin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c) ve (ç) bentlerinde yer alan bilgiler gün
öncesi piyasası katılımcılarına, (d), (e) ve (f) bentlerinde yer alan bilgiler gün içi piyasası
katılımcılarına, (g), (ğ) ve (h) bentlerinde yer alan bilgiler dengeleme güç piyasası
katılımcılarına, diğer bentlerinde yer alan bilgiler tüm piyasa katılımcılarına sunulan
uzlaştırma bildirimlerinde yer alır.
(6) Uzlaştırma sonucunda Piyasa İşletmecisi tarafından yapılan nihai uzlaştırma
bildiriminde yer alan tutarlar içerisinde mevzuat gereği olan vergi ve harçlar da yer alır.
Uzlaştırma bildirimlerine ilişkin düzeltmeler
MADDE 129 – (1) Piyasa katılımcılarının uzlaştırma bildirimlerinde tespit ettikleri
maddi hatalara ilişkin itirazlarının, ilgili aya ait işlemler kapsamında değerlendirmeye
alınabilmesi için ön uzlaştırma bildirimlerine yapılacak itirazların bildirimlerin yapıldığı ayın
üçüncü iş günü saat 16:00’a kadar yapılması gerekir. Piyasa İşletmecisi itirazları
değerlendirerek ayın beşinci iş günü nihai bildirimi yayımlar ve bu bildirime göre faturalar
düzenlenir. İtirazların ayın dördüncü iş günü saat 16:00’a kadar sonuçlandırılamaması halinde
135 inci maddedeki süreç uygulanır. İtirazın haklı bulunmaması durumunda bu süre içerisinde
piyasa katılımcısına bilgi verilir.
Faturalama
MADDE 130 – (1) Piyasa İşletmecisi, nihai uzlaştırma bildirimlerinin yayımlandığı
günden itibaren yedi gün içinde, bildirimlerde yer alan tutarlara göre faturaları düzenler.
PYS’de faturanın yayımlanma tarihi, fatura tebliğ tarihi olarak kabul edilir.
(2) Piyasa İşletmecisi, faturalara istinaden alacak ve borç bilgilerini merkezi uzlaştırma
kuruluşuna bildirir.
(3) Gün öncesi piyasası, gün içi piyasası, dengeleme güç piyasası ve dengesizliklerin
uzlaştırılmasına ilişkin tek bir fatura düzenlenir ve ilgili piyasa faaliyetiyle iştigal eden piyasa
katılımcılarına faturaları Piyasa İşletmecisi tarafından gönderilir.
(4) Alacaklı piyasa katılımcıları, nihai uzlaştırma bildiriminin yayımlanmasından
itibaren yedi gün içinde nihai uzlaştırma bildiriminde yer alan tutarlara göre ve gün öncesi
piyasası, gün içi piyasası, dengeleme güç piyasası ve dengesizliklerin uzlaştırılmasına ilişkin
düzenlenen faturayı Piyasa İşletmecisine gönderir.
Ödemeler ve tahsilat
MADDE 131 – (1) Piyasa katılımcıları, Piyasa İşletmecisinin merkezi uzlaştırma
kuruluşundaki hesabına aracı bankalar vasıtasıyla bir sonraki iş günü en geç saat 15:00’a
kadar gün öncesi ve gün içi piyasalarına ilişkin günlük avans ödemelerini yapar.
(2) Piyasa İşletmecisi, merkezi uzlaştırma kuruluşundaki hesabından aracı bankalar
vasıtasıyla bir sonraki iş günü en geç saat 17:00’a kadar gün öncesi ve gün içi piyasalarına
ilişkin piyasa katılımcılarına günlük avans ödemelerini yapar.
(3) Hafta sonu veya resmi tatil gününden bir önceki iş gününde saat 14:30 itibarıyla
yayımlanan günlük avans ödeme bildirimlerine ilişkin piyasa katılımcıları tarafından Piyasa
İşletmecisine yapılacak olan ödemeler, hafta sonu veya resmi tatil gününü takip eden ilk iş
günü en geç saat 15:00’e kadar gerçekleştirilir.
68
(4) Hafta sonu veya resmi tatil gününden bir önceki iş gününde gönderilen günlük avans
ödeme bildirimlerine ilişkin Piyasa İşletmecisi tarafından piyasa katılımcılarına yapılacak
ödemeler, hafta sonu veya resmi tatil gününü takip eden ilk iş günü en geç saat 17:00’a kadar
gerçekleştirilir.
(5) Hafta sonu veya resmi tatil günlerinde gönderilen günlük avans ödeme
bildirimlerine ilişkin piyasa katılımcıları tarafından Piyasa İşletmecisine yapılacak olan
ödemeler, hafta sonu veya resmi tatil gününü takip eden ikinci iş günü en geç saat 15:00’e
kadar gerçekleştirilir.
(6) Hafta sonu veya resmi tatil günlerinde gönderilen günlük avans ödeme
bildirimlerine ilişkin Piyasa İşletmecisi tarafından piyasa katılımcılarına yapılacak ödemeler,
hafta sonu veya resmi tatil gününü takip eden ikinci iş günü en geç saat 17:00’a kadar
gerçekleştirilir.
(7) Piyasa İşletmecisi ve piyasa katılımcıları tarafından gerçekleştirilen ödemelere
ilişkin olarak merkezi uzlaştırma kuruluşundan elektronik ortamda alınan dekontlar, ödeme
alındı makbuzu yerine geçer ve ay sonunda uzlaştırmaya ilişkin olarak piyasa katılımcılarına
veya Piyasa İşletmecisine iletilen faturanın ilgili kısmı avans olarak ödenmiş kabul edilir.
(8) Bir piyasa katılımcısı, Piyasa İşletmecisi tarafından kendisine uzlaştırmaya ilişkin
tebliğ edilen faturalar için borç ve alacak faturaları ile verdiği ve aldığı avansları dikkate
alarak net tutarı, aracı bankalar aracılığıyla Piyasa İşletmecisinin merkezi uzlaştırma
bankasındaki hesabına fatura tebliğ tarihini takip eden altıncı iş günü saat 17:00’a kadar öder.
(9) Piyasa İşletmecisi, bir piyasa katılımcısı tarafından kendisine uzlaştırmaya ilişkin
tebliğ edilen faturalar için borç ve alacak faturaları ile verdiği ve aldığı avansları dikkate
alarak net tutarı, piyasa katılımcısının merkezi uzlaştırma bankasındaki hesabına fatura tebliğ
tarihini takip eden yedinci iş günü saat 17:00’a kadar öder.
(10) Merkezi uzlaştırma kuruluşu, sunduğu teminat yönetimi ve nakit takas hizmetine
ilişkin olarak katılımcıların ödemesi gereken hizmet bedellerini, aylık bazda piyasa
katılımcılarına bildirir. Merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından piyasa katılımcılarına iletilen
hizmet bedelleri, bu bedelin tebliğ tarihini takip eden altı iş günü içerisinde merkezi
uzlaştırma kuruluşuna ödenir.
(11) Piyasa katılımcıları, merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından kendilerine yapılacak
avans ve fatura ödemelerine ilişkin olarak tek bir aracı banka ile çalışırlar, merkezi uzlaştırma
kuruluşuna yapacakları ödemelere ilişkin olarak ise birden fazla banka ile çalışabilirler.
Piyasa katılımcıları, merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından kendilerine yapılacak avans ve
fatura ödemelerine ilişkin birlikte çalışacakları aracı bankayı merkezi uzlaştırma kuruluşuna
yazılı olarak bildirir.
(12) Merkezi uzlaştırma kuruluşu ve aracı bankalar tarafından teminatlar ve avans ve
fatura ödemelerine ilişkin olarak kullanılan bilgisayar, yazılım veya teknolojik altyapının
arızalanması ve bu Yönetmelik uyarınca tamamlanması gereken süreçlerin belirlenmiş olan
süre zarfında tamamlanmayacağının ortaya çıkması durumunda, aracı banka merkezi
uzlaştırma kuruluşunu, merkezi uzlaştırma kuruluşu da Piyasa İşletmecisini ivedilikle
bilgilendirir. Bu durumda, Piyasa İşletmecisi, süreçlerin tamamlanabilmesi için yeni süreler
belirler ve bu değişikliklerle ilgili piyasa katılımcılarını bilgilendirir.
(13) Bu maddenin onikinci fıkrasında belirtilen sebeplerden ötürü merkezi uzlaştırma
kuruluşu, aracı bankalar ve Piyasa İşletmecisinin teminat ve ödeme işlemlerine ilişkin olarak
yükümlülüklerini yerine getirmemeleri durumunda taraflara uygulanacak yaptırımlar, ilgili
taraflar arasında yapılan anlaşmalarda yer alır.
(14) İlgili uzlaştırma dönemine ilişkin olarak hem alacaklı hem de borçlu olan piyasa
katılımcıları için nihai uzlaştırma bildiriminin yayımlanmasını ve alacak faturasının Piyasa
İşletmecisine tebliğ edilmesini takiben alacak ve borçlar arasında mahsuplaşma işlemi
otomatik olarak yapılır.
69
(15) Piyasa İşletmecisi ve merkezi uzlaştırma kuruluşu tarafından kullanılan bilgisayar,
yazılım veya teknolojik altyapının arızalanması ve merkezi uzlaştırma kuruluşuyla ilgili olan
arızaların Piyasa İşletmecisine geçerli sebeplerle raporlanması halinde Piyasa İşletmecisi ve
piyasa katılımcısına temerrüt faizi uygulanmaz.
(16) Piyasa katılımcısına uygulanacak asgari temerrüt matrahı ve temerrüt faizi Piyasa
İşletmecisi tarafından PYS aracılığıyla duyurulur. Asgari temerrüt matrahının altındaki
tutarlara temerrüt cezası uygulanmaz.
Avans ödemelerinin yapılmaması
MADDE 132 – (1) Piyasa katılımcısının, avans ödemesini, ilgili avans ödeme
bildiriminin yayımlandığı günü takip eden iş günü en geç saat 15:00’a kadar
gerçekleştirmemesi durumunda piyasa katılımcısının temerrüde düştüğü kabul edilir.
(2) Piyasa katılımcısının, sunması gereken toplam teminatın üzerinde TL cinsinden
nakit teminatının bulunması ve sunması gereken toplam teminatın üzerinde olan teminatın
ve/veya piyasa katılımcısının serbest cari hesabında bulunan paranın ilgili avans ödeme
bildirimine ilişkin katılımcının borcunu karşılayacak seviyede olması durumunda,
katılımcının borcu, sunması gereken toplam teminatın üzerindeki nakit teminattan otomatik
olarak karşılanır ve katılımcı temerrüde düşmez.
(3) Piyasa katılımcısının avans ödemesini en geç saat 15:00’a kadar yapmaması ve ilgili
avans borç tutarının katılımcının nakit teminat fazlası ile karşılanamaması durumunda,
herhangi bir ihbara gerek kalmaksızın katılımcının teminatı borçlarına mahsup edilir.
(4) Piyasa katılımcısının avans ödemesini süresinde yapmaması ve ilgili tutarın
katılımcının toplam teminatının üzerindeki nakit teminatından karşılanamaması durumunda,
karşılanamayan miktara temerrüt faizi uygulanır. Katılımcıya uygulanan temerrüt faizi oranı,
ilgili avans ödeme bildiriminin yayımlandığı günü takip eden iş günü saat 15:00’dan sonra
yapılan ödemeler için, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 51
inci maddesine göre belirlenen faiz oranının %50’si, saat 17:00’dan sonra yapılan ödemeler
içinse söz konusu maddeye göre belirlenen faiz oranıdır. Temerrüt faizine ilişkin bedeller
ilgili ayın uzlaştırma bildiriminde gecikme zammı kalemi olarak belirtilir ve 130 uncu
maddesi kapsamında nihai uzlaştırma bildirimlerinin yayımlandığı tarihten itibaren yedi gün
içerisinde düzeltilmiş tutarlara göre düzenlenecek faturalarda yer alır.
(5) Piyasa katılımcıları tarafından Piyasa İşletmecisine ödenen temerrüt faizi ile Piyasa
İşletmecisi tarafından piyasa katılımcılarına ödenen temerrüt faizi arasındaki toplam tutar
farkına ilişkin gelir elde edilmesi durumunda, elde edilen bu gelir, ay sonunda diğer piyasa
katılımcılarına sıfır bakiye düzeltme tutarları oranında yansıtılır.
(6) Piyasa İşletmecisinin piyasa katılımcılarına ödeme yapacağı avans bedelini, ilgili
gün içerisinde en geç saat 17:00’a kadar ödememesi halinde, ödenmesi gereken tutara
temerrüt faizi uygulanır. Piyasa İşletmecisine uygulanan temerrüt faizi oranı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 51 inci maddesine göre belirlenen faiz
oranıdır. Temerrüt faizine ilişkin bedeller ilgili ayın uzlaştırma bildirimde gecikme zammı
kalemi olarak belirtilir ve 130 uncu maddesi kapsamında uzlaştırma bildirimlerinin yapıldığı
ayın onbeşinci gününden itibaren yedi gün içerisinde düzeltilmiş tutarlara göre düzenlenecek
faturalarda yer alır.
(7) Piyasa İşletmecisi, avans ödemesini gerçekleştirmeyen ve teminatına başvurulan
piyasa katılımcısına ertesi güne ilişkin sunması gereken toplam teminatı tamamlaması için
çağrı yapar.
(8) Teminat tamamlama çağrısında bulunulan piyasa katılımcısının gün öncesi piyasası
faaliyetine devam edebilmesi için 118 inci maddenin dördüncü fıkrası uygulanır.
(9) Teminat tamamlama çağrısında bulunulan piyasa katılımcısının gün içi piyasası
faaliyetine devam edebilmesi için 118 inci maddenin beşinci fıkrası uygulanır.
70
Fatura ödemelerinin yapılmaması
MADDE 133 – (1) Piyasa katılımcısının, faturadan kaynaklanan net borcunu, fatura
tebliğ tarihini takip eden altı iş günü saat 17:00’a kadar ödememesi halinde, ödemesi gereken
tutara temerrüt faizi uygulanır. Temerrüt faizi oranı, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun’un 51 inci maddesine göre belirlenen faiz oranıdır. Merkezi uzlaştırma
kuruluşu tarafından günlük olarak hesaplanan temerrüt faizi tutarlarının aylık toplamları
faturaya esas değer olarak kabul edilir. Temerrüt faizine ilişkin bedeller ilgili ayın uzlaştırma
bildiriminde gecikme zammı kalemi olarak belirtilir ve 130 uncu madde kapsamında
düzenlenecek faturalarda yer alır.
(2) Piyasa İşletmecisinin piyasa katılımcılarına ödeme yapacağı fatura bedelini, fatura
tebliğ tarihini takip eden yedinci iş günü saat 17:00’a kadar ödememesi halinde, ödemesi
gereken tutara temerrüt faizi uygulanır. Temerrüt faizi oranı, Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun’un 51 inci maddesine göre belirlenen faiz oranıdır. Temerrüt faizine
ilişkin bedeller ilgili ayın uzlaştırma bildiriminde gecikme zammı kalemi olarak belirtilir ve
130 uncu madde kapsamında düzenlenecek faturalarda yer alır.
(3) Piyasa katılımcısının, fatura bedelini, fatura tebliğ tarihini takip eden altıncı iş günü
saat 17:00’a kadar ödememesi durumunda, piyasa katılımcısının ayrıca bir ihtara gerek
olmaksızın temerrüde düştüğü kabul edilir. Temerrüde düşen piyasa katılımcısına ilişkin
olarak, yasal yollar saklı kalmak üzere aşağıdaki işlemler yapılır:
a) Piyasa katılımcısının sunduğu teminat temerrüde düşülen borç tutarı kadar merkezi
uzlaştırma kuruluşu ve/veya Piyasa İşletmecisi tarafından kullanılarak borçlarına mahsup
edilir.
b) Teminatı borçlarına mahsup edilen piyasa katılımcısı teminatını sunması gereken
seviyeye, saat 10:30’a kadar teminat mektuplarını, 11:00’a kadar ise teminat mektubu
dışındaki diğer teminatlarını tamamlayarak getirir.
c) Kendisine teminat tamamlama çağrısı yapılan bir piyasa katılımcısının yeterli
miktarda teminatı sunmaması ve/veya temerrüde düşen bir piyasa katılımcısının temerrüt
borcunu yatırmadan teminatını tamamlaması durumunda, katılımcı bu Yönetmelik
kapsamındaki piyasa faaliyetlerine devam edemez.
(4) Piyasa katılımcısının temerrüde düşmesinden sonraki dördüncü iş günü saat 10:30’a
kadar teminat mektuplarını, saat 11:00’a kadar ise teminat mektubu dışındaki teminatlarını
tamamlamamış olması durumunda veya 17:00’a kadar bakiye borcunu ödemediği durumda;
a) Piyasa katılımcısının portföyünde yer alan ve kendi tüzel kişiliğine ait olmayan
serbest tüketiciler ve ilgili görevli tedarik şirketinin enerji sağladığı serbest olmayan
tüketiciler hariç olmak üzere, ilgili katılımcının sistem bağlantısının kesilmesi için
portföyünde bulunan tüm uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimlerine ilişkin olarak; Piyasa
İşletmecisi tarafından, sisteme dağıtımdan bağlı olunması durumunda ilgili dağıtım şirketine,
iletimden bağlı olunması durumunda TEİAŞ’a bilgi verilir.
b) Piyasa katılımcısı hakkında mevzuata uyulmaması kapsamında Kanun’un 16 ncı
maddesi çerçevesindeki gerekli yaptırımlar Kurum tarafından başlatılır.
c) Temerrüde düştüğü gün itibarıyla piyasa katılımcısının uzlaştırmaya esas ikili
anlaşma bildirimi girmesine izin verilmez, ileriye dönük yapılmış olan bildirimler iptal edilir
ve ilgili taraflara bilgi verilir.
ç) Piyasa katılımcısının adına kayıtlı serbest tüketicilerin kayıtları, teminat artırım
çağrısının yapıldığı aydan itibaren geçerli olacak şekilde silinir ve Piyasa İşletmecisi
tarafından TEİAŞ, ilgili dağıtıcı ve görevli tedarik şirketine, TEİAŞ veya ilgili dağıtıcı
tarafından da ilgili serbest tüketicilere bilgi verilir.
71
d) Teminat tamamlama çağrısını müteakip 4 üncü iş günü itibarıyla halen bakiye borcu
bulunan piyasa katılımcısının borcu, süresinde tahsil edilemeyen alacaklar payı adı altında
yansıtılır.
e) Süresinde tahsil edilemeyen alacakların tahsilatı için yasal yollara başvurulur.
f) Diğer piyasa katılımcılarına borç olarak yansıtılan süresinde tahsil edilemeyen
alacakların, ileri bir tarihte faizi ile birlikte tahsil edilmesi halinde; tahsil edilen tüm tutar,
borcun yansıtıldığı piyasa katılımcılarına, borcun paylaştırıldığı oranda yansıtılır.
Merkezi uzlaştırma kuruluşuna hizmet komisyonu ödemelerinin yapılmaması
MADDE 134 – (1) Piyasa katılımcısının, aylık hizmet komisyonunu, tebliğ tarihini
takip eden altı iş günü içerisinde ödememesi durumunda uygulanacak hükümler piyasa
katılımcısı ile merkezi uzlaştırma kuruluşu arasında yapılan merkezi uzlaştırma kuruluşukatılımcı anlaşmasında yer alır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
İtirazlar ve Düzeltme İşlemleri
İtirazlar
MADDE 135 – (1) Piyasa katılımcıları, uzlaştırma bildirimlerine ve faturalara itiraz
edebilir. Nihai uzlaştırma bildirimlerine itiraz başvuruları, bildiriminin yayımlandığı tarihten
itibaren iki ay içinde yazılı olarak, itirazların sayaç ölçüm değerlerine ilişkin olması halinde
TEİAŞ’ın ilgili birimlerine veya ilgili dağıtıcıya, diğer durumlarda Piyasa İşletmecisine
yapılır. İtirazlarda, itiraz sebepleri belirtilir.
(2) Piyasa katılımcısının uzlaştırma bildirimlerine veya faturalara itiraz etmesi, ödeme
yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
(3) Piyasa İşletmecisi tarafından itiraza ilişkin yapılan işlemler neticesinde oluşan
ihtilaflar, piyasa katılımcılarının başvuruları üzerine Kurum tarafından incelenir ve karara
bağlanır.
Düzeltme işlemleri
MADDE 136 – (1) Piyasa katılımcıları tarafından Piyasa İşletmecisine yapılan
itirazların haklı bulunması durumunda gerekli düzeltmeler Piyasa İşletmecisi tarafından
gerçekleştirilir. İtirazın sonuçlandırılmasını takiben Piyasa İşletmecisi tarafından ilgili piyasa
katılımcısına, düzeltmeye ilişkin PYS üzerinden bildirim yapılır. Yapılan düzeltme sonucu,
itiraza konu olan faturanın tebliğ tarihini takip eden en geç üçüncü aya ilişkin fatura
bildiriminde geçmişe dönük düzeltme kalemi olarak yer alır. Geçmişe dönük düzeltme
kalemi, düzeltme yapılan aya ilişkin uzlaştırma, sıfır bakiye düzeltme tutarı ve piyasa işletim
ücreti hesapları yeniden yapılarak belirlenir.
(2) Piyasa İşletmecisi tarafından faturalara ilişkin piyasa katılımcılarına yapılan
itirazlara ilişkin düzeltmeler ilgili piyasa katılımcısı tarafından gerçekleştirilir. Piyasa
İşletmecisi tarafından yapılan fatura itiraz başvuruları ile birlikte ilgili piyasa katılımcısı
tarafından gönderilmiş olan fatura iade edilir. İlgili piyasa katılımcısı tarafından düzeltilmiş
olan fatura Piyasa İşletmecisine yeniden gönderilir.
(3) Yapılan itirazın sayaç ölçüm değerlerine veya 17 nci maddenin ikinci fıkrasının (a)
ve (b) bentleri uyarınca oluşturulan kategorilerin toplam tüketim değerlerine ilişkin olması
halinde;
a) TEİAŞ’ın ilgili birimleri veya ilgili dağıtıcı, kendisine yapılan itirazı, itiraz süresinin
bitiş tarihini takip eden 15 gün içerisinde ilgili piyasa katılımcısına ve Piyasa İşletmecisine
sonuçlandırarak bildirir.
72
b) Piyasa İşletmecisi, TEİAŞ’ın ilgili birimleri veya ilgili dağıtıcı tarafından kendisine
sonuçları bildirilen itirazları beş iş günü içerisinde sonuçlandırır ve itirazın haklı bulunması
durumunda gerekli düzeltme işlemini yapar. Yapılan düzeltme piyasa katılımcısına yazılı
olarak veya PYS üzerinden bildirilir. Piyasa İşletmecisi tarafından, düzeltme işlemi başına 1
TL ücret, ilgili sayacı okumakla yükümlü tüzel kişi, piyasa katılımcısı ise kendisinin, değilse
tedarikçisinin dengesizliklerin uzlaştırılması piyasa işletim ücretine ilave edilir. İtirazlar
neticesinde toplanan ücret, dengesizliklerin uzlaştırılması piyasa işletim ücreti değişken
payından düşülür.
(4) Nihai uzlaştırma bildiriminden önce yapılan itiraz başvuruları Piyasa İşletmecisi
tarafından derhal, bildirimden sonra yapılanlar ise itiraz süresinin tamamlanmasını müteakip
20 iş günü içerisinde sonuçlandırılır ve itiraz sonuçları piyasa katılımcısına yazılı olarak veya
PYS üzerinden bildirilir.
SEKİZİNCİ KISIM
Diğer, Geçici ve Son Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Diğer Hükümler
Hakim durumun kötüye kullanılması ve uyumlu eylem
MADDE 137 – (1) Bu Yönetmelik kapsamında ele alınan herhangi bir organize toptan
elektrik piyasası faaliyetine ilişkin hakim durumunu kötüye kullandığından veya uyumlu
eylem içerisinde olduğundan şüphelenilen tüzel kişilere ilişkin Rekabet Kurumunca inceleme
yapılmasına dair girişimler; Piyasa İşletmecisi veya Sistem İşletmecisinin hakim durumun
kötüye kullanılması veya uyumlu eyleme ilişkin rapor düzenleyerek Kuruma sunması ile veya
doğrudan Kurum tarafından başlatılır.
(2) Hakim durumlarını kötüye kullandıkları veya uyumlu eylem içerisinde oldukları
Rekabet Kurumunca tespit edilen katılımcılar ve/veya dengeleme birimleri Kurul kararı ile en
fazla üç ay süre ile bu Yönetmelik kapsamında ele alınan organize toptan elektrik piyasalarına
katılmaktan men edilebilir.
Yayımlanacak veriler
MADDE 138 – (1) Organize toptan elektrik piyasası faaliyetlerine ilişkin, faaliyetleri
destekleyici ve öngörülebilirliği artırıcı nitelikteki veri ve bilgilerin Sistem İşletmecisi ve
Piyasa İşletmecisi tarafından piyasa katılımcılarına duyurulması esastır. Yayımlanacak veri ve
bilgiler en az aşağıdaki bilgileri içerir:
a) saatlik toplam üretim ve tüketim miktarları,
b) saatlik ithalat ve ihracat miktarları,
c) PTF’ler, işlem miktarları, kendi fiyatından işlem gören blok tekliflerin fiyat ve
miktarları ve arz-talep eğrileri,
ç) gün içi piyasası saatlik maksimum, minimum ve ortalama fiyatlar/işlem miktarları ve
saatlik toplam işlem hacmi,
d) SMF’ler ve yük alma ve yük atma miktarları,
e) 1 ve 2 kodlu yük alma ve yük atma talimatlarının miktarları, verildiği dengeleme
birimleri ve bu talimatlara uygulanan fiyatlar,
f) baraj doluluk oranları karşılık geldiği üretim potansiyelleri,
g) toplam emre amade kapasite,
ğ) sistem kısıtları ve nedenleri,
h) Kurum tarafından belirlenecek diğer bilgiler.
73
(2) 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında yer alan ticari sır niteliğini
taşıyan hususlar bu hükmün kapsamı dışındadır.
Yükümlülüğün yerine getirilmemesi
MADDE 139 – (1) Ödemeler ve teminatlara ilişkin yükümlülükler hariç olmak üzere,
Sistem İşletmecisi veya Piyasa İşletmecisi, bir tüzel kişinin bu Yönetmelik kapsamındaki
kendisine ve/veya merkezi uzlaştırma kuruluşuna karşı olan yükümlülüklerini yerine
getirmemesi durumunda, ihlalin derhal ortadan kaldırılması için ilgili tüzel kişiye yazılı olarak
veya PYS aracılığı ile bildirimde bulunur. Bildirimin tebliğ tarihinden itibaren 15 gün
içerisinde ihlalin giderilmemesi halinde Sistem İşletmecisi veya Piyasa İşletmecisi, ihlalin
ayrıntılarını içeren bir rapor düzenleyerek Kuruma başvurur.
(2) Kurum, Sistem İşletmecisi veya Piyasa İşletmecisi tarafından gönderilen rapor
kapsamında ve/veya mevzuatın ihlali yönünde elde ettiği bulgular çerçevesinde
gerçekleştirdiği inceleme neticesinde ihlal tespit ederse, ilgili piyasa katılımcısına Kanun’un
16 ncı maddesi uyarınca yaptırım uygular.
Alacağın devri ve borcun üstlenilmesi
MADDE 140 – (1) Piyasa katılımcıları, bu Yönetmelik kapsamındaki Piyasa
İşletmecisinden alacaklarını, Piyasa İşletmecisinin onayını almak kaydıyla devredebilir;
Piyasa İşletmecisine borçlarını ise borcun üstlenilmesi sözleşmesine konu edemez.
Tebligat
MADDE 141 – (1) Bu Yönetmelikle ilgili tüm bildirim ve faturalarda piyasa katılım
anlaşması, gün öncesi piyasası katılım anlaşması ve gün içi piyasası katılım anlaşmasında
belirtilen usuller uygulanır.
Mücbir sebep
MADDE 142 – (1) Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinde belirtilen mücbir sebep
hallerinde bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaya devam edilir.
Gizlilik
MADDE 143 – (1) Bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde Piyasa İşletmecisi ve/veya
Sistem İşletmecisi, piyasa katılımcıları tarafından verilen bilgi ve belgelerin gizli tutulması
için gerekli tedbirleri alır.
Yürürlükten kaldırılan yönetmelik
MADDE 144 – (1) 14/04/2009 tarihli ve 27200 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.
İKİNCİ BÖLÜM
Geçici ve Son Hükümler
Yap İşlet, Yap İşlet Devret ve İşletme Hakkı Devri santralleri
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Yap İşlet, Yap İşlet Devret ve İşletme Hakkı Devri modelleri
ile mevcut sözleşmeleri kapsamında TETAŞ’a elektrik enerjisi satmakta olan üretim
tesislerine ilişkin kayıt güncelleme işlemleri TETAŞ tarafından yapılır.
(2) Bu kapsamdaki dengeleme birimlerinin günlük üretim programlarının ve yük alma
ve yük atma tekliflerinin sunulması ve dengeleme mekanizmasına katılmaları ile ilgili olarak
74
bu Yönetmelikte düzenlenen iş ve işlemlerin yerine getirilmesine ilişkin hak ve
yükümlülükler TETAŞ’a aittir.
(3) Söz konusu dengeleme birimlerine ait kabul edilen yük alma ve yük atma teklifleri,
elektrik enerjisi alış ve satış miktarları ve uzlaştırmaya esas veriş-çekiş miktarları, TETAŞ’ın
uzlaştırma hesabına işlenir ve bu miktarlara ilişkin alacak ve borçlar TETAŞ’a tahakkuk
ettirilir.
Teklif bölgelerinin belirlenmesi
GEÇİCİ MADDE 2 – (1) Sistem İşletmecisi, iletim kısıtlarını gün öncesi piyasasına
dayalı olarak ilk kez yönetmesine ihtiyaç duyması durumunda, gün öncesi piyasasında geçerli
olacak teklif bölgelerinin, uygulamanın işlerlik kazanmasından en az 6 ay öncesinde Sistem
İşletmecisi tarafından belirlenerek Piyasa İşletmecisine ve piyasa katılımcılarına duyurulması
esastır.
(2) Teklif bölgelerinin belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar Sistem İşletmecisi
tarafından 01/01/2017 tarihine kadar belirlenerek Kuruma sunulur.
Mevcut sayaçların OSOS kaydı
GEÇİCİ MADDE 3 – (1) İlgili dağıtım şirketi tarafından OSOS’un işler hale
getirilmesini müteakip, söz konusu tarihte kaydı yapılmış olan fakat OSOS Usul ve Esasları
uyarınca OSOS kapsamına dahil olan sayaçlar için bu Usul ve Esaslar uyarınca görevlerini ve
sorumluluklarını yerine getirmeleri için sorumlu tüzel kişilere durumun tebliğini takiben üç ay
süre tanınır. Bu süre sonunda dağıtım şirketi tarafından sayaçların OSOS ile iletişim
kurulması için gerekli test işlemleri gerçekleştirilir. OSOS Usul ve Esasları uyarınca OSOS
kapsamına dahil olan sayaçlar için bu Usul ve Esaslar uyarınca sayaç üzerinde yer alacak
uzaktan haberleşme donanımının testleri de bu esnada gerçekleştirilir.
(2) TEİAŞ tarafından kurulan OSOS kapsamına OSOS Usul ve Esasları uyarınca dahil
olması gerekip, önceden kaydı yapılmış olan sayaçlar için ise bu Usul ve Esaslar uyarınca
belirlenen görevlerini ve sorumluluklarını yerine getirmeleri gereken ilgili taraflara üç ay süre
tanınır. Bu süre sonunda TEİAŞ tarafından OSOS ile iletişim kurulması için gerekli test
işlemleri gerçekleştirilir. Söz konusu testin başarılı olmaması halinde OSOS’a dahil
edilemeyen sayaçların kaydı silinir.
İletim sistemi kaybının satın alınması
GEÇİCİ MADDE 4 – (1) TEİAŞ’ın 01/01/2016 tarihinden itibaren iletim sistemi
kayıplarını satın almaya başlamasıyla birlikte 78, 94 ve 97 nci maddelerin ikinci fıkralarında
yer alan k değişkeni 0 alınır.
Sıfır bakiye düzeltme tutarının dağıtılması
GEÇİCİ MADDE 5 – (1) TEİAŞ’ın 01/01/2016 tarihinden itibaren sıfır bakiye
düzeltme tutarını tarifeler yoluyla karşılamaya başlamasıyla birlikte 107 nci maddenin ikinci
fıkrası yürürlükten kalkar.
EPİAŞ’ın faaliyete geçmesi
GEÇİCİ MADDE 6 – (1) EPİAŞ faaliyete geçene kadar Piyasa İşletmecisi TEİAŞ’tır.
(2) EPİAŞ’ın faaliyete geçmesiyle birlikte 108, 109, 110, 111 ve 112 nci maddeler
yürürlükten kalkar.
Teminat mektubu miktarı
GEÇİCİ MADDE 7 – (1) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte geçerli olan ve
katılımcılar tarafından sunulabilecek teminat mektubu tutarı; katılımcının sunması gereken
75
toplam teminat tutarından, gün öncesi ve gün içi piyasaları faaliyetlerine ilişkin sunması
gereken nakit teminat tutarının düşülmesi suretiyle hesaplanır.
Asgari temerrüt matrahı ve asgari temerrüt faizi tutarı
GEÇİCİ MADDE 8 – (1) Bu Yönetmeliğin 132 nci maddesi kapsamında Piyasa
İşletmecisi tarafından PYS aracılığıyla duyuruluncaya kadar, asgari temerrüt matrahı 100 TL
ve asgari temerrüt faizi tutarı 10 TL olarak uygulanır.
Yayımlanacak prosedürler
GEÇİCİ MADDE 9 – (1) Talimat Kodlama Prosedürü, Fark Tutarı Prosedürü ve
Teminat Hesaplama Prosedürü Kurum tarafından Başkan oluru ile en geç 01/12/2014 tarihine
kadar yayımlanır ve bu Yönetmelikle birlikte yürürlüğe girer.
Önceki alacak veya borçlara ilişkin uygulama
GEÇİCİ MADDE 10 – (1) Piyasa İşletmecisi olarak TEİAŞ, piyasa katılımcıları
tarafından kendisine ödenmeyen borçlar hakkında açtığı davalara ve başlattığı takiplere
devam eder. TEİAŞ, bu alacakları tahsil ettiğinde EPİAŞ faaliyet geçmiş olursa daha önce
kendilerine bu alacak nedeniyle süresinde tahsil edilemeyen alacaklar payı yansıtılan piyasa
katılımcılarına payları oranında ödenmek üzere söz konusu tutarı EPİAŞ’a devreder. EPİAŞ,
tüzel kişiliğinin sona ermesi nedeniyle hak sahibi bir piyasa katılımcısına ödeyemediği tutarı,
sıfır bakiye düzeltme tutarına yansıtır veya yansıtılmak üzere TEİAŞ’a iade eder.
Yürürlük
MADDE 145 – (1) Bu Yönetmelik 01/01/2015 tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 146 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Başkan yürütür.
76
Download

ELEKTRİK PİYASASI DENGELEME VE UZLAŞTIRMA