Derleme | Review
Türk Aile Hek Derg 2007; 11(2): 92-96
Günümüzün Çocukluk ve
Adolesan Ça¤› Epidemisi: Obezite
TODAY’S EPIDEMIC IN CHILDHOOD AND ADOLESCENCE: OBESITY
Güzel Diflcigil1
Özet
Summary
Günümüzde, obezite, tüm yafl gruplar›nda h›zla artm›fl, geliflmifl
ülkeler kadar geliflmekte olan ülkelerin de önemli bir sa¤l›k sorunu haline gelmifltir. Dünya Sa¤l›k Örgütü 2005 raporunda, çocukluk ça¤›nda, obezitenin endifle verici boyutlara ulaflt›¤› bildirilmifltir. Obezitenin, Akdeniz ülkeleri çocuklar›ndaki h›zl› art›fl› dikkat
çekicidir. Çocukluk ve adolesan ça¤da görülen obezite, aterosklerotik kalp hastal›klar›, hiperlipidemi, tip 2 diyabet gibi kronik hastal›klar›n yan› s›ra bir çok psikolojik ve sosyal soruna da neden olmaktad›r. Obezite s›kl›¤›, geliflmifl ülkelerde, düflük sosyo-ekonomik düzey ile, geliflmekte olan ülkelerde ise yüksek sosyo-ekonomik düzey ile iliflkilendirilmifltir. Obezite gelifliminde, bir çok çevresel, psikolojik ve genetik faktör rol oynar. Son dönem obezite prevalans›ndaki h›zl› art›fltan, genetik faktörlerden çok kültürel yap›
içinde yeme al›flkanl›klar›, yaflam tarz›, azalm›fl fiziksel aktivite sorumlu tutulmaktad›r. Çocukluk ça¤›nda obezite yönetiminin en
önemli basama¤›n› koruyucu önlemler oluflturur. Yönetim plan›n›n ana hedefi sa¤l›kl› yaflam tarz› ve beslenme al›flkanl›klar›n›n kazan›lmas›d›r. Çocuk ve adolesanlar› obeziteden koruma, obezite
gelifltiyse, tan›y›p uygun yönetim plan› oluflturma konusunda birinci basamak hekimleri ve sa¤l›k çal›flanlar›na önemli sorumluluk
düflmektedir. Sonuç olarak, birinci basamak çal›flanlar›, ciddi koruma stratejileri oluflturarak ve uygulanmas›n› sa¤layarak, günümüzün epidemisi, çocukluk ça¤› obezitesini önleme konusunda gerekli ad›mlar›n at›lmas›na öncülük etmelidirler.
Today, obesity has increased in all age groups and become an
important health issue not only in developed countries but in
developing countries as well. The World Health Organization
reported in 2005 that, childhood obesity has reached worrisome
levels. In addition, the rapid increase in childhood obesity rates
among Mediterranean countries was found to be remarkable.
Obesity in childhood and adolescence causes chronic diseases
such as atherosclerotic heart disease, dyslipidemia, type 2 diabetes as well as social and psychological problems. Its prevalence
was found to be higher in the low socio-economic class of developed countries and the high socio-economic class of developing
countries. Several environmental, psychological and genetic factors are associated with obesity. Eating habits, life style,
decreased physical activity is considered to be responsible in rapid
increase of childhood obesity rather than genetic factors.
Prevention is the most important step in obesity management.
The primary goal of management plans should be to promote
healthy eating habits and life style. Primary care physicians and
health workers have an important responsibility to prevent,
detect, and manage obesity in childhood and adolescence. In conclusion, primary care settings should take the necessary steps and
advocate in the community to prevent today’s epidemic, childhood and adolescence obesity.
Anahtar sözcükler: Çocuk, adolesan, obezite, VK‹.
Key words: Children, adolescent, obesity, BMI.
ünümüzde, obezite, tüm yafl gruplar› içinde gittikçe
G
artan insidans› ile önemli bir sa¤l›k sorunu haline
gelmifltir. Yayg›n inan›fl›n aksine sadece geliflmifl
ülkeler de¤il, geliflmekte olan hatta açl›kla mücadele eden
ülkeler dahi art›k obezite sorunu ile karfl› karfl›ya kalm›fllar-
1) Adnan
d›r.1 Afrika’n›n açl›kla mücadele eden ülkelerinde, kentlerde yaflayan kad›nlarda obezitenin h›zla artt›¤›, hatta Ortado¤u ve Kuzey Afrika’da baz› bölgelerde %50‘lere yaklaflan
obezite oranlar› bildirilmektedir.1 Dünya Sa¤l›k Örgütü’nün
(DSÖ) 2000 y›l› raporuna göre tüm dünyada 1 milyar fazla
kilolu, 300 milyon obez vard›r.2 Çocukluk ça¤›nda da tüm
Menderes Üniversitesi T›p Fakültesi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›, Aile Hekimli¤i Uzman›, Yard. Doç. Dr.
2007 © Yay›n haklar› Türkiye Aile Hekimli¤i Uzmanl›k Derne¤i (TAHUD)'a aittir. Her hakk› sakl›d›r. Deomed Medikal Medya taraf›ndan yay›mlanmaktad›r.
Copyright © 2007 Turkish Society of Family Practice. All rights reserved. Published by Deomed Medical Publishing, a division of Deomed Medical Media, Istanbul.
dünyada h›zla artan oranlar endifle verici boyutlara ulaflm›flt›r. Eylül 2005’te yap›lan DSÖ-Avrupa genel toplant›s›nda
çocukluk ça¤› obezitesi “akut sa¤l›k krizi” olarak tan›mlanm›fl ve tart›fl›lm›flt›r.3 Bu sonuçlar de¤erlendirildi¤inde, obezitenin çocukluk ça¤›nda neden oldu¤u sonuçlar›n yan› s›ra,
eriflkin obezitesine çözüm aray›fl›ndaki rolü ve önemi aflikard›r. Bu derlemede, çocukluk ça¤› obezitesinin tan›m›, ülkemiz ve dünyadaki prevalans›, obeziteye neden olan genetik, etnik, kültürel ve çevresel faktörler, obezitenin neden
oldu¤u sorunlar ve obezite ile mücadeledeki uygulama ve
yaklafl›mlar ele al›nmaktad›r.
Tan›m
ve obez çocuklar›n di¤er çocuklara göre daha fazla televizyon seyretti¤i bildirilmifltir.10 Yurtd›fl›nda yaflayan Türk çocuklar›nda yap›lan baz› çal›flmalar da mevcuttur. Avusturalya’ya göç etmifl Türkleri de kapsayan bir çal›flmada ilkö¤retim ça¤› Türk k›z çocuklar›nda obezite prevalans› %12-13
olarak bildirilmifltir.11 Yine ülkemizde, erken çocukluk ça¤›nda obezite görülme oran›n›n anneleri yüksek e¤itim görmüfl çocuklarda 1.4 kat daha fazla oldu¤u ancak cinsiyetin,
kentsel veya k›rsal bölgede yaflaman›n obezite ile iliflkili olmad›¤› bildirilmifltir.12 Bir çok Latin Amerika, Ortado¤u ve
güney Asya ülkesinde ise obezitenin kentsel kesimde 1.5 3.5 kat ve yüksek e¤itim düzeyine sahip annelerin çocuklar›nda 1.2 – 2.2 kat daha yüksek oldu¤u saptanm›flt›r.12
Obezite, fazla vücut ya¤› nedeniyle yaflam süresi ve sa¤l›¤›n kötü yönde etkilenmesine neden olan bir hastal›k olarak tan›mlanabilir. Vücut ya¤ oran›, yayg›n olarak vücut
kitle indeksi (VK‹) ile de¤erlendirilir ve vücut a¤›rl›¤›
(kg)/boy (m2) formülü ile hesaplan›r. VK‹ eriflkin yafl grubu
için s›kça kullan›lan, uygulamas› kolay ve güvenilir bir yöntemdir. Çocuklarda ise VK‹ ve VK‹ persantillerini esas
alan, birbirine benzer ancak kesme de¤erleri farkl› olan iki
uygulama vard›r. Centers for Disease Control 2000 (CDC)
çocukluk ve adolesan ça¤ için VK‹ persantillerini esas alarak persantil çizelgesinin %85-95 aral›¤›n› kilolu, %95’in
üzerini ise obez olarak tan›mlamaktad›r.4 DSÖ’nün Uluslararas› Obezite çal›flma grubunun (IOTF) önerdi¤i tan›mda
ise 2-18 yafl aras› her iki cins ve her 6 ayl›k periyod için
eriflkin yafl grubu tan›mlar›na uyan VK‹ de¤erlerine eflde¤er
VK‹’i belirtilmifltir. IOTF obezite eflik de¤eri, daha yüksek
VK‹ persantiline karfl›l›k gelmektedir.5
Geliflmekte olan 79 ülkede 0-5 yafl aras› çocuklara ait
ulusal istatistikleri de¤erlendiren bir çal›flmaya göre, obeziteden en çok etkilenen bölgeler s›ras›yla Latin Amerika
(%4.4), Afrika (%3.9) ve Asya’d›r (%2.9).6 Avrupa ülkelerinde ise, Norveç, Hollanda, Rusya gibi kuzey Avrupa ülkelerinde hem kad›n, hem erkek obezite oranlar›, Almanya,
Macaristan, H›rvatistan, Almanya gibi orta ve do¤u Avrupa
ülkelerinden daha düflüktür.3 Avrupa’da, 7-11 yafl aras› çocuklar incelendi¤inde, Rusya %10 ile en düflük, ‹talya ise
%36 ile en yüksek obezite oran›na sahip ülkeler olarak bildirilmifltir. ‹talya’n›n hemen ard›ndan s›rayla Malta, ‹spanya ve Yunanistan gibi Akdeniz ülkelerinin gelmesi dikkat
çekicidir.13 ‹ngiltere’de ise 2002 y›l› sa¤l›k raporlar›nda çocukluk ça¤›nda, her 4 k›z çocu¤un ve her 5 erkek çocu¤un
birinin obez oldu¤u görülmektedir.14 Tüm Avrupa’da 12-17
yafl aras› adolesanlarda saptanan obezite prevalans› %825’tir.13
Prevalans
Etiyoloji
Ülkemizde, 1993 verilerine göre, 0-5 yafl aras›nda kilolu çocuk prevalans› %2.9’dur. Bu oran, ayn› yafl çocuklar›nda saptanan malnütrisyon oran›na çok yak›nd›r.6 Bu durum
bize ülkemizde, obezitenin, erken çocukluk döneminde
önemli sorunu malnütrisyon kadar önem kazand›¤›n› göstermektedir. Ülkemizde tüm ülke genelini yans›tan çal›flma
bulunmamakla birlikte çeflitli illerde yap›lan ve yerel prevalans› bildiren çal›flmalar vard›r: Ayd›n ilinde, 9-10 yafl›ndaki çocuklarda obezite prevalans› %10.2 olarak saptanm›fl ve
yüksek sosyo-ekonomik düzey ile obezite aras›nda anlaml›
iliflki bulunmufltur.7 Edirne’de 12-17 yafl aras›ndaki çocuklarda, çok benzer prevalans göstermekle birlikte obezitenin
kentsel kesimde biraz daha yayg›n oldu¤u bildirilmifltir.8
Orta Anadolu’da, Tokat’ta, 8-9 yafl aras›ndaki çocuklarda
obezite prevalans›, Ayd›n iline çok benzer oranda,
%10.9’dur.9 ‹stanbul’da 7-9 yafl aras›ndaki çocuklar›n
%16.9'unun obez, %6.8'inin de afl›r› obez oldu¤u saptanm›fl
Obezite enerji al›m› ve tüketimi aras›ndaki dengenin
enerji al›m› lehine bozulmas› sonucu ortaya ç›kar. Obezite
geliflmesinde birçok çevresel, psikolojik ve genetik faktör
rol oynar.15 Çocukluk dönemine ait yeterli genetik çal›flma
olmamakla birlikte, genetik faktörler, eriflkin obezitesinden
%40-70 oran›nda sorumlu tutulmaktad›r.16 Ancak geliflmifl
ülkelerde h›zla artan obezite prevalans› genetik nedenlerden
çok çevresel faktörler ile iliflkilendirilmektedir. Çevresel
faktörlerin bafl›nda, geliflmifl ülkeler kadar geliflmekte olan
ülkelerin de ortak sorunu haline gelen, sedanter yaflam ve
kolay eriflilebilen, enerji ve ya¤dan zengin beslenme gelmektedir.17 Yine ileri çocukluk dönemine ait çal›flmalar, çocukluk ça¤› obezitesinde genetik faktörlerin yan› s›ra kültürel özelliklerin önemli bir etken oldu¤unu desteklemektedir.18
Çocukluk ça¤›nda bafllayan obezitenin eriflkin ça¤da da
büyük oranda devam etti¤i bilinmektedir.19 Ayr›ca obezite-
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 11 | Say› 2 | 2007 |
93
nin çocukluk ça¤›nda bafllad›¤› yafl, eriflkin ça¤daki ciddiyeti ile de yak›ndan iliflkilidir.16 Bu sonuçlardan, çocukluk ça¤›nda bafllayan obezitenin, fliddetiyle iliflkili olarak, devam
etme e¤iliminin oldu¤u anlafl›lmaktad›r. Ancak bu konuda
yafl s›n›r› belirleyen bir çal›flma mevcuttur. Whitaker ve arkadafllar›, 10 yafl›ndan küçük çocuklar için çocu¤un kendisi
obez olmasa da anababadan en az birinin kilolu olmas›n›n
çocu¤un eriflkinlikte obez olma riskini artt›ran bir faktör oldu¤unu, 10 yafl›ndan büyük çocuklar›n ise kilolu veya obez
olmalar›n›n, anababa obezitesinden daha önemli bir etken
oldu¤unu bildirmifllerdir.20
Fizik aktivite ve beslenme al›flkanl›klar›nda kültürel faktörlerin önemli rolü oldu¤u kabul edilmektedir.21,22 Kültürel
yap›n›n önemli bir ögesi olan aile yap›s› ve al›flkanl›klar› da
obezite gelifliminde önemli rol oynamaktad›r. Avrupa’ya
göç etmifl topluluklarda yap›lm›fl bir çok çal›flmada yüksek
enerjili diyet ve televizyon nedeniyle azalm›fl fizik aktivite,
obezite gelifliminden sorumlu tutulmufltur.11 Bu çal›flmalar›n
bir bölümü çeflitli Avrupa ülkelerine göç etmifl Türkleri de
içermektedir. Viyana’da yaflayan, Avusturya’l›, Türk ve
Yugoslav k›z adolesanlar›n karfl›laflt›r›ld›¤› bir kohort çal›flmada, Türk k›z çocuklar›n›n 6 yafl›ndan 15 yafl›na kadar
olan Avusturya’l› k›zlardan daha yüksek ancak Yugoslav
k›zlardan daha düflük derecede kilolu ya da obez olduklar›
gösterilmifltir. Ayn› çal›flma, kuzey Avrupa’da artan obezite prevalans›n›n özellikle ‹talya, Türkiye, Fas gibi Akdeniz
ülkelerinden göç eden topluluklardaki yüksek prevalans ile
iliflkili oldu¤unu vurgulamaktad›r.11 Obezite gelifliminde, etnik köken, kültürel faktörlerin üzerindeki ciddi etkisi nedeniyle ba¤›ms›z risk faktörü olarak de¤erlendirilmektedir.11
Çocukluk ça¤› obezitesinin, ülkemiz gibi geliflmekte
olan ülkelerde orta ve yüksek sosyo- ekonomik düzeyde daha s›k oldu¤u görülmektedir.23,24 ABD ve geliflmifl Avrupa
ülkelerinde ise Latin, Afrika kökenli veya göç eden az›nl›klar›n yo¤un bulundu¤u düflük sosyo ekonomik s›n›f, yüksek
obezite prevalans› ile öne ç›kmaktad›r.16,25 Özellikle düflük
sosyo-ekonomik s›n›fta, çocukluk döneminde ebeveyn ihmalinin, yafl ve çocukluk VK‹’nden ba¤›ms›z olarak, eriflkin ça¤da obezite ile iliflkisi oldu¤u saptanm›flt›r.26 Obezite
ve sosyo-ekonomik düzey aras›ndaki çeliflkili iliflkinin, ülkelerin geliflmifllik düzeyi ile yak›ndan ilgili oldu¤u görülmektedir.
Obezite ile ilgili genetik çal›flmalar, obeziteye neden
olabilecek tek gen defektleri bulmufllard›r.27,28 Son y›llarda
leptin üretiminde yer alan ob geni ve leptin taraf›ndan regüle edilen kokain ve amfetamin ile regüle edilen transkript
(CART) proteini dikkat çekmektedir.29 Leptin d›fl›ndaki mekanizmalar› harekete geçiren genler üzerinde de çal›flmalar
devam etmektedir.15,30 Tüm bu çal›flmalar, gelecekte obezite
tedavisinin flekillenmesinde önemli rol oynayacaklard›r.
94
| Diflcigil G | Günümüzün Çocukluk ve Adolesan Ça¤› Epidemisi: Obezite
Sa¤l›k ve Sosyal Sorunlar
Obezite çok yönlü bir hastal›kt›r. Obezite ile iliflkili oldu¤u düflünülen kronik hastal›klar, koroner kalp hastal›¤›,
hiperlipidemi, diyabet, solunum hastal›klar›, ortopedik hastal›klar olarak s›ralanabilir. Kad›nlarda abdominal obezitenin infertilite, hiperandrojenizm, âdet bozukluklar›, polikistik over sendromu gibi ovulatuar disfonksiyona neden olabilece¤i de bilinmektedir.31,32 T›bbi sorunlar›n yan› s›ra bir
çok psikolojik ve sosyal sorun da obezite ile iliflkilendirilmifltir.33
Uzun dönemli bir kohort olan “Bogalusa” kalp çal›flmas› 5-10 yafl aras› fazla kilolu çocuklar›n yaklafl›k %60’›n›n
bir, %20’sinin ise birden fazla kardiyovasküler risk faktörü
tafl›d›¤›n› göstermifltir.34 Artan obezite prevalans› ile birlikte çocukluk ça¤›nda nadiren görülen primer hipertansiyon
prevalans›n›n da giderek artt›¤› görülmektedir.35 Benzer olarak geçmiflte çocukluk ça¤›nda nadiren görüldü¤ü kabul
edilen tip 2 diabetes mellitus’ta da 4-10 misline varan art›fllar saptanm›flt›r.16 Eriflkine benzer olarak, kilolu çocuklarda
LDL kolesterol yükselmekte, obezitenin daha ilerlemesiyle
plazma trigliserid düzeyi artmakta ve HDL düzeyi düflmektedir.34 Kilolu adolesanlar 50 y›l izlendiklerinde eriflkin dönemde normal kiloya ulaflm›fl olsalar da normal kilolu adolesanlara k›yasla daha yüksek morbidite ve mortalite gösterdikleri saptanm›flt›r.18 Bu bilgiler bize çocukluk ça¤› obezitesinin ciddi kardiyovasküler risk faktörlerini de beraberinde getirdi¤ini göstermektedir.
Kardiyovasküler hastal›klar ve tip 2 diyabete ek olarak
ortopedik sorunlar, deri enfeksiyonlar›, hepatik steatoz çocukluk ça¤› obezitesi ile iliflkili bulunan di¤er t›bbi durumlard›r.16
Çocukluk ça¤›nda obezite ile iliflkilendirilen psikolojik
sorunlar üzerinde önemle durulmas› gereken bir konudur.
Özgüven kayb›, akran iliflkilerinden kaç›nma, içe kapanma,
sürekli d›fllanma hissi, hatta depresyon ve anksiyete obezite
ile iliflkilendirilmifltir.16 Obezite yönetim plan› olufltururken,
psikolojik ve sosyal sorunlar›n mutlaka göz önüne al›nmas›, bu konuda aile, okul ve di¤er disiplinlerle iflbirli¤i içinde
çal›fl›lmas›, obezite ile mücadelede baflar›n›n gere¤idir.
Sonuç olarak çocukluk ça¤›nda obezitenin ciddi sa¤l›k
sorunlar›na yol açabilecek fizyolojik, biyokimyasal ve psikolojik etkileri vard›r.
Koruma ve Yöntem
Obeziteden koruma perinatal dönemden bafllayarak tüm
yaflam süresince devam etmelidir. ‹leri yafllarda obezite gelifliminin, anne sütü ile beslenen bebeklerde formül mama
ile beslenen bebeklere oranla daha düflük oldu¤u öngörül-
müfltür.36 Ülkemizde de Sa¤l›k Bakanl›¤› taraf›ndan anne
sütü kullan›m›n› yayg›nlaflt›rmaya yönelik genifl çapl› çal›flmalar yürütülmüfltür. Fiziksel aktivite ve yeme al›flkanl›klar›n›n çocukluk döneminde kazan›ld›¤›n› düflünürsek koruma programlar› öncelikle çocuk ve adolesanlar› hedeflemelidir.6
kilolu, VK‹, 85 - 94 persantil aras›ndaki çocuk ve adolesanlar› obeziteden korumak, 3. basamak “Sekonder Koruma”
VK‹, 95 persantilin üzerinde olan çocuklarda komplikasyon
geliflimini azaltmak fleklinde planlanmaktad›r. Tüm basamaklarda, normal VK‹’ni korumak veya ulaflmak yer almaktad›r.16
Ailelerin, çocuklar için olumlu model oluflturmalar› aç›s›ndan bilinçlendirilmeleri ve koruma program› sürecine
kat›lmalar›, program›n baflar›ya ulaflmas› için çok önemlidir. Program aile haz›r oldu¤unda bafllat›lmal› ve öncelikle
obezitenin t›bbi komplikasyonlar› hakk›nda bilgi verilmelidir. Bilgilendirme sonras› çocu¤un beslenmesi ve fiziksel
aktivite izlemi ö¤retilmelidir.37 Çocuk, ailenin ald›¤› yiyecekleri tüketir. Bu nedenle, çocu¤a olumlu beslenme al›flkanl›¤› kazand›rman›n ilk ad›m› ya¤ ve fleker içeri¤i düflük,
taze g›dalar›n, haz›r yiyeceklere tercih edilmesidir. Ya¤dan
al›nan günlük kalori miktar› toplam günlük kalori miktar›n›n %30’unu geçmemelidir. Yemekler televizyon karfl›s›nda de¤il, aile ile birlikte sofrada yenmelidir. Tatl›, çikolata
gibi kalorili g›dalar ödül olarak kullan›lmamal›d›r.38
Obezite yönetimi, çocu¤a özel planlanmal›d›r. Çocuklarda, öncelikli hedef ideal kiloya ulaflmak de¤il, sa¤l›kl›
yaflam tarz› ve yeme al›flkanl›klar›n›n kazan›lmas›d›r. Çocu¤un yedi¤i miktar› k›s›tlamak yerine sa¤l›kl› yiyecek seçenekleri sunulmal›d›r.38 ‹lk klinik de¤erlendirme öncelikle hipertansiyon, dislipidemi, ortopedik kusurlar, insülin direnci
ve uyku bozukluklar› gibi komplikasyonlar› saptamaya yönelik olmal›d›r.40 VK‹ 85-95 persantil aras›nda olup, ek olarak herhangi bir komplikasyonu olanlar ile komplikasyon
olsun olmas›n 95 persantilin üzerindeki tüm çocuklar için
bir yönetim plan› oluflturulmal›d›r.41 Yönetimin ilk aflamas›nda, yeme ve fizik aktivite al›flkanl›klar›, obeziteye neden
olabilecek genetik, psikolojik ve endokrin faktörleri sorgulayan ayr›nt›l› anamnez al›nmal›d›r. Çocuk ve aile, obezitenin komplikasyonlar konusunda kapsaml› olarak bilgilendirilmeli ve tüm sürece aktif kat›l›mlar›n›n gerekli oldu¤u konusuna aç›kl›k getirilmelidir. Çocu¤un kilosuna odaklanmak yerine yapt›¤› olumlu geliflmeler ödüllendirilerek bu
konuda özgüveni desteklenmelidir.38
Ailece sa¤l›kl› beslenmenin yan› s›ra çocuklar›n televizyon, bilgisayar gibi sedanter aktivitelerinin s›n›rlan›p çocuklar›n fizik aktiviteye yönlendirilmeleri önerilmektedir.
Amerikan Aile Hekimleri Birli¤i, fizik aktivitenin bisiklete
binme, koflma, aktif tak›m oyunlar› gibi en az orta derecede
ve her gün en az 30 dakika yap›lmas›n› önermifltir.39
Bunun yan› s›ra krefl, anaokulu, ilk ve ortaö¤retim okullar›nda sürekli ve düzenli sa¤l›kl› beslenme programlar›n›n
uygulamaya konmas› hatta e¤itim-ö¤retim müfredat›nda
yer almas› için çaba harcanmas› obezite ile mücadelenin süreklili¤i aç›s›ndan çok önemlidir. Okullarda uygulanan beslenme programlar›n›n olumlu sonuçlar› bildirilmifltir.37
Okullarda çocuklara sunulan tüm içecek ve yiyecekler sa¤l›kl› beslenme standartlar›na uygun olmal›d›r. Fiziksel aktivite ise uygulamada olan beden e¤itimi ders saatlerinin d›fl›nda her gün düzenli yap›labilir hale getirilmelidir.38 Obeziteyle mücadele sa¤l›k politikalar›n›n içinde yer almal›d›r.
Çocuk ve gençlere yönelik reklamlar, sa¤l›kl› beslenme ve
yaflam tarz›na iliflkin örnekler içermelidir. Baflta birinci basamak hekimleri ve hemflireleri olmak üzere tüm sa¤l›k çal›flanlar›, çocuklar›n ve ailelerinin dikkatini VK‹ izlemine
çekmeli ve düzenli programlarla koruyucu önlemleri onlarla paylaflmal›d›rlar.
Deckelbaum ve arkadafllar› çocukluk ça¤› obezitesine
yönelik yönetim plan› olufltururken üç basamakl› bir koruma stratejisi takip edilmesini önermektedirler. ‹lk basamak
“Primordial Koruma” çocukluk ça¤› ve adolesan ça¤da normal VK‹’ni korumak, ikinci basamakta “Primer Koruma”
Çocuk istenen kiloya ulaflt›ktan sonra ise aile ve çocuk
sa¤l›kl› geliflim çerçevesi içinde ayn› düzeyin korunmas›
için yüreklendirilmeli ve izlem devam etmelidir. Tüm bu
süreçte hekim duyarl›l›¤›n› ve destekleyici tutumunu sürdürmelidir.41
Günümüzde, toplumun her kesimini tehdit eden ve Avrupa’da “sa¤l›k krizi” olarak ele al›nan çocukluk ça¤› obezitesinin ülkemiz için önemi aflikard›r. fiimdilik ülkemizde,
yüksek sosyo-ekonomik s›n›f›n sorunu olarak görülse de
yak›n zamanda, Bat› yaflam tarz› ve beslenme al›flkanl›klar›n›n h›zla yayg›nlaflmas› ile birlikte toplumun tüm kesimini içine alan bir sa¤l›k sorunu halini alacakt›r. Eriflkin ça¤da, obezite ile iliflkili sa¤l›k sorunlar›, birinci basama¤›n
hizmet kapsam›n›n önemli bir bölümünü oluflturmaktad›r.
Çocukluk veya adolesan ça¤da görülen obezite ise henüz
yeterince önemsenmemektedir. Toplum sa¤l›¤› aç›s›ndan,
bu dönemde görülen obezitenin k›sa dönemde ve daha ileri
yafllarda neden oldu¤u t›bbi, psikolojik ve sosyal sorunlar›
göz önüne alarak fark edilmesi, önlenmesi ve tedavi edilmesi büyük önem tafl›r. Bu konuda baflta birinci basamak hekimleri ve çocuk hekimleri olmak üzere tüm sa¤l›k çal›flanlar›na büyük görev düflmektedir.
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 11 | Say› 2 | 2007 |
95
Kaynaklar
1.
http://www.iotf.org/aboutobesity.asp International Obesity Task Force adresinden 11.7.2006 tarihinde eriflilmifltir
2.
http://www.who.int/dietphysicalactivity/publications/facts/obesity/en adresinden 11.7.2006 tarihinde eriflilmifltir
3.
http://www.euro.who.int/document/mediacentre/fs1305e.pdf The challenge
of obesity in the WHO European Region. 11.7.2006 tarihinde eriflilmifltir
4.
Himes JH, Dietz WH. Guidelines for overweight in adolescent preventive
services: recommendations from an expert committee. The Expert Committee
on Clinical Guidelines for Overweight in adolescent Preventive Services. Am
J Clin Nutr 1994; 59: 307-16.
5.
Cole TJ, Bellizzi MC, Flegal KM, Dietz WH. Establishing a standard definition for child overweight and obesity worldwide: international survey. BMJ
2000; 320: 1240-3.
21. Gordon – Larsen P, Mullan K, Ward DS, Popkin BM. Acculturation and
overweight-related behaviours among immigrants to the US: The national
longitudinal study of adolescent health. Soc Sci Med 2003; 57: 2023-34.
22. Shatenstein B, Ghadirian P. Influences on diet, health behaviours and their
outcome in select ethnocultural and religious groups. Nutrition 1998; 14: 22330.
23. Martinez ES, Allen B, Ortega CF, Mejia GT, Galal O, Ponce EL. Overweight and obesity status among adolescents from Mexico and Egypt. Arch of
Med Res 2006; 37: 535-42.
24. Manios Y, Dimitriou M, Moschonis G, Kocaoglu B, Sur H, Keskin Y et
al. Cardiovascular risk factors among children of different socioeconomic status in Istanbul, Turkey: direction for public health and nutrition policy. Lipid
Health Dis 2004; 3: 11-7.
25. Wardle J, Brodersen NH, Cole TJ, Jarvis MJ, Boniface DR. Development
of adiposity in adolescence: five year longitudinal study of an ethnically and
socioeconomically diverse sample of young people in Britain. BMJ 2006;
332:1130-5.
6.
de Onis M, Blösner M. Prevalence and trends of overweight among preshool children in developing countries. Am J Clin Nutr 2000; 72: 1032-9.
7.
Diflcigil G, Gürel FS, Gemalmaz A, Baflak O, Tekin N. Prevalence and Predictors of Childhood Obesity in Ayd›n-Turkey. 12th Regional Conference of
Wonca Europe ESGP/FM Abstract Book 2006; SPOP 1.6: 280.
8.
Öner N, Vatansever U, Sari A ve ark. Prevalence of underweight, overweight and obesity in Turkish adolescents. Swiss Med Wkly 2004; 134: 529-33.
9.
Toyran M, Özmert E, Yurdakok K. Television viewing and its effect on
physical health of schoolage children. Turk J Pediatr 2002; 44: 194-203.
28. Naggert J, Fricker L, Varlamov O. Hyperproinsulinemia in obese fat/ fat
mice associated with carboxypeptidase E mutation with reduced enzyme activity. Nat Genet 1995; 10: 135-42.
10. Çifçili S, Ünalan P, Kalaça Ç, Apayd›n Ç, Uzuner A. Çocukluk, Obezite
ve Televizyon. Pediatri Dergisi 2003; 12: 67-71.
29. Zhang Y, Proenca R, Maffei M. Positional cloning of the mouse obese gene and its human homologue. Nature 1994; 372: 425-32.
11. Kirchengast S, Schober E. Obesity among female adolescents in Vienna,
Austria-the impact of childhood weight status and ethnicity. BJOG 2006; 113:
1188-94.
30. Gürel FS, ‹nan G. Çocukluk ça¤› obezitesi tan› yöntemleri, prevalans› ve etyolojisi. ADÜ T›p Fakültesi Dergisi 2001; 2: 39-46.
12. Martorell R, Khan LK, Hughes ML, Grummer-Strawn LM. Overweight
and obesity in preschool children from developing countries. Int J Obes 2000;
24: 959-67.
13. Lobstein T, Frelut M-l. Prevalence of overweight among children in Europe, Obes Rev 2003, 4: 195-200.
14. http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200304/cmselect/
cmhealth/23/23.pdf - Obesity: Third Report of Session 2003-4 adresinden
11.7.2006 tarihinde eriflilmifltir
15. Maffeis C. Aetiology of overweight and obesity in children and adolescents.
Eur J Pediatr 2000; 159: 35-44.
16. Deckelbaum RJ, Williams CL. Childhood obesity: the health issue. Obes
Res 2001; 9(Suppl 4): 239-43.
17. Wabitsch M. Overweight and obesity in European children and adolescents:
causes and consequences, treatment and prevention: An introduction. Eur J
Pediatr 2000; 159: 5-7.
18. Must A, Jacques PF, Dallal GE, Bajema CJ, Dietz WH. Long term morbidity and mortality of overweight adolescents: a follow-up of the Harvard
Growth Study of 1922 to 1935. N Eng J Med 1992; 327: 1350-5.
19. Sedula MK, Ivery D, Coates RJ, Freedman DS, Williamson DF, Byers T.
Do obese children become obese adults? A review of the literature. Prev Med
1993; 22: 167-77.
20. Whitaker RC, Wright JA, Pepe MS, Siedel KD, Dietz WH. Predicting
obesity in young adulthood from childhood and parental obesity. N Eng J
Med 1997; 337: 869-73.
26. Lissau I, Sorensen TIA. Parental neglect during childhood and increased
risk of obesity in young adulthood. Lancet 1994; 343: 324-7.
27. Bultman S, Michaud E, Woychik R. Molecular characterization of the mouse agouti locus. Cell 1992; 71:1195-204.
31. Diamanti-Kandarakis E, Bergiele A. The influence of obesity on hyperandrogenism and infertility in the female. Obes Rev 2001; 2: 231-8.
32. Michelmore KF. Polycystic ovary syndrome in adolescence and early adulthood. Hum Fertil 2000; 3: 96-100.
33. Power C, Lake J, Cole T. Measurement and long-term health risks of child
and adolescent fatness. Inter J of Obesity 1997; 21: 507-26.
34. Freedman DS, Dietz WH, Srinivasan SR, Berenson GS. The relation of
overweight to cardivascular risk factors among children and adolescents: The
Bogalusa Heart Study. Pediatrics 1999; 103: 1175-82.
35. Sorof JM, Lai D, Turner J, Poffenberger T, Portman RJ. Overweight,
Ethnicity, and the Prevalence of Hypertension in School-Aged Children. Pediatrics 2004; 113: 475-82.
36. von Kries R, Koletzko B, Sauerwald T ve ark. Breast feeding and obesity:
cross sectional study. BMJ 1999; 319: 147-50.
37. Fowler - Brown A , Kahwat› L. Prevention and treatment of overweight in
children and adolescents. Am Fam Phys June 2004; 69: 2591-9.
38. Patient Information Collection: Nutrition. Am Fam Physician 2004; 69: 92339.
39. Moran R. Evaluation and treatment of childhood obesity. Am Fam
Physician. 1999; 59: 861-78.
40. Barlow SE, Dietz WH. Obesity evaluation and treatment: expert committee
recomendations. Pediatrics 1998; 102: E29.
41. Lyznicki JM, Young DC, Riggs JA, Davis RM. Obesity: Assessment and
Management in primary care. Am Fam Phys 2001; 63: 2185-96.
Gelifl tarihi: 27.04.2006
Kabul tarihi: 01.03.2007
‹letiflim adresi:
Yard. Doç Dr. Güzel Diflcigil
Adnan Menderes Üniversitesi T›p Fakültesi
Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›
09100 Ayd›n
Tel: (0256) 219 71 88
Faks: (0256) 214 64 95
e-mail: [email protected]
96
| Diflcigil G | Günümüzün Çocukluk ve Adolesan Ça¤› Epidemisi: Obezite
Download

PDF İndir - Türkiye Aile Hekimliği Dergisi