ÖĞRETİM
STRATEJİLERİ
Doç. Dr. Mehmet Arif ÖZERBAŞ
Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi
İÇİNDEKİLER
• Sınıf İçi İletişim
• Temel Kavramlar
• Öğretim İlkeleri
• Dale’nin Yaşantı Konisi
Temel Kavramlar
• Kuram: Gözlem konusu olan bir sınıf olay ve ilişki
üzerinde yapılan deneyler sonucu doğruluğu hemen
hemen kesinleşen yöntemli açıklamadır.
• Model: Eğitim programını şekillendirmede, öğretim
materyallerini düzenlemede, sınıfta ve diğer
durumlarda öğretimi yönlendirmede kullanılabilen
planlardır.
Modeller; öğretimde strateji, yöntem ve
etkinliklerinin seçimi ve gerçekleştirilmesine
rehberlik ederler.
Bilgi- işleme, sosyal etkileşim ve bireysel modellerdir.
ÖĞRETİMDE İLKE: Amaca ulaştıran
doğruluğu kanıtlanmış, olayların iyi
anlaşılmasını sağlayan kılavuz fikirlerdir.
STRATEJİ: Öğretme sürecine yön
veren, öğretim etkinliklerinin
belirlenmesinden başlayıp, bunların
değerlendirilmesine kadar tüm faaliyetleri
içeren genel bir yaklaşımdır.
YÖNTEM: Hedefe ulaşmak için izlenen
sistemli kısa yoldur.
TEKNİK: Öğretim yönteminin
uygulamaya konuş biçimidir
Temel Kavramlar
Program: Belli bir amaca ulaşmak için, yapılması gereken aktivitelerin
nelerden oluştuğunun belirlenmesi, aşamalı bir şekilde sıralanması, her
bir aktivitenin alacağı zaman ve nasıl yapılacağını gösteren taslaktır.
Eğitim Programı: Belli bir okul ya da eğitim kurumunda öğrencilerin
arzulanan hedefleri kazanmaları için yapılacak tüm öğrenme-öğretme
(okul-içi ve okul-dışı) etkinliklerini içeren taslaktır.
Öğretim Programı: Belli bir öğretim basamağındaki sınıflarda okutulacak
derslerin amaçlarını, içeriğini, süresini, eğitim yaşantıları ve
değerlendirme süreçlerini kapsayan taslaktır.
Temel Kavramlar
• Ders Programı: Bir dersin öğretime yönelik olarak yapılacak
tüm etkinlikleri; dersin hedefleri ve içeriği, öğrenme-öğretme
süreci ve ölçme-değerlendirme faaliyetlerini gösteren taslaktır.
• Örtük Program: Öğrencilerin öğrenme yaşantıları sürecinde
yazılı olarak ortaya konulmayan, fakat kazanmaları istenilen
veya beklenilen bilgiler, tutumlar, davranışlar ve düşüncelerdir.
Örtük programlar, toplumun değerlerinin yeni nesillere
kazandırılarak toplumsal devamlılığın sağlanmasında
önemlidir.
• Program geliştirme: Eğitim programının hedef, içerik,
öğretme-öğrenme süreci ve değerlendirme öğeleri arasındaki
dinamik ilişkiler bütünüdür.
Öğretim İlkeleri Nelerdir?
• Öğrenciye görelilik ilkesi
• Yakından uzağa ilkesi
• Bilinenden bilinmeyene ilkesi
•
•
•
•
Ayanilik (Açıklık) ilkesi
Somuttan soyuta ilkesi
Ekonomiklik ilkesi
İş (Yaparak ve Yaşayarak Öğrenme)
• Hayatilik
• Aktualite (Güncellik)
• Diğer Yaşantılara Görelilik
• Bütünlük
Öğrenciye Görelilik İlkesi
– Öğrenmeyi engelleyen durumların giderilmeye çalışılması,
– Öğrenme gücünün, hızının tanınması, öğretimin buna göre ayarlanması,
– Öğrencinin özel yeteneklerinin ortaya çıkarılması ve geliştirmeye çalışılması,
– Öğrencilerin başarı düzeylerini belirleyerek seviye gruplarının oluşturulması,
– İlgi ve ihtiyaçlarının göz önünde bulundurulması,
– Kişisel sorunlarıyla ilgilenilmesi ve çözüm yolları aranması,
– Derslerin, öğrencilerin aktif katılımını sağlayacak biçimde düzenlenmesi gibi hususları
kapsamaktadır.
Yakından Uzağa İlkesi
– Konularla ilgili örnek, problem ve olayların yakın çevreden seçilmesi,
– Evrensel ve genel konuların başlangıcının yakın çevreden alınması daha
sonra uzak örneklere geçilmesi,
– Yakın zamandan hareket edilmesi, konuların güncelleştirilmesi
kastedilmektedir.
Bilinenden Bilinmeyene İlkesi
– Geçmiş ders tekrar edilerek kalıcılığı sağlanmalı,
– Konuyu anlamayan, yanlış ya da eksik anlayan öğrencilere konuyu
doğru ve tam anlama imkanı verilmeli, bu yolla öğretimin kalıcılığı
sağlanmalıdır
Ayanilik(Açıklık) İlkesi
– Doğaya giderek gözlemlerle öğrenmenin sağlanması,
– Doğanın okula getirilmesi,
– Doğanın benzerinin yapılması,
– Konunun geniş bir bilgi, örnek, öykü ve sözcüklerle işlenmesi gerekmektedir.
Somuttan Soyuta İlkesi
• Öğrenciler duyu organları aracılığıyla öğrenmektedirler.
• Somuttan soyuta doğru olacak geçiş öğrencinin olgunlaşma düzeyine ve
konunun özelliğine göre değişmektedir.
• Öğretimde ne kadar çok eşya ve maddeden yararlanılırsa ve çeşitli
örnekler verilirse soyut konu ve kavramların öğrenilmesi o kadar
kolaylaşmaktadır.
Ekonomiklik İlkesi
– Öğretim etkinlikleri(yıllık-ünite ve ders planı gibi) planlanmalı,
– Öğrencinin kişisel, zaman ve enerjilerinin yerinde ve ekonomik kullanılmasında
rehberlik yapılmalı,
– Öğrencinin kullandığı kitap, defter ve diğer araçların en ekonomik biçimde
kullanılması sağlanmalı,
– Öğrencinin üretken olması için elverişli ortam hazırlanmasıdır.
İş (Yaparak ve Yaşayarak Öğrenme)
• Öğretim sürecinde öğrenen, öğrenme ortamının unsurları ile
ne kadar çok araştırıp, soruşturursa, bilginin kaynağı ile
etkileşime girerek, kendi öğrenme yaşantılarını
gerçekleştirirse öğrenmelerin kalıcılığı o derece yüksek
olmaktadır.
• Hayatilik İlkesi: Okulu hayata hazırlamaktan çok
hayatın kendisi olmasını gerekmektedir. Öğretim
hedef, konu ve etkinliklerin olabildiğince gerçek hayat
şartlarından alınmalıdır
Öğretim İlkeleri
Aktualite (Güncellik): Öğretimde öğrencinin ilgi ve
dikkatinin canlı olduğu güncel olay ve olgulardan
faydalanma ilkesidir.
.
Diğer Yaşantılara Görelilik İlkesi: Planlanıp
gerçekleştirilecek olan öğretim etkinlikleri öğrencinin
okul ve okul dışı diğer yaşantılarını dikkate almalıdır.
Bütünlük İlkesi: Öğrenme öğrenen açısından
bütünlük arz etmektedir. Öğrenen bir olayı önce
bütün olarak algılar, bütün olarak tepki gösterir.
Daha sonra bütünü oluşturan alt unsurlara dikkat
etmektedir.
BEŞ DUYUNUN ÖĞRENMEDEKİ ÖNEMİ
•
•
•
•
•
Görme duyusu
İşitme duyusu
Dokunma duyusu
Koklama duyusu
Tat alma duyusu
% 75
% 13
%6
%3
%3
Öğrencinin Öğretime Etkin Katılımını
Sağlamada Dikkat Edilecek Hususlar
•
Öğrenmeler, öğrenci için anlamlı ve ihtiyaçlarına uygun olmalı,
•
Öğrenciye uygun hedef ve konuları seçmesine yardım edilmeli,
•
Öğrenme durumları öğrenciye başardığını hissettirmeli,
•
Öğretmen öğrencide merak uyandırmalı,
•
Öğretmen tekrarlardan kaçınmalı, monoton olmamalı,
•
Öğrenciyi harekete geçirici düzenlemeler yapılmalı,
•
Katılmayı arttırmak için kaygı ve başarısızlık etkenleri azaltılmalı,
•
Öğrencilerin hız ve öğrenme stilleri birbirinden farklı olduğundan bu
farklara dikkat edilmelidir.
STRATEJİ: Öğretme sürecine yön
veren, öğretim etkinliklerinin
belirlenmesinden başlayıp, bunların
değerlendirilmesine kadar tüm
faaliyetleri içeren genel bir yaklaşımdır.
YÖNTEM: Hedefe ulaşmak için
izlenen sistemli kısa yoldur.
TEKNİK: Öğretim yönteminin
uygulamaya konuş biçimidir
TAKTİK : öğrencilere hakim olmak ve
öğrencilerin konuya olan ilgilerini
artırmak için yapılan etkinliklerdir.
Öğretim Modelleri, Stratejileri, Yöntemleri ve Teknikleri Arasındaki İlişki
MODELLER
Genel ve
Yaygın
STRATEJİLER
YÖNTEMLER
Beceriler
Spesifik
Öğretim Model, Strateji, Yöntem ve Becerileri arasındaki İlişki. Kaynak: : University of Saskatchewan (2000): Instructional Approaches:
www.sasked.gov.sk.ca/docs/policy/approach/instrapp03.html
Öğretim Stratejileri
•Dersin amaçlarına ulaşılmasını sağlayan genel bir
çerçevedir. İlgili öğretim sürecine her boyutta yön
vermektir.
•Dersin işlenişinde hangi strateji veya stratejilerin
kullanımının uygun olacağına karar vermek; dersin
içeriğine, ders süresine, öğrenci sayısına,
öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeylerine,
öğretmenin niteliğine vb. hususlara bağlıdır.
ÖĞRETMEN
ÖĞRENCİ
ÖĞRETİM STRATEJİLERİ
ÖĞRENME STRATEJİLERİ
Sunuş yoluyla
Buluş yoluyla
Araştırma-inceleme
yoluyla
Tam öğrenme
İşbirliğine dayalı
öğrenme
Amaç
İlgi
Dikkat
Tekrar
Anlamlandırma
Duyuşsal Hazırlık
Sunuş Yoluyla Öğretim Stratejisi
AUSUBEL tarafından geliştirilmiştir.
*Türk eğitim sisteminde en yaygın kullanılan stratejidir.
*Hedef davranışlara uygun bilgiler sunulur.
*Öğretmen merkezlidir.
Diğer öğretim stratejilerine öğrencileri hazırlamak amacıyla kullanılır.
Öğrenme. İki şekilde gerçekleşir ; 1.Mekanik, 2. Anlamlı.
öğretmen
Sunuş Yoluyla Öğretim Stratejisinin Dört temel Özelliği Vardır:
1.Öğretmen ve öğrenci arasında yoğun bir etkileşimi vardır.
Başlangıç sunuşlarını öğretmen yapar daha sonra öğrenciler aktif katılıma geçerler. Fikirlerini,
örneklerini, açıklamalarını yapar ve tartışırlar.
2. Çok sayıda örnek kullanmak gerekmektedir.
3. Öğretim genelden
(Tümdengelim) doğru hiyeraşik bir yapı ve
öğrenci özele
öğrenci
sırasıyla gerçekleşir. ( Önce genel kavram, ilke ve genellemeler verilir. Sonra da daha
özel bilgiler ve örnekler verilir).
4. Öğretim basamak basamak ilerler.
Sunuş Yoluyla Öğretimin Etkili Olduğu Durumlar
*Bir dersin giriş bölümünde kullanılır.
*Bir konunun yeni öğretileceği durumlarda kullanılır.
*Daha iyi anlamayı sağlamak için kullanılır.
*Kavramların ve soyut konuların öğrenimini sağladığı için
ilköğretim 4. ve 5. sınıflarda kullanılır.
*Herhangi bir konu ile ilgili ön öğrenmelerin yeterli olmadığı
durumlarda kullanılır.
Sunuş Yoluyla Öğretim Stratejisi Aşamaları
a- ÖN ORGANİZE EDİCİNİN SUNUMU
*İlgi çekme, güdüleme, hedeften haberdar etme
* Organize edicinin sunulması (kavram haritaları, şemalar)
* Tanımlama ve ön açıklama
*Örnekler verme ve şekillerle anlatma
* Öğrencilere tekrarlatma
b- KAVRAM İLKE YA DA BİLGİ BİRİMİNİN SUNULMASI
*Bilgi birimi sunulur
*Bilgi biriminin özellikleri açıklanır
*Bilgi birimi organize edicilerle ilişkilendirilerek açıklanır.
c- BİLİŞSEL YAPININ GÜÇLENDİRİLMESİ
*Farklı tanımların ve düşüncelerin ortaya konması
*Öğrencinin örnekler üretmesi
Öğrencilerin farklı örnekler vermesi ve farklı durumlarda kullanması
Olumlu Yanları (+)
Olumsuz Yanları (-)
Kısa zamanda çok bilginin
kazanılmasına olanak sağlar.
Diğer yaklaşımlarla
desteklenmezse öğrenciyi
pasifleştirir.
Bilgide kalıcılık sağlar.
Öğrenci pasifleşirse
ezberleyerek öğrenmeye
neden olur.
Zamandan ekonomi sağlar.
Öğretmen merkezlidir.
Olgu ve genellemelerin
öğretimine uygundur.
Kullanım süresi ve hedeflere
uygunluğu dikkate alınmazsa
kendinden beklenen faydayı
vermez.
Buluş Yoluyla Öğretim
Stratejisi
Belli bir problemle ilgili verileri toplayıp analiz etme, bu
analizlerden yola çıkarak soyutlamalara ulaşmayı
sağlayan öğrenci etkinliğine dayalı güdüleyici bir
stratejidir.
Buluş yoluyla öğrenme özellikle matematik, fen bilimleri
ve dil öğretiminde etkili olarak kullanılabilecek bir
stratejidir.
Buluş yoluyla öğrenmenin en önemli üstünlüğü
öğrencinin merak güdüsünü uyandırması ve
güdülenmişlik düzeyini cevapları buluncaya kadar,
çalışmalarını sürdürebilmesidir.
Buluş Stratejisi
•Öğretmenin rehberliğinde öğrencilerin konuyu kendi
kendilerine öğrenmeleri stratejisidir.
•Öğretmen öğrencilere direkt olarak bilgi vermez ama
öğrencilerin doğru bilgilere ulaşmaları için onları yönlendirir.
•Öğrenci merkezli bir stratejidir.
•Örnek olay ve tartışma
•Bu stratejinin uygulanmasında öğrenci işlenen konu ile ilgili
temel bilgi ve becerilere sahip olmalıdır.
BULUŞ YOLUYLA ÖĞRENME
YAKLAŞIMI
• Öğrencileri bağımsız olarak problem çözmeye yönlendirir.
•
Öğrenciler bilgiyi alıp özümlemekten çok, bilgiyi analiz etmeye
uygulamaya, sentez yapmaya zorlanmaktadır.
• Buluş yoluyla öğrenmede öğretmen, örnekleri sunar. Öğrenci konunun
yapısını, fikirler arasındaki temel ilişkileri, ilkeleri, özellikleri keşfedinceye
kadar örneklerle çalışır.
• Öğrenme esnek ve buluş yoluyla olmalıdır. Eğer öğrenci bir kavramı,
ilkeyi bulmaya, problem çözmeye uğraşıyorsa, öğrenciye zaman verilerek
ve gerektiğinde ipuçları sağlanarak öğrencinin problemi kendi kendine
çözmesi sağlanmalıdır.
Sunuş ve Buluş yoluyla öğretim yaklaşımlarının
ortak noktaları;
• Öğrencinin aktif katılımını gerektirir.
• Öğrencilerin ön öğrenmelerini harekete geçmesi,yeni
öğrenmelerle ilişkinin kurulması önemlidir.
• Her yeni öğrenmenin bireyin zihninde sürekli olarak bir
takım değişmelere yol açtığı konusunda görüş birliği
vardır.
• Her iki yaklaşımda bilişsel bir nitelik taşımakta ve anlamlı
öğrenmelerin oluşturulmasını savunmaktadır.
Araştırma Yoluyla Öğretim
Stratejisi
Araştırma ve inceleme yoluyla problem çözme,
öğrencileri bilimsel araştırma yöntemlerine
alıştırma yaklaşımıdır. Öğrenci, çevredeki
problemleri algılar, tanımlar, verileri toplar,
geçici çözüm yolları geliştirir ve bunların
mümkün olup olmadığını test eder.
Araştırma-inceleme yoluyla öğretim
stratejisi
•
Bilimsel araştırma yöntemlerinin derslerde
kullanılmasını sağlar
–
Problemin tanımlanması
–
Hipotezlerin (Denencelerin) kurulması
–
Verilerin toplanması
–
Verilerin analizi ve hipotezlerin sınanması
Araştırma-inceleme yoluyla öğretim
stratejisi
• Bu stratejiyi uygulayan öğretmenler hem metot hem
de araç-gereç yönünden öğrencilere yardım
etmelidirler.
•
Bu stratejide örnek olay, laboratuvar, problem çözme
gibi metotlar kullanılabilir.
Araştırma-inceleme yoluyla öğretim
stratejisi – Ders Süreci
•
•
Problemin tanımlanması
– Problemi hissetme ve onunla yüzleşme
– Problem durumunu tanımlama ve netleştirme
Hipotezlerin (Denencelerin) kurulması
•
Verilerin toplanması
– Problemin çözümü için veri ve kanıt toplama
•
Verilerin analizi ve hipotezlerin sınanması
– Toplanan verileri ve kanıtları kullanarak sonuca ulaşma
Öğretme Strateji Çeşitleri
Sunuş Stratejisi
Doğrudan
Öğretim
Stratejisi
Dolaylı
Öğretim
Stratejisi
Araştırma
Soruşturma
Stratejisi
Buluş Stratejisi
Etkileşimli
Öğretim
Stratejisi
Bireysel
Öğretim
Stratejisi
Deneysel
Öğretim
Stratejisi
DOĞRUDAN ÖĞRETİM
ÖĞRETİM BECERİLERİ
ÖĞRETİM
BECERİLERİ
Alıştıma- Tekrar
Didaktik Soru Sorma
Anlatım
ETKİLEŞİMLİ ÖĞRETİM
Tartışma
Rol Oynama
Paneller
Beyin Fırtınası
İşbirlikli Öğrenme Grupları
Problem Çözme
Gösteriler
DOLAYLI ÖĞRETİM
Problem Çözme
Vak’a İncelemesi
Kavram Oluşturma
Araştırma İnceleme
Öğretim
Becerileri
Öğretim
Becerileri
DENEYSEL ÖĞRENME
Simülasyonlar
Anketler
Rol Oynama
Alan İncelemeleri
Alan Gözlemleri
Model Oluşturma
BAĞIMSIZ ÇALIŞMA
Bilgisayar Destekli Eğitim
Modüler Öğretim
Araştırma Projeleri
Öğrenme Merkezleri
ÖĞRETİM BECERİLERİ
Öğretim Stratejileri ve Yöntemleri Arasındaki İlişki. Kaynak: University of Saskatchewan (2000): Instructional Approaches.
www.sasked.gov.sk.ca/docs/policy/approach/instrapp03.html
Öğretim Stratejileri, Yöntemleri ve Teknikleri Birlikteliği
Davranışın
Niteliği
Strateji
Yöntem
Teknik
Ezberleme,
Tanıma, Hatırlama
Sunuş Yolu
Düz Anlatım
Gösteri, Beyin
Fırtınası
Neden, Niçin Nasıl
Buluş Yolu
Örnek Olay,
Tartışma
Çember Tartışması,
Münazara, Panel
İlkeleri Kullanma,
Problem Çözme,
Karar verme
Uygulama
Araştırma Yolu
Gösteri Problem
Çözme Proje
Benzetim, Drama
Rol Yapma
Gözlem Deney
Tüm Davranışlar
Tam Öğrenme
Tüm Yöntemler
Tüm Teknikler
TAN, Ş. & Erdoğan, A. (2001) Öğretimi Planlama ve Değerlendirme Ankara: Anı Yayıncılık
Dale’nin Yaşantı Konisi
Etkili bir iletişim için öğrenci özelliklerinin analizi,
öğretme-öğrenme sürecinin tasarlanmasında ilk
basamak olmalıdır. Edgar dale yaşantılarla
kavramların oluşumu arasındaki ilişkilerden
yararlanarak, öğrencilere en somuttan en soyuta
doğru bir öğrenme yaşantısı sağlayacak, “yaşantı
konisi” adını verdiği “öğrenme yaşantılarını seçme ve
eğitim durumlarını düzenlemeye yardımcı bir model”
geliştirmiştir.
Dale’nin Yaşantı Konisi
Dale’nin Yaşantı Konisi
• Yaşantı konisinin dayandığı bilimsel ilkeler, Cilenti
tarafında şu şekilde açıklanmıştır:
1-Öğrenme işlemine katılan duyu organlarımızın
sayısı ne kadar fazla ise o kadar iyi öğrenir o kadar
geç unuturuz.
2-En iyi öğrendiğimiz şeyler, kendi kendimize
yaparak öğrendiğimiz şeylerdir.
3-Öğrendiğimiz şeylerin çoğunu gözlerimiz
yardımıyla öğreniriz.
4)En iyi öğretim somuttan soyuta ve basitten
karmaşığa doğru giden öğretimdir.
Dale’nin Yaşantı Konisi
• Sabit zaman tutulmak üzere insanlar
Okuduklarının %10’unu
İşittiklerinin %20’sini
Gördüklerinin %30’unu
Hem görüp hem işittiklerinin %50’sini
Söylediklerinin %70’ini yapıp söyledikleri bir şeyin ise
%90’ını hatırlamaktadır.
• Bu çerçevede öğrencinin mümkün olduğunca çok duyu
organının öğrenme işlemine katılacağı etkinliklerinin
düzenlenmesi, daha iyi öğrenme sağlayacaktır
Dale’nin Yaşantı Konisi
• Yaşantı konisinin dayandığı bilimsel araştırma
bulgularına göre insanlar öğrendiklerinin;
%83’ünü görme
%11’ini işitme
%3,5’ini koklama
%1,5’ni dokunma
%1’ini tatma duyularıyla edindikleri yaşantılar yoluyla
öğrenmektedir.
Download

Öğrenme Stratejileri