DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI
DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI

Açıklama, tartışma, betimleme ve öyküleme anlatım biçimleri
kullanılarak yapılan anlatımlarda parçada anlatılanları daha anlaşılır,
daha açık, daha belirgin ve inandırıcı kılmak için değişik yöntemler
kullanılabilir. Bir paragrafta düşünceyi geliştirmek için bir yöntem
olabileceği gibi birden fazla yöntem de kullanılabilir.
 a. Tanımlama: Bir kavram ya da nesneyi cümleler hâlinde, ayırt
edici özellikleriyle birlikte vermeye tanımlama denir. “Bu nedir?”
sorusu tanımı verir.
 “Bilgi, düzenlediği belli ölçülere göre biçimlendirdiği bir düşünce
ürünüdür. Bu ürünün ilk ögeleri, toprağı, suyu, kumu, çakılı bir birikimdir;
duyularla sağlanan bir birikim. Düşünür; edindiği birikimleri, işleri,
kendi gönlünce birtakım ölçeklere vurur, boyutlarını belirler, bilgiyi koyar
ortaya.”
 b. Benzetme: Bir kavramın, başka bir kavramın özellikleriyle
anlatılmasıdır. İnsanın çalışkanlığını anlatırken onu karıncaya
benzetme.
 “Bir bakarsın ki, soylu törenlerin en görkemli dakikasında soytarı yerde
yatıp yuvarlanmağa başlamış, prenslerin düklerin baronları, kontların,
nazırların, rektörlerin, kardinallerin, kırmızı bayram balonu gibi şişirilmiş
ciddiyetlerini sivri yergileriyle delerek ortalığı birbirine katmış, öfkeleri,
kahkahaları, fısıltıları, kaygıları soytarıların sarmalına dolayıp saray halısı
gibi salona yayıvermiş.”
 c. Örneklendirme: Bir yargının daha iyi açıklanması için ayırt
edici örneklerin verilmesiyle ortaya çıkar. Soyut bir düşünceye
somutluk ve görünürlük kazandırmak amacıyla bu düşünceye
uygun bol örnek verilir.
“Ankara, tarihin şaşırtıcı terkipleri ile doludur. Burada kerpiç bir
duvardan İyonya tarzında bir sütun başlığı fırlar; bir türbe merdivenin
basamağında bir Roma konsülünün şehre gelişini kutlayan bir taş görünür.
Ahi Şerafettin’in türbesini, asırlardır Greko Romen aslanları bekler.”
 d.Karşılaştırma: İki farklı düşünce, kavram ya da durumun
mukayese edilmesi ile ortaya çıkan bir yöntemdir.
 “Gerçekten bazı yanlarıyla Rıfat Ilgaz, OrhanVeli’ye yakın düşer. Ama bu
yakınlık dıştandır, özde değil, biçimdedir. Nitekim, OrhanVeli’nin
başlangıçta toplumcu bir kaygısı yoktur. Fakat, Rıfat Ilgaz’da bu bariz
şekilde görülür.”
 e.Tanık Gösterme: Yazar, ortaya koyduğu düşünceyi daha
inandırıcı hâle getirebilmek için, kendi düşüncesini destekleyen, o
konu ile ilgili olarak sözüne güvenilir bir kişilerin söz ya da
sözlerinden alıntı yapabilir. Bu söz ya da sözler genelde tırnak
içinde verilir. Tırnak içinde alıntının olmadığı yerde “tanık
gösterme” olmaz.
 “Bir kitap, her zaman güvenilebilecek bir dosttur.Yas içinde bir ahbabına
Alphonse Dauder,‘Güzel kitaplar okuyun.’diye yazmıştı.”
 Soru: Yeşil dağlar arasında Manisa, akşamları morarak susar, ince
rüzgârla dağılan ezan seslerinden sonra belde, derin bir sessizliğe
dalar, karanlık basınca yamaçtaki evlerde cılız gaz lambalarının
titrek ışıkları görülür.

Bu parçada, aşağıdaki anlatım biçimlerinden hangisi
kullanılmıştır?
a) Öyküleyicib) Betimsel
c) Açıklamalı d) Karşılaştırmalı
HAZIRLAYAN:
SELAMİ İPEK
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ÖĞRETMENİ
Download

Slayt 1