ÇATIŞMA YÖNETİMİ
ÇATIŞMA :
Taraflar arasındaki ilişki ve etkinliklerdeki
UYUŞMAZLIK
veya
TUTARSIZLIK tır.
ÇATIŞMA YAKLAŞIMLARI
1. Klasik-Geleneksel Yaklaşım : Yıkıcı olduğu inancı
vardır. Örgüt çatışmadan korunur.
2. Neoklasik-Davranışçı Yaklaşım : Çatışma
kaçınılmazdır. Ortadan kaldırılmalıdır. Kaldırılırsa
bireyler arası ayrım yok olur.
3. Modern-Etkileşimci Yaklaşım : Örgütün sağlığı için
çatışma gereklidir. Çatışma yüksekse azaltılmalı,
düşükse uyarılmalıdır.
ÇATIŞMANIN SEBEPLERİ
•Kıt olan bir kaynağı elde etme çabası
•Ortak bir hareket ve etkinliklerde farklı davranış
tercihi,
•Farklı değer, tutum ve inanca sahip olma.
ÇATIŞMA ;
kaynaklar
güç,
statü
inançlar,
çıkarlar ve
diğer isteklere sahip olma
ÇEKİŞMESİDİR.
• Farklılıklar, ilerleme ve gelişmenin kaynağı olabilir,
• Problemlerin tanınmasında ve çözümlenmesinde
çatışma bir araçtır.
• Farklı görüş,
• bilgi ve
• varsayımlar
başarılı kararlar için bir zorunluluktur.
ÇATIŞMA SEBEPLERİ
1. Bir tarafın güç göstermek istemesi,
2. Kızgınlık ve düşmanlığı dışa vurma,
3. Güç dengesizlikleri,
4. Kaynak dağılımında dengesizlik ve eşitsizlik,
5. Zayıf olanın, fazlasının istemesi,
6. Güç konumda olanın, güç kontrolünü artırma
girişimi.
ÇATIŞMA KAVRAMINA AİT YANILGILAR VE
GERÇEKLER
•YANILGI 1 : Varlığı kötü yönetimin belirtisidir.
•GERÇEK 1 : Etkili yönetici, çatışmanın ne zaman
ortaya çıkacağını kestirir, ortaya çıktığında
çatışmayı önler.
•Yönetici çatışmanın varlığıyla değil, çatışma
olduğunda ne yaptığı ile yargılanmalıdır.
•YANILGI 2 : Çatışma, örgüte verilen önemin ve değerin
düşük olduğunun bir belirtisidir.
•GERÇEK 2 : Bireyler, önem verdikleri şeyleri korur ve
savunurlar. Bu sebeple çatışmanın olduğu yerde doğal bir
ilgi ve önem olduğu düşünülmelidir.
•YANILGI 3 : Kızgınlık, olumsuz ve yıkıcıdır.
•GERÇEK 3 : Bir duygu olarak kızgınlık, olumsuz ya da
olumlu değildir. Olumlu yönde hareket edebilmek için
gerekli enerjinin birikimi, yeterli duyarlılığa sahip
bireylerde bu enerjinin birikimini sağlayacak duyguların
oluşumuna bağlıdır.
•YANILGI 4 : Çatışmayı kendi haline bıraktığımızda
kendiliğinden sona erecektir.
•GERÇEK 4 : Çatışmadan kaçınılabilir. Fakat çatışma
kendi haline bırakıldığında kendiliğinden
sonuçlanabileceği gibi, çatışmanın şiddeti artıp yıkıcı hale
de gelebilir.
•YANILGI 5 : Çatışma, mutlaka çözümlenmelidir.
•GERÇEK 5 : Acil çözüm üzerinde yoğunlaşma,
yöneticinin geniş bir bakış açısına sahip olmasını
engelleyebilir.
•Çatışma ile baş edebilmek için, çatışmanın ne olduğu
tanınmalı ve ön yargı etkisi zayıflatılmalıdır.
ÇATIŞMANIN TEMEL KARAKTERİSTİKLERİ
•Çatışma yoğunlaştıkça, bireyin kendi için endişesi artar.
•Bireysel ilgi ve çıkarlara paralel olarak kazanma isteği
artar.
•Çatışma yoğunlaştıkça, “iyi insanlar” da başkalarına
zararlı hale gelebilir.
•Çatışmanın alt evrelerinde etkili olan stratejiler üst
evrelerde işe yamayabilir, hatta istenmedik sonuçlar
ortaya çıkabilir.
•Çatışma, evreler arasında sıçrama gösterebilir ya da altı
evreden herhangi birinde ortaya çıkabilir.
ÇATIŞMA YELPAZESİ
Farklı seviyelerdeki uyuşmazlıklar için niteleme
yapılmadığından çatışma farklı biçimlerde tanımlanmakta
ve anlaşılmaktadır.
Çatışmalarda basit farklılıktan şiddete uzanan
çizgide şu evreleri görmek mümkündür :
1. Basit farklılık
4. Yasal çekişme
2. Anlaşmazlık
5. Kampanya
3. Uzlaşmazlık
6. Şiddet ve kavga
ÇATIŞMANIN KAYNAKLARI
1. Başkalarının yanlışlarını göstermek/kanıtlamak.
Bunu olumlu kılmak için, insanların doğru olanı
yapmak istedikleri, iyi ve doğru olanı tercih
ettikleri, herkesin egosunun olduğu,
problemlerin genellikle karmaşıklığı dikkate
alınmalıdır.
2. Uyuşmazlık ve farklılıklar olduğu konularda
yazılı açıklama ya da bildirimde bulunmak.
3. “ben”in/”ego”nun doyumsuzluğu
ÖRGÜTTE ÇATIŞMA KAYNAKLARI
1. Amaç farklılıkları
2. Kişilik farklılıkları
3. Örgütün büyüklüğü
4. İş bölümü
5. İşler arasındaki bağlılık
6. Statü farklılığı
7. Yetki ve sorumluluğun belirgin olmaması.
8. İletişim engelleri
9. Kaynakların paylaşımı,
10. Denetim biçimi
KAYNAKLARINA GÖRE ÇATIŞMA
BİÇİMLERİ
1. İlişki çatışması
2. Veri çatışması
3. Çıkar çatışması
4. Yapısal çatışma
5. Değer çatışması
Genel anlamda ÇATIŞMA TÜRLERİ
1. Bireysel çatışma
2. Bireyler arası çatışma,
3. Bireylerle-gruplar arası çatışma,
4. Gruplar arası çatışma,
5. Örgütler arası çatışma,
6. Fonksiyonel çatışma,
7. Fonksiyonel olmayan çatışma,
8. Yatay çatışma.
( ( devam )
9. Dikey (hiyerarşik ) çatışma,
10.Emir-komuta, kurmay çatışması,
11.Potansiyel (gizli) çatışma,
12.Algılanan çatışma,
13.Hissedilen çatışma,
14.Acık çatışma,
15.Plânlı çatışma’ açık),
16.Kapalı çatışma.
ÇATIŞMAYI ANLAYABİLMEK İÇİN CEVABI
ARANMASI GEREKLİ SORULAR
1. Taraflar, çatışmayı nasıl kavramaktadır ?
2. Taraflar, neyi çatışma olarak görmektedir ?
3. Taraflar, için çatışma olan olayın anlamı nedir ?
4. Çatışma durumlarına verilen önem ve ağırlık nedir ?
5. Tarafların, çatışma ile ilgili davranışlarını etkileyen
toplumsal ve kültürel etkenler nelerdir ?
6. Toplumsal ve kültürel genellemeler sebebiyle diğer tarafa
yüklenen varsayımlar nelerdir ?
7. Tarafların, toplumsal ve kültürel benzerlik ve farklılıkları
nelerdir ?
KIZGINLIK DUYGUSU
•Sosyal bilimciler son yüzyılı “hiddet çağı” olarak
adlandırmaktadırlar.
•Kızgınlık, eş zamanlı ve iç içe beş boyutludur.
•1.BİLİŞ : Kızgınlık ortaya çıktığı an sahip olunan
düşünce.
•2.DUYGU : Kızgınlığı ortaya çıkaran psikolojik uyarım.
•3.İLETİŞİM : Kızgın olduğumuzu iletme şekli.
•4.DUYUŞ : Kızgınlık anında çevreyi görüşümüz.
•5.DAVRANIŞ : Kızgınlık anındaki davranış şekli.
( devam )
•Bireylerin üç temel ihtiyaçları vardır.
•1-Değer verilmek
•2-Kendi yaşantısını kontrol edebilmek
•3-Kendini beğenmek.
•Bunlardan birinin engellenmesi, kızma ve öfkelenmeye
sebep olur.
•Kızgınlığın oluşması için, bir sorumlu ve bunun
engelleme hakkının olmadığına inanılır.
•Genellikle, haklı bir gerekçe varsa, kişi rahatsız
olmasına karşı kızmaz.
KIZGINLIK YA DA DÜŞÜNCE BİÇİMİNDEN
OLUŞAN DÜŞÜNCE BİÇİMLERİ
1. Abartma/büyütme
(pireyi deve yapma)
2. Etiketleme (anlık hatanın genellemesi )
3. Zorunluluk yükleme (beklenti, bencillik, mutlaka
yapılmalı inancı)
4. Zihin okuma (ön yargılar ve varsayımlar-varsayımların
doğruluğunu kontrol etme yerine, varsayımların
doğrultusunda hareket etme ).
KIZGINLIK :
•Problem çözümü için gerekli enerjiyi sağlayabilir.
•“Bu durum başkalarına göre de haksızlık mıdır ?”
sorusuna cevap aranmalıdır.
•Başkalarının bizi bilinçli ya da kasıtlı olarak incitmesi
durumunda, tepki olarak görülebilir.(kurumda iftira,
dedikodu, yalan, amirin sözlü hakareti)
•Kontrol duygusunu artırır, karşı çıkabilmeyi kolaylaştırır.
•Kızmak zarar mı, yarar mı sağlıyor ? ( cevap nedir)
KIZGINLIKTA GÖSTERİLEN TEPKİLER
1. Misilleme – kısas ( aynı tepki, görmezlikten
gelme) mesajı: – ben ne yaptığımı biliyorum.
2. Hükmetme (güç, yetki veya konumunu kullanma )
3. Uzaklaşma (durumundan uzaklaşmak ve
düşünmek için zaman kazanma)
4. Kızgınlıkla sakin bir biçimde baş etme
(birey kızgınlığını ancak sakinlikle yönetebilir.
KIZGINLIK KONTROLÜNÜN ALTI AŞAMASI
1. Kızgınlığın, farkına varılması,
2. Kızgınlık uyarımının anında kontrol edilmesi,
3. Alternatif varsayımların belirlenmesi,
4. Kızgınlığın sebebinin belirlenmesi,
5. Bireyin, kendini güçlendirmesi,
6. Kızgınlığın, yapıcı bir biçimde ifade edilmesi.
KIZGINLIĞI ÖNLEME STRATEJİLERİ
•Bağırmak yerine, konuşmayı denemek,
•Olayı bireysel algılama yerine, konuya yoğunlaşma,
•Derin bir nefes almak,
•Karşı tarafı dinlemeyi denemek,
•Gerginlik hissedildiğinde, duruş biçimini değiştirmek ya
da gözleri kapatmayı denemek,
•Konuşma hızını yavaşlatmayı denemek,
•Bir bardak su içmek(çay, kahve kızgınlığı uyarır.)
•Oturur durumdayken, arkaya yaslanmak.
( devam )
•El-kol hareketi yapmamak ve elleri yanda tutmak,
•Kendi kendine, sakin olma ve sakin olmayı
söylemek,
•Sakin ve sessiz bir ortam seçmek,
•Zihni meşgul edecek bir şeyler bulmak,
•Pasif kalmak, işleri bir an oluruna bırakmak,
•Rahat bir duruş ya da oturma konumu seçmek,
•Kızgınlık uyarımını kanalize etmek.
KIZGINLIK SEBEBİ VARSAYIMLAR
•“Ben iyi çalıştığıma, iyi personel olduğuma göre,
başkaları, özellikle de amirim bana iyi davranmalı
ve saygı göstermelidir.”
•“Bana yönelik tüm eleştirilerin amacı, beni küçük
düşürmek, başarısız olduğuma ya da ne kadar zayıf
olduğumu göstermek.”
•“Bana kızan herkes, haksız olarak kızmaktadır,
çünkü ben, rasyonel bir kişi olarak yanlış yapmam
ya da yaptığım her şeyin akıllıca bir açıklaması
vardır.”
KIZGINLIĞI ÖNLEYİCİ VARSAYIMLAR
•“İyi bir personel ve iyi bir insan olmama karşın,
başkalarını rahatsız edecek ve kızmalarına sebep
olacak şeyler de yapmış olabilirim.”
•“Çoğunlukla beni eleştiren ve bana kızan
meslektaşlarım, bana değer verdikleri ve
ilişkilerimizin daha da güçlenmesini istedikleri için
problemlerin üzerine gidiyor olabilirler.”
•“Negatif geribildirimler, işimde başarılı olmada
bana yardımcı olabilirler.”
KIZGINLIĞIN SEBEBİNİN BELİRLENMESİNİN
FAYDALARI
1. Bir konuda hazırlıklı olmak, şahsın etkili bir tepki
getirmesi ihtimalini yükseltir.
2. Düşük seviyede kızgınlığın hissedildiği anda, kızgınlık
daha yoğun hale gelmeden etkili bir tepki geliştirme
fırsatı sağlar.
Kızgınlık, öfke ve hiddete dönüştüğünde, seçenekleri
değerlendirme yeteneği kaybolur.
Kızgınlığın sebebini belirlemek için ;
“Ben........karşılaştığımda/durumda/düşündüğümde/....k
ızarım.” Cümlesi tamamlanmalıdır.
KENDİNİ GÜÇLENDİRME
•Kızgınlık, kısa sürede çözümlenmediğinde, savunma
mekanizması oluşması ile sonuçlanır.
•Kişi durumu olduğu gibi kabullenmeyi düşünebilir ancak;
bu durumda kızgınlık azalabilir ama çaresizlik duygusu
kendini gösterebilir.
•Kızgınlık iş hayatının doğal bir parçası görülmeli.
•Kızgınlığın dışa vurulması politik olabilir.
•Hem kızgınlık, hem işi sürdürmek kabullenilmeli.
•Gerçekçi ve pozitif yaklaşım, çözüm için enerji ve
motivasyon kaynağı oluşturur.
KIZGINLIĞIN YAPICI BİÇİMDE İFADESİ
•Kızgınlığın yapıcı ifadesi, etkili iletişimi gerektirir.
•Bazı kızgınlıklarda, başka biri olmayabilir. Bu hallerde
kişi, kendisiyle konuşmalıdır.
KIZGINLIKTA İLETİŞİM BECERİLERİ
1. Girişkenlik
4. Müzakere
2. Dinleme
5. Yüzleşme
3. Eleştiri
6. Övgü
KIZGINLIĞIN YÖNETİLMESİ AŞAMALARI
1. Kızgınlığın gösterilmesi, ifade edilmesi
2. Kızgınlığın sebebinin belirlenmesi
3. Kızgınlığa sebep olan durumu, davranışı ya da
olayı, ortadan kaldırmak için karşı tarafın ne
yapabileceğinin ifade edilmesi
KIZGINLIKTA KARŞI TARAF TAKTİKLERİ
•Gülerek, alay ederek hafife alma,
•Kızgınlığın haksız, yersiz ya da uygunsuz olduğunu
savunmak,
•Bireysel tehdit ya da saldırganlık,
•Cevap vermeyi ertelemek,
•Her söyleneni eleştirmek ve sorgulamak,
•İddiaları inkâr etmek,
•Suçlamalarda bulunarak, suçluluk duygusu oluşturmaya
çalışmak.
KARŞI TARAFA –KARŞI TAKTİKLER
•İfadelerin sakin bir biçimde ve net olarak tekrarlanması,
•Bloke etme oyunlarıyla, karşı tarafın gerçek konuyu
saptırmaya ve konudan kaçmaya çalıştığının
vurgulanması,
•Bir yandan kendi görüşünü vurgularken, bir yandan de
karşı tarafın iddialarının geçerli olduğu noktalara işaret
ederek, pozitif bir yaklaşım içinde olduğunun gösterilmesi,
•Tehditleri göz ardı ederek, konu üzerinde yoğunlaşılması.
KIZGINLIĞI BELLİ ETMEDE KURALLAR
1. Varsayımları gözden geçirmek,
2. Açık ve net olmak,
3. Tutarlı olmak,
4. Kızgınlığın sorumluluğunu kabul etmek,
5. Karşı tarafı kızdırmaktan kaçınmak,
6. Düşüncesizce davranmaktan kaçınmak,
7. Haklılık ve üstünlük duygusuna kapılmamak,
8. Duyarlı olmak,
9. İfadeleri kızgınlığı boşaltmak için kullanmak,
10. Pozitif duyguları ifade etmek,
11. Çözümü ve başarıyı birlikte kutlamak.
ÇATIŞMANIN ERKEN UYARICILARI
•İletişimde isteksizlik göstermek,
•Görünürde hiçbir sebep olmadığı halde kızmak,
•Verimliliğin sürekli olarak düşmesi,
•Moral bozukluğu,
•Hastalık gerekçesiyle işe gelmeme, rapor alma olaylarının
artması,
•İş kazalarının ve hataların artması,
•Görüş ayrılıklarında bağırıp çağırmaya başlamak, kapıyı
çarpmak gibi davranışlar.
YÖNETİCİNİN ÇATIŞMADAN
HABERDAR OLMASI
1. Yöneticinin taraflar arasındaki çatışmanın
belirtilerini gözlemesi,
2. Taraflardan birinin, yöneticiye şikayette
bulunması,
3. Yöneticinin, taraflar arasındaki çatışmayı
üçüncü bir taraftan öğrenmesi
ÇATIŞMANIN YÖNETİMİNDE
EYLEM BASAMAKLARI
1. Kızgınlığın kontrol altına alınması,
2. Karşı tarafa yaklaşmadan önce, bir kez daha
düşünmek,
3. Olumlu bir hava oluşturmak,
4. Temel bazı kurallara dikkat etmek (dinleme, sakinlik )
5. Problemi, tartışarak tanımlamak (sen yerine, biz...)
6. Olası çözümler için, beyin fırtınası yapmak,
7. Olası çözümleri değerlendirme, uygunları belirlemek,
8. Çözümlerin işlerliğini izlemek.
ÇATIŞMA YÖNETİMİNDE
TEMEL BECERİLER
•Entelektüel Beceriler : Plânlama, problem tanımlama,
çözümleme, yargılama, sezgi ve objektiflik
•Duygusal Beceriler : Kararlılık, self-disiplin, sonuca
yönelik olma, girişkenlik ve isteklilik,
•Bireyler Arası İlişkiler : Duyarlılık, ikna edebilme, iletişim
ve dinleme,
•Yönetsil Beceriler : Güdüleyebilmek, rehberlik edebilme,
iş bölümü ve görevlendirme yapabilme.
ÇATIŞMA YÖNETİMİNDE FAKTÖRLER
1. Toplumsal ve kültürel ortam,
2. Çatışma konusunun niteliği,
3. Tarafların katılığı,
4. Tarafların birbirlerine yaklaşımı,
-İşbirlikçi yaklaşım
-Bireysel yaklaşım,
-Rekabetçi yaklaşım,
5. Tarafların özellikleri (pasif,kendine güvenen,otoriter)
6. Yanlış yargılar ve algılar.
ÇATIŞMA YÖNETİMİ STRATEJİLERİ
1. Entegrasyon
2. Uyma – itaat etme
3. Uzlaşma
4. Üstünlük kurma
5. Kaçınma
KENDİSİNE YÖNELİK İLGİ
YÜKSEK
DÜŞÜK
ENTEGRASYON
UYMA
UZLAŞMA
DÜŞÜK
DİĞERİNE YÖNELİK İLGİ
YÜKSEK
HÜKMETME
KAÇINMA
HANGİ STRATEJİ ?
Stratejilerin hangisinin tercih edileceği ya da
hangisinin uygun olduğunu belirlemede üç temel
ölçütün kullanılması gerekir.
1. Stratejinin, örgütsel etkililiğe katkısı,
2. Toplumsal ihtiyaçlara katkısı
3. Örgüt üyelerinin etik ve moral ihtiyaçlarının
karşılanması
HANGİ STRATEJİ UYGUN ?
ENTEGRASYON :
Uygun olduğu durumlar
•Konu karmaşık
Uygun olmadığı durumlar
•Problem basit
•Çözüm için, görüşlerin sentezi gerekli
•Acilen karar verilmesi gerekil
•Çözüm için, karşı tarafın katkısı
gerekli
•Diğer taraf, sonuçla pek
ilgilenmiyor.
•Problem çözme için yeterli zaman var.
•Diğer taraf, problem çözme
becerilerine sahip değil.
•Problemi bir taraf tek başına
çözemez.
•Ortak problemi çözmek için,
tarafların kaynaklarına ihtiyaç var
•Konu sizin için çok önemli
UYMA
Uygun olduğu durumlar
•Taraflardan biri, kendisinin
yanlış olabileceğini düşünüyor,
•Konu diğer taraf için daha
önemli,
Uygun olmadığı durumlar
•Konu sizin için çok önemli,
•Taraflardan biri, diğer taraftan
gelecekte elde edeceği bir şeyler
karşılığı bazı şeylerden
vazgeçmeye razı,
•Haklı olduğunuza
inanıyorsunuz,
•Taraflardan biri, diğerine göre
daha zayıf,
•Diğer taraf yanlış yada
haksız.
•İlişkinin devamlılığı daha
önemli.
HÜKMETME :
Uygun olduğu durumlar
Uygun olmadığı durumlar
•Öncelikle karar verilmesi gerekli,
•Konu , karmaşık,
•Hoşa gitmeyen bir karar
uygulanacak,
•Konu sizin için çok önemli,
•Astlarla baş edebilmek için zorunlu,
•Diğer tarafın alacağı hoşa gitmeyecek
bir kararın size maliyeti çok yüksek,
•Her iki taraf eşit güce sahip,
•Astlar, karar için gerekli yeterliliklere •Öncelikle karara ihtiyaç yok,
sahip değil,
•Konu sizin için çok önemli.
•Astlar, yüksek seviyede yeterliliğe
sahip.
KAÇINMA :
Uygun olduğu durumlar
Uygun olmadığı durumlar
•Diğer tarafla karşı
karşıya gelmenin
potansiyel olumsuz
etkileri çözümün
sağlayacağı yarardan
daha fazla,
•Konu, sizin için çok önemli,
•Durulma süresine
ihtiyaç var.
•Konu basit/önemsiz
•Karar, sizin
sorumluluğunuzda,
•Taraflar, geri adım atmaya
isteksiz ve çözüm zorunlu,
•Öncelikle çözüm gerekli.
UZLAŞMA :
Uygun olduğu durumlar
•Tarafların amaçları,
birbirini dışlıyor,
•Her iki taraf, eşit ölçüde
güçlü,
Uygun olmadığı durumlar
•Bir taraf, diğerinden daha
güçlü,
•Görüş birliği sağlanamıyor, •Sorun, problem çözme
•Entegrasyon ve hükmetme yaklaşımı gerektirecek kadar
karmaşık.
stratejileri başarısız.
•Karmaşık bir probleme
geçici çözüm gerekli.
TOPLANTILAR VE TOPLANTI YÖNETİMİ
Toplantılar :
•Bir grubun önerilerin almak,
•Bir problemi çözmek,
•Bir karar vermek,
•Bir konuya açıklık getirmek,
•Grupta ya da gruplar arasında bir problem olup
olmadığını belirlemek amacıyla yapılır.
Çatışma Yönetiminde ETKİLİ TOPLANTI
1. Katılımcılar, bir anda yalnızca bir konu üzerinde
yoğunlaşmalıdır,
2. Katılımcılar, çatışma çözümünde, karar vermede ve problem
çözmede açık ve üzerinde anlaşılmış olan iletişim yöntemlerini
izlemelidir,
3. Katılımcılar, rahat görüşlerini açıklamalı ve katılımda denge
sağlanmalıdır,
4. Roller açıkça tanınmalı ve roller üzerinde anlaşma sağlanmalıdır.
5. Bireyler ve görüşleri her türlü saldırıdan güvence altına alınmış
olmalıdır.
Download

çatışma yönetimi