ÖZEL DURUMLARDA
OLANLARIN BESLENMESİ
SPORCULARIN BESLENMESİ




Beslenmenin sporcunun başarısı üzerindeki etkisi
bilinmektedir.
Bir sporcunun başarısında diyetinin nasıl olması
gerektiği konusunda değişik görüşler vardır.
Özel bir diyet ya da yeterli ve dengeli olarak
düzenlenmiş bir diyet önerilebilir.
Sporcunun beslenmesinde amaç: cinsiyet, yaş ve
fiziksel çalışmaya göre ihtiyaç duyulan besin öğeleri
ile yaşam ve idman için harcanan enerjinin
yeterince sağlanmasıdır.
İDMAN İÇİN GEREKLİ
ENERJİNİN SAĞLANMASI
Her türlü idman, derecesine ve süresine göre enerji
harcanmasını gerektirir.
 Değişik hareketlerin gerektirdiği enerji miktarı daha
önce belirlenmiştir.
 Fiziksel hareket için harcanan enerji hangi
kaynaktan sağlanmalıdır?
Diyette enerji yeterli olduğu zaman protein, kas
hareketi için fazla kullanılmamaktadır. Bu nedenle
özel idmanlarda normal diyetin üzerindeki enerji
harcamaları için karbonhidrat ve yağlar
kullanılmaktadır.

İDMAN İÇİN GEREKLİ
ENERJİNİN SAĞLANMASI





Vücudun uzun vadeli enerji deposu yağdır.
Dışarıdan enerji kaynağı alınamadığı zaman yağlar
kolayca enerjiye dönüşerek enerji gereksinimini
karşılayabilir.
Yağlar ve karbonhidratlar kas çalışması için
kullanılır.
Uzun süreli spor faaliyetlerindeki başarı derecesi
çalışan kasların glikojen deposu ile ilgilidir.
Kaslardaki glikojen miktarı fiziksel hareketlerle
azalır.
SPORCULAR İÇİN DİYET
Genel ve özel diyet şeklinde 2’e ayrılabilir
Genel Diyet:
Sporcu normal yaşantısına ek olarak her gün birkaç
saat antrenman yapar.
Diyet, hem normal yaşantı hem de antrenman için
harcanan enerjiyi karşılayacak şekilde düzenlenir.
Spor yapan genç erkeklerde günlük kalori ihtiyacı
2700-3200, genç kadınlarda 2000-3000 kaloridir.
Buna 2 saat antrenman için harcanan ortalama 7001000 kalori eklenince sporcu erkeklerde günlük 34004200, kadınlarda 2700-3000 kalori almaları gerekir.
SPORCULAR İÇİN DİYET
Enerji artışına ek olarak protein, vitamin ve mineral
ihtiyacı da artar.
Günlük besinler genellikle 3 öğün olarak alınır. Yeterli
ve dengeli bir sabah kahvaltısının spordaki başarıyı
artırdığı bilinmektedir.
Spor aktiviteleri sırasında terleme ile vücuttan sıvı
kaybı olur. Sıvı desteği mutlaka olmalıdır.
SPORCULAR İÇİN DİYET
Özel diyet:
Sporcunun başarısı düzenli beden alıştırmasına bağlı
olduğu kadar, kaslarındaki glikojen deposunun
yeterliliği ile ilgilidir. Glikojen depoları, yarışmadan
önce uygulanacak 7 günlük özel diyetle üst düzeye
çıkarılabilir.
SPORCULAR İÇİN DİYET
Cristiano Ronaldo’nun Günlük Diyet Programı
 KAHVALTI
-Süt
-Yumurta
-Kızarmış Ekmek
 ÖĞLE YEMEĞİ
-Peynir
-Kahverengi pirinç
-Buğday Ekmeği
-Yeşil sebzeler ve zeytinyağı
 AKŞAM YEMEĞİ
Beyaz Et (Tavuk, Balık)
Yeşil Fasulye
Pirinç
Lifli sebzeler
Kuru Meyveler

ŞİŞMAN KİŞİLERİN BESLENMESİ
Şişmanlık:
Vücut ağırlığının istenilenden fazla olmasıdır. Bu
durumda yağ dokusunun oranı diğer dokulara göre
artmıştır.
Şişmanlık, klinik muyaneler, boy ve ağırlık ölçüleri
alınıp bununla ilgili standartlarla kıyaslanması, deri
kıvrım kalınlığının ölçülmesi gibi yöntemlerle tespit
edilir.
Boya göre istenilen ağırlıktan % 25 fazla olan bir
kimse şişman kabul edilmektedir. BKİ hesaplanarak
bulunabilir.
ŞİŞMAN KİŞİLERİN BESLENMESİ
Zararları:
1- Ağır bir vücudu taşıması güçtür
2- Utançlık duygusuna neden olabilir
3- Kas hareketlerinin verimini azaltır, fiziksel ve
mental hareketsizliğe yol açabilir
4- Kalp, damar, böbrek ve pankreas gibi sistemlerin
işlevlerinin bozulmasına neden olur
5- Çeşitli organların bozukluğu sonucu, yaşam
süresinin kısalmasına neden olur
ŞİŞMAN KİŞİLERİN BESLENMESİ
Nedenleri:
1- Fazla yeme
2- Fiziksel hareketliliğin azalması,
3- Psikolojik bozukluk
4- Metabolik ve hormonal bozukluklar
ŞİŞMAN KİŞİLERİN BESLENMESİ
Önlenmesi:
Genellikle şişmanlamak kolay zayıflamak ise zordur.
Bu nedenle şişmanlığın tedavisinden önce önlenmesi
doğru olur.
Şişmanlığın önlenmesinde en önemli kural küçük
yaştan itibaren enerji dengesine uygun bir diyetin
uygulanmasıdır.
Alınan – harcanan enerji dengesi
ŞİŞMAN KİŞİLERİN BESLENMESİ
Zayıflama diyetleri:
Gereğinden fazla yağ dokusu enerji deposudur.
Vücuda alınan enerjide eksiklik olduğu zaman yağ
deposundan karşılanır.
Zayıflama diyetinin ilkeleri:
1- Bireyin harcadığından daha az enerji sağlayacak
2- Protein, vitamin ve mineral yeterli olacak
3- Doyurucu ve bireyin yeme alışkanlığına yakın
olacak
4- Diyetle birlikte beden hareketleri artacak
ŞİŞMAN KİŞİLERİN BESLENMESİ
Diyet düzenlerken nelere dikkat edilmelidir:
1- Zayıflamak isteyen kimse ilk önce boyuna göre
arzu edilen ağırlıktan ne kadar fazla olduğunu
bilmelidir.
2- Bu fazlalığı atmak için uygun bir süre tayin
etmelidir
3- Zayıflayacak kimsenin yaşam şekline göre günlük
enerji harcamasının bilinmesi gerekir.
ŞİŞMAN KİŞİLERİN BESLENMESİ
Diyet düzenlenirken,
- Besin grupları dikkate alınır. Bu grupların
bazılarından alınacak miktarlar azaltılır. Bazılarından
ise hiçbir azaltma yapılmaz.
Örneğin; zayıflama diyetlerinden ilk önce şeker,
tatlılar, pilav, makarna, börek gibi yiyeceklerin
yanında yemeklere eklenen yağ da azaltılır.
- Enerji değeri hesaplanmış yiyecekler dışında
yenmemelidir.
- Herhangi bir yerde kalorisi yüksek bir yiyecek
yenildiği zaman onun karşılığı diyetten
çıkarılmalıdır
ŞİŞMAN KİŞİLERİN BESLENMESİ
Diyet düzenlenirken,
- Doygunluk vermesi için kalori değeri düşük sebze
ve meyveler sık kullanılabilir.
- Özellikle yemeklerden önce bir parça sebze ya da
meyve açlığı biraz tatmin ederek fazla yemeyi
önleyebilir.
- Kepekli ekmek ve kuru baklagiller tokluk
verdiklerinden zayıflama diyetlerinde yer alırlar.
- Normal ağırlığa gelindiğinde bunu sürdürecek
diyete aynen uyulmalıdır.
- Yemeklerin pişirilmesine dikkat edilmelidir.
Etli yemekler yağsız yapılmalı kızartmadan uzak
durulmalı
ZAYIF KİŞİLERİN BESLENMESİ
Zayıflık:
Vücut ağırlığının istenilenden az olmasıdır. Yağ
dokusunun diğer dokulara oranı azdır. Zayıflık uzun
süren eksi enerji dengesinin bir sonucudur.
Zayıflık; klinik muayene, boya göre ağırlık durumunu
tayinle ve deri kıvrım kalınlığını ölçmekle
saptanabilir.
ZAYIF KİŞİLERİN BESLENMESİ
Zayıflığın Nedenleri:
Diyetle alınan enerjinin harcanandan yetersiz oluşu
veya alınan yiyeceklerin vücut tarafından kullanılması
ile zayıflık ortaya çıkar. Bu durumda vücut harcadığı
enerjiyi alamaz, enerji açığını vücudundaki yağ
deposunu kullanarak kapatır.
Bu tür zayıflık daha çok çocuklarda, gençlerde, çok
doğum yapan, iyi beslenemeyen kadınlar ve ağır işte
çalışanlarda görülür.
ZAYIF KİŞİLERİN BESLENMESİ
Zayıflığın Nedenleri:
Harcanan kadar enerji alınamaması; diyetin kalite ve
miktar yönünden yetersiz oluşundan kaynaklanabilir,
sindirim bozukluğu, dolaşım bozukluğu, enfeksiyon
ve parazitler gibi nedenlerle de alınan yiyeceklerin
vücutta kullanılmasının engellenmesi ile olabilir.
Ayrıca, hormonal dengesizlik örneğin tiroid
hormonunun fazlalığı bazal metabolizmayı
hızlandırır. Bu durumda enerji harcanması artar.
ZAYIF KİŞİLERİN BESLENMESİ
Zayıflığın Zararları:
Çocukluk ve ergenlik yıllarındaki eksi enerji dengesi
büyümeyi etkiler. Enerji yetersizliği nedeniyle vücut
dokuları normal düzeyde büyüyemez.
Aşırı zayıflık iş verimini düşürür. Ağır işte çalışanlar
ve spor yapanlara yeteri kadar enerji sağlanamazsa,
hareket yetenekleri kısıtlanır.
Aşırı zayıflık vücudun dış etkenlere direncini azaltır.
ZAYIF KİŞİLERİN BESLENMESİ
Zayıflığın Önlenmesi:
Eğer zayıflık yiyeceklerin vücutta kullanılması ile
ilgili bir bozukluktan ileri geliyorsa diyet ne kadar
düzeltilirse sonuç alınamaz. Örneğin; çocuklarda
bağırsak parazitleri alınan besin maddelerine ortak
olurlar. Önce çocuk parazitten temizlenmeli ki alınan
yiyecekler çocuk tarafından kullanılabilsin.
ZAYIF KİŞİLERİN BESLENMESİ
Diyet önerisi:
1- Diyetin enerji değeri, bireyin enerji harcamasından
daha yüksektir. Mümkünse proteinin kalitesi yüksek
olmalıdır
2- Enerji artışına paralel olarak vitamin ve mineraller
de artırılmalıdır.
3- İştahsız bireyler miktarı az, enerji değeri yüksek
yiyecekleri tercih etmelidir.
İŞÇİLERİN BESLENMESİ
İşin gerektirdiği enerji ve alınan enerjinin iş enerjisine
dönüşmesi için gerekli protein, vitamin ve mineraller
alınamadığında iş verimi düşer, hastalıklara direnç
azalır, iş kazaları ve meslek hastalıklarının oluşum
hızı yükselir.
İşçilerin beslenmesi 2 yönden düşünülmelidir:
1- İş yerinde işçinin beslenmesi; günlük ihtiyacın
yarısı iş yerinde verilen yemekle sağlanmalıdır.
2- İşçinin iş dışı beslenmesi; İşçi günlük besin
ihtiyacının diğer kısmını evden sağlamalıdır.
ÇOCUKLARDA BÜYÜME GERİLİĞİ
Hastalık adı: Büyüme geriliği
Klinik Tanımlama: Yetersiz büyüme, yetersiz ağırlık
artımı ya da boya göre ağırlığın yetersiz olması
Nasıl tanı konur: Yaşa göre ağırlığın <3.persentil
olması veya büyüme çizelgesinde 2. persentil çizgisine
gerileme olması ya da yaşa göre ideal vücut ağırlığının
<%82 olması.
Beslenme açısından sonuçları: Uzun dönemde, bilişsel
sorunlara ve boy kısalığına neden olur.
ÇOCUKLARDA
BÜYÜME
GERİLİĞİ İÇİN
NUTRİSYONEL
AKIŞ ŞEMASI
ANNE SÜTÜ ALIRKEN KİLO ALMAMA
DURUMUNDA BESLENME
Nasıl Tanı Konulur:
Ağırlık kaybı, letarji (yaşama işlevlerinin azaldığı çok
derin ve patolojik uyku), huzursuzluk, az miktarda idrar ve
dışkı çıkışı, beslenme sonrası yeterli doygunluğa ulaşamama
Beslenme yönünden etmenler:
Başarılı emzirme ile ilgili etmenler, anne sağlığı,
annenin kullandığı ilaçlar, bebeğin sağlığı, zayıf emme ve
emme ile sütün tamamının çekememedir.
Önemli Noktalar:
- Biberonla besleme sütün gelmesinde azalmanın en sık
nedenidir
- Doğru emzirme tekniği başarılı emzirmeyi getirir
- Eğer anormal şartlar söz konusu değilse biberonla
destekleme annelik ve emzirme konusunda güven azlığı,
bilgi eksikliği ve yetersiz destekten kaynaklanır.
ANNE SÜTÜ
ALIRKEN
YETERSİZ
AĞIRLIK
ARTIMI
BESLENMEYE BAĞLI
HASTALIKLAR
Toplum giderek yaşlanmakta ve buna bağlı olarak
da hastalıkların görülme sıklığı ve çeşidi
değişmektedir.
Bazı hastalıklar doğuştan ortaya çıkar
Bazıları daha sonra fiziksel aktivite azlığı, yetersiz
ve dengesiz beslenme gibi sebeplerle ortaya çıkar
TAMAMEN TEDAVİ EDİLEMEZ
Sonuç: Kişinin yaşam kalitesi olumsuz etkilenir
Ülke ekonomisine yük getirir

Beslenme
yetersizliği
ve
dengesizliği
bazı
hastalıkların oluşmasında doğrudan, bazılarında
ise dolaylı nedendir.

Hastalıklarla
ilgili
beslenme
programları
geneldir. Ancak hastalıklarda diyet planlaması
kişiye özel bir durumdur ve bir diyetisyen
tarafından yapılmalıdır.
BESLENME İLE İLİŞKİLİ HASTALIKLAR
1- Adrenoleukodystrophy
2- Diyabet
3- Glukoz-Galaktoz malabsorbsiyonu
4- Kalıtsal hemokromatozis
5- Lesch-Nyhan sendromu
6- Maple syrup urine hastalığı
7- Menkes sendromu
8- Niemann-Pick hastalığı
9- Obezite
10- Kanser (kolorektal, prostat, meme)
11- Fenilketonuri
12- Prader-Willi sendromu
BESLENME İLE İLİŞKİLİ HASTALIKLAR
13- Porphyria
14- Refsum hastalığı
15- Tangier hastalığı
16- Tay-Sachs hastalığı
17- Wilson’s hastalığı
18- Zellweger sendromu
19- Hipertansiyon
20- Sindirim sistemi hastalıkları
21- Solunum sistemi hastalıkları
22- Menopoz-Osteoporoz
23- Metabolik hastalıklar
24- Kalp-Damar hastalıkları
25- Besin alerjileri
BESLENME İLE İLİŞKİLİ HASTALIKLAR
26- Yeme düzensizlikleri (Anorexia Nervousa)
27- Protein-enerji malnutrisyonu
28- Karbonhidrat düzensizlikleri
29- Esansiyel yağ asitlerine bağlı düzensizlikler
30-Vitaminler (A, D, E, K, Thiamin, Riboflavin, Niacin,
Vitamin B6, Folik asit, Vitamin B12, Pantotenik asit,
Biotin, Vitamin C)
31- Mineraller (Demir, iyodin, çinko, kalsiyum, florid,
sodyum, potasyum)
32- Su defektleri (dehidratasyon-vücut sıvı hacminin
azalması)
33- Besin zehirlenmesi (Vitaminler, mineraller,alkol)
34-Kardiyovasküler hastalıklar (Kan lipoproteinleri, yağlar,
kolesterol)
35- Yiyecek-ilaç etkileşimleri
36- Gıda ile geçen hastalıklar
ADRENOLEUKODYSTROPHY
(ALD)
ALD, adrenolökodistrofi proteininin
eksikliğine bağlı olarak sinir liflerinin
myelin tabakasının kaybedilmesine bağlı bir
hastalıktır. Çok kısa sürede ilerleyen ve
ölümle sonuçlanan bir hastalıktır. Erkek
çocuklarda görülür. X kromozomu ile
aktarılır. Bu nedenle erkek çocuklarda
görülür.
LORENZO’NUN YAĞI
ADRENOLEUKODYSTROPHY
(ALD)
Hastalık böbrek üstü bezini (adrenal bez) etkilediği için
adreno; sinir liflerini kaplayan myelin tabakası beyaz
olduğundan löko (beyaz); anormal gelişme anlamına gelen
distrofi kelimeleri birleştirilerek isim elde edilmiştir. Hastalığın
sebebi; adrenolökodistrofi proteininin eksikliğine bağlı olarak
çeşitli dokularda çok uzun zincirli doymuş yağ asitlerinin
yıkılamamasına
dayanır.
Bu
yağlar
hücre
içinde
peroksizomlarda yıkılır. Yıkım çok uzun zincirli doymuş yağ
asitleri-CoA sentaz denilen enzimle başlatılır.
ADRENOLEUKODYSTROPHY
(ALD)
Sitoplazmada sentezlenen enzim bu hastalarda hücre içine
giremez. Peroksizom zarından bu enzimin geçişini sağlayan
protein genetik olarak defektiftir. Yıkılamayan çok uzun zincirli
doymuş yağ asitlerinin miktarı vücut doku ve sıvılarında artar.
Bu birikimin sinir hücrelerinin myelin tabakasında olması ile
myelin tabakası giderek yok olur (demyelinizasyon). Myelin
tabakası yok olursa sinir iletimi gerçekleşemez. İlerlemesi
sonucunda
ise
hareket,
işitme,
konuşma
ve
fonksiyonları kaybolur ve hasta birkaç yıl içinde ölür.
solunum
ADRENOLEUKODYSTROPHY
Belirtileri:
(ALD)
Çocukluk serebral tip
Kas tonusu değişiklikleri,
Şaşılık
Sözlü iletişimde bozulmanın azalması (afazi)
El yazısında bozulma
Okulda zorluk
İşitme kaybı
Hiperaktivite
Nöbetler
Yutkunma zorluğu
Görme bozukluğu veya körlük
ADRENOLEUKODYSTROPHY
(ALD)
X’e bağlı adrenolökodistrofileri için özel bir tedavi mevcut değildir,
ama çok uzun zincirli yağ asitlerinin düşük olduğu bir diyet ve özel
yağlar alarak çok uzun zincirli yağ asitlerinin kan düzeyleri
düşürebilir. Ama bu hastalığı tamamen tedavi etmez ve tüm hastalara
da yardımcı olmaz.
Önleme:
Anne ve Baba adayları genetik danışma.
Kadın taşıyıcılara çok uzun zincirli doymuş yağ asidi testi yapılması.
DNA prob çalışması ile taşıyıcıların tesbit edilmesi.
Koryon villus, amniyosentez örneklerinden bebeğe ait hücrelerin
genetik değerlendirilmesi.
Download

HEM 137 Ders 7