Àçÿðáàéúàíëà ÌÄÁ
àðàñûíäàêû ÿìÿêäàøëûã
óüóðëà èíêèøàô åäèð
Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòû
þç éöêñÿê äàéàíûãëûëûüûíû
áóíäàí ñîíðà äà ñàõëàéàúàã
Ìÿëóì îëäóüó êèìè, éàíâàðûí 21-äÿ Ìîñêâàäà Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéèíèí (ÌÄÁ) Èãòèñàäè Øóðàñû éàíûíäà
Èãòèñàäè Ìÿñÿëÿëÿð Êîìèññèéàñûíûí èúëàñû êå÷èðèëÿúÿê.
ÀçÿðÒÀú ÌÄÁ Èúðàèééÿ Êîìèòÿñèíÿ èñòèíàäÿí õÿáÿð âåðèð êè, èúëàñûí ýöíäÿëèéèíÿ áåø ìÿñÿëÿ äàõèë åäèëèá. Êîìèññèéàíûí öçâëÿðè ÌÄÁ-íèí èøòèðàê÷ûñû îëàí þëêÿëÿðèí
Äþâëÿòëÿðàðàñû Èííîâàñèéà ßìÿêäàøëûüû Ïðîãðàìûíûí âÿ
Äþâëÿòëÿðàðàñû Èííîâàñèéà ßìÿêäàøëûüû Ïðîãðàìûíûí
2012-2014-úö èëëÿðäÿ ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñèíÿ äàèð...
Ìÿëóì îëäóüó êèìè, ñîí âàõòëàðäà äöíéà áàçàðûíäà
íåôòèí ãèéìÿòèíèí àøàüû äöøìÿñè êàðáîùèäðîýåí åùòèéàòëàðû èëÿ çÿíýèí îëàí àéðû-àéðû þëêÿëÿðè úèääè ñûíàã ãàðøûñûíäà ãîéóá. Áåëÿ êè, áèð ñûðà þëêÿëÿðäÿ ìèëëè âàëéóòà êÿñêèí
øÿêèëäÿ äÿéÿðäÿí äöøöð âÿ ÿùàëèíèí àëûúûëûã ãàáèëèééÿòè
ìöâàôèã ñóðÿòäÿ àøàüû åíèð, ñîñèàë ìÿçìóíëó ëàéèùÿëÿð
èõòèñàðà ñàëûíûð, èøñèçëèê àðòûð. Àçÿðáàéúàíûí íöìóíÿñèíäÿ
èñÿ áèç òàìàìèëÿ áàøãà ìÿíçÿðÿíèí øàùèäè îëóðóã. Þëêÿ
èãòèñàäèééàòû äöíéàäà áàø âåðÿí êàòàêëèçìëÿðÿ...
Éåíè Àçÿðáàéúàí Ïàðòèéàñû
Àçÿðáàéúàíû ìöñòÿãèëëèê
éîëóíäà èíêèøàô åòäèðìÿéÿ
ãàäèð áèð ïàðòèéàäûð
Áàõ ñÿh. 8
Áàõ ñÿh. 3
Àçÿðáàéúàíûí äþâëÿò ìöñòÿãèëëèéè Àçÿðáàéúàí õàëãûíûí ìèëëè ñÿðâÿòèäèð
Ãÿçåò 1993-úö èëèí àïðåë àéûíäàí íÿøð îëóíóð. 08 éàíâàð 2015-úè èë, úöìÿ àõøàìû / ¹ 003 (4402). Éåíè Àçÿðáàéúàí Ïàðòèéàñûíûí îðãàíû. Ãèéìÿòè 40 ãÿïèê
Àçÿðáàéúàí þç ÿðàçè áöòþâëöéöíö áÿðïà åäÿúÿê
Ïðåçèäåíòèí èø ýöíö
Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ ßùìÿä Úóìà îüëó ßùìÿäçàäÿíèí “Øþùðÿò” îðäåíè èëÿ òÿëòèô åäèëìÿñè ùàããûíäà Ñÿðÿíúàì èìçàëàéûá.
Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ Ôðàíñà Ðåñïóáëèêàñûíûí Ïðåçèäåíòè Ôðàíñóà Îëëàíäà áàøñàüëûüû ìÿêòóáó ýþíäÿðèá.
Åðìÿíèñòàíûí ñàáèã áàø íàçèðè àêàäåìèê Ðàìèç
Ìåùäèéåâèí ìÿãàëÿñèíäÿí ùÿãèãÿòè þéðÿíèá
Åðìÿíèñòàíûí ñàáèã áàø íàçèðè, Åðìÿíè Ìèëëè Êîíãðåñè
ïàðëàìåíò ôðàêñèéàñûíûí äåïóòàòû Ãðàíò Áàãðàòéàí õðèñòèàíëûüû áèðèíúè ãÿáóë åòìèø äþâëÿòèí Îñðîéåíà (Åäåññà) îëäóüóíó åòèðàô åäèá. Åðìÿíèñòàíûí 1èí.àì íÿøðè áèëäèðèð êè, ñèéàñÿò÷è áó áàðÿäÿ ôåéñáóê ñîñèàë øÿáÿêÿñèíäÿêè ñÿùèôÿñèíäÿ
ìÿëóìàò âåðèá (áàõ: httð://ru.1in.am/1076594.html). Áàãðàòéàí þç ñÿùèôÿñèíäÿ éàçûá...
Áàõ ñÿh. 3
“Ôîðåèýí Àôôàèðñ” æóðíàëû:
“Àçÿðáàéúàí 2020-úè èëäÿ:
Äàâàìëûëûüà ÷åâðèëÿí ýöú”
Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ: Âàõò ýÿëÿúÿê àçÿðáàéúàíëûëàð áèçèì òàðèõè òîðïàãëàðûìûçäà
- Èðÿâàí õàíëûüûíäà, Ýþé÷ÿ, Çÿíýÿçóð ìàùàëëàðûíäà äà éàøàéàúàãëàð
Ìÿëóì îëäóüó êèìè, Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí Ïðåçèäåíòè Èëùàì ßëèéåâ þòÿí èë íîéàáðûí 19-äà Ãàðàáàü àòû úèíñèíèí èíêèøàôûíà ÿëàâÿ äÿñòÿê ùàããûíäà Ñÿðÿíúàì èìçàëàéûá. Ñÿðÿíúàìà ÿñàñÿí, Ãàðàáàü àòû úèíñèíèí èíêèøàô åòäèðèëìÿñè âÿ áó ñàùÿäÿ ìöâàôèã òÿäáèðëÿðèí ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñè ìÿãñÿäè èëÿ 2014-úö èëèí äþâëÿò áöäúÿñèíäÿ íÿçÿðäÿ òóòóëàí Àçÿðáàéúàí Ïðåçèäåíòèíèí åùòèéàò ôîíäóíäàí Êÿíä
Òÿñÿððöôàòû Íàçèðëèéèíÿ 2 ìèëéîí ìàíàò àéðûëûá. Áèç äÿ Ñÿðÿíúàìûí ÿùÿìèééÿòè âÿ ùàçûðäà...
Áàõ ñÿh. 6
Èêèëè ñòàíäàðòëàð, èðãè äèñêðèìèíàñèéà, ïîëèñ çîðàêûëûüû,
âÿòÿíäàø-ìÿìóð çèääèééÿòëÿðè, êöòëÿâè ùöãóã ïîçóíòóëàðû
êèìè íåãàòèâ ùàëëàð áó þëêÿäÿ ùÿéÿúàí òÿáèëèíè àêòóàëëàøäûðûá
Ñèéàâóø Íîâðóçîâ: Éàøû 25-äÿí
éóõàðû îëàí Àçÿðáàéúàí
âÿòÿíäàøû Àçÿðáàéúàíäà Ìèëëè
Ìÿúëèñèí öçâö ñå÷èëÿ áèëÿð
Ïàðëàìåíòäÿ òÿìñèë îëóíàí éàøëû äåïóòàòëàð ùàããûíäà òåç-òåç áåëÿ èôàäÿëÿðÿ ðàñò ýÿëèðèê: “Ôèëàí äåïóòàò ãîúàëûá, îíóí íþâáÿòè ïàðëàìåíò ñå÷êèëÿðèíÿ ãàòûëìàñû
ãåéðè-ìÿãáóëäóð”. Âÿ éàõóä äà êîíêðåò îëàðàã...
Áàõ ñÿh. 4
Ïðîêóðîðëóã îðãàíëàðû
úèíàéÿòêàðëûüà ãàðøû
ìöáàðèçÿíèí ýöúëÿíäèðèëìÿñè
ñàùÿñèíäÿ çÿðóðè òÿäáèðëÿð
ùÿéàòà êå÷èðèá
Éàíâàðûí 7-äÿ Áàø
Ïðîêóðîðëóãäà 2014-úö èëäÿ ïðîêóðîðëóã îðãàíëàðû
òÿðÿôèíäÿí ýþðöëìöø èøëÿðèí âÿ ãàðøûäà äóðàí...
Áàõ ñÿh. 5
“Àçÿðáàéúàí ãàäûíû”
æóðíàëûíûí õöñóñè ëàéèùÿñè èëÿ
“Ãàäûí. Çàìàí. Ìÿêàí” àäëû
ôÿðäè ñÿðýè à÷ûëûá
Áàùàð Ìóðàäîâà: Çàùèä
Ãàðàëîâóí ùÿéàòû âÿ
ôÿàëèééÿòè áèð ÷îõëàðûìûç
ö÷öí, õöñóñèëÿ ýÿíú íÿñèë
ö÷öí ÿâÿçñèç þðíÿêäèð
“Ùå÷ êèìèí èðàäÿñèíÿ òàáå îëìàäàí, éàëíûç þç ÿãèäÿñè âÿ èäåàëû ãàðøûñûíäà ùåñàáàò âåðìÿéè ìÿãáóë ñàéàí, çàìàíûí âÿ ùàäèñÿëÿðèí äÿéèøÿ áèëìÿäèéè...
Áàõ ñÿh. 4
Ñÿìÿä Ñåéèäîâ: 2015-úè èë
áåéíÿëõàëã ìöíàñèáÿòëÿð
áàõûìûíäàí Àçÿðáàéúàí
ö÷öí äàùà ÿëâåðèøëè îëàúàã
Ùöëóä ÿë-Îðàí: Àçÿðáàéúàí
ðÿùáÿðëèéè êîððóïñèéàéà
ãàðøû ìöáàðèçÿéÿ áþéöê
ÿùÿìèééÿò âåðèð
...ÀØÏÀ-íûí ùÿð áèð ñåññèéàñû êèìè, áó àéûí ñîíëàðûíäà êå÷èðèëÿúÿê ãûø ñåññèéàñû äà áèçèì ö÷öí ÿùÿìèééÿòëèäèð. ßùÿìèééÿòëèäèð îíà
ýþðÿ êè, Àâðîïà...
“Àçÿðáàéúàí êîððóïñèéàéà ãàðøû ìöáàðèçÿ öçðÿ
áåéíÿëõàëã ïðîñåñèí ôÿàë
èøòèðàê÷ûñûäûð âÿ Áåéíÿëõàëã Àíòèêîððóïñèéà Àêàäåìèéàñûíûí...
Áàõ ñÿh. 5
Áàõ ñÿh. 3
Äöíÿíäÿí áó ýöíÿ Ãàðàáàü àòëàðû...
“Ïîëèñ äþâëÿòè” âÿ éà
Áèðëÿøìèø Øòàòëàðûí ñóáéåêòèâ
“äåìîêðàòèéà” àíëàéûøû
ÕÕÛ ÿñðäÿ ãëîáàëëàøìà øÿðàèòèíäÿ ìèëëè äþâëÿòëÿðÿ
ãàðøû òÿñèð ìåõàíèçìëÿðè âÿ âàñèòÿëÿðè äÿéèøèêëèéÿ óüðàéûð. Êëàññèê ñèéàñè âÿ èãòèñàäè âàñèòÿëÿðäÿí ôÿðãëè îëàðàã
ìöÿééÿí öìóìáÿøÿðè äÿéÿðëÿðäÿí èñòèôàäÿ îëóíóð êè, áó
ñûðàäà äà “äåìîêðàòèéà” âÿ “èíñàí ùöãóãëàðû” êèìè èíñòèòóñèîíàë ìÿôùóìëàð õöñóñèëÿ ôÿðãëÿíèð. Àììà ìÿñÿëÿ
îíäàäûð êè, áó äÿéÿðëÿð ñèéàñè ìàíèïóëéàñèéà âàñèòÿñèíÿ
÷åâðèëèð, áóíóí ôîíóíäà ÷îõñàéëû èêèëè ñòàíäàðòëàð íöìóíÿñè îðòàéà ÷ûõûð. Áó êîíòåêñòäÿ áèð íå÷ÿ íöìóíÿéÿ íÿçÿð éåòèðìÿê ìÿãáóëäóð. Áó ùàëëàð äàùà ÷îõ þçöíö äöíéàéà “äåìîêðàòèéà êåøèê÷èñè” êèìè òÿãäèì åäÿí Àìåðèêà
Áèðëÿøìèø Øòàòëàðûíûí (ÀÁØ) ìþâãå âÿ ñèéàñÿòèíäÿ ýþñòÿðèð. Ñèðð äåéèë êè, äöíéàéà “äåìîêðàòèéà äÿðñè” êå÷ìÿéÿ ÷àëûøàí Àìåðèêà Áèðëÿøìèø Øòàòëàðûíûí þçöíäÿ ÷îõñàéëû ãàíóí ïîçóíòóëàðû, èðã÷èëèê...
Áàõ ñÿh. 6
ÀÁØ-ûí ìÿøùóð “Ôîðåèýí Àôôàèðñ” æóðíàëûíûí éàíâàð-ôåâðàë
áóðàõûëûøû Àçÿðáàéúàíà ùÿñð
îëóíóá. ÀçÿðÒÀú õÿáÿð âåðèð êè,
æóðíàëûí õöñóñè áóðàõûëûøû “Àçÿðáàéúàí 2020-úè èëäÿ: Äàâàìëûëûüà ÷åâðèëÿí ýöú” àäëàíûð. Æóðíàëäà Àçÿðáàéúàíûí...
Éàíâàðûí 7-äÿ Àçÿðáàéúàí
Ðÿññàìëàð Èòòèôàãûíûí Âÿúèùÿ
Ñÿìÿäîâà àäûíà ñÿðýè ñàëîíóíäà èñòåäàäëû ðÿññàì Ðÿøàä
Íóðèéåâèí “Ãàäûí. Çàìàí. Ìÿêàí” àäëû ôÿðäè ñÿðýèñè à÷ûëûá.
Ñÿðýè Ôàòìà Àáäóëëàçàäÿíèí...
Áàõ ñÿh. 3
Èñðàèëëè åêñïåðò: Ñîí èëëÿð
ðÿñìè Âàøèíãòîí þçöíöí ÿñë
äîñòëàðûíà âÿ ìöòòÿôèãëÿðèíÿ
ìöíàñèáÿòäÿ ÷îõ òåç-òåç
åòèíàñûçëûã ýþñòÿðèð
Áàõ ñÿh. 4
Éåíè èëèí èëê ùÿôòÿñè Âàøèíãòîíäàí Àçÿðáàéúàíà
öíâàíëàíìûø ÿñàññûç ùöúóì âÿ éàëàíëàðûí íþâáÿòè
äàëüàñû èëÿ ÿëàìÿòäàð îëóá...
Áàõ ñÿh. 4
2
www.yeniazerbaycan.com
08 éàíâàð 2015-úè èë, úöìÿ àõøàìû / ¹ 003 (4402)
Àçÿðáàéúàí þç ÿðàçè
áöòþâëöéöíö áÿðïà åäÿúÿê
Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ: Âàõò ýÿëÿúÿê àçÿðáàéúàíëûëàð áèçèì òàðèõè òîðïàãëàðûìûçäà - Èðÿâàí õàíëûüûíäà, Ýþé÷ÿ, Çÿíýÿçóð ìàùàëëàðûíäà äà éàøàéàúàãëàð
Àçÿðáàéúàíäà ùÿéàòà
êå÷èðèëÿí ñèéàñÿò ìèëëè
ìàðàãëàðà ñþéêÿíèð
Ùå÷ øöáùÿñèç, äöíéàíûí àéðû-àéðû
þëêÿëÿðèíèí úèääè êàòàêëèçìëÿðëÿ öçëÿøäèéè áèð äþíÿìäÿ Àçÿðáàéúàíûí éöêñÿê èíêèøàôà íàèë îëìàñû âÿ ñàáèòëèê
àäàñû êèìè ôÿðãëÿíìÿñè èëê íþâáÿäÿ þëêÿìèçäÿ ùÿéàòà êå÷èðèëÿí ìÿãñÿäéþíëö ñèéàñÿòëÿ áàüëûäûð. Àçÿðáàéúàí
äþâëÿòèíèí ñèéàñÿòè ñûðô ìèëëè ìàðàãëàð
öçÿðèíäÿ ãóðóëóá. Àçÿðáàéúàí ùå÷ áèð
þëêÿíèí äàõèëè èøëÿðèíÿ ãàðûøìûð, åéíè
çàìàíäà, þç ìèëëè ìàðàãëàðûíûí äà ùÿìèøÿ éöêñÿê ñÿâèééÿäÿ ãîðóíìàñûíû
òÿìèí åäèð. Ðåñïóáëèêàìûçäà Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí èðàäÿñè ñàéÿñèíäÿ
äþâëÿò-õàëã ö÷öíäöð ïðèíñèïèíÿ éöêñÿê ñÿâèééÿäÿ ÿìÿë îëóíóð âÿ õÿëãè
ñèéàñÿò ùÿéàòà êå÷èðèëèð. Äþâëÿò áàø÷ûñûíûí Þçö äàèì ðåñïóáëèêàíûí áþëýÿ-
þíÿì âåðèëèð. Áóíó àøàüûäàêû ôàêòëàð
áèð äàùà òÿñäèãëÿéèð. Ñîí 11 èë ÿðçèíäÿ
ðåñïóáëèêàìûçäà 250-éÿ éàõûí ìÿñúèä
òèêèëèá âÿ éàõóä òÿìèð åäèëèá. Õàëãûìûç
ö÷öí ÷îõ áþéöê äÿéÿð êÿñá åäÿí Áèáèùåéáÿò, Òÿçÿïèð, ßæäÿðáÿé, 743-úö èëäÿ
òèêèëìèø Øàìàõû ìÿñúèäè éöêñÿê ñÿâèééÿäÿ òÿìèð-áÿðïà èøëÿðè àïàðûëäûãäàí
ñîíðà èíàíúëû èíñàíëàðûí èñòèôàäÿñèíÿ
âåðèëèá. Ùàçûðäà Èìàìçàäÿ äèíè, òàðèõè,
ìÿäÿíè ìÿðêÿçèíäÿ äÿ áåëÿ òÿìèð-áÿðïà èøëÿðè ùÿéàòà êå÷èðèëèð. Áèð ñþçëÿ, þëêÿìèçäÿ äþâëÿò òÿðÿôèíäÿí úÿìèééÿòèí
èñòÿéè íÿçÿðÿ àëûíàðàã áöòöí äèíëÿðÿ
ìÿõñóñ òàðèõè àáèäÿëÿðèí - êàòîëèê, àëáàí êèëñÿëÿðèíèí, ñèíàãîãëàðûí òèêèíòèñèíÿ âÿ áÿðïàñûíà, ùÿì÷èíèí éåíè ìÿñúèäëÿðèí èíøàñûíà áþéöê äèããÿò ýþñòÿðèëèð. Éåíè èñòèôàäÿéÿ âåðèëÿí Ùåéäÿð
ìÿñúèäè äÿ äþâëÿò âÿñàèòè ùåñàáûíà èíøà îëóíóá. Àçÿðáàéúàíäà ÿí áþéöê
îëàí áó ìÿñúèä þç ÿçÿìÿòè âÿ ýþçÿëëè-
“Äöíéàäà èíäè ìàëèééÿ-èãòèñàäè áþùðàíûí àðòûã èêèíúè ìÿðùÿëÿñè éàøàíûð. Àíúàã ìÿí ùÿìèøÿ äåìèøÿì êè, Àçÿðáàéúàí ñàáèòëèê àäàñûäûð. Áèç
Àçÿðáàéúàíû áöòöí áÿëàëàðäàí ãîðóéóðóã âÿ ãîðóéàúàüûã. Àçÿðáàéúàí
õàëãû òÿùëöêÿñèçëèê øÿðàèòèíäÿ, ðèôàù è÷èíäÿ éàøàìàëûäûð”
Ìÿëóì îëäóüó êèìè, Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí ðÿùáÿðëèéè èëÿ ùÿéàòà êå÷èðèëÿí ñèéàñÿò íÿòèúÿñèíäÿ Àçÿðáàéúàíäà áöòöí ñàùÿëÿð èíêèøàô åäèá. Åéíè çàìàíäà, äèããÿòè ÷ÿêÿí ÿñàñ ìÿãàì îíäàí èáàðÿòäèð êè, èíêèøàôûí
Àçÿðáàéúàí ìîäåëè þëêÿìèçäÿ éàëíûç
ñîñèàë-èãòèñàäè ñàùÿäÿ ãàçàíûëàí
óüóðëàðëà øÿðòëÿíìèð, ùÿì÷èíèí, äèýÿð
èñòèãàìÿòëÿðè äÿ ÿùàòÿ åäèð. Éåðè ýÿëìèøêÿí, Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ éîëà
ñàëäûüûìûç 2014-úö èëèí ñîí ýöíëÿðèíäÿ Áàêûíûí Áèíÿãÿäè ðàéîíóíäà èñòèôàäÿéÿ âåðèëÿí Ùåéäÿð ìÿñúèäèíèí à÷ûëûøûíäàêû ÷ûõûøûíäà þëêÿìèçèí ñöðÿòëè èíêèøàôûíà çÿìèí éàðàäàí àìèëëÿðè,
Àçÿðáàéúàíû äöíéà ìèãéàñûíäà ôÿðãëÿíäèðÿí, ìöñáÿò èìèúèíè ôîðìàëàøäûðàí úÿùÿòëÿðè, ðåñïóáëèêàäà àðäûúûë ñóðÿòäÿ ùÿéàòà êå÷èðèëÿí äþâëÿò ñèéàñÿòèíèí ïðèîðèòåò èñòèãàìÿòëÿðèíè áèð äàùà
áÿéàí åäèá. Äþâëÿò áàø÷ûñûíûí âóðüóëàäûüû êèìè: “Àçÿðáàéúàí áó ýöí
äöíéàäà ÿí ñöðÿòëÿ èíêèøàô åäÿí þëêÿäèð. Ùåéäÿð ßëèéåâ ñèéàñÿòè áó
ýöí Àçÿðáàéúàíäà éàøàéûð, ìþùêÿìëÿíèð, éåíè ôîðìàëàðëà çÿíýèíëÿøäèðèëèð. Àçÿðáàéúàíäà ÷îõ ýþçÿë
èúòèìàè-ñèéàñè âÿçèééÿò ùþêì ñöðöð,
õàëãëà èãòèäàð àðàñûíäàêû áèðëèê ìþùêÿìäèð, ñàðñûëìàçäûð. Áó áèðëèéèí òÿ-
ðóìóíó ìöãàéèñÿëÿð àïàðìàãëà äàùà ðåàë ãèéìÿòëÿíäèðìÿê ìöìêöíäöð. Áó ìÿíàäà ñîí 10 èëäÿ Àçÿðáàéúàíûí ñîñèàë-èãòèñàäè ñàùÿäÿ ãàçàíäûüû íàèëèééÿòëÿðèí, ìàëèééÿ èìêàíëàðûíûí ýåíèøëÿíìÿñèíèí ðåýèîíóí âÿ äöíéàíûí àéðû-àéðû þëêÿëÿðèíäÿêè âÿçèééÿòëÿ ìöãàéèñÿëè òÿùëèëè
íèêáèíëèê äîüóðóð.
Áåëÿ êè, Àçÿðáàéúàí ñîí èëëÿðäÿ èãòèñàäè-ìàëèééÿ äàéàíûãëûëûüûíû ãîðóìàãëà éàíàøû, åéíè çàìàíäà, þç ïîòåíñèàëûíû èëáÿèë ýåíèøëÿíäèðÿðÿê áó
ÿñàñäà þëêÿäÿ ÿùàëèíèí ñîñèàë ðèôàùûíûí äàùà äîëüóí øÿêèëäÿ òÿìèí åäèëìÿñèíÿ íàèë îëóá. Ñòàòèñòèê ýþñòÿðèúè-
Èãòèñàäè úÿùÿòäÿí
éöêñÿê ñöðÿòëÿ èíêèøàô
åäÿí Àçÿðáàéúàí
äöíéàäà ñþç
ñàùèáèíÿ ÷åâðèëèá
Ãåéä åäÿê êè, ñîí èëëÿðäÿ äþâëÿò
áàø÷ûñûíûí ðÿùáÿðëèéè àëòûíäà ùÿéàòà
êå÷èðèëÿí ìÿãñÿäéþíëö ñèéàñÿò âÿ ñÿìÿðÿëè èñëàùàòëàð ñàéÿñèíäÿ Àçÿðáàéúàí áöòöí äöíéà ìèãéàñûíäà èãòèñàäè
úÿùÿòäÿí ÿí ñöðÿòëÿ èíêèøàô åäÿí þëêÿëÿð ñûðàñûíà éöêñÿëèá. Òÿñàäöôè äåéèë êè,
Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ Ùåéäÿð ìÿñúèäèíèí à÷ûëûøûíäà ñþéëÿäèéè íèòãèíäÿ
Àçÿðáàéúàíûí ñîí èëëÿðäÿ èãòèñàäè ñàùÿäÿ ãàçàíäûüû óüóðëàðû õöñóñè âóðüóëàéûá: “Àçÿðáàéúàí èãòèñàäè ñàùÿäÿ
äöíéàäà ÿí áþéöê íàèëèééÿòëÿðÿ ÷àòà áèëèáäèð. Áóíó áöòöí ìþòÿáÿð
áåéíÿëõàëã ãóðóìëàð ãåéä åäèð. Èãòèñàäè èíêèøàô, èãòèñàäè èñëàùàòëàð, ñîñèàë ìÿñÿëÿëÿðèí ùÿëëè, èíñàíëàðà ýþñòÿðèëÿí äèããÿò, ðåýèîíëàðûí èíêèøàôû,
áöòöí áóíëàð ðåàëëûãäûð”.
Öìóìèééÿòëÿ, ùÿð áèð þëêÿíèí èíêèøàô ñÿâèééÿñèíè, ñîñèàë-èãòèñàäè äó-
“Àçÿðáàéúàíäà áöòöí õàëãëàðûí, áöòöí êîíôåññèéàëàðûí, äèíëÿðèí íöìàéÿíäÿëÿðè áèð àèëÿ êèìè éàøàéûðëàð âÿ éàøàéàúàãëàð. Ùå÷ âàõò þëêÿìèçäÿ äèíè çÿìèíäÿ ùå÷ áèð ãàðøûäóðìà îëìàìûøäûð âÿ îëìàéàúàãäûð”
äÿäèð.
Îíó äà õöñóñè îëàðàã âóðüóëàìàã
ëàçûìäûð êè, Àçÿðáàéúàí áöòöí áó
óüóðëàðà äöíéà ö÷öí êèôàéÿò ãÿäÿð
÷ÿòèí êå÷ÿí èëëÿðäÿ èìçà àòûá. Éåðè
ýÿëìèøêÿí, Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ
“Éàõûí Øÿðãäÿ, Àâðîïàäà, äèýÿð éåðëÿðäÿ äèíè àìèë ÿñàñûíäà ìöùàðèáÿëÿð, äàâàëàð, ãàíëû òîããóøìàëàð áàø âåðèð. Áó, ÿëáÿòòÿ êè, áèçè ÷îõ íàðàùàò åäèð. Éåíÿ äÿ äåéèðÿì, öìèä åäèðÿì êè, Àçÿðáàéúàí þç ìöñáÿò òÿúðöáÿñèíè áàøãà þëêÿëÿðëÿ áþëöøÿðÿê öìóìáÿøÿðè äÿéÿðëÿðÿ ãèéìÿòëè òþùôÿñèíè âåðèð âÿ âåðÿúÿêäèð”
ëÿðÿ íÿçÿð ñàëäûãäà þëêÿìèçèí áöòöí
ñàùÿëÿðäÿ äèíàìèê èíêèøàôà íàèë îëäóüó àéäûí ýþðöíöð. Ñîí 10 èë ÿðçèíäÿ
Àçÿðáàéúàí ÿùÿìèééÿòëè èãòèñàäè èíêèøàô äþâðö êå÷èá. Ðåñïóáëèêàìûçäà
áÿùñ îëóíàí äþâðäÿ ùÿð áèð þëêÿíèí
“Áèç èñòÿéèðèê êè, àçÿðáàéúàíëûëàð áöòöí òàðèõè Àçÿðáàéúàí òîðïàãëàðûíäà, Äàüëûã Ãàðàáàüäà, äèýÿð èøüàë åäèëìèø òîðïàãëàðäà éàøàñûíëàð”
ìÿëèíäÿ õàëã òÿðÿôèíäÿí áèçèì ñèéàñÿòèìèçÿ îëàí äÿñòÿê äàéàíûð. Áèçèì
ñèéàñÿòèìèç èñÿ ìèëëè ìàðàãëàðà ñþéêÿíèð. Àçÿðáàéúàí õàëãûíûí ìàðàãëàðû áèçèì ö÷öí ùÿð øåéäÿí öñòöíäöð”.
ñîñèàë ëàéèùÿëÿð óüóðëà èúðà åäèëèð, ìààøëàð, ïåíñèéàëàð ìöòÿìàäè ãàéäàäà
àðòûðûëûð, èíôëéàñèéà ÷îõ àøàüû ñÿâèééÿ-
èãòèñàäèééàòûíûí äàéàíûãëûëûüûíû øÿðòëÿíäèðÿí öìóìè äàõèëè ìÿùñóë èñòåùñàëûíäà 3 äÿôÿäÿí ÷îõ àðòûìà íàèë
îëóíóá. Äàâàìëû èíêèøàô ñàéÿñèíäÿ
Àçÿðáàéúàí áöòöí ïàðàìåòðëÿð áàõûìûíäàí Úÿíóáè Ãàôãàçûí ëèäåð äþâëÿòèíÿ ÷åâðèëèá. Ìöãàéèñÿ ö÷öí áèëäèðÿê
êè, ùàçûðäà Úÿíóáè Ãàôãàç ðåýèîíóíóí èãòèñàäèééàòûíûí 75 ôàèçäÿí ÷îõó
ìÿùç Àçÿðáàéúàíäà úÿìëÿøèð. Àçÿðáàéúàíûí èãòèñàäè èíêèøàôû âÿ áóíóí
ìÿíòèãè íÿòèúÿñè êèìè ñèéàñè íöôóçó î
ñÿâèééÿéÿ ÷àòûá êè, ðåýèîíäà ùÿð ùàíñû áèð ëàéèùÿíèí ðåàëëàøäûðûëìàñû þëêÿìèçèí èøòèðàêû îëìàäàí ãåéðè-ìöìêöíäöð. Þëêÿ èãòèñàäèééàòûíûí ùÿúìèíèí äöíéàäà àíàëîãó îëìàéàí ñÿâèééÿäÿ ýåíèøëÿíìÿñè ïàðàëåë ñóðÿòäÿ
áöäúÿ õÿðúëÿðèíèí 20 äÿôÿ àðòìàñû èëÿ
íÿòèúÿëÿíèá. Þëêÿìèçèí ìàëèééÿ âÿçèééÿòè äÿ êèôàéÿò ãÿäÿð ñàáèòäèð. Ùàçûðäà Àçÿðáàéúàíûí ñòðàòåæè âàëéóòà åùòèéàòëàðûíûí ùÿúìè 53 ìèëéàðä äîëëàðû
þòöá êè, áó äà êèôàéÿò ãÿäÿð áþéöê ðÿãÿìäèð. Ðåñïóáëèêàìûçûí õàðèúè áîðúëàíìàñûíûí ÷îõ àøàüû ñÿâèééÿäÿ ñàõëàíûëìàñû ìÿìíóíëóã äîüóðóð. Ãåéä
åäÿê êè, ùàçûðäà ðåñïóáëèêàìûçûí õàðèúè áîðúëàíìàñû öìóìè äàõèëè ìÿùñóëà íèñáÿòäÿ úÿìè 8 ôàèç òÿøêèë åäèð.
Ùàçûðäà áèð ñûðà èíêèøàô åòìèø þëêÿëÿðäÿ áåëÿ ÷îõ êÿñêèí øÿêèëäÿ þçöíö
áèðóçÿ âåðÿí èøñèçëèê âÿ éîõñóëëóã
ïðîáëåìè Àçÿðáàéúàíäà òÿõìèíÿí 5
ôàèç ñÿâèééÿñèíÿ åíèá. Þëêÿäÿ áöòöí
ëÿðèíÿ ñÿôÿðëÿðÿ ýåäèð, èúòèìàèééÿòèí
íöìàéÿíäÿëÿðè èëÿ ýþðöøëÿð êå÷èðèð. Áó
ýþðöøëÿð, òÿáèè êè, íÿòèúÿñèç þòöøìöð.
Áåëÿ ýþðöøëÿðäÿ èúòèìàèééÿòäÿí ýÿëÿí
òÿêëèôëÿð öìóìèëÿøäèðèëèð âÿ äþâëÿò ñèéàñÿòèíèí ìöÿééÿíëÿøìÿñèíäÿ ìöòëÿã
íÿçÿðÿ àëûíûð. Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ
Ùåéäÿð ìÿñúèäèíèí à÷ûëûøûíäà ñþéëÿäèéè íèòãèíäÿ áó úÿùÿòÿ äÿ äèããÿò
÷ÿêèá: “Äöíéàäà èíäè ìàëèééÿ-èãòèñàäè áþùðàíûí àðòûã èêèíúè ìÿðùÿëÿñè éàøàíûð. Àíúàã ìÿí ùÿìèøÿ äåìèøÿì êè, Àçÿðáàéúàí ñàáèòëèê àäàñûäûð. Áèç Àçÿðáàéúàíû áöòöí áÿëàëàðäàí ãîðóéóðóã âÿ ãîðóéàúàüûã.
Àçÿðáàéúàí õàëãû òÿùëöêÿñèçëèê øÿðàèòèíäÿ, ðèôàù è÷èíäÿ éàøàìàëûäûð.
Áèç òÿùëöêÿñèçëèéè ãîðóéóðóã, þëêÿìèçèí ñöðÿòëè èíêèøàôûíû òÿìèí åäèðèê”.
Áó áèð ùÿãèãÿòäèð êè, Àçÿðáàéúàíûí
ñöðÿòëè ñîñèàë-èãòèñàäè èíêèøàôû, ðåýèîíàë âÿ ãëîáàë ìèãéàñëû ëàéèùÿëÿðèí ðåàëëàøäûðûëìàñûíà ñàíáàëëû òþùôÿëÿð âåðìÿñè þç íþâáÿñèíäÿ þëêÿìèçèí áåéíÿëõàëã íöôóçóíóí àðòìàñû, äöíéà
ìèãéàñûíäà ñþç ñàùèáèíÿ ÷åâðèëìÿñè
èëÿ íÿòèúÿëÿíèá. Ðåñïóáëèêàìûçûí ãûñà
ìöñòÿãèëëèê òàðèõèíäÿ áåéíÿëõàëã áèðëèéèí äÿñòÿéè èëÿ ÁÌÒ Òÿùëöêÿñèçëèê Øóðàñûíà ãåéðè-äàèìè öçâ ñå÷èëìÿñè,
ìþòÿáÿð áåéíÿëõàëã òÿäáèðëÿðÿ óüóðëà
åâ ñàùèáëèéè åòìÿñè äÿ áóíó áèð äàùà
òÿñäèãëÿéèð. Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ
éóõàðûäà ùàããûíäà áÿùñ îëóíàí ÷ûõûøûíäà þëêÿìèçèí ðåýèîíàë âÿ ãëîáàë
ÿìÿêäàøëûüà òþùôÿ âåðìÿñèíäÿí
ìÿìíóíëóüóíó èôàäÿ åäÿðÿê áèëäèðèá:
“Àçÿðáàéúàí áó ýöí äöíéàäà ñþç
ñàùèáèäèð. Áèçèì áåéíÿëõàëã íöôóçóìóç ýöíäÿí-ýöíÿ ìþùêÿìëÿíèð.
Äöíéà áèðëèéèíèí öçâëÿðèíèí ìöòëÿã
ÿêñÿðèééÿòè Àçÿðáàéúàíû äÿñòÿêëÿéèð âÿ áó äÿñòÿéè áèçÿ âåðèëÿí ñÿñëÿðäÿ èôàäÿ åäèð. Àçÿðáàéúàí äöíéàäà åòèáàðëû òÿðÿôäàø êèìè þçöíö
òÿñäèã åäèáäèð. Àçÿðáàéúàíûí ðåýèîíàë èíêèøàô ö÷öí ýþðäöéö èøëÿð
ùÿëëåäèúè ðîë îéíàéûð. Ðåýèîíàë òÿùëöêÿñèçëèê, ÿìÿêäàøëûã, ðåýèîíàë
ìÿñÿëÿëÿðèí ùÿëëè - áóíëàð áèçèì áó
áþëýÿäÿ öìóìè èøèìèçÿ âåðäèéèìèç
òþùôÿëÿðäèð”.
Ùåéäÿð ìÿñúèäèíèí à÷ûëûøûíäà ñþéëÿäèéè íèòãèíäÿ Àçÿðáàéúàíûí äþâëÿò ñèéàñÿòèíèí ìèëëè ìàðàãëàðà ñþéêÿíäèéèíè
áèð äàùà âóðüóëàéûá: “Àçÿðáàéúàíäà
àïàðûëàí ñèéàñÿò ìèëëè ìàðàãëàðà
ñþéêÿíèð. Î þëêÿëÿðäÿ êè, ñèéàñÿò
ìèëëè ìàðàãëàðà ñþéêÿíèð, î þëêÿëÿðäÿ ñàáèòëèê äÿ, èíêèøàô äà îëàúàã.
Äÿôÿëÿðëÿ äåìèøÿì, Óëó þíäÿðèí
àäûíû äàøûéàí ìþùòÿøÿì ìÿñúèääÿ
áèð äàùà äåìÿê èñòÿéèðÿì êè, Àçÿðáàéúàí ìöñòÿãèëëèê éîëó èëÿ ýåäèð,
ìöñòÿãèë ñèéàñÿò àïàðûð, þç ìÿñÿëÿëÿðèíè þçö ùÿëë åäèð”.
Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ éöêñÿê ñÿâèééÿëè òÿäáèðëÿðäÿ ìÿìóðëàðà õàëãà ëÿéàãÿòëÿ õèäìÿò åòìÿêëÿ áàüëû úèääè
òàïøûðûãëàð âåðèá. Äþâëÿò áàø÷ûñû äÿôÿëÿðëÿ áÿéàí åäèá êè, Îíóí ö÷öí ïðèîðèòåò ìÿñÿëÿ õàëãûí èíàìûíû äîüðóëòìàãäûð. Þç éöêñÿê øÿõñè íöìóíÿñè èëÿ áóíó òÿñäèãëÿéÿí äþâëÿò áàø÷ûñû ìÿìóðëàðäàí äà èíñàíëàðûí ìàðàãëàðûíû ëàçûìè ñÿâèééÿäÿ òÿìèí åòìÿéè òÿëÿá åäèð.
Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ éóõàðûäà ùàããûíäà áÿùñ îëóíàí ÷ûõûøûíäà õàëãà
õèäìÿòèí áöòöí ìÿìóðëàð ö÷öí ÿí
éöêñÿê âÿçèôÿ îëäóüóíó áèð äàùà íÿçÿðÿ ÷àòäûðàðàã äåéèá: “Ìÿíèì ö÷öí
Ïðåçèäåíò êèìè ÿñàñ âÿçèôÿ õàëãûí
åòèìàäûíû äîüðóëòìàãäûð, õàëãà õèäìÿò åòìÿêäèð. Ìÿí áöòöí äþâëÿò
ìÿìóðëàðûíû äÿôÿëÿðëÿ áóíà ÷àüûðìûøàì, îíëàðà þç ýþñòÿðèøëÿðèìè âåðìèøÿì. Äåìèøÿì êè, áèç ùàìûìûç Ïðåçèäåíò áàøäà îëìàãëà õàëãûí õèäìÿò÷èëÿðèéèê. Áóäóð áèçèì âÿçèôÿìèç”.
Ðåñïóáëèêàìûçäà áöòöí
àçàäëûãëàð éöêñÿê
ñÿâèééÿäÿ òÿìèí îëóíóá
Ðåñïóáëèêàìûçûí öìóìè èíêèøàôûíäà þëêÿäÿ áöòöí àçàäëûãëàðûí - ìÿòáóàò, ñþç, ñÿðáÿñò òîïëàøìàã, âèúäàí
àçàäëûüûíûí éöêñÿê ñÿâèééÿäÿ òÿìèí
åäèëìÿñè ìöùöì ðîë îéíàéûð. Àçÿðáàéúàí äöíéà ìèãéàñûíäà ìÿòáóàòûí
èíêèøàôûíà, ñèéàñè îðèéåíòàñèéàñûíäàí
àñûëû îëìàéàðàã áöòöí æóðíàëèñòëÿðèí
ñîñèàë ìöäàôèÿñèíèí òÿìèí îëóíìàñûíà äþâëÿò äÿñòÿéè ýþñòÿðÿí àçñàéëû þëêÿëÿðäÿíäèð.
Àçÿðáàéúàíû éöêñÿê ñÿâèééÿëè áèð
þëêÿ êèìè ôÿðãëÿíäèðÿí ÿñàñ úÿùÿòëÿðäÿí áèðè èñÿ îíäàí èáàðÿòäèð êè, ðåñïóáëèêàìûçäà äèí, åòèãàä àçàäëûüû òàì øÿêèëäÿ òÿìèí åäèëèá, õàëãûí ìèëëè-ìÿíÿâèäèíè äÿéÿðëÿðèíèí ãîðóíìàñûíà áþéöê
éè èëÿ ñå÷èëèð. Ìÿñúèäèí çÿíýèí îðíàìåíòëÿðëÿ áÿçÿäèëÿí ôàñàäû Øèðâàí-Àáøåðîí ìåìàðëûã öñëóáóíäà õöñóñè
äàøëàðëà öçëÿíèá. Áóðàäà 95 ìåòð ùöíäöðëöéöíäÿ 4 ìèíàðÿ èíøà îëóíóá.
Öìóìè ñàùÿñè 4200 êâàäðàòìåòð îëàí
ìÿñúèäèí äàõèëèíäÿ äÿ õöñóñè áÿçÿê
åëåìåíòëÿðèíäÿí èñòèôàäÿ îëóíóá, ýöíáÿçèí êÿíàðëàðûíà Ãóðàí àéÿëÿðè éàçûëûá. 55 ìåòð ùöíäöðëöéöíäÿ îëàí áàø
ýöíáÿç, î úöìëÿäÿí, ùöíäöðëöéö 35
ìåòð îëàí èêèíúè ýöíáÿç ìÿñúèäèí äàõèëèíÿ õöñóñè ýþçÿëëèê âåðèð.
Áåëÿ ÿçÿìÿòëè ìÿñúèäèí èñòèôàäÿéÿ
âåðèëìÿñè Àçÿðáàéúàíäà ìèëëè-ìÿíÿâè-äèíè äÿéÿðëÿðÿ éöêñÿê þíÿì âåðèëäèéèíè áèð äàùà òÿñäèãëÿéèð. Ïðåçèäåíò
Èëùàì ßëèéåâ éóõàðûäà ùàããûíäà áÿùñ
îëóíàí ÷ûõûøûíäà þëêÿìèçäÿ äèí, åòèãàä àçàäëûüûíûí òÿìèí îëóíäóüóíà áèð
äàùà äèããÿò ÷ÿêÿðÿê áèëäèðèá: “Àçÿðáàéúàíäà áöòöí äèíè àçàäëûãëàð òàì
øÿêèëäÿ òÿìèí åäèëèð. Áó äà, ùåñàá
åäèðÿì êè, áèçèì öìóìè èíêèøàôûìûçäà ÷îõ áþéöê ÿùÿìèééÿòÿ ìàëèê
îëàí áèð ñàùÿäèð. Äèí, åòèãàä àçàäëûüû Àçÿðáàéúàíäà òàì øÿêèëäÿ òÿìèí
åäèëèð”.
éÿíäÿëÿðèíèí áèð àèëÿ êèìè íåúÿ ìåùðèáàí éàøàäûãëàðûíû þéðÿíÿ áèëÿð. Áó äà
èëê íþâáÿäÿ îíóíëà áàüëûäûð êè, Àçÿðáàéúàíäà ìóëòèêóëòóðàëèçì ùÿì úÿìèééÿòèí èñòÿéèäèð, ùÿì äÿ äþâëÿò ñèéàñÿòèíèí ïðèîðèòåò èñòèãàìÿòëÿðèíäÿí áèðèíè òÿøêèë åäèð. Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ
Ùåéäÿð ìÿñúèäèíèí à÷ûëûøûíäàêû ÷ûõûøûíäà Àçÿðáàéúàíäà áó èêè âàúèá àìèëèí ñûõ âÿùäÿò òÿøêèë åòìÿñèíäÿí ìÿìíóíëóãëà ñþùáÿò à÷àðàã áèëäèðèá: “Áó,
áèçèì ö÷öí íîðìàë ùÿéàò òÿðçèäèð,
úÿìèééÿòèí íîðìàë éàøàìàñûäûð. Åéíè çàìàíäà, áó, áèçèì äþâëÿò ñèéàñÿòèìèçäèð. Áàõ áó èêè àìèë áó ìöñáÿò àá-ùàâàíû éàðàäûð. Ùÿì úÿìèééÿòäÿí ýÿëÿí èñòÿêëÿð, ñèôàðèøëÿð, åéíè çàìàíäà, äþâëÿò ñèéàñÿòèìèç”.
Åéíè çàìàíäà, Àçÿðáàéúàí þç
ìöñáÿò òÿúðöáÿñèíè áöòöí äöíéà èëÿ
ïàéëàøìàã íèééÿòèíäÿäèð. Ðåñïóáëèêàìûçûí ñîí èëëÿðäÿ áåéíÿëõàëã ùóìàíèòàð, äèíëÿðàðàñû âÿ ìÿäÿíèééÿòëÿðàðàñû
äèàëîã ôîðóìëàðûíà ìÿìíóíèééÿòëÿ åâ
ñàùèáëèéè åòìÿñè áóíóí òÿñäèãèäèð. Áóíóíëà Àçÿðáàéúàí áèð òÿðÿôäÿí þçöíöí
õîø ìÿðàìûíû èôàäÿ åäèð, äèýÿð òÿðÿôäÿí èñÿ äöíéàäà äà äèíè, ìèëëè çÿìèíäÿ ùå÷ âàõò àíëàøûëìàçëûã, ãàðøûäóðìà
îëìàìàñûíà ÷àëûøûð. Áóíóíëà áàüëû ôèêèðëÿðèíè èôàäÿ åäÿí Ïðåçèäåíò Èëùàì
ßëèéåâ âóðüóëàéûá: “Éàõûí Øÿðãäÿ,
Àâðîïàäà, äèýÿð éåðëÿðäÿ äèíè àìèë
ÿñàñûíäà ìöùàðèáÿëÿð, äàâàëàð, ãàíëû òîããóøìàëàð áàø âåðèð. Áó, ÿëáÿòòÿ
êè, áèçè ÷îõ íàðàùàò åäèð. Éåíÿ äÿ
äåéèðÿì, öìèä åäèðÿì êè, Àçÿðáàéúàí þç ìöñáÿò òÿúðöáÿñèíè áàøãà
þëêÿëÿðëÿ áþëöøÿðÿê öìóìáÿøÿðè
äÿéÿðëÿðÿ ãèéìÿòëè òþùôÿñèíè âåðèð âÿ
âåðÿúÿêäèð”.
Þëêÿìèçèí ÿí àüðûëû
ïðîáëåìè - ÅðìÿíèñòàíÀçÿðáàéúàí, Äàüëûã
Ãàðàáàü ïðîáëåìè
þç ùÿëëèíè òàïàúàã
Áöòöí ñàùÿëÿðäÿ äèíàìèê èíêèøàôà
íàèë îëàí þëêÿìèç, åéíè çàìàíäà, þçöíöí ÿí àüðûëû ïðîáëåìè îëàí Åðìÿíèñòàí-Àçÿðáàéúàí, Äàüëûã Ãàðàáàü ìöíàãèøÿñèíèí ÿäàëÿòëè ùÿëëèíÿ íàèë îëìàã
ÿçìèíäÿäèð. Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ
Ùåéäÿð ìÿñúèäèíèí à÷ûëûøûíäà ñþéëÿäèéè íèòãèíäÿ áóíóíëà áàüëû íèêáèíëèéèíè
áèð äàùà èôàäÿ åäèá: “ßìèíÿì êè, þëêÿíèí ãàðøûñûíäà äóðàí áöòöí âÿçè-
“Àçÿðáàéúàí èãòèñàäè ñàùÿäÿ äöíéàäà ÿí áþéöê íàèëèééÿòëÿðÿ ÷àòà áèëèáäèð. Áóíó áöòöí ìþòÿáÿð áåéíÿëõàëã ãóðóìëàð ãåéä åäèð. Èãòèñàäè èíêèøàô, èãòèñàäè èñëàùàòëàð, ñîñèàë ìÿñÿëÿëÿðèí ùÿëëè, èíñàíëàðà ýþñòÿðèëÿí
äèããÿò, ðåýèîíëàðûí èíêèøàôû, áöòöí áóíëàð ðåàëëûãäûð”
Àçÿðáàéúàí áöòöí
õàëãëàðûí, áöòöí äèíëÿðèí
íöìàéÿíäÿëÿðèíèí áèð
àèëÿ êèìè éàøàäûãëàðû
òîëåðàíò þëêÿäèð
Àçÿðáàéúàí ÷îõìèëëÿòëè âÿ ÷îõêîíôåññèéàëû þëêÿäèð. Áóíóíëà áåëÿ, ðåñïóáëèêàìûçäà ìèëëè-äèíè çÿìèíäÿ ùÿð
ùàíñû ìöíàãèøÿ éàøàíìûð, ÿêñèíÿ, úÿìèééÿòèí ìèëëè-äèíè ðÿýàðÿíýëèéè þëêÿíèí
ÿí éöêñÿê äÿéÿðëÿðèíäÿí áèðè êèìè ãÿáóë îëóíóð âÿ òÿøâèã åäèëèð. Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí âóðüóëàäûüû êèìè: “Àçÿðáàéúàíäà áöòöí õàëãëàðûí, áöòöí
êîíôåññèéàëàðûí, äèíëÿðèí íöìàéÿíäÿëÿðè áèð àèëÿ êèìè éàøàéûðëàð âÿ éàøàéàúàãëàð. Ùå÷ âàõò þëêÿìèçäÿ äèíè
çÿìèíäÿ ùå÷ áèð ãàðøûäóðìà îëìàìûøäûð âÿ îëìàéàúàãäûð. Ùÿòòà ùå÷
áèð àíëàøûëìàçëûã äà îëìàìàëûäûð âÿ
éîõäóð. Áèç áó éîëëà ýåäèðèê âÿ äöíéàéà áó éîëó ýþñòÿðèðèê”.
Àçÿðáàéúàíäàêû òîëåðàíòëûã âÿ äèíè
äþçöìëöëöê ìöùèòè èíäèêè äþâðäÿ õöñóñèëÿ àêòóàëëûã êÿñá åäèð. Ìÿëóìäóð êè,
ùàçûðäà áöòöí äöíéàäà ìèëëè-äèíè çÿìèíäÿ ìöíàãèøÿëÿð, èðãè àéðû-ñå÷êèëèê
ùàëëàðû êÿñêèí øÿêèëäÿ àðòûá. Àëèìëÿð, èúòèìàè õàäèìëÿð, ñèéàñÿò÷èëÿð áó êîíòåêñòäÿ áàø âåðÿíëÿðè ìÿíôè ãèéìÿòëÿíäèðÿðÿê áÿäáèí ïðîãíîçëàð èðÿëè ñöðöðëÿð. Áåëÿ áèð øÿðàèòäÿ Àçÿðáàéúàí þçöíö äöíéàéà òîëåðàíòëûã íöìóíÿñè êèìè
òÿãäèì åäèð. Äöíéà Àçÿðáàéúàíûí íöìóíÿñèíäÿ ìöõòÿëèô ìèëëÿòëÿðèí âÿ äèíëÿðèí, àéðû-àéðû êîíôåññèéàëàðûí íöìà-
ôÿëÿð óüóðëà èúðà åäèëÿúÿêäèð. Î úöìëÿäÿí ÿí àüðûëû ïðîáëåì - Åðìÿíèñòàí-Àçÿðáàéúàí, Äàüëûã Ãàðàáàü
ïðîáëåìè äÿ þç ùÿëëèíè òàïàúàã,
Àçÿðáàéúàí þç ÿðàçè áöòþâëöéöíö
áÿðïà åäÿúÿê”.
Èøüàë àëòûíäàêû òîðïàãëàðûí àçàä
åäèëìÿñè âÿ þëêÿíèí 20 èëäÿí àðòûã
ìöääÿòäÿ ïîçóëìóø ÿðàçè áöòþâëöéöíöí òÿìèí îëóíìàñû Àçÿðáàéúàíûí
ùàããûäûð. Áèç òÿúàâöçêàðëûã ñèéàñÿòèíè
ãÿòè øÿêèëäÿ ïèñëÿéèðèê. Áóíà ýþðÿ äÿ
þëêÿìèç ìöíàãèøÿíèí ùÿëëè èëÿ áàüëû
àïàðûëàí ñöëù äàíûøûãëàðûíà äàèì äÿñòÿê íöìàéèø åòäèðèð.
Áóíóíëà áåëÿ, Àçÿðáàéúàíûí ñÿáðè
òöêÿíìÿç äåéèëäèð. Ñöëù äàíûøûãëàðû
íÿòèúÿ âåðìÿéÿúÿéè òÿãäèðäÿ ðåñïóáëèêàìûç þç ÿðàçè áöòþâëöéöíö áàøãà âàñèòÿëÿðëÿ òÿìèí åäÿúÿê. Ýöúëö èãòèñàäèééàòà âÿ îðäóéà ìàëèê îëìàñû, áåéíÿëõàëã ìþâãåëÿðèíèí ìþùêÿìëÿíìÿñè
Àçÿðáàéúàíà þç ÿðàçè áöòþâëöéöíö òÿìèí åòìÿéÿ èìêàí âåðèð. Øöáùÿ éîõäóð êè, àçÿðáàéúàíëûëàð ýåú-òåç þç òàðèõè òîðïàãëàðûíà ãàéûäàúàãëàð. Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ éóõàðûäà áÿùñ îëóíàí ÷ûõûøûíäà õàëãûìûçûí áþéöê èñòÿéèíè áèð äàùà äèëÿ ýÿòèðÿðÿê äåéèá: “Áèç
èñòÿéèðèê êè, àçÿðáàéúàíëûëàð áöòöí
òàðèõè Àçÿðáàéúàí òîðïàãëàðûíäà,
Äàüëûã Ãàðàáàüäà, äèýÿð èøüàë åäèëìèø òîðïàãëàðäà éàøàñûíëàð. Âàõò
ýÿëÿúÿê àçÿðáàéúàíëûëàð áèçèì òàðèõè
òîðïàãëàðûìûçäà - Èðÿâàí õàíëûüûíäà,
Ýþé÷ÿ, Çÿíýÿçóð ìàùàëëàðûíäà äà
éàøàéàúàãëàð”.
Ìöáàðèç ÀÁÄÓËËÀÉÅÂ
3
www.yeniazerbaycan.com
08 éàíâàð 2015-úè èë, úöìÿ àõøàìû / ¹ 003 (4402)
Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòû þç éöêñÿê
äàéàíûãëûëûüûíû áóíäàí ñîíðà äà ñàõëàéàúàã
Çàùèä Èáðàùèì îüëó Ãàðàëîâ
Ðåñïóáëèêàìûç äöíéà áàçàðûíäà íåôòèí ãèéìÿòèíèí àøàüû äöøìÿñèíÿ, ùÿì÷èíèí, äèýÿð êÿíàð òÿñèðëÿðÿ áàõìàéàðàã þç èãòèñàäèééàòûíû äàùà äà èíêèøàô åòäèðìÿê ö÷öí ýåíèø ðåçåðâëÿðÿ âÿ ìàëèééÿ èìêàíëàðûíà ìàëèêäèð
Ìÿëóì îëäóüó êèìè, ñîí âàõòëàðäà äöíéà
áàçàðûíäà íåôòèí ãèéìÿòèíèí àøàüû äöøìÿñè
êàðáîùèäðîýåí åùòèéàòëàðû èëÿ çÿíýèí îëàí àéðûàéðû þëêÿëÿðè úèääè ñûíàã ãàðøûñûíäà ãîéóá. Áåëÿ êè, áèð ñûðà þëêÿëÿðäÿ ìèëëè âàëéóòà êÿñêèí øÿêèëäÿ äÿéÿðäÿí äöøöð âÿ ÿùàëèíèí àëûúûëûã ãàáèëèééÿòè ìöâàôèã ñóðÿòäÿ àøàüû åíèð, ñîñèàë ìÿçìóíëó ëàéèùÿëÿð èõòèñàðà ñàëûíûð, èøñèçëèê àðòûð.
Àçÿðáàéúàíûí íöìóíÿñèíäÿ èñÿ áèç òàìàìèëÿ
áàøãà ìÿíçÿðÿíèí øàùèäè îëóðóã. Þëêÿ èãòèñàäèééàòû äöíéàäà áàø âåðÿí êàòàêëèçìëÿðÿ, î
úöìëÿäÿí äÿ íåôòèí ãèéìÿòèíäÿêè àçàëìàéà
éöêñÿê äàéàíûãëûëûã íöìàéèø åòäèðèð. Ìàíàòûí
ìÿçÿííÿñè ñòàáèë âÿ ìþùêÿìäèð, èíôëéàñèéà àðòìàéûá, ãàáàãúàäàí ìöÿééÿíëÿøäèðèëÿí ïðîãðàìëàð åéíè àðäûúûëëûãëà ùÿéàòà êå÷èðèëèð, ÿùàëèéÿ
ìàë âÿ õèäìÿòëÿðèí ýþñòÿðèëìÿñèíäÿ, öìóìèééÿòëÿ, èñòåùëàê áàçàðûíäà ùå÷ áèð ýÿðýèíëèê ìöøàùèäÿ åäèëìèð. Áèð ñþçëÿ, þëêÿäÿ ùÿéàò þç íîðìàë àõàðû èëÿ äàâàì åäèð, èíñàíëàð ùÿð ùàíñû áèð
ñàùÿäÿ ìÿùäóäèééÿòëÿðëÿ öçëÿøìÿäÿí äàùà
õîø ýÿëÿúÿê áàðÿäÿ äöøöíöðëÿð.
Áÿñ áèð íå÷ÿ èë áóíäàí ãàáàãêû ãëîáàë ìàëèééÿ-èãòèñàäè áþùðàí øÿðàèòèíäÿ îëäóüó êèìè,
ùàçûðäà äöíéà áàçàðûíäà íåôòèí óúóçëàøìàñûíà áàõìàéàðàã Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòûíûí
éöêñÿê äàéàíûãëûëûã ýþñòÿðìÿñèíè øÿðòëÿíäèðÿí
àìèëëÿð ùàíñûëàðäûð? Ìöòÿõÿññèñëÿðèí áó ñóàëà
úàâàáû áèðìÿíàëûäûð: Àçÿðáàéúàíûí õîøáÿõòëèéè
îíäàäûð êè, þëêÿìèçäÿ Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí ñÿéëÿðè èëÿ âàõòûíäà ëàçûìè òÿäáèðëÿð ýþðöëìÿñè, ñÿìÿðÿëè èñëàùàòëàð àïàðûëìàñû, èãòèñàäèééàòûí ìÿãñÿäéþíëö øÿêèëäÿ øàõÿëÿíäèðèëìÿñè
ñàéÿñèíäÿ íÿèíêè “íåôòäÿí àñûëûëûã” ñèíäðîìóíäàí éàí êå÷ìÿéÿ ìöâÿôôÿã îëóíóá, åéíè çàìàíäà, íåôò ýÿëèðëÿðèíäÿí ìÿùàðÿòëÿ áÿùðÿëÿíÿðÿê èãòèñàäèééàòûí äèýÿð ñàùÿëÿðèíè èíêèøàô åòäèðèëèá. Áóíà ýþðÿ äÿ, ùàçûðäà ðåñïóáëèêàìûç
äöíéà áàçàðûíäà íåôòèí ãèéìÿòèíèí àøàüû äöøìÿñèíäÿí ñûüîðòàëàíìàã ö÷öí êèôàéÿò ãÿäÿð
ýåíèø ðåçåðâëÿðÿ ìàëèêäèð. Ñîí èëëÿðäÿ äöíéàíû
áöðöéÿí âÿ àéðû-àéðû þëêÿëÿðäÿ úèääè êàòàêëèçìëÿðëÿ ìöøàéèÿò îëóíàí áåéíÿëõàëã ìàëèééÿ-èãòèñàäè áþùðàíûí, åëÿúÿ äÿ íåôòèí ãèéìÿòèíèí
óúóçëàøìàñûíûí Àçÿðáàéúàíà òÿñèðñèç þòöøìÿñè áöòþâëöêäÿ èãòèñàäèééàòûìûçûí äàéàíûãëûëûüûíûí, ðÿãàáÿòÿäàâàìëûëûüûíûí, êÿíàð òÿñèðëÿðäÿí
àñûëûëûüûíûí îëìàìàñûíûí ýþñòÿðèúèñèäèð.
Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí àðäûúûëëûãëà ùÿéàòà
êå÷èðäèéè ìÿãñÿäéþíëö ñèéàñÿò ñàéÿñèíäÿ ñîí
10 èëäÿ Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòûíûí ïîòåíñèàëû
ÿùÿìèééÿòëè äÿðÿúÿäÿ àðòûá. Ùàçûðäà Àçÿðáàéúàí äöíéàäà ÿí ñöðÿòëÿ èíêèøàô åäÿí èãòèñàäèééàòà ìàëèêäèð. Òÿêúÿ áåëÿ áèð ôàêòû âóðüóëàìàã
êèôàéÿòäèð êè, ðåñïóáëèêàìûç èãòèñàäèééàòûíûí
ùÿúìèíÿ ýþðÿ äöíéàíûí 70 þëêÿñè ñûðàñûíäà éåð
àëûð. Ñîí 10 èëäÿ Àçÿðáàéúàíäà ÖÄÌ-èí 3 äÿôÿ
àðòìàñû äöíéàäà àíàëîãó îëìàéàí ùàëäûð. Èëêèí
ïðîãíîçëàðà ÿñàñÿí 2014-úö èëäÿ þëêÿìèçäÿ 59
ìèëéàðä ìàíàò ùÿúìèíäÿ öìóìè äàõèëè ìÿùñóë
èñòåùñàë îëóíóá êè, áó äà 2013-úö èëëÿ ìöãàéèñÿäÿ 3,6 ôàèç àðòûì äåìÿêäèð. Öìóìèééÿòëÿ,
íþâáÿòè 3 èëäÿ ðåñïóáëèêàìûçäà 5 ôàèç ùÿúìèíäÿ îðòà èëëèê èãòèñàäè àðòûì ïðîãíîçëàøäûðûëûð.
Ðåñïóáëèêàìûçûí ìàëèééÿ èìêàíëàðû äà ýåòäèêúÿ ýåíèøëÿíèð. Àçÿðáàéúàíûí ñòðàòåæè âàëéóòà
åùòèéàòëàðû 2014-úö èëäÿ äàùà äà àðòàðàã òÿõìèíÿí 53 ìèëéàðä äîëëàðû þòöá. Þëêÿìèçèí ñòðàòåæè
âàëéóòà åùòèéàòëàðûíûí öìóìè äàõèëè ìÿùñóëà
îëàí íèñáÿòè 70 ôàèçäèð. Áó ýþñòÿðèúèéÿ ýþðÿ
Àçÿðáàéúàí äöíéàäà 20 þëêÿäÿí áèðèäèð. Þëêÿìèçèí ìàëèééÿ èìêàíëàðû ýåíèøëÿíäèêúÿ ðåñïóáëèêàìûçäà èíâåñòèñèéà ãîéóëóøóíóí ùÿúìè äÿ
àðòûð. 2015-úè èëäÿ Àçÿðáàéúàíäà èíâåñòèñèéà
“Àçÿðáàéúàí ãàäûíû” æóðíàëûíûí
õöñóñè ëàéèùÿñè èëÿ “Ãàäûí. Çàìàí.
Ìÿêàí” àäëû ôÿðäè ñÿðýè à÷ûëûá
Éàíâàðûí 7-äÿ Àçÿðáàéúàí Ðÿññàìëàð Èòòèôàãûíûí Âÿúèùÿ
Ñÿìÿäîâà àäûíà ñÿðýè ñàëîíóíäà èñòåäàäëû ðÿññàì Ðÿøàä
Íóðèéåâèí “Ãàäûí. Çàìàí. Ìÿêàí” àäëû ôÿðäè ñÿðýèñè à÷ûëûá.
Ñÿðýè Ôàòìà Àáäóëëàçàäÿíèí áàø ðåäàêòîðëóüó èëÿ íÿøð îëóíàí “Àçÿðáàéúàí ãàäûíû” æóðíàëûíûí õöñóñè ëàéèùÿñè ÿñàñûíäà
ðåàëëàøäûðûëûð.
ÀçÿðÒÀú õÿáÿð âåðèð êè, òÿäáèðäÿ Àçÿðáàéúàí Ðÿññàìëàð
Èòòèôàãûíûí ñÿäðè, Õàëã ðÿññàìû Ôÿðùàä Õÿëèëîâ Ðÿøàä Íóðèéåâèí þçöíÿìÿõñóñ éàðàäûúûëûã öñëóáóíäàí ñþç à÷ûá.
Áèëäèðèëèá êè, Ð.Íóðèéåâèí éàðàäûúûëûüû êèôàéÿò ãÿäÿð ÿùàòÿëè âÿ ðÿíýàðÿíýäèð. Îíóí òàáëîëàðû äàèì ýþç îõøàéûð. Áóðàäà
ðÿíýëÿðèí àùÿíýäàðëûüû õöñóñÿí äèããÿòè úÿëá åäèð. Àáøåðîí
òîðïàüûíà âÿ åëÿúÿ äÿ ðÿññàìûí þçöíöí òÿáèÿòèíÿ õàñ èøûã âÿ
íóð áó ÿñÿðëÿðäÿ êèôàéÿò ãÿäÿðäèð. Ðÿññàìûí éàðàäûúûëûüûíûí
áàø ãÿùðÿìàíû ãàäûíäûð. Áó ãàäûíëàð áèð òÿðÿôäÿí ÷îõ úàçèáÿäàðäûðëàð, äèýÿð òÿðÿôäÿí èñÿ ãåéðè-àäè îëóá ðåàë ùÿéàòäàí
÷îõ óçàãäûðëàð. Áó ãàäûíëàðûí ùÿð áèðè íÿëÿðèñÿ àíëàäàí ñèìâîëëàðäûð. Áóíóíëà áåëÿ, ùÿìèí ñèìâîëëàð, åéíè çàìàíäà ýåð÷ÿê ùÿéàòûí èçëÿðèíè äàøûéûð.
Ôÿðùàä Õÿëèëîâ äàèì éàðàäûúûëûã àõòàðûøûíäà îëàí ðÿññàìà ýÿëÿúÿê ôÿàëèééÿòèíäÿ óüóðëàð àðçóëàéûá.
Òÿäáèðäÿ ÷ûõûø åäÿí õàëã ðÿññàìëàðû Òîôèã Àüàáàáàéåâ
âÿ Ñÿëùàá Ìÿììÿäîâ èñòåäàäëû ðÿññàìûí éàðàäûúûëûüû áàðÿäÿ ôèêèðëÿðèíè áþëöøöáëÿð.
Âóðüóëàíûá êè, ãÿäèì åòèãàäëàðà óéüóí îëàðàã ðÿññàì ùÿð
áèð ãàäûíûí ìàéàñûíûí òîðïàãäàí, ùàâàäàí, ñóäàí âÿ îääàí
éîüóðóëäóüóíà èíàíûð. Îäóð êè, ÷ÿêäèéè ðÿñìëÿðäÿêè ãàäûíëàðûí äà ùÿð áèðèíè òÿáèÿò àëÿìèíèí ùÿìèí äþðä åëåìåíòè èëÿ ñèìâîëèê áàüëûëûãäà ÿêñ åòäèðèð. Îíóí òàáëîëàðûíà áàõàíäà áèð äàùà àíëàéûðñàí êè, ãàäûíûí âàðëûüûíû, ìàùèééÿòèíäÿêè ñèððè òÿøêèë
åäÿí áó äþðä öíñöðäÿí áàøãà ùÿìèøÿ ýèçëè ãàëàí ùàíñûñà
áåøèíúè åëåìåíò äÿ âàð.
Àçÿðáàéúàíûí èñòåäàäëû ýÿíúëÿðèíèí ÿñÿðëÿðèíèí äöíéàíûí
ìöõòÿëèô þëêÿëÿðèíäÿ êå÷èðèëÿí ñÿðýèëÿðäÿ íöìàéèø îëóíäóüóíó äèããÿòÿ ÷àòäûðàí íàòèãëÿð áó ñàùÿäÿ ýÿíú ðÿññàì Ìÿðéÿì ßëÿêáÿðëèíèí ôÿàëèééÿòèíè éöêñÿê ãèéìÿòëÿíäèðèáëÿð.
Ðÿøàä Íóðèéåâ ñÿðýèíèí òÿøêèëàò÷ûëàðûíà âÿ èøòèðàê÷ûëàðûíà
òÿøÿêêöðöíö áèëäèðèá.
Ñîíðà òÿäáèð èøòèðàê÷ûëàðû ñÿðýè èëÿ éàõûíäàí òàíûø îëóáëàð.
Òÿãäèì îëóíàí ÿñÿðëÿðäÿ ðÿññàì ãÿäèì äþâðëÿðäÿí áÿðè
éàøàìàãäà îëàí ãàäûí îáðàçëàðûíà éåíè ùÿéàò âåðèá úàíëàíäûðàðàã, îíëàðû éåíèäÿí áèçÿ ãàéòàðûð. Âàõòèëÿ ãàäûíëàðûí ýöíäÿëèê ùÿéàòëàðûíäà ìöùöì éåð òóòìóø ÷ÿòèðëÿð, øëéàïàëàð, ôàë
êàðòëàðû èñÿ áó îáðàçëàðû äàùà äîëüóí âÿ úàçèáÿäàð åäèð. Ãàäûí þçö äÿ áèð ñèðð äàüàðúûüû îëàðàã áóðàäà äöíéàíûí âÿ øöáùÿñèç, èëê íþâáÿäÿ, òàëåéèíèí ñèððèíè âÿ ìàùèééÿòè äÿðê åòìÿéÿ úàí àòìàãäàäûð. Áó ãàäûí îáðàçëàðû êîíêðåò áèð ìÿêàíäà
òÿñâèð åäèëñÿëÿð äÿ, ÿñëèíäÿ îíëàð ìÿêàíûí ùöäóäëàðûíû àøûá
çàìàíûí ôþâãöíÿ éöêñÿëìÿéÿ ãàäèðäèðëÿð.
Éàíâàðûí 17-äÿê äàâàì åäÿúÿê ñÿðýè áþéöê ìàðàãëà
ãàðøûëàíûá.
ãîéóëóøëàðûíûí 5 ôàèç àðòàðàã 19,8 ìèëéàðä ìàíàòà ÷àòàúàüû ïðîãíîçëàøäûðûëûð. Þëêÿìèçÿ éàòûðûëàí èíâåñòèñèéàëàðûí ñòðóêòóðóíäà äàõèëè èíâåñòèñèéàëàð õàðèúè ñÿðìàéÿëÿðè öñòÿëÿéèá. Ýÿëÿí èë
þëêÿìèçÿ éàòûðûëàúàã èíâåñòèñèéàëàð ïîðòôåëèíäÿ
õàðèúè ñÿðìàéÿëÿðèí ùÿúìè úÿìè 5,8 ìèëéàðä
ìàíàò ïðîãíîçëàøäûðûëûð.
Äöíéàäà áàø âåðÿí ìÿëóì êàòàêëèçìëÿðèí
ôîíóíäà Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòûíûí éöêñÿê
äàéàíûãëûëûã íöìàéèø åòäèðìÿñè, åéíè çàìàíäà,
þëêÿìèçäÿ Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí ñÿéëÿðè èëÿ
ùÿéàòà êå÷èðèëÿí äèâåðñèôèêàñèéà ñèéàñÿòè âÿ
ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíóí öñòöí èíêèøàôûíûí òÿìèí
åäèëìÿñè èëÿ áàüëûäûð. Þëêÿ Ïðåçèäåíòè èãòèñàäèééàòûí ìÿãñÿäéþíëö øàõÿëÿíäèðèëìÿñèíè äþâëÿò
ñèéàñÿòèíèí ïðèîðèòåòëÿðèíäÿí áèðè êèìè ìöÿééÿíëÿøäèðèá. Ðåñïóáëèêàìûçäà ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíóí èíêèøàôûíà äèããÿò ÷ÿêÿí Ïðåçèäåíò Èëùàì
ßëèéåâ âóðüóëàéûá: “Âàõòèëÿ áèçèì óüóðëàðûìûçû
áÿçèëÿðè àíúàã íåôò àìèëè èëÿ áàüëàéûðäûëàð.
Áåëÿ áèð ôèêèð èðÿëè ñöðöëöðäö êè, Àçÿðáàéúàíûí
íåôòè âàð âÿ áóíà ýþðÿ þëêÿ èãòèñàäèééàòû èíêèøàô åäèð. ßëáÿòòÿ, ñîí èëëÿðäÿ áó àìèë þç ðîëóíó îéíàìûøäûð. Àíúàã áèçèì óüóðëó ñèéàñÿòèìèçèí íÿòèúÿñèíäÿ áó ýöí íåôòäÿí àñûëûëûã
áþéöê äÿðÿúÿäÿ àøàüû äöøìöøäöð âÿ öìó-
ìè äàõèëè ìÿùñóëóìóçóí áþéöê ùèññÿñè ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíäà éàðàíûð”.
Àøàüûäàêû ñòàòèñòèê ðÿãÿìëÿðäÿ ðåñïóáëèêàìûçäà Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí ãàéüûñû èëÿ
ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíà, î úöìëÿäÿí äÿ, ãåéðèíåôò ñåêòîðóíäà õöñóñè ÷ÿêèéÿ ìàëèê þçÿë áþëìÿéÿ ýþñòÿðèëÿí äþâëÿò äÿñòÿéè þç ÿêñèíè òàïûá.
Ñîí 10 èëäÿ ðåñïóáëèêàìûçäà ñàùèáêàðëûã ñóáéåêòëÿðèíèí ñàéû 2,5 äÿôÿ àðòûá, ìÿøüóëëóãäà
þçÿë ñåêòîðóí ïàéû 73,9 ôàèçÿ, âåðýè äàõèëîëìàëàðûíäà 72,4 ôàèçÿ éöêñÿëèá. Þòÿí 10 èëäÿ Ñàùèáêàðëûüà Êþìÿê Ìèëëè Ôîíäóíóí âÿñàèòëÿðè ùåñàáûíà 19 ìèíäÿí ÷îõ ñàùèáêàðûí öìóìè äÿéÿðè 2 ìèëéàðä ìàíàò îëàí ëàéèùÿëÿðèíèí ìàëèééÿëÿøìÿñèíÿ 1,2 ìèëéàðä ìàíàò ýöçÿøòëè êðåäèò
éþíÿëäèëèá.
Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí ðÿùáÿðëèéè èëÿ ðåàëëàøäûðûëàí íåôò ýÿëèðëÿðèíèí ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíóí èíêèøàôûíà éþíÿëäèëìÿñè ñòðàòåýèéàñû þç
ìöñáÿò íÿòèúÿëÿðèíè âåðèá. Àðòûã áèð íå÷ÿ èëäèð
êè, þëêÿìèçäÿ ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíäà äàâàìëû
îëàðàã áþéöê óüóðëàð ÿëäÿ åäèëèð. 2013-úö èëäÿ
áó ñàùÿäÿ 10 ôàèç, þòÿí èë èñÿ 7 ôàèç àðòûìà íàèë îëóíóá. Ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíóí èíêèøàôû ÖÄÌèí ñòðóêòóðóíà äà úèääè òÿñèð ýþñòÿðèá. Áåëÿ êè,
àðòûã ÖÄÌ-èí ñòðóêòóðóíäà ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíóí ÷ÿêèñè àðòàðàã 56 ôàèçè öñòÿëÿéèá. Ïðîãíîçëàðà ÿñàñÿí, ýÿëÿúÿêäÿ áó ýþñòÿðèúè äàùà äà
àðòàúàã. Áåëÿ êè, þëêÿìèçäÿ äèíàìèê èíêèøàô
åäÿí ãåéðè-íåôò ñåêòîðó ùåñàáûíà íåôò ñåêòîðóíóí öìóìè äàõèëè ìÿùñóëäàêû õöñóñè ÷ÿêèñèíèí
2013-úö èëäÿêè 43,4 ôàèçäÿí 2018-úè èëäÿ 28,7
ôàèçÿäÿê àçàëìàñû ýþçëÿíèëèð. Áóíóíëà ïàðàëåë
ñóðÿòäÿ ðåñïóáëèêàìûçäà ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíà
éàòûðûëàí èíâåñòèñèéàëàðûí íåôò ñåêòîðóíà éþíÿëäèëÿí ñÿðìàéÿëÿðè öñòÿëÿìÿñè äÿ ìöñáÿò òåíäåíñèéàäûð. Úàðè èëäÿ ðåñïóáëèêàìûçäà ãåéðèíåôò ñåêòîðóíà 14 ìèëéàðä ìàíàò èíâåñòèñèéà
éàòûðûëàúàüû ïðîãíîçëàøäûðûëûð êè, áó äà ñàùÿíèí
äèíàìèê âÿ öñòöí èíêèøàôûíà äÿëàëÿò åäèð.
Áöòöí áóíëàð îíó äåìÿéÿ ÿñàñ âåðèð êè,
Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòû ùÿð ùàíñû êÿíàð òÿñèðëÿðäÿí åòèáàðëû øÿêèëäÿ ñûüîðòàëàíûá. Ðåñïóáëèêàìûç íåôò ýÿëèðëÿðèíèí àçàëìàñûíûí ìöãàáèëèíäÿ þç èãòèñàäèééàòûíû äàùà äà èíêèøàô åòäèðìÿê
ö÷öí ýåíèø ðåçåðâëÿðÿ âÿ ìàëèééÿ èìêàíëàðûíà
ìàëèêäèð.
Ìöáàðèç ÀÁÄÓËËÀÉÅÂ
“Ôîðåèýí Àôôàèðñ” æóðíàëû: “Àçÿðáàéúàí
2020-úè èëäÿ: Äàâàìëûëûüà ÷åâðèëÿí ýöú”
ÀÁØ-ûí ìÿøùóð “Ôîðåèýí Àôôàèðñ” æóðíàëûíûí éàíâàð-ôåâðàë áóðàõûëûøû Àçÿðáàéúàíà ùÿñð îëóíóá.
ÀçÿðÒÀú õÿáÿð âåðèð êè, æóðíàëûí õöñóñè áóðàõûëûøû “Àçÿðáàéúàí 2020-úè èëäÿ:
Äàâàìëûëûüà ÷åâðèëÿí ýöú” àäëàíûð.
Æóðíàëäà Àçÿðáàéúàíûí ñèéàñè-èãòèñàäè èíêèøàôû, õàðèúè ñèéàñÿòè, åíåðæè ñòðàòåýèéàñû, þëêÿìèçèí òÿøÿááöñö âÿ èøòèðàêû èëÿ
ðåýèîíäà ùÿéàòà êå÷èðèëÿí èðèìèãéàñëû ëàéèùÿëÿð, íÿãëèééàò èíôðàñòðóêòóðó, èíôîðìàñèéà-êîììóíèêàñèéà òåõíîëîýèéàëàðû âÿ
ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíóí èíêèøàôû èñòèãàìÿòèíäÿ ýþðöëÿí èøëÿð, òóðèçì ïîòåíñèàëû, èúòèìàè õèäìÿòëÿð ñàùÿñèíäÿ òÿòáèã îëóíàí
èííîâàñèéàëàð âÿ “ÀÑÀÍ õèäìÿò”, Áàêûäà
êå÷èðèëÿúÿê áèðèíúè Àâðîïà Îéóíëàðû ùàããûíäà ÿòðàôëû ìÿëóìàò âåðèëèð.
Ãåéä åäèëèð êè, ñîí 10 èëäÿ Àçÿðáàéúàí èãòèñàäè áàõûìäàí äöíéàäà ÿí ñöðÿòëÿ èíêèøàô åäÿí þëêÿëÿðäÿíäèð. Èãòèñàäè øàõÿëÿíäèðìÿ ïðîãðàìû âÿ ýÿëÿúÿéÿ àéäûí
áàõûø Àçÿðáàéúàíû ãëîáàë îéóí÷óéà ÷åâèðèð, þëêÿäÿ èíâåñòèñèéà éàòûðûìû ö÷öí ÿëàâÿ
èìêàíëàð éàðàäûð.
Ìöñòÿãèëëèéèíèí èëê èëëÿðèíäÿ Àçÿðáàéúàíûí öçëÿøäèéè àüûð âÿçèééÿòäÿí áÿùñ
åäÿí æóðíàë éàçûð êè, þëêÿ èãòèñàäèééàòûíûí
äèð÷ÿëèøè Àçÿðáàéúàí õàëãûíûí Öìóììèëëè
ëèäåðè Ùåéäÿð ßëèéåâèí ÿñàñûíû ãîéäóüó
íåôò ñòðàòåýèéàñûíûí èøÿ äöøìÿñè âÿ åíåðæè ñåêòîðóíóí áåéíÿëõàëã èíâåñòèñèéàëàð
ö÷öí à÷ûã åëàí åäèëìÿñèíäÿí ñîíðà
ìöìêöí îëäó. 1994-úö èëäÿ “ßñðèí ìöãàâèëÿñè”íèí èìçàëàíìàñû èëÿ áó ñåêòîðäà
õàðèúè èíâåñòèñèéà ãîéóëóøó ö÷öí èìêàí
éàðàíäû. Ýåíèø ùÿúìëè ùàñèëàò âÿ ÷îõñàéëû áîðó êÿìÿðëÿðè Àçÿðáàéúàíû äöíéàíûí
ÿí áþéöê íåôò-ãàç èõðàúàò÷ûñûíà ÷åâèðäè.
Þëêÿìèçäÿ ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíóí èíêèøàôûíäàí äà ñþùáÿò à÷ûëàí õöñóñè áóðàõûëûøäà Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí àøàüûäàêû ôèêèðëÿðè éåð àëûá: “Ñîí 10 èëäÿ Àçÿðáàéúàíäà íåôò-ãàç èñòåùñàëûíäàí ÿëäÿ
îëóíìóø ýÿëèðëÿðèí áèð ãèñìè ìÿãñÿäéþíëö øÿêèëäÿ âÿ õöñóñè ïðîãðàìëàð
÷ÿð÷èâÿñèíäÿ ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíóí èíêèøàôûíà, éöêñÿê òåõíîëîýèéàëû éåðëè ñÿíàéå ìöÿññèñÿëÿðèíèí éàðàäûëìàñûíà
âÿ ìèëëè èãòèñàäèééàòûí øàõÿëÿíäèðèëìÿñèíÿ éþíÿëäèëìèøäèð. Ìÿùç áóíóí íÿòèúÿñèäèð êè, áÿùñ åòäèéèìèç äþâðäÿ ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíäà îðòà ùåñàáëà 10 ôàèç
èëëèê àðòûì ìöøàùèäÿ îëóíìóøäóð”.
Æóðíàëäà “Àçÿðáàéúàí 2020: ýÿëÿúÿéÿ áàõûø” Èíêèøàô Êîíñåïñèéàñû ùàããûíäà
äà ìÿëóìàò âåðèëèð. Ãåéä åäèëèð êè, þëêÿíèí
èíêèøàô êîíñåïñèéàñûíûí ÿñàñûíû èãòèñàäè
øàõÿëÿíäèðìÿ òÿøêèë åäèð. Êîíñåïñèéàäà
Àçÿðáàéúàíäà ãåéðè-íåôò ñåêòîðóíóí èíêèøàôûíà, áèëèêëÿðÿ ÿñàñëàíàí èãòèñàäèééàòûí éàðàäûëìàñûíà õöñóñè äèããÿò éåòèðèëèð.
Õöñóñè áóðàõûëûøäà áó èë Àçÿðáàéúà-
íûí èëê Àâðîïà Îéóíëàðûíà åâ ñàùèáëèéè
åäÿúÿéè äèããÿòÿ ÷àòäûðûëûð. Âóðüóëàíûð êè,
Àâðîïà ö÷öí éåíè ôîðìàòëû áó ìóëòèèäìàí
éàðûøëàðûíà ùàçûðëûãëàð éöêñÿê ñÿâèééÿäÿ
ýåäèð. Áó éàðûøëàð Àçÿðáàéúàíû áöòöí
äöíéàéà äàùà éàõûíäàí òàíûòìàãëà éàíàøû, “Áàêû 2015”è ýÿëÿúÿê Àâðîïà
Îéóíëàðû ö÷öí ñòàíäàðòà ÷åâèðÿúÿê. Æóðíàë Àâðîïà Îéóíëàðûíûí Òÿøêèëàò Êîìèòÿñèíÿ Àçÿðáàéúàíûí áèðèíúè õàíûìû, Ùåéäÿð ßëèéåâ Ôîíäóíóí ïðåçèäåíòè Ìåùðèáàí ßëèéåâàíûí ðÿùáÿðëèê åòäèéèíè äèããÿòÿ ÷àòäûðûð. Ùÿì÷èíèí, Àçÿðáàéúàíûí ÿââÿëëÿð äÿ áèð ÷îõ ìÿäÿíèééÿò âÿ èäìàí
òÿäáèðëÿðèíÿ óüóðëà åâ ñàùèáëèéè åòäèéè, þëêÿìèçäÿ 2017-úè èëäÿ ÛÂ Èñëàì Ùÿìðÿéëèéè Îéóíëàðûíûí, 2020-úè èëäÿ ôóòáîë öçðÿ
Àâðîïà ÷åìïèîíàòûíûí ôèíàë ìÿðùÿëÿñèíèí 4 îéóíóíóí êå÷èðèëÿúÿéè áàðÿäÿ ìÿëóìàò âåðèëèð.
Æóðíàëäà Àçÿðáàéúàíäà èäìàíûí èíêèøàôûíà õöñóñè äèããÿò éåòèðèëäèéè, òÿêúÿ
ïàéòàõò Áàêûäà äåéèë, ðåýèîíëàðäà äà
ìöàñèð èäìàí èíôðàñòðóêòóðóíóí éàðàäûëäûüû áèëäèðèëèð. Ãåéä åäèëèð êè, ýþðöëÿí áöòöí áó èøëÿð Àçÿðáàéúàí èäìàí÷ûëàðû ö÷öí
ÿëâåðèøëè èìêàíëàð éàðàòìàãëà éàíàøû, þëêÿíèí áåéíÿëõàëã àëÿìäÿ èäìàí äþâëÿòè
êèìè íöôóçóíóí àðòìàñûíà òþùôÿ âåðèð.
Îõóúóëàðûí äèããÿòèíÿ ÷àòäûðûëûð êè,
Àçÿðáàéúàíûí äèíàìèê èãòèñàäè èíêèøàôû,
ñèéàñè ñàáèòëèéè, äèàëîã âÿ ÿìÿêäàøëûüà
ñàäèãëèéè áó þëêÿíèí áåéíÿëõàëã ìþâãåëÿðèíè äàùà äà ýöúëÿíäèðèð. Àçÿðáàéúàí
èãòèñàäèééàòû Úÿíóáè Ãàôãàç èãòèñàäèééàòûíûí 80 ôàèçèíè òÿøêèë åäèð. Àçÿðáàéúàí
ùÿì äÿ äöíéàäà åòèáàðëû âÿ ñàäèã òÿðÿôäàø êèìè òàíûíûð, èêèòÿðÿôëè ÿëàãÿëÿðèíè ýåíèøëÿíäèðèð, ÁÌÒ, ÀÒßÒ, Àâðîïà Øóðàñû,
Ãîøóëìàìà Ùÿðÿêàòû, Èñëàì ßìÿêäàøëûã Òÿøêèëàòû êèìè áåéíÿëõàëã ãóðóìëàðäà
ôÿàë èøòèðàê åäèð. 2011-úè èëäÿ Àçÿðáàéúà-
íûí ÁÌÒ Òÿùëöêÿñèçëèê Øóðàñûíûí ãåéðèäàèìè öçâö ñå÷èëìÿñè þëêÿíèí áåéíÿëõàëã
ìèãéàñäà ãàçàíäûüû åòèáàðû áèð äàùà íöìàéèø åòäèðäè.
Ãåéä åäèëèð êè, ÿñàñ òÿðÿôäàøëàðëà ÿëàãÿëÿðèíè ìþùêÿìëÿíäèðÿí Àçÿðáàéúàí
Úÿíóá-Øÿðãè Àñèéà, Ëàòûí Àìåðèêàñû âÿ
Àôðèêà þëêÿëÿðè èëÿ äÿ éàõûí ÿìÿêäàøëûã
ãóðóð. Àçÿðáàéúàíûí Õàðèúè Èøëÿð Íàçèðëèéè
íÿçäèíäÿ ôÿàëèééÿò ýþñòÿðÿí Áåéíÿëõàëã
Èíêèøàôà Éàðäûì Àýåíòëèéè ùÿìèí þëêÿëÿðäÿ ùóìàíèòàð ëàéèùÿëÿð ùÿéàòà êå÷èðèð.
Æóðíàëäà Àçÿðáàéúàíäà åíåðæè ñåêòîðó èëÿ éàíàøû, àëòåðíàòèâ åíåðæè ñàùÿñèíèí
äÿ èíêèøàô åòäèéè äèããÿòÿ ÷àòäûðûëûð. Áèëäèðèëèð êè, þëêÿíèí ÿëâåðèøëè úîüðàôè ìþâãåéè
áóðàäà ýöíÿø, êöëÿê, ýåîìåòðàë åíåðæè äÿ
äàõèë îëìàãëà àëòåðíàòèâ åíåðæè ìÿíáÿëÿðèíèí èíêèøàôû ö÷öí ýþçÿë èìêàíëàð éàðàäûð.
Àçÿðáàéúàíäà èúòèìàè õèäìÿòëÿðèí
ìîäåðíëÿøäèðèëìÿñè èñòèãàìÿòèíäÿ ýåíèø
èñëàùàòëàð àïàðûëäûüûíû ãåéä åäÿí æóðíàë
“ÀÑÀÍ õèäìÿò”è õöñóñè âóðüóëàéûð. Áèëäèðèëèð êè, Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí ìîäåðíëÿøìÿ òÿøÿááöñö ÷ÿð÷èâÿñèíäÿ 2012-úè
èëäÿ éàðàäûëàí “ÀÑÀÍ õèäìÿò” åôôåêòèâëèéèí âÿ øÿôôàôëûüûí, î úöìëÿäÿí âÿòÿíäàøëàðûí äþâëÿò ãóðóìëàðûíà èíàìûíûí àðòìàñûíäà, êîððóïñèéàéà ãàðøû ìöáàðèçÿäÿ
áþéöê ðîë îéíàéûð. “Åëåêòðîí ùþêóìÿò”èí
èíêèøàôûíà êþìÿê åäÿí “ÀÑÀÍ õèäìÿò”ÿ
ýöí ÿðçèíäÿ 2500-äÿí ÷îõ âÿòÿíäàø ìöðàúèÿò åäèð.
Àçÿðáàéúàíäà èãòèñàäèééàòûí øàõÿëÿíäèðèëìÿñèíäÿ èíôîðìàñèéà-êîììóíèêàñèéà òåõíîëîýèéàëàðûíûí äà áþéöê ðîëó
âàð. ÈÊÒ þëêÿäÿ äèýÿð ñÿíàéå ñàùÿëÿðèíèí
èíêèøàôûíà òþùôÿ âåðèð. Õöñóñè áóðàõûëûøäà
Àçÿðáàéúàíäà ÈÊÒ-íèí ñöðÿòëè èíêèøàôû âÿ
åíåðæèäÿí ñîíðà ÿí ÷îõ èíâåñòèñèéà éàòûðûëàí ñåêòîð îëäóüó ÿêñèíè òàïûð. Æóðíàë éàçûð: Àçÿðáàéúàí ìöùöì òåõíîëîæè éåíèëèêëÿðÿ äÿ èìçà àòûá, 2013-úö èëäÿ èëê òåëåêîììóíèêàñèéà ïåéêèíè îðáèòÿ áóðàõûá.
Àçÿðáàéúàí ùÿì äÿ ÌÄÁ ìÿêàíûíäà
ñòàñèîíàð òåëåôîí ñèñòåìèíè ðÿãÿìñàëëàøäûðàí èëê þëêÿäèð.
“Ôîðåèýí Àôôàèðñ” ãåéä åäèð êè, Àçÿðáàéúàíûí ãÿäèì òàðèõÿ âÿ çÿíýèí ìÿäÿíè
èðñÿ, íàäèð òÿáèÿòÿ ìàëèê îëìàñû, 11 èãëèì
ãóðøàüûíäàí 9-íóí áóðàäà éåðëÿøìÿñè
îíó òóðèçì ö÷öí èäåàë ìÿêàíà ÷åâèðèð.
Àçÿðáàéúàíäà ìöàñèð òóðèçì èíôðàñòðóêòóðó éàðàäûëûá âÿ òóðèñòëÿðèí ñàéû èëäÿí-èëÿ
àðòûð. Áàêûäà “Ôîóð Ñåàñîíñ”, “Ìàððèîòò”,
“Êåìïèíñêè”, “Ùèëòîí”, “Ôàèðìîíò” “Æóìåèðàù” êèìè áðåíä îòåëëÿð ôÿàëèééÿò ýþñòÿðèð.
Òóðèçì ñàùÿñèíÿ ãîéóëàí èíâåñòèñèéàëàð
Àçÿðáàéúàíäà áó ñàùÿíèí ïàðëàã ýÿëÿúÿéèíäÿí õÿáÿð âåðèð. Áó èë êå÷èðèëÿúÿê áèðèíúè Àâðîïà Îéóíëàðû äà þëêÿéÿ òóðèñò
àõûíûíûí ñöðÿòëÿíìÿñèíäÿ þíÿìëè ðîë îéíàéàúàã.
Àçÿðáàéúàí èúòèìàèééÿòèíÿ àüûð èòêè öç âåðìèøäèð. Òàíûíìûø èúòèìàè õàäèì âÿ ïåäàãîã, Éåíè Àçÿðáàéúàí Ïàðòèéàñû
Ñÿáàèë ðàéîí òÿøêèëàòûíûí ñÿäðè, ßìÿêäàð ìöÿëëèì, ïåäàãîæè
åëìëÿð äîêòîðó, ïðîôåññîð Çàùèä Èáðàùèì îüëó Ãàðàëîâ 2015úè èë éàíâàðûí 7-äÿ þìðöíöí 81-úè èëèíäÿ âÿôàò åòìèøäèð.
Çàùèä Ãàðàëîâ 1934-úö èë èéóë àéûíûí 10-äà Ýöðúöñòàíûí
Äìàíèñè ðàéîíóíäàêû Îðìåøÿí êÿíäèíäÿ àíàäàí îëìóøäóð.
Îðòà ìÿêòÿáè áèòèðäèêäÿí ñîíðà î, 1952-1956-úû èëëÿðäÿ Àçÿðáàéúàí Äþâëÿò Ïåäàãîæè Èíñòèòóòóíóí ôèçèêà-ðèéàçèééàò ôàêöëòÿñèíäÿ àëè òÿùñèë àëìûøäûð.
ßìÿê ôÿàëèééÿòèíÿ 1956-úû èëäÿ Ýöðúöñòàíûí Äìàíèñè ðàéîíóíäàêû Îðìåøÿí êÿíäèíäÿ îðòà ìÿêòÿá äèðåêòîðó êèìè
áàøëàéàí Çàùèä Ãàðàëîâ 1959-1961-úè èëëÿðäÿ Äìàíèñè ðàéîí
êîìñîìîë êîìèòÿñèíèí áèðèíúè êàòèáè îëìóøäóð. Î, 19611964-úö èëëÿðäÿ Àçÿðáàéúàí Äþâëÿò Ïåäàãîæè Èíñòèòóòóíóí
ÿéàíè àñïèðàíòóðàñûíäà îõóìóøäóð. Çàùèä Ãàðàëîâ 19641976-úû èëëÿðäÿ Àçÿðáàéúàí Åëìè Òÿäãèãàò Ïåäàãîæè Åëìëÿð
Èíñòèòóòóíäà êè÷èê åëìè èø÷è, áàø åëìè èø÷è, øþáÿ ìöäèðè âÿ åëìè èøëÿð öçðÿ äèðåêòîð ìöàâèíè, 1976-1984-úö èëëÿðäÿ èñÿ ùÿìèí èíñòèòóòóí äèðåêòîðó âÿçèôÿëÿðèíäÿ ÷àëûøìûøäûð. Î, 19841987-úè èëëÿðäÿ Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñû ìààðèô íàçèðèíèí
ìöàâèíè èøëÿìèøäèð. Çàùèä Ãàðàëîâ 1987-úè èëäÿí 1995-úè èëÿäÿê éåíèäÿí Àçÿðáàéúàí Åëìè Òÿäãèãàò Ïåäàãîæè Åëìëÿð Èíñòèòóòóíóí äèðåêòîðó âÿçèôÿñèíè òóòìóøäóð.
Ðåñïóáëèêàíûí èúòèìàè-ñèéàñè ùÿéàòûíûí ôÿàë èøòèðàê÷ûñû
îëàðàã Çàùèä Ãàðàëîâ 1995-2005-úè èëëÿðäÿ èêè ÷àüûðûø Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñû Ìèëëè Ìÿúëèñèíèí äåïóòàòû ñå÷èëìèøäèð.
Òóòäóüó âÿçèôÿëÿðäÿí àñûëû îëìàéàðàã, î öçÿðèíÿ äöøÿí áöòöí
èøëÿðè ëàéèãèíúÿ éåðèíÿ éåòèðìèø, ÷àëûøäûüû ñàùÿëÿðäÿ éöêñÿê
òÿøêèëàò÷ûëûã áàúàðûüû èëÿ ñå÷èëÿðÿê ýþñòÿðèëÿí åòèìàäû äàèì
äîüðóëòìóøäóð.
Çàùèä Ãàðàëîâ 1967-úè èëäÿ íàìèçÿäëèê, 1994-úö èëäÿ äîêòîðëóã äèññåðòàñèéàëàðûíû ìöäàôèÿ åòìèø âÿ ùÿìèí èëäÿ ïðîôåññîð åëìè àäûíû àëìûøäûð.
Àçÿðáàéúàíäà ïåäàãîýèêàíûí èíêèøàôûíäà Çàùèä Ãàðàëîâóí õèäìÿòëÿðè òÿãäèðÿ ëàéèãäèð. Î, òÿùñèë ãóðóúóëóüó âÿ ìÿêòÿáëèëÿðèí òÿëèì-òÿðáèéÿñè ïðîáëåìëÿðèíÿ äàèð ñàíáàëëû òÿäãèãàòëàðûí ìöÿëëèôè êèìè òàíûíûðäû. Àëèìèí 200-äÿí ÷îõ åëìè ìÿãàëÿñè âÿ 60-äàí àðòûã ìîíîãðàôèéàñû, äÿðñëèê âÿ äÿðñ âÿñàèòè íÿøð
îëóíìóøäóð.
Ðåñïóáëèêàäà ïåäàãîýèêà ñàùÿñèíäÿ åëìè êàäðëàðûí ùàçûðëàíìàñûíäà Çàùèä Ãàðàëîâóí áþéöê ÿìÿéè âàðäûð. Îíóí
ðÿùáÿðëèéè àëòûíäà îíëàðëà òÿäãèãàò÷û äèññåðòàñèéà ìöäàôèÿ åòìèøäèð. Àëèìèí þëêÿìèçäÿ âÿ îíóí ùöäóäëàðûíäàí êÿíàðäà
ïåäàãîýèêàíûí àêòóàë ïðîáëåìëÿðèíÿ ùÿñð îëóíìóø ìöõòÿëèô
åëìè ñèìïîçèóì âÿ êîíôðàíñëàðäàêû ÷ûõûøëàðû ìöòÿõÿññèñëÿð
òÿðÿôèíäÿí éöêñÿê äÿéÿðëÿíäèðèëìèøäèð.
Þìðö áîéó ÿñë âÿòÿíäàøëûã ìþâãåéèíäÿ äàéàíàí Çàùèä
Ãàðàëîâ 1990-úû èëëÿðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ þëêÿäÿ áàø âåðÿí ìöðÿêêÿá ñèéàñè ïðîñåñëÿðÿ ìöíàñèáÿòäÿ ìèëëè ìÿíàôåëÿðÿ ñàäèã
ãàëàðàã éöêñÿê îáéåêòèâëèê íöìàéèø åòäèðìèøäèð.
Çàùèä Ãàðàëîâóí åëìè âÿ èúòèìàè ôÿàëèééÿòè ëàéèãèíúÿ ãèéìÿòëÿíäèðèëìèøäèð. Î, áèð ñûðà îðäåí âÿ ìåäàëëàðëà, î úöìëÿäÿí ìöñòÿãèë Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí àëè ìöêàôàòëàðû
îëàí “Øþùðÿò” âÿ “Øÿðÿô” îðäåíëÿðè èëÿ òÿëòèô åäèëìèøäèð.
Òàíûíìûø èúòèìàè õàäèì, áàúàðûãëû ìààðèô èø÷èñè âÿ õåéèðõàù èíñàí Çàùèä Èáðàùèì îüëó Ãàðàëîâóí õàòèðÿñè îíó òàíûéàíëàðûí ãÿëáèíäÿ ùÿìèøÿ éàøàéàúàãäûð.
Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí!
Èëùàì ßëèéåâ
Àêèô ßëèçàäÿ
Àðòóð Ðàñèçàäÿ
Ùàúûáàëà Àáóòàëûáîâ
Îãòàé ßñÿäîâ
Ôàòìà Àáäóëëàçàäÿ
Ðàìèç Ìåùäèéåâ
Ìèêàéûë Úàááàðîâ
Ìåùðèáàí ßëèéåâà
Éÿùéà Êÿðèìîâ
Åë÷èí ßôÿíäèéåâ
ßæäÿð Àüàéåâ
ßëè Ùÿñÿíîâ
ßëè ßùìÿäîâ
Åðìÿíèñòàíûí ñàáèã áàø íàçèðè
àêàäåìèê Ðàìèç Ìåùäèéåâèí
ìÿãàëÿñèíäÿí ùÿãèãÿòè þéðÿíèá
Åðìÿíèñòàíûí ñàáèã áàø íàçèðè, Åðìÿíè Ìèëëè Êîíãðåñè
ïàðëàìåíò ôðàêñèéàñûíûí äåïóòàòû Ãðàíò Áàãðàòéàí õðèñòèàíëûüû
áèðèíúè ãÿáóë åòìèø äþâëÿòèí Îñðîéåíà (Åäåññà) îëäóüóíó
åòèðàô åäèá. Åðìÿíèñòàíûí 1èí.àì íÿøðè áèëäèðèð êè, ñèéàñÿò÷è áó
áàðÿäÿ ôåéñáóê ñîñèàë øÿáÿêÿñèíäÿêè ñÿùèôÿñèíäÿ ìÿëóìàò
âåðèá (áàõ: httð://ru.1in.am/1076594.html).
Áàãðàòéàí þç ñÿùèôÿñèíäÿ éàçûá: “Õà÷àòóðàí Ëèòóðýèéàñû.
Åðìÿíèëÿð õðèñòèàíëûüûí éàéûëìàñû èøèíÿ úèääè òþùôÿ âåðèáëÿð. Áó, ìöáàùèñÿ äîüóðìóð. Ëàêèí áÿçÿí áèç äèí èëÿ äþâëÿòè äîëàøûã ñàëûðûã, øþâãÿ ýÿëèá, äÿðñëèêëÿðèìèçè âÿ òàðèõèìèçè óéäóðìà ôàêòëàðëà äîëäóðóðóã. Òàðèõè ñàõòàëàøäûðìàã
îëìàç. Ìÿñÿëÿí, äöíéàäà áèðèíúè õðèñòèàí äþâëÿòè Îñðîéåíà îëóá. Ùå÷ îëìàñà áèð äÿôÿ åíñèêëîïåäèéàëàðû âÿðÿãëÿéèí. Áèç þçöìöç þçöìöçö òÿðèôëÿéÿ-òÿðèôëÿéÿ ùèññ åòìèðèê
êè, äöíéàäà ÿí ýåðèäÿ ãàëìûø äþâëÿòëÿðäÿí áèðèéèê. Áÿñ ùÿãèãÿòÿí ãöððÿëÿíìÿê ö÷öí íÿ åòìèøèê? Áó úöð éàíëûø ìöðàúèÿòíàìÿëÿð èëê íþâáÿäÿ þçöìöçÿ ãàðøû éþíÿëèá. Áèç ùàìûíû þéðÿòìÿéÿ áàøëàéûðûã, àììà þçöìöçö óíóäóðóã”.
Õàòûðëàäàã êè, êå÷ÿí èëèí ïàéûçûíäà àêàäåìèê Ðàìèç Ìåùäèéåâèí “Åðìÿíèëÿðèí ìèô éàðàäûúûëûüû òàðèõäÿ èëê õðèñòèàí äþâëÿòè êîíòåêñòèíäÿ” àäëû ìÿãàëÿñè äÿðú åäèëèá. Ìöÿëëèô ùÿìèí ìÿãàëÿäÿ
íåéòðàë ìÿíáÿëÿðÿ ÿñàñëàíàðàã èíàíäûðûúû øÿêèëäÿ ñöáóò åäèá êè,
Åðìÿíèñòàíûí ýóéà èëê õðèñòèàí äþâëÿòè îëìàñû ùàããûíäà òåçèñ ìèôäèð (áàõ: httð://azertag.az/sites/default/files/Bolmeler/resmi_xronika/1411475348.ðdf).
4
www.yeniazerbaycan.com
08 éàíâàð 2015-úè èë, úöìÿ àõøàìû / ¹ 003 (4402)
Ñèéàâóø Íîâðóçîâ: Éàøû 25-äÿí éóõàðû îëàí Àçÿðáàéúàí Áàùàð Ìóðàäîâà: Çàùèä Ãàðàëîâóí ùÿéàòû âÿ ôÿàëèééÿòè áèð
âÿòÿíäàøû Àçÿðáàéúàíäà Ìèëëè Ìÿúëèñèí öçâö ñå÷èëÿ áèëÿð ÷îõëàðûìûç ö÷öí, õöñóñèëÿ ýÿíú íÿñèë ö÷öí ÿâÿçñèç þðíÿêäèð
Ïàðëàìåíòäÿ òÿìñèë îëóíàí éàøëû
äåïóòàòëàð ùàããûíäà òåç-òåç áåëÿ èôàäÿëÿðÿ ðàñò ýÿëèðèê: “Ôèëàí äåïóòàò
ãîúàëûá, îíóí íþâáÿòè ïàðëàìåíò
ñå÷êèëÿðèíÿ ãàòûëìàñû ãåéðè-ìÿãáóëäóð”. Âÿ éàõóä äà êîíêðåò îëàðàã “ôèëàí äåïóòàòëàð íþâáÿòè ïàðëàìåíò ñå÷êèëÿðèíÿ ãàòûëìàéàúàã”.
Ïàðëàìåíò ñå÷êèëÿðè éàõûíëàøäûãúà, áó úöð ôèêèðëÿð äÿ ÷îõàëûð. Ùÿòòà ÿêñÿðèééÿò äàùà ÷îõ ýÿíú íÿñëèí ïàðëàìåíòäÿ òÿìñèë îëóíìàñûíû äàùà âàúèá
ñàéûð.
Éåíè Àçÿðáàéúàí Ïàðòèéàñû (ÉÀÏ)
Èúðà êàòèáèíèí ìöàâèíè, äåïóòàò Ñèéà-
âóø Íîâðóçîâ Ìîäåðí.àç
ñàéòûíà à÷ûãëàìàñûíäà ìÿñÿëÿéëÿ áàüëû ìàðàãëû ìÿãàìëàðà òîõóíóá: “ßââÿëà
éàøûí áó ìÿñÿëÿäÿ î ãÿäÿð
äÿ þíÿìè éîõäóð. Éàøûí íÿ
ôÿðãè âàð êè?! Òåç-òåç áåëÿ
ñþùáÿòëÿð åøèäèðÿì êè, ùàíñûñà äåïóòàò ñå÷èúèíèí åòèìàäûíû äîüðóëäóá, éîõñà
éîõ?!. Ùÿòòà éàøëû âÿ ýÿíú
äåïóòàòëàðû åéíè òÿðÿçèéÿ
ãîéóá ìöãàéèñÿ åäèðëÿð.
Þëêÿ Êîíñòèòóñèéàñûíäà
Ìèëëè Ìÿúëèñèí öçâëöéöíÿ
ñå÷êèëÿð ùàããûíäà áèðáàøà
ýþñòÿðèëèð êè, éàøû 25-äÿí
éóõàðû îëàí Àçÿðáàéúàí âÿòÿíäàøû Àçÿðáàéúàíäà Ìèëëè
Ìÿúëèñèí öçâö ñå÷èëÿ áèëÿð. ßýÿð
Êîíñòèòóñèéàìûç âÿòÿíäàøëàðà áó
ùöãóãó âåðèáñÿ, “áóíóí éàøû ôèëàí
ãÿäÿðäèð” äåéèá ùÿìèí øÿõñèí ùöãóãóíó êèì ìÿùäóäëàøäûðà áèëÿð?!
Áó ìÿñÿëÿäÿ éóõàðû éàø ùÿääè äåéèëÿí áèð øåé éîõäóð. Öìóìèëèêäÿ
éóõàðû éàø ùÿääè ìöÿééÿíëÿøäèðìÿê áèð äÿôÿ îëóá. Î äà Öìóììèëëè
ëèäåðÿ ãàðøû 121-úè ìàääÿíèí 2-úè
áÿíäèíè òÿòáèã åòìèøäèëÿð êè, “65 éàøûíäàí éóõàðû øÿõñëÿð ïðåçèäåíò ñå÷èëÿ áèëìÿç”. Àéàç Ìöòÿëëèáîâóí
äþâðöíäÿ áåëÿ áèð ìÿùäóäèééÿò ãîéóëìóøäó. Éÿíè, Öìóììèëëè ëèäåð
íàìèçÿäëèéèíè èðÿëè ñöðÿ áèëìÿñèí.
Áó äà ñîíðàëàð ëÿüâ îëóíäó. Ãàëàí
áöòöí ùàëëàðäà éàøûí éóõàðû ùÿääè
ìöÿééÿíëÿøìèð. Ùå÷ êÿñ Àëëàùûí
ôóíêñèéàñûíû þç öçÿðèíÿ ýþòöðìÿñèí. Î áàõûìäàí ýÿíú, îðòà éàøëû,
àùûë èíñàíëàðû ñå÷èúè ìöÿééÿíëÿøäèðèð. Ñÿñ âåðèð, ñå÷èð, éà ñå÷ìèð. Ñå÷èúè êèìè ìöÿééÿíëÿøäèðèðñÿ, êèìÿ
ñÿñ âåðèðñÿ, îíóí ãàðøûñûíû ùå÷ êèì
àëà áèëìÿç.
Éåíè Àçÿðáàéúàí Ïàðòèéàñû íàìèçÿäëÿðèíè èðÿëè ñöðöð. Ìöõòÿëèô éàø
êàòåãîðèéàëàðû ìþâúóääóð. Ìÿñÿëÿí, áÿëÿäèééÿ ñå÷êèëÿðèíäÿ ÷àëûøäûã
êè, ýÿíúëÿðÿ âÿ ãàäûíëàðà öñòöíëöê
âåðÿê. Î áàõûìäàí äà éóõàðû éàø
ùÿääèíè Àçÿðáàéúàí ãàíóíâåðèúèëèéèíäÿ ùå÷ êèì ìöÿééÿí åòìÿéèá.
×îõ èñòÿéèðÿì êè, èíñàíëàðûí õÿòðèíÿ
äÿéìÿñèíëÿð. ×öíêè ùÿð êÿñ ãîúàëàúàã”.
Éåíè Àçÿðáàéúàí Ïàðòèéàñûíûí
íþâáÿòè ïàðëàìåíò ñå÷êèëÿðè èëÿ áàüëû
òîïëàíòû êå÷èðìÿñèíÿ ýÿëèíúÿ, Ñ.Íîâðóçîâ äåéèá êè, ÉÀÏ ðÿùáÿðëèéèí ãÿðàðû èëÿ íàìèçÿäëÿðè èðÿëè ñöðöð: “Áóíóíëà ÿëàãÿäàð ìÿòáóàòà áèëäèðìèøèê êè,
áÿëÿäèééÿ ñå÷êèëÿðèíèí íÿòèúÿëÿðè
Ìÿðêÿçè Ñå÷êè Êîìèññèéàñû òÿðÿôèíäÿí åëàí îëóíäóãäàí âÿ òàì ùåñàáàòëàðûìûçû äÿðú åòäèêäÿí ñîíðà
ïàðëàìåíò ñå÷êèëÿðè èëÿ áàüëû ïëàíëàðûìûçû òÿãäèì åäÿúÿéèê”.
Ùöëóä ÿë-Îðàí: Àçÿðáàéúàí ðÿùáÿðëèéè êîððóïñèéàéà
ãàðøû ìöáàðèçÿéÿ áþéöê ÿùÿìèééÿò âåðèð
“Àçÿðáàéúàí êîððóïñèéàéà
ãàðøû ìöáàðèçÿ öçðÿ áåéíÿëõàëã
ïðîñåñèí ôÿàë èøòèðàê÷ûñûäûð âÿ
Áåéíÿëõàëã Àíòèêîððóïñèéà Àêàäåìèéàñûíûí ôÿàëèééÿòèíÿ ñàíáàëëû òþùôÿ âåðèð”. Áó ñþçëÿðè Áåéíÿëõàëã Àíòèêîððóïñèéà Àêàäåìèéàñûíûí (ÛÀÚÀ) öçâö âÿ èøòèðàê÷ûñû
îëàí äþâëÿòëÿðèí Àññàìáëåéàñûíûí
þòÿí èë íîéàáðûí 19-21-äÿ Áàêûäà
êå÷èðèëÿí 3-úö ñåññèéàñûíûí èøèíäÿ
èøòèðàê åäÿí Èîðäàíèéà Ùàøèìèëÿð
Êðàëëûüûíûí Àíòèêîððóïñèéà Êîìèññèéàñûíûí áåéíÿëõàëã ÿìÿêäàøëûã
øþáÿñèíèí ðÿùáÿðè Ùöëóä ÿë-Îðàí
ÀçÿðÒÀú-ûí õöñóñè ìöõáèðèíÿ ìöñàùèáÿñèíäÿ ñÿñëÿíäèðèá.
Îíóí ñþçëÿðèíÿ ýþðÿ, ÛÀÚÀ Àññàìáëåéàñûíûí ö÷öíúö ñåññèéàñûíûí Àçÿðáàéúàíûí ïàéòàõòûíäà êå÷èðèëìÿñè äöíéàäà
Àçÿðáàéúàíûí íöôóçóíóí àðòäûüûíû âÿ
Àçÿðáàéúàíäà êîððóïñèéàéà ãàðøû ìöáàðèçÿ òÿäáèðëÿðèíèí áåéíÿëõàëã ãóðóìëàð
òÿðÿôèíäÿí ãèéìÿòëÿíäèðèëäèéèíè ýþñòÿðèð.
Áó ôîðóì ùÿìèí ïðîáëåìëÿð öçðÿ ãëîáàë
ÿìÿêäàøëûüû ýåíèøëÿíäèðìÿê ö÷öí éàõøû
çÿìèí äÿ éàðàäûð.
Ùöëóä ÿë-Îðàí äåéèá: “Àçÿðáàéúàí
þëêÿ Ïðåçèäåíòèíèí ùèìàéÿñè èëÿ êå÷èðèëÿí, 40-äàí ÷îõ þëêÿíèí âÿ áåéíÿëõàëã
ãóðóìóí íöìàéÿíäÿëÿðèíèí èøòèðàê åòäèéè áó ìþòÿáÿð òÿäáèðè éàõøû òÿøêèë åòäè âÿ ÷îõ éöêñÿê ñÿâèééÿäÿ êå÷èðäè.
Ñåññèéàäà êîððóïñèéàéà ãàðøû ìöáàðèçÿ âÿ áó ìÿãñÿäëÿ âàùèä éàíàøìàëàðûí èøëÿíèá ùàçûðëàíìàñû öçðÿ àêòóàë
ìÿñÿëÿëÿð ìöçàêèðÿ åäèëäè. Áèç Àçÿðáàéúàíûí áó èñòèãàìÿòäÿ ôÿàëèééÿòè âÿ
ÿëäÿ åòäèéè óüóðëàð áàðÿäÿ ìÿðóçÿíè
ìÿìíóíèééÿòëÿ äèíëÿäèê. Ýþðöíöð,
Àçÿðáàéúàí ðÿùáÿðëèéè êîððóïñèéàéà
ãàðøû ìöáàðèçÿéÿ áþéöê ÿùÿìèééÿò
âåðèð. Áóíà ýþðÿ äÿ þëêÿ áåéíÿëõàëã
àíòèêîððóïñèéà òÿøêèëàòëàðûíûí âÿ êîìèññèéàëàðûíûí ùàìûñû, î úöìëÿäÿí
êîððóïñèéàéà ãàðøû ìöáàðèçÿ ñàùÿñèíäÿ òÿäãèãàòëàðäà, éåíè ìöáàðèçÿ ìåòîäó âÿ éàíàøìàëàðûíûí þéðÿíèëìÿñèíäÿ
èõòèñàñëàøàí Áåéíÿëõàëã Àíòèêîððóïñèéà Àêàäåìèéàñû èëÿ ôÿàë ÿìÿêäàøëûã
åäèð”.
Ùöëóä ÿë-Îðàí õöñóñè ãåéä åäèá êè,
ñåññèéàäà òÿøêèëàòè ìÿñÿëÿëÿð äÿ íÿçÿðäÿí êå÷èðèëèá, î úöìëÿäÿí ÛÀÚÀ-íûí áöäúÿñè ãÿáóë åäèëèá, 2015-úè èë ö÷öí ÿìÿêäàøëûã ïðîãðàìëàðû âÿ ëàéèùÿëÿðè, ùàáåëÿ
Àíòèêîððóïñèéà Àêàäåìèéàñûíûí öçâö
îëàí þëêÿëÿð àðàñûíäàêû ãàðøûëûãëû ôÿàëèééÿòè äàùà äà ñûõëàøäûðàí äèýÿð ìÿñÿëÿëÿð
ìöçàêèðÿ åäèëèá. Ùöëóä ÿë-Îðàí äåéèá:
“Èîðäàíèéàéà ãàéûäàíäàí ñîíðà Àíòèêîððóïñèéà Êîìèññèéàñûíûí ñÿäðè Ñàìèù Áèíîéà ÿòðàôëû ìÿðóçÿ òÿãäèì åòäèì. Ìÿðóçÿäÿ þëêÿíèçèí ÿìÿëè òÿúðöáÿñèíèí äàùà ÿòðàôëû þéðÿíèëìÿñèíèí
çÿðóðèëèéè áàðÿäÿ òÿêëèôëÿð éåð àëûá. Çÿííèìúÿ, áèçèì þëêÿäÿ äÿ áó òÿúðöáÿäÿí èñòèôàäÿ îëóíà áèëÿð. Þëêÿíèçèí
Êîððóïñèéàéà ãàðøû Ìöáàðèçÿ Áàø Èäàðÿñèíäÿ îëàíäà âÿ áó ñàùÿäÿ ñèéàñÿòèí ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñè ìåõàíèçìëÿðè
èëÿ éåðèíäÿ òàíûøëûã çàìàíû áóíà ÿìèí
îëäóì. Õöñóñÿí, øèêàéÿòëÿðèí âåðèëìÿ-
ñè, áó ïðîñåñèí íåúÿ ýåòìÿñè,
áàø ïðîêóðîðëàð òÿðÿôèíäÿí áàõûëìàñû ïðîñåäóðóíóí ýåäèøàòû
âÿ ñ. ìÿñÿëÿëÿðäÿ. Áóíóíëà áÿðàáÿð, äþâëÿò ãóðóìëàðû àðàñûíäà éàõøû åëåêòðîí ÿëàãÿ éàðàäûëûá. Áó èñòèãàìÿòäÿ áþéöê èø ýþðöëöá, áöòþâëöêäÿ Àçÿðáàéúàíäà ÷îõëó ìàðàãëû éåíèëèê òÿòáèã
åäèëèá âÿ áó éåíèëèêëÿð äèããÿòÿëàéèãäèð. Çÿííèìúÿ, Àçÿðáàéúàíäà ãàíóíëàðûí èúðàñû ö÷öí ÷îõ
ìöòÿðÿããè öñóëëàð âÿ êîððóïñèéàéà ãàðøû ìöáàðèçÿ àïàðàí
ìþùêÿì ñèñòåì âàð. Éÿãèí êè,
ýÿëÿúÿêäÿ òÿøêèëàòëàðûìûç àðàñûíäà äàùà ñûõ ÿìÿêäàøëûã éàðàíàúàã âÿ îëà áèëñèí, áó ÿìÿêäàøëûã
÷ÿð÷èâÿñèíäÿ òÿúðöáÿ ìöáàäèëÿñè àïàðàúàã, áèðýÿ êîíôðàíñ, ñåìèíàð âÿ ñ.
êå÷èðÿúÿéèê”.
Áàêû âÿ Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí
ðÿùáÿðëèéè èëÿ þëêÿíèí ñöðÿòëè èíêèøàôû áàðÿäÿ òÿÿññöðàòëàðûíäàí ñþç à÷àí Ùöëóä
ÿë-Îðàí áèëäèðèá êè, áó, îíóí Àçÿðáàéúàíà èëê ñÿôÿðè îëóá. Î äåéèá: “Åòèðàô åäèì
êè, àç èíêèøàô åòìèø ïîñòñîâåò þëêÿñè
îëäóüóíó äöøöíöðäöì, ëàêèí ýþðäöéöì òÿðÿããè ìÿíè éàõøû ìÿíàäà òÿÿúúöáëÿíäèðäè. Ìÿí Àâðîïàíûí, äåìÿê
îëàð, áöòöí þëêÿëÿðèíäÿ îëìóøàì âÿ
Àçÿðáàéúàíäà ùèññ åòäèì êè, áóðà
ñþçöí ùÿð ìÿíàñûíäà Àâðîïà þëêÿñèäèð. ×îõ ýþçÿë, ÷îõ èíêèøàô åòìèø, ìèñèëñèç àðõèòåêòóðàñû âÿ úàçèáÿñè îëàí
ñèâèë þëêÿäèð. Ìöñÿëìàí þëêÿñè îëìàñûíà áàõìàéàðàã, þçöíäÿ ùÿì äÿ Àâðîïà äÿéÿðëÿðèíè áèðëÿøäèðÿí, ùÿãèãÿòÿí ìöàñèð âÿ äöíéÿâè áèð äþâëÿòäèð.
Áàêû õåéèðõàù, ñÿìèìè âÿ ãîíàãïÿðâÿð ñàêèíëÿðè îëàí ýþçÿë øÿùÿðäèð.
Éàéäà àèëÿìëÿ áèðëèêäÿ Áàêûéà ýÿëìÿéè äöøöíöðÿì. Àõû, éàéäà Áàêûäà
ùÿì äÿ òàðèõäÿ èëê äÿôÿ Àâðîïà Îéóíëàðû êå÷èðèëÿúÿê”.
Ãÿáÿëÿ ðàéîíóíóí Íèú ãÿñÿáÿñèíäÿ Ìèëàä áàéðàìû ãåéä åäèëèá
Äöíéà õðèñòèàíëàðû Èñà Ïåéüÿìáÿðèí ìþâëóäó ýöíöíö - Ìèëàä áàéðàìûíû
ãåéä åäèðëÿð.
ÀçÿðÒÀú õÿáÿð âåðèð êè, Ãÿáÿëÿ ðàéîíóíóí Íèú ãÿñÿáÿñèíèí ñàêèíëÿðè
îëàí óäèíëÿð äÿ áó ýöíö þçöíÿìÿõñóñ
øÿêèëäÿ ãåéä åäèáëÿð.
Óäèíëÿð éàíâàðûí 7-äÿ Íèú ãÿñÿáÿñèíäÿêè “Úîòàðè” àëáàí êèëñÿñèíäÿ òÿøêèë
îëóíàí áàéðàì ìÿðàñèìèíÿ òîïëàøûáëàð. Òÿäáèðäÿ àëáàí-óäèí èúìàñûíûí
ðÿùáÿðè, êèëñÿíèí êåøèøè âÿ èúìàíûí
öçâëÿðè ÷ûõûø åäÿðÿê Ìèëàä áàéðàìûíûí
ìàùèééÿòèíäÿí, òîëåðàíòëûã äèéàðû îëàí
Àçÿðáàéúàíäà äèíè àéèíëÿðèí èúðàñû
ö÷öí éàðàäûëàí øÿðàèòäÿí, äþâëÿòèìèçèí
îíëàðà îëàí äèããÿò âÿ ãàéüûñûíäàí äà-
íûøûáëàð. Ùÿì÷èíèí áàéðàì ìöíàñèáÿòèëÿ òÿáðèêëÿð ñÿñëÿíäèðèëèá.
Óäèíëÿð ðàéîíäà îíëàðà ãàðøû ùå÷
áèð àéðû-ñå÷êèëèéèí îëìàäûüûíû, Íèú êèëñÿñèíèí ÿñàñëû øÿêèëäÿ áÿðïàñûíûí þëêÿäÿ ùþêì ñöðÿí òîëåðàíòëûã ìöùèòèíÿ
ýþçÿë íöìóíÿ îëäóüóíó ãåéä åäèáëÿð.
Ìÿëóìàò âåðèëèá êè, äöíéà õðèñòèàíëàðû
ìÿíñóá îëäóãëàðû ìÿçùÿáëÿðäÿí àñûëû
îëàðàã, Ìèëàä áàéðàìûíû ìöõòÿëèô ýöíëÿðäÿ (äåêàáðûí 25-äÿí éàíâàðûí 6-7äÿê) êå÷èðèðëÿð. Áÿçè ìöëàùèçÿëÿðÿ ýþðÿ, áó òàðèõ èëê õðèñòèàíëàðûí ìàðò àéûíûí
25-äÿ ãåéä åòäèêëÿðè Ïàñõà âÿ Òàíðûíûí áÿäÿíëÿøìÿñè (Èñàíûí àíà áÿòíèíÿ
äöøìÿñè) ýöíöíöí öçÿðèíÿ 9 àé ÿëàâÿ
åäèëìÿñè èëÿ éàðàíûá âÿ ÿí óçóí ãûø
ýåúÿñè îëàí âàõòëà öñò-öñòÿ äöøöá.
×ûõûøëàðäàí ñîíðà êèëñÿäÿ øàìëàð
éàíäûðûëûá, äóàëàð îõóíóá.
Ìÿðàñèìäÿ ìÿëóìàò âåðèëèá êè, Íèú
ãÿñÿáÿñèíäÿ 3 êèëñÿ âÿ èêè ìÿñúèä âàð.
Àëòû ìèí ÿùàëèñè îëàí ãÿñÿáÿäÿ 3700 íÿôÿð óäèí éàøàéûð. Öìóìèëèêäÿ èñÿ þëêÿìèçäÿ 4000 óäèí éàøàéûð êè, îíëàðûí 300ö Îüóç ðàéîíóíäà âÿ ïàéòàõò Áàêûäà
ãåéäèééàòäàäûð. Äöíéàäà éàøàéàí óäèíëÿðèí ñàéû èñÿ 10 ìèíÿ éàõûíäûð. Ãÿñÿáÿ-
äÿ óäèíëÿð þç äèëèíè, äèíèíè, àäÿò-ÿíÿíÿëÿðèíè 2500 èëäèð êè, ãîðóéóá ñàõëàéûðëàð.
Íèúäÿêè ìÿêòÿáëÿðèí èáòèäàè ñèíèôëÿðèíäÿ
óäèí äèëè òÿäðèñ îëóíóð, êèëñÿäÿ äèíè àéèíëÿð îíëàðûí àíà äèëèíäÿ èúðà åäèëèð.
Äèããÿòÿ ÷àòäûðûëûá êè, Ñîâåò ùàêèìèééÿòè èëëÿðèíäÿ óäèíëÿðÿ þç áàéðàìëàðûíû ãåéä åòìÿê ãàäàüàí îëóíóá. Àíúàã Àçÿðáàéúàí ìöñòÿãèëëèê ÿëäÿ åòäèêäÿí ñîíðà îíëàð áàéðàìëàðûíû ùÿð èë
ãåéä åäèáëÿð. Îíëàðà éàðàäûëàí èìêàíëàðûí áàðèç íöìóíÿñè êèìè 2002-úè èëäÿ
“Úîòàðè” ìÿáÿäèíèí ÿñàñëû òÿìèð âÿ
áÿðïà îëóíàðàã óäèíëÿðèí èñòèôàäÿñèíÿ
âåðèëìÿñè ýþñòÿðèëèá. Áèëäèðèëèá êè, áèð
ñþçëÿ, Íèú ãÿñÿáÿñè Àçÿðáàéúàíäàêû
òîëåðàíòëûüûí êè÷èê ìîäåëè ùåñàá åäèëèð.
“Ùå÷ êèìèí èðàäÿñèíÿ òàáå îëìàäàí, éàëíûç þç ÿãèäÿñè âÿ èäåàëû
ãàðøûñûíäà ùåñàáàò âåðìÿéè ìÿãáóë ñàéàí, çàìàíûí âÿ ùàäèñÿëÿðèí
äÿéèøÿ áèëìÿäèéè ìÿüðóð, ñàô, áöòþâ õàðàêòåðÿ ìàëèê âÿ ÿí ÿñàñû,
áöòöí ùàëëàðäà âèúäàíëû èíñàíû Çàùèä Ãàðàëîâó èòèðäèê”. Áó ñþçëÿðè
Ìèëëè Ìÿúëèñèí ñÿäð ìöàâèíè, Éåíè
Àçÿðáàéúàí Ïàðòèéàñû (ÉÀÏ) Èäàðÿ
Ùåéÿòèíèí öçâö Áàùàð Ìóðàäîâà
ïàðòèéàíûí Ñÿáàèë ðàéîí òÿøêèëàòûíûí
ñÿäðè, ïðîôåññîð Çàùèä Ãàðàëîâóí
âÿôàòû èëÿ ÿëàãÿäàð äåéèá.
Áàùàð Ìóðàäîâà áèëäèðèá: “Éåíè
Àçÿðáàéúàí Ïàðòèéàñûíûí èëê êÿðïè-
úèíè ãîéàíëàðäàí áèðèíèí, ïàðòèéà ãóðóúóëóüóíäà ÷îõ áþéöê
õèäìÿòëÿðè îëàí Çàùèä ìöÿëëèìèí ùÿéàòû âÿ ôÿàëèééÿòè áèð
÷îõëàðûìûç ö÷öí, õöñóñèëÿ
ýÿíú íÿñèë ö÷öí ÿâÿçñèç þðíÿêäèð. Ùåéäÿð ßëèéåâ èäåéàëàðûíûí
âÿ èäåàëûíûí ÿáÿäèéàøàð îëìàñû
éîëóíäà éîðóëìàäàí ÷àëûøàí
áèðè êèìè éàääàøëàðäà âÿ õàòèðÿëÿðäÿ éàøàéàúàã áó èíñàíûí
âÿôàòûíäàí äîüàí êÿäÿðèìè èôàäÿ åäèð, äîüìàëàðûíà âÿ ÿçèçëÿðèíÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû
âåðèðÿì. Ðóùóíóç øàä îëñóí,
Çàùèä ìöÿëëèì!”.
Èñðàèëëè åêñïåðò: Ñîí èëëÿð ðÿñìè Âàøèíãòîí
þçöíöí ÿñë äîñòëàðûíà âÿ ìöòòÿôèãëÿðèíÿ
ìöíàñèáÿòäÿ ÷îõ òåç-òåç åòèíàñûçëûã ýþñòÿðèð
Éåíè èëèí èëê ùÿôòÿñè Âàøèíãòîíäàí
Àçÿðáàéúàíà öíâàíëàíìûø ÿñàññûç
ùöúóì âÿ éàëàíëàðûí íþâáÿòè äàëüàñû
èëÿ ÿëàìÿòäàð îëóá. ÀÁØ äþâëÿò êàòèáèíèí ÿìÿê, äåìîêðàòèéà âÿ èíñàí ùöãóãëàðû ìÿñÿëÿëÿðè öçðÿ êþìÿê÷èñè
Òîì Ìàëèíîâñêè “Àçàäëûã” ðàäèîñóíóí Áàêû áöðîñóíà ìöñàùèáÿñèíäÿ
Áàêû èëÿ ìöíàñèáÿòëÿðèí ïèñëÿøÿ áèëÿúÿéè áàðÿäÿ ùÿäÿ-ãîðõó ýÿëÿíäÿí
ñîíðà åðìÿíè ëîááèñèíèí áÿäíàì ÿëàëòûñû, “Ôðååäîì Ùîóñå” òÿøêèëàòûíûí
êå÷ìèø ðÿùáÿðè Äåâèä Êðàìåð îéóíà
ãîøóëóá.
ÀçÿðÒÀú áèëäèðèð êè, ñîí âàõòëàð
Àìåðèêàíûí áÿçè êöòëÿâè èíôîðìàñèéà
âàñèòÿëÿðèíäÿ Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí ðÿñìè Âàøèíãòîí ö÷öí ñòðàòåæè
ÿùÿìèééÿòèíè âÿ âàúèáëèéèíè ëàçûìûíúà
äÿðê åòìÿéÿí âÿ àíëàìàéàí ìàðýèíàë
æóðíàëèñò âÿ ñèéàñÿò÷èëÿðèí àíòèàçÿðáàéúàí éþíöìëö ìÿãàëÿ âÿ áÿéàíàòëàðû äÿðú îëóíóð. ßìèíÿì êè, áó ìàðýèíàë æóðíàëèñòëÿð âÿ ìàðýèíàë ñèéàñÿò÷èëÿð èñòÿð ýåîñèéàñè, èñòÿðñÿ äÿ ñòðàòåæè áàõûìäàí íÿ ãÿäÿð âàúèá þëêÿäÿí
ñþùáÿò ýåòäèéèíè òàì àíëàìûðëàð. Áó
ñþçëÿðè áåéíÿëõàëã ìöíàñèáÿòëÿð ñàùÿñèíäÿ åêñïåðò, Ùàéôà Óíèâåðñèòåòèíèí äîêòîðàíòû Àðéå Ãóò ñþéëÿéèá. Î
äåéèá: “Äÿôÿëÿðëÿ òÿêðàð åòìèøÿì âÿ
èñðàèëëè àíàëèòèêëÿðèí ÷îõó äà ìÿíèìëÿ ðàçûëàøûð êè, Àìåðèêàíûí èíäèêè àäìèíèñòðàñèéàñûíûí ùÿì Éàõûí Øÿðãäÿ, ùÿì äÿ Úÿíóáè Ãàôãàçäà äÿãèã, þë÷öëöá-áè÷èëìèø õàðèúè ñèéàñÿò
ñòðàòåýèéàñû éîõäóð. Àìåðèêàíûí
ìöäàõèëÿ ñòðàòåýèéàñû ëàéèùÿëÿðèíèí
ÿêñÿðèééÿòè áó þëêÿëÿðÿ ýóéà “äåìîêðàòèéà âÿ èíñàí ùöãóãëàðûíà
ùþðìÿò” ýÿòèðìÿéÿ éþíÿëèá. ßñëèíäÿ èñÿ áó ëàéèùÿëÿð ùÿìèí þëêÿëÿðÿ
âÿ õàëãëàðà ÷îõ áþéöê ìÿíÿâè âÿ
ìàääè çèéàí âóðóá. Ëèâèéà, Èðàã, Ñóðèéàíûí àäûíû ÷ÿêìÿê êèôàéÿòäèð.
Ðÿñìè Âàøèíãòîí ùÿìèí þëêÿëÿðäÿ
äåìîêðàòèéàéà âÿ èíñàí ùöãóãëàðûíà “ãàéüû ýþñòÿðìÿñè” Éàõûí Øÿðã
ðåýèîíóíäà Àìåðèêàíûí õàðèúè ñèéàñÿò ñòðàòåýèéàñûíûí òàì ñèéàñè èôëàñû,
ùÿìèí þëêÿëÿðäÿ éàøàéàí ìèíëÿðëÿ
èíñàíûí ÿçàá-ÿçèééÿòè âÿ òÿëÿôàòû èëÿ
íÿòèúÿëÿíèá”.
Îíóí ñþçëÿðèíÿ ýþðÿ, ÀÁØ Äþâëÿò
Äåïàðòàìåíòè âÿ îíóíëà ñûõ ÿëàãÿäÿ
èøëÿéÿí, äöíéàíûí ìÿøùóð áåéèí
ìÿðêÿçëÿðè èëÿ ãàðøûëûãëû ÿëàãÿ ñàõëàéàí ãóðóìëàð ýóéà ýþðìöðëÿð âÿ áàøà äöøìöðëÿð êè, áó ýöí Àçÿðáàéúàí
Úÿíóáè Ãàôãàç ðåýèîíóíóí øÿêñèç
ýåîñèéàñè âÿ ýåîèãòèñàäè ëèäåðèäèð.
“Ïîñòñîâåò Àçÿðáàéúàíû àðòûã ñöáóò åäÿ áèëèá êè, î, çÿèô âÿ àñûëû ýåîñèéàñè ñóáñòàíñèéà äåéèë, Úÿíóáè
Ãàôãàçäà ìöùöì ðîë îéíàéûð.
Àçÿðáàéúàíûí ìÿñÿëÿëÿðÿ ïðàãìàòèê éàíàøìàñû, äèíè äþçöìëöëöéö,
Àçÿðáàéúàí úÿìèééÿòèíèí ìóëòèêóëòóðàëèçìè âÿ òîëåðàíòëûüû, ðåýèîíäàêû ãîíøóëàðû èëÿ êîíñòðóêòèâ ìöíàñèáÿòëÿðè, äöíéàíûí áàøãà ùèññÿëÿðè èëÿ ìöãàéèñÿäÿ áó ðåýèîíäà
äèïëîìàòèéàíûí ãàò-ãàò ìöðÿêêÿá
îëìàñû - áöòöí áó àìèëëÿð ìöñòÿãèë
Àçÿðáàéúàíûí òÿøÿêêöëöíäÿ âÿ áó
ãÿäÿð óüóðëó èíêèøàôûíäà ìöùöì
ðîë îéíàéûá. Úÿíóáè Ãàôãàç êèìè
÷îõ ìöðÿêêÿá, ýåîñèéàñè áàõûìäàí ýÿðýèí, áèðìÿíàëû îëìàéàí,
êþâðÿê ðåýèîíäà Àçÿðáàéúàí ðÿùáÿðëèéèíèí ïðàãìàòèê, ÷åâèê âÿ
óçàãýþðÿí õàðèúè ñèéàñÿòèíè õöñóñè âóðüóëàìàã ëàçûìäûð”.
Àíàëèòèêèí ôèêðèíúÿ, áó ýöí äöíéàäà, î úöìëÿäÿí Àìåðèêàäà åêñïåðòëÿðèí ÷îõó áèð ôàêòû åòèðàô åäèð êè, Áàðàê
Îáàìàíûí èíäèêè àäìèíèñòðàñèéàñû
Àìåðèêàíûí áöòöí òàðèõè ÿðçèíäÿ ùÿì
Àìåðèêà èãòèñàäèééàòûíûí èíêèøàôû,
ùÿì äÿ õàðèúè ñèéàñÿò ñòðàòåýèéàñû áàõûìûíäàí ÿí óüóðñóç àäìèíèñòðàñèéàäûð. Ãóòóí ôèêðèíúÿ, áó ýöí ÀÁØ-äà
åêñïåðò úÿìèééÿòèíèí íöìàéÿíäÿëÿðè
Îáàìàíûí õàðèúè ñèéàñÿò ñòðàòåýèéàñû
áàðÿäÿ ÷îõ òåç-òåç áó âÿ éà äèýÿð ìöëàùèçÿëÿð ñþéëÿéèðëÿð. Ïðåçèäåíò Îáàìàíûí ÿëåéùäàðëàðû èíäèêè Àìåðèêà àäìèíèñòðàñèéàñûíûí àúèçëèéèíè ãåéä åäèð
âÿ áóíóíëà ÿëàãÿäàð, Áèðëÿøìèø Øòàòëàð ö÷öí áþéöê ïðîáëåìëÿð éàðàíàúàüûíû áèëäèðèðëÿð. Ñîí çàìàíëàð áó ôèêðèí
äîüðóëóüó àøêàð ìöøàùèäÿ îëóíóð. Àðéå Ãóò ñóàë åäèð: “Àìåðèêà õàðèúè ñèéàñÿòèíèí ÿñàñ ñòðàòåãëÿðèíäÿí áèðè
îëàí Çáèãíåâ Áçåæèíñêè þçöíöí
“Èêèíúè øàíñ: ö÷ ïðåçèäåíò âÿ Àìåðèêà ôþâãÿëäþâëÿòèíèí áþùðàíû” àäëû
êèòàáûíäà áèëäèðèð êè, ÀÁØ-ûí äöíéàäà ëèäåðëèéèíèí ðåàë àëòåðíàòèâè éîõäóð âÿ äöíéàíûí àïàðûúû äþâëÿòëÿðèíèí ÿêñÿðèééÿòè ðàçûëàøûð êè, äöíéàäà
ñàáèòëÿøäèðèúè ëèäåðÿ åùòèéàú âàð.
Ëàêèí òÿÿññöô êè, äöíéàíûí òàëåéèíèí áèðáàøà àñûëû îëäóüó áó ñàáèòëÿøäèðèúè ëèäåðèí ðåýèîíäà þçöíöí
õàðèúè ñèéàñè äàâðàíûøû ö÷öí äÿãèã
âÿ àéäûí ñòðàòåýèéàñû éîõäóð âÿ
ïðàêòèêè îëàðàã áó ñòðàòåýèéà âÿ
Àìåðèêàíûí õàðèúè ñèéàñÿò äàâðàíûøû “àä ùîú” - áèð ïðîáëåìäÿí äèýÿðèíÿ ïðèíñèïè ÿñàñûíäà ãóðóëóð. Áóíà ýþðÿ äÿ Îáàìàíûí ùÿãèãÿòäÿ
ùàíñûñà õàðèúè ñèéàñÿò ñòðàòåýèéàñûíûí îëóá-îëìàìàñû ìÿñÿëÿñè ùå÷
äÿ áàéàüû ìÿñÿëÿ äåéèë. Áó áàõûìäàí Àçÿðáàéúàíû èíñàí ùöãóãëàðûíûí ïîçóëìàñûíäà èòòèùàì åòìÿê ðèéàêàðëûã, íÿçàêÿòñèçëèê âÿ ëÿéàãÿòñèçëèêäèð. 22 èëäÿí ÷îõäóð êè, áó þëêÿ Åðìÿíèñòàíûí òÿúàâöçöíäÿí
ÿçèééÿò ÷ÿêèð, òÿúàâöç íÿòèúÿñèíäÿ
Àçÿðáàéúàí ÿðàçèñèíèí 20 ôàèçè èøüàë åäèëèá, áèð ìèëéîíäàí àðòûã èíñàí áó ÿðàçèëÿðäÿí ãîâóëóá. Äîüðóäàíìû ÀÁØ áóíëàðû áèëìèð, éîõñà
þçöíö áèëìÿçëèéÿ âóðóð?! Áÿëêÿ þç
òîðïàãëàðûíäàí ãîâóëìóø áèð ìèëéîí àçÿðáàéúàíëû ãà÷ãûíûí åëåìåíòàð èíñàí ùöãóãëàðû éîõäóð? Áÿçÿí
ôèêèðëÿøèðÿì, äîüðóäàíìû ÀÁØ Äþâëÿò Äåïàðòàìåíòèíäÿ Àçÿðáàéúàíûí
ÀÁØ âÿ àâðîàòëàíòèêà ñòðóêòóðëàðû
èëÿ ñÿìèìè ÿìÿêäàøëûã åòìÿê âÿ
ñòðàòåæè òÿðÿôäàøëûüû ìþùêÿìëÿòìÿê
ñÿéëÿðèíè âÿ àðçóëàðûíû ýþðìöðëÿð?
Áÿëêÿ îíëàð ýþðìöðëÿð êè, Àçÿðáàéúàí ÀÁØ-ûí ßôãàíûñòàíäà âÿ Èðàãäà
ñöëùéàðàòìà ìèññèéàëàðûíû äÿñòÿêëÿéÿí, þç îüóëëàðûíû áó ãàéíàð íþãòÿëÿðÿ ýþíäÿðÿí éåýàíÿ ìöñÿëìàí
þëêÿñèäèð?”
Àðéå Ãóòóí ñþçëÿðèíÿ ýþðÿ, Àçÿðáàéúàíû “èíñàí ùöãóãëàðûíûí âÿ äåìîêðàòèéàíûí ïîçóëìàñûíäà” èòòèùàì
åòìÿê âÿ Ñóðèéàäà, Èðàãäà, Ëèâèéàäà
íÿëÿð áàø âåðäèéèíè ýþðìÿìÿê ÷îõ
àñàíäûð. Ùàëáóêè, ùÿìèí þëêÿëÿðäÿ äåìîêðàòèéà âÿ èíñàí ùöãóãëàðû øöàðëàðû
èëÿ ùàêèìèééÿòÿ ýÿëìèø ãàíëû ðàäèêàë
ôóíäàìåíòàëèñòëÿð ÀÁØ-ûí äÿñòÿéè èëÿ
ñèâèëèçàñèéàíû ùÿãèãè ìÿíàäà äàüûäûáëàð, åéíè äèíèí íöìàéÿíäÿëÿðè áèð-áèðèíè ìÿùâ åäèð, þçö äÿ òÿêúÿ îíà ýþðÿ
êè, áó èíñàíëàð åéíè áèð äèíèí ìöõòÿëèô
ìÿçùÿáëÿðèíÿ ìÿíñóáäóðëàð. Àðéå
Ãóò äåéèá: “Òåððîð÷óëàð àðòûã áóíêåðëÿðäÿ ýèçëÿíìèðëÿð, îíëàð øÿùÿðëÿðè, áöòþâ ðåýèîíëàðû âÿ íåôò ãóéóëàðûíû ÿëÿ êå÷èðèðëÿð. Ìÿùç ÀÁØ Äþâëÿò Äåïàðòàìåíòèíèí áó ðåýèîíäà
óüóðñóç âÿ àüûëñûç ñèéàñÿòè áóìåðàíã åôôåêòè äîüóðóá. Èíäè þçëÿðèíè
ìöäàôèÿ åäÿ áèëìÿéÿí ùÿìèí ãàíëû
òåððîð÷óëàð àìåðèêàïÿðÿñò ãîíäàðìà äåìîêðàòèéà ðåæèìèíè äåâèðèð âÿ
èäàðÿ åäèëÿ áèëìÿéÿí òåððîð õàîñó
òþðÿäèðëÿð. Äîüðóäàíìû ÀÁØ Àçÿðáàéúàíû äåìîêðàòèéàíûí âÿ èíñàí
ùöãóãëàðûíûí ïîçóëìàñûíäà èòòèùàì
åäÿðÿê Úÿíóáè Ãàôãàçäà äà áó úöð
ãàíëû õàîñ òþðÿòìÿê èñòÿéèð?”.
Èñðàèëëè àíàëèòèêèí ôèêðèíúÿ, éóõàðûäà
ýþñòÿðèëÿí, Àìåðèêà âÿ äöíéà ÊÈÂ-ëÿðèíäÿ ÿñë àíòèàçÿðáàéúàí âàêõàíàëèéàñû âÿ èñòåðèéà òþðÿäÿí ìàðýèíàë
Àìåðèêà ñèéàñÿò÷èëÿðè Àçÿðáàéúàíà
ãàðøû ñàíêñèéàëàð òÿòáèã åòìÿéÿ ÷àüûðûðëàð. Àðéå Ãóò äåéèá: “Áóðóíëàðûíûí
óúóíäàí óçàüû ýþðìÿéÿí áó ñèéàñÿòáàçëàðûí ãåéðè-ïåøÿêàðëûüû, ùÿì
Äþâëÿò Äåïàðòàìåíòèíèí áÿçè íöìàéÿíäÿëÿðèíèí, ùÿì äÿ âÿòÿíäàø
úÿìèééÿòèíèí òÿìñèë÷èëÿðèíèí ùÿð
ùàíñû ñòðàòåæè òÿôÿêêöðöíöí îëìàìàñû áèð äàùà òÿñäèã åäèð êè, èíäèêè
Àìåðèêà àäìèíèñòðàñèéàñûíûí áó
ðåýèîíäà äÿãèã âÿ úèääè õàðèúè ñèéàñÿò ñòðàòåýèéàñû éîõäóð. À÷ûüûíû äåéèì êè, ðåýèîíäà Âàøèíãòîíóí ÿí
åòèáàðëû âÿ ñÿäàãÿòëè ìöòòÿôèãè îëàí
Èñðàèë ñîí âàõòëàð ÷îõ òåç-òåç Àìåðèêà àäìèíèñòðàñèéàñûíûí ìöõòÿëèô
íöìàéÿíäÿëÿðèíèí ðåàë âÿçèééÿòè
ïðàêòèêè îëàðàã àíëàìàìàñûíûí øàùèäè îëóð, áó èñÿ ñîí âàõòëàð Òÿëßâèâ èëÿ Âàøèíãòîí àðàñûíäà òåç-òåç
êÿñêèí äþâëÿòëÿðàðàñû áþùðàíëàð éàðàíìàñûíà ñÿáÿá îëóð. Òÿÿññöô êè,
ÀÁØ Äþâëÿò Äåïàðòàìåíòèíèí íöìàéÿíäÿëÿðè ñîí èëëÿð Àçÿðáàéúàíûí Àâðîïàíûí åíåðæè òÿùëöêÿñèçëèéèíÿ ÷îõ áþéöê òþùôÿñèíè, Àíêàðà âÿ
Òåùðàí òÿðÿôäÿí ýåîñèéàñè òÿçéèãÿ
áàõìàéàðàã Èñðàèë èëÿ ãàðøûëûãëû
ñòðàòåæè ìöíàñèáÿòëÿðèíè, áåéíÿëõàëã òåððîðèçìÿ ãàðøû ìöáàðèçÿíè
äÿñòÿêëÿìÿñèíè, áó ìöáàðèçÿ ÷ÿð÷èâÿñèíäÿ ùÿòòà Âàøèíãòîíóí ÿí éàõûí äîñòëàðûíûí âÿ ìöòòÿôèãëÿðèíèí
äÿ îíó äÿñòÿêëÿìÿäèéè óçóí èëëÿð
áîéó, Àçÿðáàéúàíûí èñëàì äöíéàñûíäà ÈÑÀÔ ãöââÿëÿðèíÿ çÿðóðè ëîýèñòèêà âÿ íÿãëèééàò äÿñòÿéè òÿãäèì
åäÿí éåýàíÿ äöíéÿâè þëêÿ îëìàñûíû íÿçÿðÿ àëìàäàí ÷îõ òåç-òåç þçëÿðèíèí ÿñë äîñòëàðûíà âÿ ìöòòÿôèãëÿðèíÿ åòèíàñûçëûã ýþñòÿðèðëÿð”.
Èñðàèëëè àíàëèòèêèí ôèêðèíúÿ, áó áàõûìäàí Àçÿðáàéúàí ðåýèîíóí øÿêñèç
ëèäåðè êèìè þçöíö òÿñäèãëÿéèá, ñöáóò
åäèá êè, îíóí èøòèðàêû îëìàäàí ðåýèîíäà ùå÷ áèð ýåîñèéàñè âÿ ýåîèãòèñàäè
ëàéèùÿíè ùÿéàòà êå÷èðìÿê îëìàç.
Èñðàèëëè Àíàëèòèê Àðéå Ãóò ñîíäà äåéèá: “Áó ýöí Àçÿðáàéúàí ìöëòèêóëòóðàëèçì âÿ òîëåðàíòëûã ñèéàñÿòè éöðöäöð, áöòöí äöíéàéà ýþñòÿðèð êè,
Àçÿðáàéúàí ùÿòòà þç ÿðàçèñèíèí 20
ôàèçèíèí Åðìÿíèñòàí òÿðÿôèíäÿí èøüàë åäèëìÿñèíÿ áàõìàéàðàã, éåíÿ
ñèâèëèçàñèéàëàðàðàñû äèàëîãóí ÿñë íöìóíÿñè âÿ áöòöí õàëãëàðûí, áöòöí
êîíôåññèéàëàðûí íöìàéÿíäÿëÿðèíèí
äèíú éàíàøû éàøàäûüû ìÿêàí îëàðàã
ãàëûð. Àçÿðáàéúàí ðÿùáÿðëèéèíèí ùÿéàòà êå÷èðäèéè âÿ ïîïóëéàðëàøäûðäûüû
òîëåðàíòëûã âÿ ìóëòèêóëòóðàëèçì ñèéàñÿòè Àçÿðáàéúàí äþâëÿòèíèí áÿíçÿðñèçëèéèíèí ãîðóíóá ñàõëàíìàñûíà,
ìöàñèð, ãöäðÿòëè âÿ ýöúëö Àçÿðáàéúàí ìîäåëèíèí ìþùòÿøÿì íöìóíÿñèíäÿ áó ñèéàñÿòèí äàùà äà èíêèøàô
åòäèðèëìÿñèíÿ âÿ òÿáëèüèíÿ éþíÿëìèø
ñòðàòåýèéàíû ÿêñ åòäèðèð”.
5
www.yeniazerbaycan.com
08 éàíâàð 2015-úè èë, úöìÿ àõøàìû / ¹ 003 (4402)
Ïðîêóðîðëóã îðãàíëàðû úèíàéÿòêàðëûüà Ñÿìÿä Ñåéèäîâ: 2015-úè èë áåéíÿëõàëã
ìöíàñèáÿòëÿð áàõûìûíäàí Àçÿðáàéúàí
ãàðøû ìöáàðèçÿíèí ýöúëÿíäèðèëìÿñè
ö÷öí äàùà ÿëâåðèøëè îëàúàã
ñàùÿñèíäÿ çÿðóðè òÿäáèðëÿð ùÿéàòà êå÷èðèá
Éàíâàðûí 7-äÿ Áàø
Ïðîêóðîðëóãäà 2014-úö
èëäÿ ïðîêóðîðëóã îðãàíëàðû òÿðÿôèíäÿí ýþðöëìöø
èøëÿðèí âÿ ãàðøûäà äóðàí
âÿçèôÿëÿðèí ìöçàêèðÿñèíÿ
ùÿñð îëóíàí ÿìÿëèééàò
ìöøàâèðÿñè êå÷èðèëèá.
Ìöøàâèðÿäÿ
÷ûõûø
åäÿí áàø ïðîêóðîð Çàêèð
Ãàðàëîâ ãåéä åäèá êè,
2014-úö èë õàëãûìûç ö÷öí
÷îõ óüóðëó èë îëìàãëà,
Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí Ïðåçèäåíòè Èëùàì
ßëèéåâèí ìöäðèê ðÿùáÿðëèéè èëÿ ùÿéàòà êå÷èðèëÿí ìöàñèð ìÿçìóíëó ñèéàñÿò íÿòèúÿñèíäÿ þëêÿ ùÿéàòûíûí áöòöí ñàùÿëÿðèíäÿ áþéöê
íàèëèééÿòëÿðÿ, äþâëÿò÷èëèéèìèçèí äàùà
äà ìþùêÿìëÿíäèðèëìÿñèíÿ, âÿòÿíèìèçèí èãòèñàäè ãöäðÿòèíèí àðòûðûëìàñû
èëÿ íÿòèúÿëÿíÿí ìþùòÿøÿì ñîñèàë-èãòèñàäè èíêèøàô ýþñòÿðèúèëÿðèíÿ íàèë îëóíóá, ùöãóãè âÿ äåìîêðàòèê äþâëÿò
ãóðóúóëóüó ïðîñåñëÿðè éåíè ìöñòÿâèéÿ ãàëäûðûëìàãëà äöíéà áèðëèéèíÿ èíòåãðàñèéà ïðîñåñëÿðè äþíìÿç õàðàêòåð àëûá. Äþâëÿòèìèçèí áàø÷ûñûíûí
Àçÿðáàéúàí õàëãûíà öíâàíëàíìûø
áàéðàì òÿáðèêèíäÿ äÿ 2014-úö èëèí
þëêÿìèç ö÷öí ÷îõ ÿëàìÿòäàð îëäóüó
âÿ ãàðøûéà ãîéóëìóø áöòöí âÿçèôÿëÿðèí ìöâÿôôÿãèééÿòëÿ èúðà åäèëäèéè, èãòèñàäèééàòûí, ÿùàëèíèí ïóë ýÿëèðëÿðèíèí
ÿùÿìèééÿòëè àðòûìûíà íàèë îëóíäóüó,
ìöùöì èíôðàñòðóêòóð ëàéèùÿëÿðèíèí ðåàëëàøäûðûëäûüû, þëêÿìèçèí äöíéà äþâëÿòëÿðè öçðÿ ðåéòèíãèíèí éöêñÿëìÿñè
âÿ íöôóçëó áåéíÿëõàëã ìàëèééÿ ãóðóìëàðû òÿðÿôèíäÿí ùÿðòÿðÿôëè äÿñòÿêëÿíìÿñè èëÿ íÿòèúÿëÿíÿí ìàêðîèãòèñàäè ýþñòÿðèúèëÿðèí ÿëäÿ åäèëäèéè õöñóñè
âóðüóëàíûá. Åéíè çàìàíäà, áèð ìöääÿò ÿââÿë Àçÿðáàéúàíûí ÁÌÒ Òÿùëöêÿñèçëèê Øóðàñûíûí öçâö ñå÷èëìÿñè,
2014-úö èëäÿ Àâðîïà Øóðàñûíûí Íàçèðëÿð Êîìèòÿñèíÿ ñÿäðëèê åòìÿñè,
åëÿúÿ äÿ úàðè èëäÿ Áàêûäà êå÷èðèëÿúÿê
áèðèíúè Àâðîïà Îéóíëàðû þëêÿìèçèí
èñòÿð ãèòÿ, èñòÿðñÿ äÿ äöíéà ìèãéàñûíäà ðîëóíóí âÿ òÿñèð èìêàíëàðûíûí
ÿùÿìèééÿòëè äÿðÿúÿäÿ àðòìàñûíûí
ïàðëàã ýþñòÿðèúèñè êèìè äÿéÿðëÿíäèðèëèá.
Áàø Ïðîêóðîðëóüóí ìÿòáóàò õèäìÿòèíäÿí ÀçÿðÒÀú-à áèëäèðèáëÿð êè,
ìöøàâèðÿäÿ äþâëÿòèìèçèí áàø÷ûñû Èëùàì ßëèéåâèí ñèéàñè èðàäÿñèíÿ óéüóí îëàðàã, êîððóïñèéàéà ãàðøû ìöáàðèçÿ ñàùÿñèíäÿ þëêÿìèçäÿ ùÿéàòà
êå÷èðèëÿí òÿøêèëàòè âÿ èíñòèòóñèîíàë
òÿäáèðëÿðèí ìÿíòèãè íÿòèúÿñè êèìè,
Àçÿðáàéúàí Ùþêóìÿòè âÿ Àâðîïà
Øóðàñû òÿðÿôèíäÿí Àâðîïà Øóðàñûíûí
Êîððóïñèéàéà ãàðøû Ìöáàðèçÿ Àïàðàí Äþâëÿòëÿð Ãðóïó âÿ Áåéíÿëõàëã
Àíòèêîððóïñèéà Àêàäåìèéàñûíûí èøòèðàê÷ûëûüû èëÿ, åëÿúÿ äÿ Áåéíÿëõàëã Àíòèêîððóïñèéà Àêàäåìèéàñûíûí öçâö
âÿ èøòèðàê÷ûñû îëàí äþâëÿòëÿðèí úàðè èëèí
èéóíóíäà âÿ íîéàáðûíäà Áàêûäà êå÷èðèëÿí éöêñÿê ñÿâèééÿëè áåéíÿëõàëã
êîíôðàíñëàðûí ÿùÿìèééÿòè õöñóñè âóðüóëàíûá.
Äèããÿòÿ ÷àòäûðûëûá êè, 2014-úö èë
Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñû Ïðîêóðîðëóüó îðãàíëàðû ö÷öí äÿ óüóðëó ùåñàáàò äþâðö îëóá, äèýÿð ùöãóã ìöùàôèçÿ îðãàíëàðû èëÿ, èëê íþâáÿäÿ Äàõèëè
Èøëÿð âÿ Ìèëëè Òÿùëöêÿñèçëèê íàçèðëèêëÿðè èëÿ ÿëàãÿëè øÿêèëäÿ èúòèìàè-ñèéàñè
ñàáèòëèéèí ãîðóíìàñû, úèíàéÿòêàðëûüà
ãàðøû ìöáàðèçÿíèí ýöúëÿíäèðèëìÿñè,
âÿòÿíäàøëàðûí ùöãóã âÿ àçàäëûãëàðûíûí ìöäàôèÿñè ñàùÿñèíäÿ çÿðóðè òÿäáèðëÿðèí ýþðöëìÿñè òÿìèí îëóíóá.
Ïðîêóðîðëóã îðãàíëàðûíûí ñÿéëÿðè
äþâëÿòèìèçèí áàø÷ûñû Èëùàì ßëèéåâèí
ðÿùáÿð ýþñòÿðèøëÿðèíäÿí èðÿëè ýÿëÿí
âÿçèôÿëÿðèí éåðèíÿ éåòèðèëìÿñèíÿ, ïðîêóðîðëóãäà èñëàùàòëàðûí éåíè ìÿçìóíäà äàâàì åòäèðèëìÿñèíÿ, “Ïðîêóðîðëóã ùàããûíäà” Ãàíóíäà íÿçÿðäÿ òóòóëìóø ôÿàëèééÿò èñòèãàìÿòëÿðè
öçðÿ èøèí ñÿìÿðÿëèëèéèíèí àðòûðûëìàñûíà, ìþâúóä ÷àòûøìàçëûãëàð âÿ ìÿíôè
òÿçàùöðëÿðèí òÿõèðÿ ñàëûíìàäàí àðàäàí ãàëäûðûëìàñûíà éþíÿëäèëèá.
Äàõèëè Èøëÿð âÿ Ìèëëè Òÿùëöêÿñèçëèê
íàçèðëèêëÿðè èëÿ ùÿéàòà êå÷èðèëìèø áèðýÿ ñÿìÿðÿëè èñòèíòàã-ÿìÿëèééàò òÿäáèðëÿðè íÿòèúÿñèíäÿ ùåñàáàò èëèíäÿ
ãÿñäÿí àäàì þëäöðìÿ âÿ ãÿñäÿí
àäàì þëäöðìÿéÿ úÿùä úèíàéÿòëÿðèíèí
à÷ûëìàñû âÿ îíëàðû òþðÿòìèø øÿõñëÿðèí
ìöÿééÿíëÿøäèðèëÿðÿê ìÿñóëèééÿòÿ
úÿëá åäèëìÿëÿðè èñòèãàìÿòèíäÿ çÿðóðè
òÿäáèðëÿðèí ùÿéàò êå÷èðèëìÿñè òÿìèí
îëóíóá. Áåëÿ êè, 2014-úö èëäÿ ãåéäÿ
àëûíìûø 205 ãÿñäÿí àäàìþëäöðìÿ
úèíàéÿòè, î úöìëÿäÿí ãåéðè-àøêàð øÿðàèòäÿ òþðÿäèëìèø áó ãÿáèëäÿí îëàí
úèíàéÿòëÿðäÿí 83-ö “èñòè èç”ëÿðëÿ à÷ûëûá. Ùåñàáàò èëèíèí ñîíóíäà Èìèøëè ðàéîíóíäà Ðåéùàí Ñÿôÿðîâàíûí, Ãàõ
ðàéîíóíäà Ðîñòèàøâèëè ãàðäàøëàðûíûí
âÿ Ýþé÷àé ðàéîíóíäà Ñàùèá Àááàñîâóí ãÿñäÿí þëäöðöëìÿëÿðè úèíàéÿòëÿðèíèí à÷ûëìàñû âÿ áó úèíàéÿòëÿðè òþðÿòìèø øÿõñëÿðèí ìÿñóëèééÿòÿ úÿëá
îëóíìàëàðû òÿìèí åäèëèá.
Áèëäèðèëèá êè, ùåñàáàò äþâðöíäÿ
Áàø Ïðîêóðîðëóüóí Àüûð úèíàéÿòëÿðÿ
äàèð èøëÿð öçðÿ èñòèíòàã èäàðÿñèíäÿ
ðåñïóáëèêàäà èúòèìàè ðåçîíàíñà ñÿáÿá îëìóø áèð ñûðà úèíàéÿò ùàäèñÿëÿðè öçðÿ, î úöìëÿäÿí Àçÿðáàéúàí
Ðåñïóáëèêàñûíûí áèð ñûðà ãåéðè-ùþêóìÿò òÿøêèëàòëàðûíûí, åëÿúÿ äÿ õàðèúè
þëêÿëÿðèí ãåéðè-ùþêóìÿò òÿøêèëàòëàðûíûí ôèëèàë âÿ íöìàéÿíäÿëèêëÿðèíèí ôÿàëèééÿòëÿðèíäÿ àøêàð åäèëìèø ãàíóí
ïîçóíòóëàðû èëÿ áàüëû áàøëàíìûø úèíàéÿò èøëÿðèíèí èñòèíòàãû éöêñÿê ïåøÿêàðëûãëà äàâàì åòäèðèëèá.
Úèíàéÿòêàðëûüà ãàðøû ìöáàðèçÿ
ñàùÿñèíäÿ òåððîð÷óëóã, ìöõòÿëèô õàðàêòåðëè åêñòðåìèçì òÿçàùöðëÿðèíÿ
ãàðøû ùÿéàòà êå÷èðèëÿí ìöáàðèçÿ
òÿäáèðëÿðè äÿ äèããÿò ìÿðêÿçèíäÿ
ñàõëàíûëûá, áó ãÿáèëäÿí îëàí úèíàéÿò
èøëÿðèíèí èñòèíòàãû çàìàíû áöòöí òÿãñèðëè øÿõñëÿðèí èôøà åäèëÿðÿê ìÿùêÿìÿ ìÿñóëèééÿòèíÿ âåðèëìÿñè èëÿ éàíàøû, úèíàéÿòè äîüóðàí ñÿáÿá âÿ
øÿðàèòèí àøêàðëàíàðàã ìöâàôèã ãàáàãëàéûúû òÿäáèðëÿðèí ýþðöëìÿñè òÿìèí îëóíóá.
Ðåñïóáëèêàíûí äèýÿð ùöãóã ìöùàôèçÿ îðãàíëàðû èëÿ áèðýÿ ôÿàëèééÿòèí
íÿòèúÿñèíäÿ ùåñàáàò äþâðöíäÿ úèíàéÿòêàðëûüà ãàðøû ìöáàðèçÿíèí ýöúëÿíäèðèëäèéè, êðèìèíîýåí äóðóìóí äàùà äà ñòàáèëëÿøìÿñè èëÿ íÿòèúÿëÿíÿí
ýþñòÿðèúèëÿðÿ íàèë îëóíäóüó, ìöòÿøÿêêèë úèíàéÿòêàðëûüûí òÿùëöêÿëè òÿçàùöðëÿðèíäÿí îëàí êîððóïñèéàéà ãàðøû
ìöáàðèçÿíèí ýöúëÿíäèðèëìÿñè èñòèãàìÿòèíäÿ çÿðóðè òÿäáèðëÿðèí ýþðöëäöéö,
äþâëÿò ýÿíúëÿð ñèéàñÿòèíèí òÿëÿáëÿðèíÿ óéüóí îëàðàã ÿäàëÿòëè âÿ øÿôôàô
ïðîñåäóðëàð ÿñàñûíäà ýÿíú êàäðëàðûí
ïðîêóðîðëóãäà ãóëëóüà ãÿáóëó èñòèãàìÿòèíäÿ òÿäáèðëÿðèí äàâàì åòäèðèëìÿñè, ñîíóíúó ìöñàáèãÿíèí íÿòèúÿëÿðè
äÿ íÿçÿðÿ àëûíìàãëà ãóëëóüà ãÿáóë
åäèëìèø 627 ýÿíú ùöãóãøöíàñûí ùàçûðäà ðåñïóáëèêà ïðîêóðîðëóã îðãàíëàðûíûí êàäð êîðïóñóíóí 58 ôàèçèíè
òÿøêèë åòìÿñè, åëÿúÿ äÿ ïðîêóðîðëóã
îðãàíëàðûíäà éåíè èíôîðìàñèéà òåõíîëîýèéàëàðûíûí òÿòáèãè èñòèãàìÿòèíäÿ
çÿðóðè òÿäáèðëÿðèí ýþðöëäöéö áàðÿäÿ
ýåíèø ìÿëóìàò âåðèëèá.
Âóðüóëàíûá êè, äþâëÿòèí ùÿéàòà
êå÷èðäèéè ñîñèàë éþíöìëö ñèéàñÿòèí
ïðèîðèòåòëÿðèíÿ óéüóí îëàðàã ïðîêóðîðëóã îðãàíëàðûíäà ÿââÿëêè èëëÿðäÿêè
êèìè, 2014-úö èëäÿ äÿ âÿòÿíäàøëàðûí
ìöðàúèÿòëÿðèíÿ âÿ ãÿáóëó ìÿñÿëÿëÿðèíÿ õöñóñè äèããÿòëÿ éàíàøûëûá. Ãåéä
åäèëèá êè, ùåñàáàò äþâðöíäÿ ïðîêóðîðëóãäà âÿòÿíäàøëàðûí ìöðàúèÿòëÿðèíÿ áàõûëìàñû èøèíèí ñÿìÿðÿëèëèéèíèí
àðòûðûëìàñû öçðÿ àðäûúûë âÿ ñèñòåìëè
òÿäáèðëÿðèí ýþðöëìÿñè òÿìèí îëóíóá.
Àçÿðáàéúàí Ïðåçèäåíòè Èëùàì ßëèéåâèí 2012-úè èë 29 äåêàáð òàðèõëè
Ôÿðìàíû èëÿ òÿñäèã îëóíìóø “Àçÿðáàéúàí 2020: ýÿëÿúÿéÿ áàõûø” Èíêèøàô Êîíñåïñèéàñûíûí þëêÿìèçèí ýÿëÿúÿê èíêèøàô ñòðàòåýèéàñûíûí ìöÿééÿíëÿøäèðèëìÿñè éîëóíäà ìöñòÿñíà
ÿùÿìèééÿòèíè äèããÿòÿ ÷àòäûðàí áàø
ïðîêóðîð 2020-úè èëÿ ãÿäÿð ïðîêóðîðëóã îðãàíëàðû ãàðøûñûíäà äà ìöùöì
âÿçèôÿëÿð äóðäóüóíó âóðüóëàéàðàã,
ïðîêóðîðëóüóí èíêèøàôûíûí ÿñàñ èñòèãàìÿòëÿðèíè òÿøêèë åäÿúÿê Êîíñåïñèéàäà íÿçÿðäÿ òóòóëìóø âÿçèôÿëÿðèí
éåðèíÿ éåòèðèëìÿñè èëÿ ÿëàãÿäàð òàïøûðûãëàð âåðèá.
Áàø ïðîêóðîðóí áèðèíúè ìöàâèíè
Ðöñòÿì Óñóáîâ ùåñàáàò
èëèíäÿ úèíàéÿòêàðëûüà ãàðøû ìöáàðèçÿ, èñòèíòàã èøèíèí âÿ èáòèäàè àðàøäûðìàéà ïðîñåññóàë ðÿùáÿðëèéèí òÿøêèëè ñàùÿñèíäÿ ýþðöëìöø èøëÿð âÿ ãàðøûäà
äóðàí âÿçèôÿëÿð, ãóðóìóí
Òÿøêèëàò-àíàëèòèê
èäàðÿñèíèí ðÿèñè Ìöãÿääÿñ Ñóëòàíîâ Áàø Ïðîêóðîðëóüóí 2014-úö èëèí
èêèíúè éàðûìèëèíÿ äàèð èø
ïëàíûíûí èúðà âÿçèééÿòè âÿ
úàðè èëèí áèðèíúè éàðûñû
ö÷öí èø ïëàíû, Ùöãóãè òÿìèíàò âÿ èíôîðìàñèéà èäàðÿñèíèí ðÿèñè Íàòèã Ùöñåéíîâ èñÿ ùåñàáàò èëèíäÿ ïðîêóðîðëóã îðãàíëàðûíäà èíôîðìàñèéà-êîììóíèêàñèéà òåõíîëîýèéàëàðûíûí òÿòáèãè èëÿ ÿëàãÿäàð ýþðöëìöø èøëÿð âÿ ãàðøûäà äóðàí âÿçèôÿëÿð
áàðÿäÿ ÿòðàôëû ìÿëóìàò âåðèáëÿð.
Áàø Ïðîêóðîðëóüóí ÿëàãÿäàð
ñòðóêòóð ãóðóìëàðûíà áàø âåðìÿ
ìöääÿòèíäÿí àñûëû îëìàéàðàã, ÿââÿëêè èëëÿðäÿ òþðÿäèëìÿêëÿ áàüëû ãàëàí 12
ãÿñäÿí àäàìþëäöðìÿ úèíàéÿòèíèí
à÷ûëìàñû ö÷öí çÿðóðè òÿäáèðëÿðèí ýþðöëìÿñè, äàõèëè èøëÿð îðãàíëàðû èëÿ ãàðøûëûãëû ÿëàãÿäÿ êîíêðåò ùàäèñÿëÿð öçðÿ èñòèíòàã âÿ ÿìÿëèééàò-àõòàðûø èøëÿðèíèí ðåàë âÿçèééÿòèíèí þéðÿíèëìÿñè
éîëó èëÿ îíëàðûí èíòåíñèâëèéèíèí àðòûðûëìàñû, ñÿëàùèééÿò äàèðÿñèíäÿ îëàí áöòöí èìêàíëàðäàí èñòèôàäÿ åäèëìÿêëÿ
òÿãñèðêàð øÿõñëÿðèí ìöÿééÿíëÿøäèðèëìÿñèíèí òÿìèí îëóíìàñû èëÿ áàüëû
ìöâàôèã òàïøûðûãëàð âåðèëèá.
Õöñóñè ýþñòÿðèø âåðèëèá êè, Áàø
Ïðîêóðîðëóüóí ìöâàôèã ãóðóìëàðû
ãàç òÿúùèçàòû ñàùÿñèíäÿ ôÿàëèééÿò
ýþñòÿðÿí âÿ áó ñàùÿéÿ äþâëÿò íÿçàðÿòèíè ùÿéàòà êå÷èðÿí ìöâàôèã èúðà
ñòðóêòóðëàðû âÿ äþâëÿò òÿñèñàòëàðû èëÿ
ÿëàãÿëè øÿêèëäÿ, èíñàíëàðûí þëöìöíÿ
âÿ õÿñàðÿò àëìàñûíà, þëêÿ èãòèñàäèééàòûíà êöëëè ìèãäàðäà çèéàí äÿéìÿñèíÿ ñÿáÿá îëàí ãàç ïàðòëàéûøëàðû âÿ
äÿì ãàçûíäàí çÿùÿðëÿíìÿ ùàäèñÿëÿðèíè äîüóðàí ñÿáÿá âÿ øÿðàèòèí àðàäàí ãàëäûðûëìàñû ìÿãñÿäèëÿ òÿõèðÿñàëûíìàç òÿäáèðëÿðèí ýþðöëìÿñè òÿìèí
åäèëñèí.
ßìÿëèééàò ìöøàâèðÿñèíäÿ ùåñàáàò äþâðö ÿðçèíäÿ ýþðöëìöø ìöñáÿò
èøëÿðëÿ éàíàøû, ôÿàëèééÿò èñòèãàìÿòëÿðè
öçðÿ èøèí ñÿìÿðÿëèëèéèíÿ ìÿíôè òÿñèð
ýþñòÿðÿí ùàëëàð ÿòðàôëû òÿùëèë âÿ úèääè
òÿíãèä îëóíàðàã, èñòèíòàã èøè âÿ èáòèäàè àðàøäûðìàéà ïðîñåññóàë ðÿùáÿðëèéèí ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñè çàìàíû éîë
âåðèëÿí íþãñàí âÿ ÷àòûøìàçëûãëàðûí
àðàäàí ãàëäûðûëìàñû èñòèãàìÿòèíäÿ
çÿðóðè òÿäáèðëÿðèí ýþðöëìÿñè áàðÿäÿ
êîíêðåò òàïøûðûãëàð âåðèëèá.
Áàø Ïðîêóðîðëóüóí Òÿøêèëàò-àíàëèòèê âÿ Êàäðëàð èäàðÿëÿðè, ùàáåëÿ äèýÿð ñòðóêòóð ãóðóìëàðûí ðÿùáÿðëÿðèíäÿí òÿëÿá îëóíóá êè, ÿìÿêäàøëàðûí
ôÿàëèééÿòëÿðèíäÿ àøêàðëàíàí ìÿíôè òÿçàùöðëÿðÿ ãàðøû ìöáàðèçÿ ãÿòèééÿòëÿ
äàâàì åòäèðèëñèí, õèäìÿòè, èúðà âÿ
ÿìÿê èíòèçàìûíûí ìþùêÿìëÿíäèðèëìÿñè ìÿñÿëÿëÿðèíäÿ ïðèíñèïèàëëûã äàùà äà àðòûðûëñûí.
Ìöøàâèðÿäÿ ïðîêóðîðëóã îðãàíëàðûíäà èíôîðìàñèéà-êîììóíèêàñèéà
òåõíîëîýèéàëàðûíûí, î úöìëÿäÿí
“Åëåêòðîí ñÿíÿä äþâðèééÿñè” âÿ
“Åëåêòðîí úèíàéÿò” èíôîðìàñèéà ïðîãðàìëàðûíûí òàì ôÿàëèééÿò ýþñòÿðìÿñè,
áó ñàùÿäÿ ùÿéàòà êå÷èðèëÿí èøèí ñÿìÿðÿëèëèéèíèí àðòûðûëìàñû áàðÿäÿ òàïøûðûãëàð âåðèëèá.
Åéíè çàìàíäà, 2014-úö èë ÿðçèíäÿ ýþðöëìöø èøëÿðèí âÿçèééÿòèíèí
öìóìèëÿøäèðèëìÿêëÿ íÿòèúÿëÿðèíèí
òÿñäèã åäèëìèø úÿäâÿëÿ óéüóí îëàðàã, Áàø Ïðîêóðîðëóüóí èäàðÿ âÿ øþáÿëÿðèíäÿ ìöçàêèðÿëÿðèí àïàðûëìàñû,
ùàáåëÿ ãóðóìóí ýåíèø êîëëåýèéà èúëàñûíûí êå÷èðèëìÿñèíÿ ùàçûðëûãëà ÿëàãÿäàð ìöâàôèã òàïøûðûãëàð âåðèëèá.
ßìÿëèééàò ìöøàâèðÿñèíÿ éåêóí
âóðàí áàø ïðîêóðîð öìèäâàð îëäóüóíó áèëäèðèá êè, Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñû Ïðîêóðîðëóüóíóí êîëëåêòèâè 2015-úè èëäÿ äÿ þç ñÿëàùèééÿòëÿðè
äàõèëèíäÿ Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí
ðÿùáÿðëèéè èëÿ ùÿéàòà êå÷èðèëÿí éåíè
ìÿçìóíëó ñèéàñè òÿäáèðëÿðèí ðåàëëàøäûðûëìàñûíäà, úèíàéÿòêàðëûüà ãàðøû äèýÿð ùöãóã ìöùàôèçÿ îðãàíëàðû
èëÿ ÿëàãÿëè øÿêèëäÿ ìöáàðèçÿíèí ýöúëÿíäèðèëìÿñèíäÿ, äþâëÿò÷èëèéèìèçèí
ìàðàãëàðûíûí, èíñàí ùöãóã âÿ àçàäëûãëàðûíûí ãîðóíìàñûíäà áöòöí çÿðóðè òÿäáèðëÿðèí ýþðöëìÿñèíè òÿìèí
åäÿúÿê.
Ìèëëè Ìÿúëèñèí Áåéíÿëõàëã ìöíàñèáÿòëÿð âÿ ïàðëàìåíòëÿðàðàñû ÿëàãÿëÿð
êîìèòÿñèíèí ñÿäðè, Àçÿðáàéúàíûí Àâðîïà Øóðàñû Ïàðëàìåíò Àññàìáëåéàñûíäàêû íöìàéÿíäÿ ùåéÿòèíèí ðÿùáÿðè
Ñÿìÿä Ñåéèäîâ ÀçÿðÒÀú-à ìÿõñóñè
ìöñàùèáÿ âåðèá. Ìöñàùèáÿíè òÿãäèì
åäèðèê.
- Éàíâàðûí ñîíëàðûíäà Àâðîïà Øóðàñû Ïàðëàìåíò Àññàìáëåéàñûíûí
ãûø ñåññèéàñû êå÷èðèëÿúÿê. Àçÿðáàéúàí íöìàéÿíäÿ ùåéÿòèíèí ìöçàêèðÿëÿðäÿ þëêÿìèçëÿ áàüëû ùàíñûñà ìÿñÿëÿíè ãàëäûðìàñû ïëàíëàøäûðûëûðìû?
- ÀØÏÀ-íûí ùÿð áèð ñåññèéàñû êèìè, áó
àéûí ñîíëàðûíäà êå÷èðèëÿúÿê ãûø ñåññèéàñû
äà áèçèì ö÷öí ÿùÿìèééÿòëèäèð. ßùÿìèééÿòëèäèð îíà ýþðÿ êè, Àâðîïà ÷îõ ìöðÿêêÿá äþâðöíö éàøàéûð. Éóíàíûñòàíäàêû
ìþâúóä âÿçèééÿò, Èðëàíäèéàíûí Àâðîïà Èòòèôàãû èëÿ áàüëû ìþâãåéè, Óêðàéíàäà áàø
âåðÿí ùàäèñÿëÿð, Ðóñèéàéà ãàðøû ñàíêñèéàëàð âÿ ñ.
Áó ïðîñåñëÿðèí òÿùëèëè ùÿð ùàíñû ôîðìàäà ÀØÏÀ-äà ìöçàêèðÿ îëóíàúàã âÿ
áèç íöìàéÿíäÿ ùåéÿòè îëàðàã áó ìöçàêèðÿëÿðäÿ èøòèðàê åäÿúÿéèê. Ëàêèí ïðèîðèòåòèìèç Åðìÿíèñòàí-Àçÿðáàéúàí, Äàüëûã
Ãàðàáàü ìöíàãèøÿñèíè ÀØÏÀ-íûí ýöíäÿëèéèíÿ ÷ûõàðìàãäûð. Äÿôÿëÿðëÿ áèëäèðìèøèê êè, áó ìÿñÿëÿ Àâðîïà Øóðàñûíûí ýöíäÿìèíäÿ îëìàëûäûð âÿ áèç ãóðóìà ìÿùç
áó ìÿñÿëÿíè áåéíÿëõàëã èúòèìàèééÿòÿ
÷àòäûðìàã ö÷öí äàõèë îëìóøóã. Àçÿðáàéúàí Àâðîïà Øóðàñûíûí öçâö ñå÷èëÿðêÿí
áèç äöíéà èúòèìàèééÿòèíÿ Äàüëûã Ãàðàáàü ìöíàãèøÿñè èëÿ áàüëû ùÿãèãÿòëÿðèí
÷àòäûðûëìàñûíû ãàðøûìûçà ÿñàñ ùÿäÿô
ãîéìóøäóã. Èíäè äÿ áåëÿäèð. Îíà ýþðÿ
äÿ ùÿð áèð ñåññèéàäà îëäóüó êèìè, ÀØÏÀíûí áó ñåññèéàñûíäà, åëÿúÿ äÿ êîìèòÿ èúëàñëàðûíäà, ñèéàñè ïàðòèéàëàðûí òîïëàíòûëàðûíäà áèç Àçÿðáàéúàíûí ÿí àüðûëû ïðîáëåìè îëàí Äàüëûã Ãàðàáàü ìöíàãèøÿñè èëÿ
áàüëû ìÿñÿëÿíè áèð äàùà ýöíäÿìÿ ýÿòèðÿúÿéèê. Áó, áèçèì ö÷öí ÷îõ âàúèá âÿ
ïðèîðèòåò ìÿñÿëÿäèð.
- Àðòûã ÀØÏÀ-íûí ãûø ñåññèéàñûíûí
ýöíäÿëèéè à÷ûãëàíûá. Ýöíäÿëèêäÿ
äóðàí ìÿñÿëÿëÿðäÿí áèðè äÿ óêðàéíàëû ãà÷ãûí âÿ ìÿúáóðè êþ÷êöíëÿðèí âÿçèééÿòè èëÿ áàüëûäûð. Àçÿðáàéúàíûí äà áó ïðîáëåìäÿí ÿçèééÿò
÷ÿêäèéèíè íÿçÿðÿ àëñàã, þëêÿìèçäÿêè 1 ìèëéîíäàí àðòûã ìÿúáóðè
êþ÷êöíöí ùöãóãëàðûíûí áÿðïàñû
èëÿ áàüëû ìÿñÿëÿíèí ìöçàêèðÿéÿ ÷ûõàðûëìàñû ìöìêöíäöðìö?
- Ãûø ñåññèéàñûíäà áèð ÷îõ ìÿñÿëÿëÿðèí ìöçàêèðÿñè íÿçÿðäÿ òóòóëóá. ßëáÿòòÿ,
ýöíäÿëèêëÿ áàüëû áèç þç ìöíàñèáÿòèìèçè
áèëäèðÿúÿéèê.
Àçÿðáàéúàíëû ìÿúáóðè êþ÷êöíëÿðèí
ïðîáëåìëÿðè, èøüàë îëóíìóø ÿðàçèëÿðèí
åêîëîæè âÿçèééÿòè èëÿ áàüëû ìÿñÿëÿëÿðè áèç
“Äàüëûã Ãàðàáàü” àäû àëòûíäà Àâðîïà Øóðàñûíà òÿãäèì åäèðèê. Éÿíè, áèç Àâðîïà
Øóðàñûíäà áöòöí àñïåêòëÿð öçðÿ, î úöìëÿäÿí ìÿúáóðè êþ÷êöíëÿðëÿ ÿëàãÿëè ìÿñÿëÿëÿðè ãàëäûðûðûã. ßââÿëúÿäÿí äåéÿ áèëÿðÿì êè, Àçÿðáàéúàí íöìàéÿíäÿ ùåéÿòè
áó ìÿñÿëÿéÿ äàèð ìþâãåéèíè äÿ ìöòëÿã
áèëäèðÿúÿê.
- 2014-úö èëäÿ Àçÿðáàéúàíûí áåéíÿëõàëã òÿøêèëàòëàðäàêû ôÿàëèééÿòèíè
íåúÿ äÿéÿðëÿíäèðÿðäèíèç?
- Öìóìèééÿòëÿ, 2014-úö èë Àçÿðáàéúàí ö÷öí Àâðîïà Øóðàñûíäà ÷îõ ìöùöì
âÿ òàðèõè áèð èë îëäó. ×öíêè 2014-úö èëäÿ
Àçÿðáàéúàí Àâðîïà Øóðàñûíà ñÿäðëèê åòäè. Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ Àâðîïà Øóðàñûíäà Àçÿðáàéúàíû éåíè áèð çèðâÿäÿ, òàìàìèëÿ éåíè áèð ìÿðùÿëÿäÿ äöíéàéà òÿãäèì åòäè. Ìÿí 2001-úè èëäÿí Àâðîïà Øóðàñûíäà ôÿàëèééÿò ýþñòÿðèðÿì. Áó ìöääÿòäÿ ÀØÏÀ òðèáóíàñûíäà Öìóììèëëè ëèäåð Ùåéäÿð ßëèéåâ äÿ, Ïðåçèäåíò Èëùàì
ßëèéåâ äÿ ÷ûõûø åòìèøäè. Þòÿí èë Àçÿðáàéúàíûí ñÿäðëèéè ìöääÿòèíäÿ äÿ Ïðåçèäåíò
Èëùàì ßëèéåâ Àâðîïà Øóðàñûíäà áèð äàùà
÷ûõûø åòäè. Áó ÷ûõûøëàðû òÿùëèë åäÿðêÿí íèééÿòëÿðäÿí, ùÿäÿôëÿðäÿí êîíêðåò èøëÿðÿ,
íÿòèúÿëÿðÿ ýåäÿí éîëó ýþðöðöê. Áåëÿ êè,
Öìóììèëëè ëèäåð èëê ÷ûõûøûíäà Àçÿðáàéúàíûí äöíéà äþâëÿòëÿðè àðàñûíäà ëàéèãëè éåð
òóòàúàüûíà, ãöäðÿòèíèí àðòàúàüûíà ÿìèíëèéèíè áèëäèðìèøäè. 2014-úö èëäÿ Ïðåçèäåíò
Èëùàì ßëèéåâ èñÿ òàðèõè ÷ûõûøûíäà àðòûã
êîíêðåò íÿòèúÿëÿðäÿí, ùÿì÷èíèí ïåðñïåêòèâëÿðäÿí äàíûøäû. Áó ÷ûõûø ùÿì äÿ Àçÿðáàéúàíûí èìêàíëàðû èëÿ éàíàøû, àçÿðáàéúàí÷ûëûã èäåéàñûíûí òÿíòÿíÿñèíè ýþñòÿðäè.
Àçÿðáàéúàíà äöíéà äþâëÿòëÿðè àðàñûíäà
ìþâãåéèíè ìþùêÿìëÿíäèðìÿéÿ øÿðàèò éàðàòäû, þëêÿìèçèí ýöúöíö, ïîòåíñèàëûíû àðòûðäû âÿ ïåðñïåêòèâëÿðèíè
ìöÿééÿíëÿøäèðäè. Áó òàðèõè ÷ûõûø Àâðîïà Øóðàñûíäà, î úöìëÿäÿí öçâ þëêÿëÿðäÿ éöêñÿê ãèéìÿòëÿíäèðèëäè.
Ìÿùç áóíà ýþðÿ äÿ äöøöíöðÿì êè,
Àçÿðáàéúàí ìàðàãëàðûíûí ìöäàôèÿñè áàõûìûíäàí äþâëÿòèìèçèí áàø÷ûñûíûí áó ÷ûõûøû 2014-úö èëäÿ Àçÿðáàéúàí-Àâðîïà Øóðàñû ìöíàñèáÿòëÿðèíèí çèðâÿñè îëäó.
Õàðèúè èøëÿð íàçèðè Åëìàð Ìÿììÿäéàðîâ äà êå÷ÿí èë ÀØÏÀ-äà èêè
äÿôÿ ÷ûõûø åäÿðÿê, Àçÿðáàéúàíûí
ùàãã ñÿñèíè äèããÿòÿ ÷àòäûðûá. Åéíè
çàìàíäà, Àçÿðáàéúàí Àâðîïà Øóðàñû èëÿ
2014-2016-úû èëëÿðè ÿùàòÿ åäÿí ôÿàëèééÿò
ïëàíûíû èìçàëàéûá. Ôÿàëèééÿò ïëàíûíà äàõèë îëàí ìöääÿàëàðûí áèð ãèñìè àðòûã ùÿéàòà êå÷èðèëèá, äèýÿðëÿðè èñÿ 2015-úè âÿ
2016-úû èëëÿðäÿ èúðà îëóíàúàã.
2014-úö èë Àçÿðáàéúàí íöìàéÿíäÿ
ùåéÿòè òÿðÿôèíäÿí ùÿì åðìÿíè ëîááèñèíÿ,
ùÿì äÿ þëêÿìèçè èñòÿìÿéÿí ãöââÿëÿðÿ
ãàðøû ìÿãñÿäéþíëö èø àïàðûëûá. Íöìàéÿíäÿ ùåéÿòèìèç òÿðÿôèíäÿí ùàçûðëàíìûø
õåéëè ñÿíÿäëÿð Àâðîïà Øóðàñûíäà ãÿáóë
îëóíóá. Äàüëûã Ãàðàáàüëà, Ñÿðñÿíý ñó
àíáàðû èëÿ áàüëû ìÿðóçÿ÷èëÿðèí, Àçÿðáàéúàí íöìàéÿíäÿ ùåéÿòèíäÿí àëò êîìèòÿ
ñÿäðëÿðèíèí òÿéèí îëóíìàñû, ìÿðóçÿ÷èëÿðèí ñå÷èëìÿñè 2014-úö èëäÿ ÿëäÿ îëóíìóø
óüóðëàðäàíäûð. Þòÿí èë ùÿì äÿ èëê äÿôÿ
îëàðàã Àçÿðáàéúàí íöìàéÿíäÿ ùåéÿòèíäÿí áàøãà áèð þëêÿíèí ìîíèòîðèíãèíèí
àïàðûëìàñû ö÷öí õöñóñè ñòàòóñà ìàëèê
ìÿðóçÿ÷è ñå÷èëèá. Áöòöí áóíëàð 2014-úö
èëäÿ áàø âåðñÿ äÿ, óçóíìöääÿòëè ôÿàëèééÿò íÿòèúÿñèíäÿ ìöìêöí îëóá. Ùÿì Àâðîïà Øóðàñûíûí áàø êàòèáè Òîðáéîðí Éàãëàíä, ùÿì äÿ Àâðîïà Øóðàñû Ïàðëàìåíò
Àññàìáëåéàñûíûí ñÿäðè Àíí Áðàñþð
Àçÿðáàéúàíûí Àâðîïà Øóðàñûíà ñÿäðëèéèíè éöêñÿê ãèéìÿòëÿíäèðèáëÿð. Àçÿðáàéúàíû ýþçö ýþòöðìÿéÿí ãöââÿëÿð áó íàèëèééÿòëÿðÿ êþëýÿ ñàëìàã èñòÿéèðëÿð. Áåëÿ
ÿñàññûç èääèàëàð ñÿñëÿíèð êè, ýóéà Àçÿðáàéúàíäà èíñàí ùàãëàðû èëÿ áàüëû ùàíñûñà
ïîçóíòóëàð áàø âåðèá. ßñëèíäÿ èñÿ, ìÿùç
2014-úö èëäÿ Àçÿðáàéúàí âÿòÿíäàø úÿìèééÿòèíèí âÿ ùàêèìèééÿòèíèí íöìàéÿíäÿëÿðèíäÿí èáàðÿò èíñàí ùöãóãëàðû ìÿñÿëÿëÿðè öçðÿ áèðýÿ èø÷è ãðóïó Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí âÿ áàø êàòèá Òóðáéîðí
Éàãëàíäûí òÿøÿááöñö èëÿ ôÿàëèééÿòèíè áÿðïà åäèá. 2014-úö èëäÿ Àçÿðáàéúàí Ìèëëè
Ìÿúëèñèíäÿ Àâðîïà Øóðàñûíûí äàèìè êîìèòÿñè âÿ áöðîñóíóí, ÀÒßÒ Ïàðëàìåíò
Àññàìáëåéàñûíûí 23-úö èëëèê ñåññèéàñûíûí, ÍÀÒÎ Ïàðëàìåíò Àññàìáëåéàñûíûí
Ðîóç-Ðîóò ñåìèíàðûíûí, Ãàðà äÿíèç Èãòèñàäè ßìÿêäàøëûã Òÿøêèëàòû Ïàðëàìåíò
Ìÿúëèñèíèí, ÒÖÐÊÏÀ-íûí èúëàñëàðûíûí êå÷èðèëìÿñè þëêÿìèçèí ùÿìèí èëäÿ áåéíÿëõàëã òÿøêèëàòëàðäàêû óüóðëó ôÿàëèééÿòèíèí
ýþñòÿðèúèñèäèð.
- Âàõòàøûðû åðìÿíè ñèëàùëû ãöââÿëÿðè ãîøóíëàðûí òÿìàñ õÿòòèíäÿ ìöõòÿëèô òÿõðèáàòëàð òþðÿäèðëÿð. Ñîí
ýöíëÿðäÿ äÿ úÿáùÿáîéó éàøàéûø
ìÿíòÿãÿëÿðèìèç èíòåíñèâ àòÿøÿ òóòóëóá. Ñèç áóíó íÿ èëÿ èçàù åäÿðäèíèç?
- Àçÿðáàéúàí ýöúëÿíäèêúÿ, áåéíÿëõàëã ìèãéàñäà ìþâãåëÿðèíè ìþùêÿìëÿíäèðäèêúÿ åðìÿíè ëîááèñè, þëêÿìèçè èñòÿìÿéÿí ãöââÿëÿð òÿõðèáàòëàðà ÿë àòûðëàð.
Úÿáùÿ õÿòòèíäÿ ìöÿééÿí ýÿðýèíëèê ìöøàùèäÿ îëóíóð âÿ áó äà òÿñàäöôè äåéèë.
Åðìÿíèëÿð ýþðöðëÿð êè, äàíûøûãëàð ìàñàñû
àðõàñûíà îòóðàíäà óäóçóðëàð. Îíëàð ÷îõ
÷àëûøûðëàð êè, Äàüëûã Ãàðàáàü ìöíàãèøÿñè
èëÿ áàüëû ìÿñÿëÿíè ýöíäÿëèêäÿí ÷ûõàðñûíëàð, àììà áóíà íàèë îëà áèëìèðëÿð. Áèç
ÀØÏÀ-íûí éàíâàðäà êå÷èðèëÿúÿê ñåññèéàñûíäà äà áó ìÿñÿëÿëÿðè éåíÿ ãàëäûðàúàüûã. Áèç áó èñòèãàìÿòäÿ ôÿàë øÿêèëäÿ èøëÿéèðèê. Åðìÿíèëÿð äÿ ýþðÿíäÿ êè, äèïëîìàòèê, ñèâèë úÿáùÿäÿ, áåéíÿëõàëã ùöãóã ÷ÿð÷èâÿñèíäÿ íÿéÿñÿ íàèë îëà áèëìèðëÿð, äèýÿð
éîëëàðäàí èñòèôàäÿ åòìÿéÿ - úÿáùÿäÿ âÿçèééÿòè ýÿðýèíëÿøäèðìÿéÿ, Àçÿðáàéúàíà
ãàðøû áþùòàí õàðàêòåðëè ìÿãàëÿëÿð äÿðú
åòäèðìÿéÿ áàøëàéûðëàð. Éÿíè, ãàðøû òÿðÿôèí
áöòöí áó íàðàùàòëûãëàðûíûí ñÿáÿáè Àçÿðáàéúàíûí ñöðÿòëÿ èíêèøàô åòìÿñè, þç ñþçöíö äåìÿê èãòèäàðûíäà îëìàñû, ýöúëö,
ðåýèîíäà ëèäåð äþâëÿòÿ ÷åâðèëìÿñèäèð.
- Áÿçè áåéíÿëõàëã äàèðÿëÿð þëêÿìèçÿ ãàðøû ãÿðÿçëè, èêèëè ñòàíäàðòëàð
ñèéàñÿòè éöðöòìÿêäÿ äàâàì åäèðëÿð. Ñîí âàõòëàð áó, äàùà èíòåíñèâ
õàðàêòåð àëûá. Ñèçúÿ áöòöí áóíëàð
íÿäÿí ãàéíàãëàíûð?
- Àçÿðáàéúàíûí ìöñòÿãèë ñèéàñÿòè áÿçè ãöââÿëÿð òÿðÿôèíäÿí ãÿáóë åäèëìèð. Áèç
úîüðàôè íþãòåéè-íÿçÿðäÿí ÷îõ äà áþéöê
äþâëÿò äåéèëèê. Àíúàã àïàðäûüûìûç ìöñòÿãèë ñèéàñÿò, ãàçàíäûüûìûç óüóðëàð, õöñóñèëÿ èãòèñàäè íàèëèééÿòëÿðèìèç áèçè ÷îõ ýöúëö
äþâëÿòÿ ÷åâèðèá. Áó ýöúëö äþâëÿò ðåýèîíäà
áàøãàëàðûíûí ìàðàüûíû äåéèë, éàëíûç þçöíöí, Àçÿðáàéúàí õàëãûíûí ìàðàãëàðûíû òÿìèí åäèð. Ìÿùç áó ñèéàñÿò áÿçè äàèðÿëÿðèí
ìÿíàôåëÿðèíÿ óéüóí ýÿëìèð. Àçÿðáàéúàíà ýþñòÿðèëÿí òÿçéèãëÿð, ãÿðÿçëè ìþâãå, èëê
íþâáÿäÿ, áóíäàí ãàéíàãëàíûð. Áåéíÿëõàëã ñèñòåìäÿ íàäèð äþâëÿòëÿð âàð êè, î ãÿäÿð äÿ áþéöê äåéèë, àíúàã ýöúëö òÿñèð èì-
êàíëàðûíà ìàëèêäèð. Î ãÿäÿð äÿ áþéöê îëìàéàí þëêÿíèí þç ìàðàãëàðû ÷ÿð÷èâÿñèíäÿ ñèéàñÿò éöðöòìÿñè, öìóìèééÿòëÿ, ÷îõ
íàäèð ùàëëàðäà ìöìêöíäöð. Áÿçè äþâëÿòëÿð âàð êè, ÿðàçè áàõûìûíäàí î ãÿäÿð äÿ
áþéöê äåéèë, ýöúëö èãòèñàäèééàòà ìàëèêäèð,
àììà þç ìàðàãëàðûíû êÿíàðà ãîéàðàã
áþéöê äþâëÿòëÿðèí ìàðàãëàðûíû ùÿéàòà êå÷èðèðëÿð. Åëÿ äþâëÿò äÿ âàð êè, êè÷èêäèð, èãòèñàäè ýöúö äÿ éîõäóð âÿ áàøãà þëêÿíèí
ìàðàüûíû ùÿéàòà êå÷èðèð. Áóíà ìèñàë êèìè
ãîíøóìóç Åðìÿíèñòàíû ýþñòÿðìÿê îëàð.
Öìóìèééÿòëÿ, Åðìÿíèñòàíû ìöñòÿãèë þëêÿ
àäëàíäûðìàã äöçýöí äåéèë. Åðìÿíèñòàí
ìöñòÿãèëëèéèíè èòèðìèø áèð þëêÿäèð, ñàäÿúÿ
îëàðàã ôîðïîñòäóð.
Àçÿðáàéúàíûí áóýöíêö èíêèøàôû, äöíéà äþâëÿòëÿðè àðàñûíäàêû ìþâãåéè îíà
äÿëàëÿò åäèð êè, Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâèí
éöðöòäöéö ñèéàñÿò äöçýöí ñèéàñÿòäèð. ßòðàôà áàõñàã ýþðÿðèê êè, äöíéàíûí ìöõòÿëèô áþëýÿëÿðèíäÿ ìöùàðèáÿëÿð ýåäèð, õàîñ
âÿ áþùðàí ùþêì ñöðöð. Áó úöð ÷îõ ÷ÿòèí
áèð ýåîñèéàñè âÿçèééÿòäÿ Àçÿðáàéúàí
ìöñòÿãèë ñèéàñÿò éåðèäèð, èíêèøàô åäèð, þëêÿìèç ìÿäÿíèééÿòèí, èäìàíûí òÿðÿããèñè
ùàããûíäà äöøöíöð. Áó ýöí äöíéà èãòèñàäèééàòû ÷îõ ÷ÿòèí âÿçèééÿòäÿäèð, íåôòèí
ãèéìÿòè àøàüû äöøöð. Àçÿðáàéúàí Ïðåçèäåíòèíèí àïàðäûüû ñèéàñÿò îëìàñàéäû,
Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòû õöñóñè èãòèñàäè
ïðèíñèïëÿð ÿñàñûíäà ãóðóëìàñàéäû, áó
ýöí ÷îõ ÷ÿòèí áèð âÿçèééÿòÿ äöøÿ áèëÿðäèê. Ùàçûðäà äöíéàäà îëàí èãòèñàäè áþùðàí Àçÿðáàéúàíäà ùèññ îëóíìóð.
Äöøöíöðÿì êè, 2015-úè èë áèçèì ö÷öí
÷îõ âàúèá èë îëàúàã. Îíà ýþðÿ êè, áåéíÿëõàëã ìöíàñèáÿòëÿðäÿ ðÿìçè ìÿíàäà äåñÿê, êàðòëàð à÷ûëûá. ßââÿëëÿð áó ìöíàñèáÿòëÿðäÿ ýþçÿ ýþðöíÿí âÿ ýþðöíìÿéÿí
àìèëëÿð âàð èäè. Ìÿñÿëÿí, Àâðîïà Øóðàñûíäà ÿñàñ áèð äÿéÿð êèìè èíñàí ùàãëàðû óüðóíäà ìöáàðèçÿ òÿãäèì åäèëèðäè. Èíäè ýþðöðöê êè, áÿçè áåéíÿëõàëã òÿøêèëàòëàðäà èíñàí ùàãëàðû àìèëèíäÿí áèð àëÿò êèìè èñòèôàäÿ åäèá þëêÿëÿðÿ òÿñèð ýþñòÿðèðëÿð. Äèýÿð
òÿðÿôäÿí, äåìîêðàòèéàíû áèð þëêÿäÿí äèýÿðèíÿ áèð ÿøéà êèìè ýÿòèðìÿê ìöìêöí
äåéèë. Äåìîêðàòèê ïðèíñèïëÿð, äÿéÿðëÿð þëêÿíèí è÷ÿðèñèíäÿ ôîðìàëàøìàëû, ïöõòÿëÿøìÿëèäèð. Áóíà èñÿ çàìàí ëàçûìäûð. Áèð ìèñàë ÷ÿêèì. Àâðîïà Øóðàñûíûí òþâñèéÿëÿðèíè ñòàòèñòèê ýþñòÿðèúèëÿðÿ ýþðÿ ÿí ÷îõ éåðèíÿ éåòèðÿí þëêÿ Óêðàéíà èäè. Ùÿòòà Àâðîïà Øóðàñûíûí Óêðàéíà Êîíñòèòóñèéàñûíûí
äÿéèøäèðèëìÿñè èëÿ áàüëû òþâñèéÿñè äÿ éåðèíÿ éåòèðèëäè. Áàõìàéàðàã êè, ñîíðàäàí
êþùíÿ êîíñòèòóñèéàíû áÿðïà åòäèëÿð, àíúàã àðòûã ýåú èäè. Óêðàéíàäà áàø âåðÿíëÿð ýþç ãàáàüûíäàäûð. Áó ýöí î òþâñèéÿëÿðè âåðÿí Àâðîïà Øóðàñû Óêðàéíàíûí ýÿëÿúÿéè èëÿ áàüëû ùå÷ áèð àääûì àòìûð.
Áó áàõûìäàí äåìÿê èñòÿéèðÿì êè, àðòûã áåéíÿëõàëã ìöíàñèáÿòëÿðäÿ áöòöí
àìèëëÿð ýþðöíìÿéÿ áàøëàéûð. Àâðîïàäà
ãÿáóë îëóíìóø äÿéÿðëÿð ìÿùç èêèëè ñòàíäàðòëàð íÿòèúÿñèíäÿ êîððîçèéàéà óüðàéûá.
Àçÿðáàéúàíà èíñàí ùàãëàðû èëÿ áàüëû òÿçéèãëÿð ýþñòÿðèëèð. Ìÿí áó òÿçéèãëÿðèí úàíëû
øàùèäèéÿì. Àíúàã ãîíøó þëêÿëÿðäÿ áó
ìÿñÿëÿ èëÿ áàüëû âÿçèééÿò áèçèìêèíäÿí
ãàò-ãàò ýÿðýèí îëñà äà, îíëàðà íÿéÿ ýþðÿñÿ ýþç éóìóëóð. Áó, ùÿìèí äþâëÿòëÿðäÿí äàùà ÷îõ Àâðîïà Øóðàñûíà ìÿíôè òÿñèð ýþñòÿðèð. Íÿòèúÿäÿ áó ãóðóì éàâàøéàâàø íöôóçóíó èòèðèð. ßýÿð òÿøêèëàò íÿéèñÿ äÿéèøìÿê èñòÿéèðñÿ, áèðèíúè þçöíäÿí
áàøëàìàëûäûð, èêèëè ñòàíäàðòëàðû àðàäàí ãàëäûðìàëûäûð. Íåúÿ îëà áèëÿð êè, äèýÿð äþâëÿòëÿðÿ ñàíêñèéàëàð òÿòáèã îëóíóð, àììà Åðìÿíèñòàíà éîõ. Íåúÿ îëóð êè, Àçÿðáàéúàí
ÿðàçèëÿðèíèí áèð ùèññÿñèíè èøüàë åäÿí Åðìÿíèñòàíà ùå÷ áèð òÿçéèã ýþñòÿðèëìèð?!
Áåëÿ ùàëëàð íÿ ãÿäÿð äàâàì åäÿúÿêñÿ,
òÿøêèëàò äà áèð î ãÿäÿð çÿèôëÿéÿúÿê.
Äèýÿð áèð ìèñàë ÷ÿêèì. Áåéíÿëõàëã
áèðëèê òÿðÿôèíäÿí òàíûíìàìûø ãîíäàðìà
“Äàüëûã Ãàðàáàü ðåñïóáëèêàñû”íäà “ìÿùêÿìÿ” ãóðóëóð, þç äîüìà òîðïàãëàðûíäà
ýèðîâ ýþòöðöëìöø ñîéäàøëàðûìûç î “ìÿùêÿìÿ”éÿ úÿëá îëóíóð. Àíúàã áóíóíëà
áàüëû íÿ Àâðîïà Øóðàñû, íÿ äÿ äèýÿð òÿøêèëàòëàð òÿðÿôèíäÿí ùå÷ áèð ðåàêñèéà, éà
äà ñàíêñèéà ýþðìöðöê. Áó, Àâðîïà Øóðàñûíûí áèðáàøà èêèëè ñòàíäàðòëàðûäûð.
Äöøöíöðÿì êè, 2015-úè èë áåéíÿëõàëã
ìöíàñèáÿòëÿðè äàùà à÷ûã øÿêèëäÿ îðòàéà
ãîéàúàã âÿ áó íþãòåéè-íÿçÿðäÿí Àçÿðáàéúàí ö÷öí ÷îõ ÿëâåðèøëè áèð èë îëàúàã.
×öíêè Àçÿðáàéúàí áåéíÿëõàëã ìöíàñèáÿòëÿðäÿ ùå÷ âàõò ùå÷ íÿéè ýèçëÿòìÿéèá.
Åðìÿíèñòàí èñÿ ýèçëÿäèá, Àâðîïà Øóðàñû
áèçÿ èêèëè ñòàíäàðòëàðëà éàíàøûá. Áèç èñÿ
ùÿìèøÿ äåìèøèê êè, Àçÿðáàéúàí Äàüëûã
Ãàðàáàü ìöíàãèøÿñèíèí ùÿëëè èëÿ áàüëû
äàíûøûãëàð ïðîñåñèíäÿ òàì øÿêèëäÿ à÷ûãäûð. Áèç ìöíàãèøÿíèí ùÿëëèíè èñòÿíèëÿí
ñÿâèééÿäÿ ìöçàêèðÿ åòìÿéÿ ùàçûðûã - èñòÿð ÀÒßÒ, èñòÿð Àâðîïà Øóðàñû, èñòÿðñÿ
äÿ ÍÀÒÎ Ïàðëàìåíò Àññàìáëåéàñû ñÿâèééÿñèíäÿ. Åðìÿíèëÿð èñÿ äåéèðëÿð êè,
Ìèíñê ãðóïóíäà ìöçàêèðÿ åäÿê, àììà
Àâðîïà Øóðàñûíäà éîõ. Íèéÿ? Äåìÿëè,
ðÿñìè Éåðåâàí íÿäÿíñÿ ÷ÿêèíèð, ìÿñÿëÿíèí ãàáàðäûëìàñûíû èñòÿìèð. Ëàêèí åðìÿíèëÿð òÿðÿôèíäÿí íÿ ãÿäÿð úÿùäëÿð
ýþñòÿðèëñÿ äÿ, ÿìèíÿì êè, ùàãã-ÿäàëÿò
þç éåðèíè òóòàúàã. 2015-úè èëäÿ áåéíÿëõàëã ìöíàñèáÿòëÿðäÿêè âÿçèééÿò áóíóí
ö÷öí ÿëâåðèøëè øÿðàèò éàðàäûð.
6
www.yeniazerbaycan.com
08 éàíâàð 2015-úè èë, úöìÿ àõøàìû / ¹ 003 (4402)
Äöíÿíäÿí áó ýöíÿ Ãàðàáàü àòëàðû...
Ìààðèô Ùöñåéíîâ: Úÿíàá Ïðåçèäåíò áó òàðèõè Ñÿðÿíúàìû èëÿ Ãàðàáàü àòëàðûíûí øþùðÿòèíè þçöíÿ ãàéòàðäû
Ìÿëóì îëäóüó êèìè, Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí Ïðåçèäåíòè Èëùàì ßëèéåâ þòÿí
èë íîéàáðûí 19-äà Ãàðàáàü àòû úèíñèíèí èíêèøàôûíà ÿëàâÿ äÿñòÿê ùàããûíäà Ñÿðÿíúàì
èìçàëàéûá. Ñÿðÿíúàìà ÿñàñÿí, Ãàðàáàü àòû
úèíñèíèí èíêèøàô åòäèðèëìÿñè âÿ áó ñàùÿäÿ
ìöâàôèã òÿäáèðëÿðèí ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñè
ìÿãñÿäè èëÿ 2014-úö èëèí äþâëÿò áöäúÿñèíäÿ
íÿçÿðäÿ òóòóëàí Àçÿðáàéúàí Ïðåçèäåíòèíèí
åùòèéàò ôîíäóíäàí Êÿíä Òÿñÿððöôàòû Íàçèðëèéèíÿ 2 ìèëéîí ìàíàò àéðûëûá. Áèç äÿ Ñÿðÿíúàìûí ÿùÿìèééÿòè âÿ ùàçûðäà ùÿìèí Àò÷ûëûã Ìÿðêÿçèíäÿ ìþâúóä âÿçèééÿòè þéðÿíìÿê ö÷öí Àüäàì Àò÷ûëûã Ìÿðêÿçèíèí äèðåêòîðó Ìààðèô Ùöñåéíîâëà ÿëàãÿ ñàõëàäûã.
- Ìààðèô ìöÿëëèì, èñòÿðäèê, èëê
îëàðàã, áó Ñÿðÿíúàìûí ÿùÿìèééÿòè áàðÿäÿ äàíûøàã...
- Þíúÿ ìÿí Ãàðàáàü úàìààòûíûí,
Àò÷ûëûã Ìÿðêÿçèíèí êîëëåêòèâèíèí àäûíäàí áó òàðèõè Ñÿðÿíúàìà ýþðÿ úÿíàá
Ïðåçèäåíòÿ þç òÿøÿêêöðöìö áèëäèðèðÿì.
Óëó þíäÿð Ùåéäÿð ßëèéåâ äÿ Ãàðàáàü
àòëàðûíà áþéöê äèããÿò âÿ ãàéüû ýþñòÿðèðäè. Áó ýöí Îíóí óüóðëó ñèéàñÿòèíè
äàâàì åòäèðÿí Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ
äÿ Ãàðàáàü àòëàðûíà åéíè äèããÿò âÿ
ãàéüûíû ýþñòÿðèð. Úÿíàá Ïðåçèäåíò òàðèõèìèçè éöêñÿê òóòàðàã, Ãàðàáàü àòû
úèíñèíèí äàìàçëûã þçÿéèíèí ãîðóíìàñû
âÿ èíêèøàô åòäèðèëìÿñè, ñåëåêñèéà-äàìàçëûã èøëÿðèíèí åëìè ÿñàñëàðëà àïàðûëìàñûíûí òÿìèí åäèëìÿñè ìÿãñÿäè èëÿ
áó Ñÿðÿíúàìû èìçàëàäû âÿ ìÿí áåëÿ
äåéÿðäèì êè, áó Ñÿðÿíúàìëà Ãàðàáàü
àòûíûí ýåíîôîíäó òÿêðàð þçöíÿ ãàéòàðûëäû.
- Éåðè ýÿëìèøêÿí, Àüäàì Àò÷ûëûã
Ìÿðêÿçèíèí òàðèõèíÿ ãûñà áèð íÿçÿð ñàëìàüûíûçû õàùèø åäÿðäèê...
- ÕÕ ÿñðäÿ Ãàðàáàü àòû úèíñèíèí òàðèõèíäÿ ÿí þíÿìëè ùàäèñÿ Àüäàì Àò÷ûëûã Çàâîäóíóí éàðàäûëìàñûäûð. Çàâîäóí êîìïëåêòëÿøäèðèëìÿñè ö÷öí ÿââÿëúÿäÿí ùàçûðëûã èøëÿðè ýþðöëÿðÿê ùÿëÿ
1946-úû èëäÿ Õàëã Òîðïàã Êîìèññàðëûüûíûí õöñóñè êîìèññèéàñû Ãàðàáàü àòëàðûíûí ýåíèø éàéûëäûüû Àüäàì, Øóøà,
Õîúàâÿíä, Áÿðäÿ, Éåâëàõ, Òîâóç ðàéîíëàðûíû ýÿçÿðÿê úèíñèí õàðàêòåðèê
ÿëàìÿòëÿðèíè þçöíäÿ ñàõëàéàí 60 áàø
Ãàðàáàü àòû, î úöìëÿäÿí 59 áàø ìàäéàí âÿ 1 áàø àéüûð ñå÷èá. 1947-úè èëèí
ïàéûçûíäà ñå÷èëÿí ùÿìèí àòëàð Àçÿðáàéúàí ÑÑÐ Ñîâõîçëàð âÿ Êÿíä Òÿñÿððöôàòû íàçèðëèêëÿðèíèí ìöòÿõÿññèñëÿðè
òÿðÿôèíäÿí áèð äàùà áàõûøäàí êå÷èðèëÿðÿê îíëàðäàí 27 áàø ìàäéàí äàùà òèïèê Ãàðàáàü àòû êèìè ìöÿééÿí åäèëèá
âÿ 1948-úè èëèí éàçûíäà ùÿìèí ìàäéàíëàð áàëàëàðû èëÿ áèðëèêäÿ Éåâëàõ ðàéîíóíóí Õàëäàí ãóø÷óëóã ñîâõîçóíà
ýÿòèðèëÿðÿê çàâîäóí ÿñàñû ãîéóëóá. Ëàêèí éåíè éàðàäûëàí àò çàâîäó ö÷öí Õàëäàí ãóø÷óëóã ñîâõîçóíóí ÿðàçèñè ÿëâåðèøëè äåéèëäè. Áóðàíûí éàé àéëàðû ùÿääÿí àðòûã èñòè, òîðïàã âÿ áèòêè þðòöéö
Ãàðàáàüûíêûíäàí õåéëè ôÿðãëè èäè. Îíà
ýþðÿ äÿ çàâîä 1949-úó èëäÿ Àüäàì ðàéîíóíóí Åéâàçõàíáÿéëè êÿíäèíÿ êþ÷öðöëöá. Àüäàì Àò÷ûëûã Çàâîäóíóí éàðàäûëìàñû Ãàðàáàü àòûíûí úèíñ òÿðêèáèíèí éàõøûëàøäûðûëìàñûíäà áþéöê ðîë îéíàéûá.
- Ìààðèô ìöÿëëèì, Ãàðàáàü àòëàðû
äèýÿð àò íþâëÿðèíäÿí íÿ èëÿ ôÿðãëÿíèðëÿð?
- Àçÿðáàéúàí àòëàðû óçóí ÿñðëÿð áîéó ìöÿééÿí òÿáèè-òàðèõè øÿðàèòèí òÿñèðè
íÿòèúÿñèíäÿ, ùÿéàò òÿëÿáàòû ñàéÿñèíäÿ
äÿéèøèêëèéÿ óüðàéûá. Áóíóí íÿòèúÿñèíäÿ èñÿ áèð ñûðà éåðëè àò úèíñëÿðè ÿìÿëÿ
ýÿëèá. Áóíëàðäàí áèðè äÿ Àçÿðáàéúàíûí
Ãàðàáàü áþëýÿñèíäÿ ôîðìàëàøàí ìÿøùóð Ãàðàáàü àòëàðûäûð. Àëèìëÿð áèð ÷îõ
òÿäãèãàòëàðäàí, ìöõòÿëèô òàðèõè ìÿíáÿëÿðäÿí áåëÿ ãÿíàÿòÿ ýÿëèáëÿð êè, Ãàðàáàü àòëàðû þç ìÿíøÿéèíè ÿí ãÿäèì çàìàíëàðäà Àçÿðáàéúàí ÿðàçèñèíäÿ
ìþâúóä îëìóø Ìàííà, Ìèäèéà àòëàðûíûí íÿñëèíäÿí, ÿñàñ åòèáàðèëÿ, Íåñåé
(Õÿçÿðèí úÿíóá-ãÿðáèíäÿ éåðëÿøÿí Íåñåé äöçÿíëèéèíèí àäû èëÿ áàüëûäûð) àòëàðûíäàí ýþòöðöá.
Ãàðàáàü àòëàðûíûí úèíñ êèìè òÿêìèëëÿøäèðèëìÿñèíäÿ âÿ áþéöê øþùðÿò ãàçàíàðàã ýåíèø éàéûëìàñûíäà Ãàðàáàüûí Õàí çàâîäëàðûíûí ÿâÿçñèç ðîëó
îëóá. Áåëÿ êè, Ãàðàáàü õàíëàðû Ïÿíàù
èñòèãàìÿòèíäÿ ùàíñû èøëÿð ýþðöëöð?
- Áèëäèéèíèç êèìè, 1993-úö èë Ãàðàáàü àòëàðûíûí Âÿòÿíäÿí êþ÷êöí äöøäöéö èë êèìè äÿ éàääà ãàëûá. Åðìÿíè òÿúàâöçö éàëíûç èíñàíëàðà äåéèë, äöíéàäà
áþéöê øþùðÿòè îëàí Ãàðàáàü àòëàðûíà
äà éþíÿëèá. ßôñóñ êè, 1993-úö èëäÿ Àüäàì ðàéîíóíóí åðìÿíè òÿúàâöçêàðëàðû
òÿðÿôèíäÿí èøüàë åäèëìÿñèíäÿí ñîíðà
Àçÿðáàéúàíûí ìèëëè ñÿðâÿòè, éåðëè ýåíîôîíäóìóçóí ÿñàñëàðûíäàí îëàí Ãàðàáàü àòëàðû êþ÷êöíëöê ùÿéàòû éàøàéûð.
Ùÿìèí èëèí àâãóñò àéûíäà Àüäàì Àò÷ûëûã Çàâîäó åðìÿíè òÿúàâöçêàðëàðû òÿðÿôèíäÿí èøüàë åäèëäè. Åðìÿíè ãîøóíëàðû
ðàéîí ÿðàçèñèíÿ äàõèë îëàí çàìàí îíëàðû èëê íþâáÿäÿ ìàðàãëàíäûðàí îáéåêòëÿðäÿí áèðè ìÿùç àò÷ûëûã çàâîäó èäè. Ëàêèí åðìÿíèëÿð áó èñòÿêëÿðèíÿ íàèë îëà
“Ïîëèñ äþâëÿòè” âÿ éà Áèðëÿøìèø Øòàòëàðûí
ñóáéåêòèâ “äåìîêðàòèéà” àíëàéûøû
Èêèëè ñòàíäàðòëàð, èðãè äèñêðèìèíàñèéà, ïîëèñ çîðàêûëûüû, âÿòÿíäàø-ìÿìóð çèääèééÿòëÿðè,
êöòëÿâè ùöãóã ïîçóíòóëàðû êèìè íåãàòèâ ùàëëàð áó þëêÿäÿ ùÿéÿúàí òÿáèëèíè àêòóàëëàøäûðûá
ÕÕÛ ÿñðäÿ ãëîáàëëàøìà
øÿðàèòèíäÿ ìèëëè äþâëÿòëÿðÿ
ãàðøû òÿñèð ìåõàíèçìëÿðè
âÿ âàñèòÿëÿðè äÿéèøèêëèéÿ
óüðàéûð. Êëàññèê ñèéàñè âÿ
èãòèñàäè âàñèòÿëÿðäÿí ôÿðãëè
îëàðàã ìöÿééÿí öìóìáÿøÿðè äÿéÿðëÿðäÿí èñòèôàäÿ
îëóíóð êè, áó ñûðàäà äà
“äåìîêðàòèéà” âÿ “èíñàí
ùöãóãëàðû” êèìè èíñòèòóñèîíàë ìÿôùóìëàð õöñóñèëÿ
ôÿðãëÿíèð. Àììà ìÿñÿëÿ
îíäàäûð êè, áó äÿéÿðëÿð ñèéàñè ìàíèïóëéàñèéà âàñèòÿñèíÿ ÷åâðèëèð, áóíóí ôîíóíäà ÷îõñàéëû èêèëè ñòàíäàðòëàð íöìóíÿñè îðòàéà
÷ûõûð. Áó êîíòåêñòäÿ áèð íå÷ÿ íöìóíÿéÿ íÿçÿð éåòèðìÿê ìÿãáóëäóð.
“Äåìîêðàòèéà êåøèê÷èñè”íèí
àíòèäåìîêðàòèê ìàùèééÿòè...
õàíûí, Èáðàùèì õàíûí, Ìåùäèãóëó õàíûí, Úÿôÿðãóëó õàíûí, Õóðøèäáàíó Íàòÿâàíûí âÿ äèýÿð õàí çöìðÿñèíÿ äàõèë
îëàí ñöëàëÿëÿðèí íöìàéÿíäÿëÿðèíÿ
ìÿõñóñ çàâîä âÿ òþâëÿëÿðäÿ êëàññèê
çàâîä àò÷ûëûüû ñÿâèééÿñèíäÿ äàìàçëûã
èøëÿðè àïàðûëûá. Ãàðàáàüûí Õàí çàâîä-
ëàðûíäà ÿñàñÿí 4 òèïÿ àèä àòëàð ñàõëàíûëûá - Ìàéìóí, Ãàðíûéûðòûã, ßëéåòìÿç
âÿ Òîõìàã. Ìàéìóí òèïèíÿ àèä îëàí
àòëàð óçàã éöðöøëÿðÿ äàâàìëû îëìàãëà,
ñàêèò òåìïåðàìåíòëè, ùöíäöðëöéÿ ùîïïàíìàüà áèð ãÿäÿð ìåéèëëè îëóáëàð.
Ãàðíûéûðòûã òèïèíÿ àèä îëàí àòëàð ÷îõ
éàðàøûãëû, áîéíó ùöíäöð äóðóøëó îëìàãëà, ýöú âÿ äàâàìëûëûüûíà ýþðÿ
Ìàéìóí òèïèíäÿí ýåðè ãàëûáëàð. ßëéåòìÿç òèïè èñÿ äàùà ÷îõ ãûñà ìÿñàôÿëÿðÿ ãà÷ûøäà äèýÿðëÿðèíè þòÿí, ùöíäöð
ñû÷ðàéûøëû, úåéðàíû õàòûðëàäàí éàðàøûãëû
âÿ îéíàã áÿäÿí ãóðóëóøóíà ìàëèê
îëóá. Áó àòëàðà õàëã àðàñûíäà Úåéðàí
äà äåéèðäèëÿð. Áóíäàí ÿëàâÿ, çàâîä÷óëàð Òîõìàã òèïèíÿ äÿ öñòöíëöê âåðèáëÿð. Áó àòëàð íèñáÿòÿí èðè áÿäÿíëè, ðÿíýè ñàðû-ãûçûëû, éàëû âÿ àéàãëàðû èñÿ òöíä
êÿùÿð ðÿíýäÿ îëóá.
Òèïèê äàü ìèíèê àòû îëàí Ãàðàáàü
àòëàðûíûí ñöéñöíöíöí ùöíäöðëöéö
148,5 ñàíòèìåòð, äþø ãóúóìó 165,8
ñàíòèìåòð, ÿëäàðàüûíûí ÷åâðÿñè 18,3
ñàíòèìåòðÿ ãÿäÿðäèð. Ãàðàáàü àòëàðû
ÿñàñÿí ãûçûëû-êöðÿí âÿ êÿùÿð ðÿíýëè,
äþçöìëö, îðòàáîéëó, áÿäÿí ãóðóëóøó
ìöòÿíàñèá, èëõû øÿðàèòèíÿ äàâàìëûäûðëàð.
Ãàðàáàü àòëàðû áèð ÷îõ áåéíÿëõàëã
ñÿðýèëÿðäÿ äÿôÿëÿðëÿ òÿìñèë îëóíóáëàð
âÿ óüóð ãàçàíûáëàð. Ìÿñÿëÿí, 1867-úè
èëäÿ Ôðàíñàäà êå÷èðèëÿí ñÿðýèäÿ “Õàí”
ëÿãÿáëè Ãàðàáàü àòû éöêñÿê ìöêàôàòëàð
àëûá, 1869-úó èëäÿ êå÷èðèëìèø Öìóìðóñèéà àò ñÿðýèñèíäÿ Ìàéìóí ýöìöø,
Òîõìàã áöðöíú ìåäàëà, Õàí ãûçû Íàòÿâàíûí ßëéåòìÿç àäëû àòû èñÿ àòòåñòàòà
ëàéèã ýþðöëöá. Ãàðàáàü àòëàðû Ðóñèéàéà, ùÿì÷èíèí Àâðîïàíûí áèð ñûðà þëêÿëÿðèíÿ àïàðûëûá, àò úèíñëÿðèíèí, î úöìëÿäÿí, Êàáàðäèí âÿ Äîí àòëàðûíûí éàõøûëàøäûðûëìàñûíà òÿñèðè îëóá. 1956-úû èëäÿ
ñîâåò ùþêóìÿòè òÿðÿôèíäÿí Èíýèëòÿðÿ
êðàëè÷àñû ÛÛ Éåëèçàâåòàéà “Çàìàí” àäëû
Ãàðàáàü àòûíûí ùÿäèééÿ åäèëìÿñè úèíñèí òàðèõèíäÿ ìöùöì ùàäèñÿëÿðäÿí ùåñàá åäèëèð.
- Áó ýöí Ãàðàáàü àòëàðû úèíñèíèí
ãîðóíìàñû, áó íÿñëèí àðòûðûëìàñû
áèëìÿäèëÿð, ôÿäàêàð àò÷ûëàð Ãàðàáàü àòëàðûíû äþéöø áþëýÿñèíäÿí ÷ûõàðà áèëäèëÿð. Àòëàðû äþéöø áþëýÿñèíäÿí ÷ûõàðàðàã ÿââÿëúÿ ðàéîíóí Ö÷îüëàí êÿíäèíäÿêè ãóø÷óëóã ôåðìàñûíà, ñîíðà Éåâëàõ ðàéîíóíäàêû “Àðàí” äàìàçëûã ãîéóí÷óëóã òÿñÿððöôàòûíûí ÿðàçèñèíÿ, äà-
ùà ñîíðà èñÿ Áàêû øÿùÿðèíäÿ úûäûð
ìåéäàíûíà ýÿòèðäèê. 1994-úö èëäÿí Àüúàáÿäè ðàéîíóíóí Õàìòîðïàã ÿðàçèñèíÿ êþ÷öðäöê. Áóðàíûí òîðïàüû, ñóéó,
áèòêè þðòöéö Ãàðàáàü àòëàðûíûí äîüìà
éåðëÿðè îëàí Àüäàìûí ÿâÿçèíè âåðÿ áèëìÿñÿ äÿ, þòÿí äþâð ÿðçèíäÿ àòëàð îíëàð
ö÷öí ÿëâåðèøñèç øÿðàèòäÿ ãàëìàüà óéüóíëàøûáëàð. Ùàçûðäà Àüäàì Àò÷ûëûã
Çàâîäóíäà 230 áàøà ãÿäÿð àò ñàõëàíûëûð. Ùÿð èë 30-40 áàëà àëûíûð. Îíëàð áþéöäöëÿðÿê ãîúàëûá ñûðàäàí ÷ûõìûø àòëàðû ÿâÿç åäèð, áèð ãèñìè ìÿøã åòäèðèëÿðÿê
þéðÿäèëèð âÿ Áàêû Äþâëÿò Úûäûð Ìåéäàíûíà ýþíäÿðèëèð.
- Ìààðèô ìöÿëëèì, ìöòÿõÿññèñëÿð
ãåéä åäèðëÿð êè, àòëàðà, ùÿì÷èíèí
äÿ, Ãàðàáàü àòëàðûíà õöñóñè ãóëëóã òÿëÿá îëóíóð. Áóðàäà ùàíñû
ôÿðãëè íöàíñëàð íÿçÿðÿ àëûíûð?
- Áÿëè, àòëàð þçöíÿìÿõñóñ øÿêèëäÿ
ãóëëóã èñòÿéèð. Àòëàð ôÿðäè ñàõëàíìàëûäûð,
òþðÿäèúè àéüûð àéðû ñàõëàíìàëûäûð, îíëàðûí ìàíåæè îëìàëûäûð, àíà ìàäéàíëàð
ùÿð áèðè àéðûúà ãÿôÿñäÿ ñàõëàíìàëûäûð.
Äîüóëàí áàëàëàð 6 àéëûüûíäàí ñîíðà
ùÿð áèðè àéðûúà ãÿôÿñäÿ ñàõëàíûëìàëû âÿ
îíëàð þéðÿäèëìÿëèäèð. ßðàçèíèí øîðàíëûã
îëìàñû äà àòëàðûí èíêèøàôûíäà ïðîáëåìëÿð éàðàäûð. 15 èë ÿââÿë ãðóíò ñóëàðûíûí
òÿìèçëÿíìÿñè ö÷öí ÿðàçèäÿ áàøëàíàí
ìåëèîðàñèéà èøëÿðè éàðûì÷ûã ãàëûá. Áóíäàí áàøãà, òîðïàãëàð èøüàë îëóíìàçäàí ÿââÿë Ãàðàáàü àòëàðû ùÿð èë Àüäàìäàí Ëà÷ûíà, Êÿëáÿúÿðÿ éàéëàüà
àïàðûëûðäû, àíúàã èíäè îíëàð éàéëàã öçöíÿ ùÿñðÿò ãàëûá. Òÿáèè êè, áèçèì áó èøëÿðè ùÿéàòà êå÷èðìÿéÿ èìêàíûìûç éîõ
èäè. Àììà èíäè ùÿìèí áó ïðîáëåìëÿðèí
ùàìûñûíû éîëóíà ãîéàúàüûã. Áóíäàí
áàøãà, ùÿìèí àòëàðûí äàëäàëàíìàñû
ö÷öí òþâëÿëÿð, äàëàíëàð òèêèëÿúÿê. Ìÿí
áèð äàùà ãÿçåòèíèç âàñèòÿñè èëÿ ùþðìÿòëè Ïðåçèäåíòèìèçÿ þç òÿøÿêêöðöìö áèëäèðèðÿì êè, áèçÿ áó øÿðàèòè éàðàòäû. Úÿíàá Ïðåçèäåíò áó òàðèõè Ñÿðÿíúàìû èëÿ
Ãàðàáàü àòëàðûíûí øþùðÿòèíè òÿçÿäÿí
þçöíÿ ãàéòàðäû.
Ñþùáÿòëÿøäè: Îêòàé ÙÀÚÛÌÓÑÀËÛ
Áó ùàëëàð äàùà ÷îõ þçöíö äöíéàéà
“äåìîêðàòèéà êåøèê÷èñè” êèìè òÿãäèì
åäÿí Àìåðèêà Áèðëÿøìèø Øòàòëàðûíûí
(ÀÁØ) ìþâãå âÿ ñèéàñÿòèíäÿ ýþñòÿðèð.
Ñèðð äåéèë êè, äöíéàéà “äåìîêðàòèéà
äÿðñè” êå÷ìÿéÿ ÷àëûøàí Àìåðèêà Áèðëÿøìèø Øòàòëàðûíûí þçöíäÿ ÷îõñàéëû ãàíóí ïîçóíòóëàðû, èðã÷èëèê, äèñêðèìèíàñèéà, èíñàí ùöãóãëàðûíûí ìÿùäóäëàøäûðûëìàñû êèìè ùàëëàð ìþâúóääóð. Õöñóñèëÿ äÿ âÿòÿíäàøëàðà ãàðøû àéðû-ñå÷êèëèê,
ùöãóã ïîçóíòóëàðû “äåìîêðàòèéà”, “èíñàí ùöãóãëàðûíûí ãîðóíìàñû” àäû èëÿ
ïÿðäÿëÿíìÿêäÿäèð.
Öìóìèééÿòëÿ, áó þëêÿäÿ ÃÙÒ-ëÿð
âÿ äèýÿð âÿòÿíäàø úÿìèééÿòè èíñòèòóòëàðûíûí òÿçéèãëÿðÿ ìÿðóç ãàëìàñû, ìåäèàéà éþíÿëèê ðåïðåññèâ ñèéàñÿòèí ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñè, ñÿðáÿñò òîïëàøìàã âÿ
âèúäàí àçàäëûãëàðûíûí ïîçóëìàñû êèìè
ôàêòëàð ÀÁØ èúòèìàè-ñèéàñè ìöùèòèíèí
àíòèäåìîêðàòèê ìàùèééÿòèíè ýþñòÿðèð.
Áó þëêÿ ìÿòáóàòû äà èúòèìàè ôÿàëëàðà âÿ
ìåäèà íöìàéÿíäÿëÿðèíÿ ãàðøû òÿãèá
âÿ ðåïðåññèéà ùàëëàðûíûí ôîíóíäà äàùà
áèð ïðîáëåìè ýöíäÿìÿ ýÿòèðèá. Áåëÿ êè,
ÀÁØ-ûí ÚÁÑ òåëåêàíàëûíûí ñàáèã àïàðûúûñû Øåðèë Àòòêèññîí þëêÿíèí ßäëèééÿ
Íàçèðëèéèíè ìÿùêÿìÿéÿ âåðèá. Æóðíàëèñòèí ñþçëÿðèíÿ ýþðÿ, áóíà ñÿáÿá íàçèðëèéèí îíóí êîìïöòåðèíÿ ùàêåð ùöúóìëàðû òÿøêèë åòìÿñèäèð. Òåëåïàðûúû 3
ìöñòÿãèë åêñïåðòèçàéà ÿñàñëàíàðàã èääèà åäèð êè, ùàêåðëÿð 2011-2013-úö èëëÿðäÿ îíóí èøèíè ýèçëèúÿ èçëÿéèáëÿð âÿ áó
áàðÿäÿ ÿñàñëû ñöáóòëàð âàð.
Ñîí ùàäèñÿëÿð èñÿ äåìÿéÿ ÿñàñ
âåðèð êè, ÀÁØ-äà èðãè çÿìèíäÿ ìöøàùèäÿ îëóíàí äèñêðèìèíàñèéà ùàëëàðû ïèê
íþãòÿéÿ ÷àòûá. Ùàçûðäà Áèðëÿøìèø Øòàòëàðäà èðãè äèñêðèìèíàñèéàíûí ìöõòÿëèô
ôîðìàëàðûíà èñòÿð ãàðàäÿðèëèëÿð, èñòÿðñÿ
äÿ ëàòûí àìåðèêàëûëàð, àñèéàëûëàð, Éàõûí
Øÿðã, Úÿíóáè Àñèéà ðåýèîíëàðûíäàí
îëàí ìèãðàíòëàð, îíëàðûí þâëàäëàðû ìÿðóç ãàëìàãäàäûð.
Öìóìèééÿòëÿ, Áèðëÿøìèø Øòàòëàð þç
âÿòÿíäàøëàðûíûí ùöãóã âÿ àçàäëûãëàðûíà ìöíàñèáÿòäÿ àòäûüû àääûìëàðëà -
ñÿðýèëÿäèéè ìþâãå èëÿ “ïîëèñ äþâëÿòè”
èìèúè ôîðìàëàøäûðûá. Ôåðãóñîí ùàäèñÿëÿðè ÀÁØ-ûí ùöãóã-ìöùàôèçÿ îðãàíëàðû,
ùöãóã ñèñòåìèíèí èðãè àéðû-ñå÷êèëèê
ÿñàñûíäà ôÿàëèééÿò ýþñòÿðäèéè ðåàëëûüûíû
áèð äàùà ÿêñ åòäèðäè. Éåðè ýÿëìèøêÿí,
áó éàõûíëàðäà ùöãóã-ìöùàôèçÿ îðãàíëàðûíûí äàùà áèð èíñèäåíòè ãåéäÿ àëûíûá.
Àðèçîíà øòàòûíäà ïîëèñ àñòìà õÿñòÿëèéèíäÿí ÿçèééÿò ÷ÿêÿí ãûçû áîüóá. Áóíäàí þíúÿ èñÿ ùÿìèí øòàòäà ïîëèñ 34
éàøëû Àôðèêà ìÿíøÿëè éåðëè âÿòÿíäàøû
ýöëëÿëÿéèá. Áöòöí áó ùàäèñÿëÿðèí ôîíóíäà ÀÁØ-ûí áèð ÷îõ øÿùÿðèíäÿ êå÷èðèëÿí åòèðàç àêñèéàëàðû äàâàì åäèð.
Ãåéä åäÿê êè, þòÿí èëèí àâãóñò àéûíäà
àôðîàìåðèêàëû ýÿíú Ìàéêë Áðàóíó ýöëëÿëÿéÿí Äàððåí Óèëñîí àäëû ïîëèñ ìÿùêÿìÿíèí ãÿðàðû èëÿ ùÿáñäÿí àçàä åäèëäèêäÿí ñîíðà àêñèéàëàð éåíè âöñÿò àëûá.
Íéó-Éîðêäà ãàðàäÿðèëè Åðèê Ãàðíåðè
áîüàðàã þëäöðÿí ïîëèñ Äåíèåë Ïàíòàëåî
ùàãäà äà àíàëîæè ãÿðàð âåðèëèá. Áóíà
åòèðàç îëàðàã Íéó-Éîðêäà ìèíëÿðëÿ èíñàí êö÷ÿëÿðÿ ÷ûõûá. Ìàíùåòòåí êþðïöñöíäÿ íÿãëèééàòûí ùÿðÿêÿòè áèð íå÷ÿ
äÿôÿ äàéàíäûðûëûá, ïîëèñ õåéëè àêñèéà èøòèðàê÷ûñûíû ùÿáñ åäèá. Âàøèíãòîí, Áîñòîí, ×èêàãî âÿ Ïèòòñáóðã øÿùÿðëÿðèíäÿ
ýöúëö åòèðàç àêñèéàëàðû êå÷èðèëèá. Áóíóí
àðäûíúà èñÿ ÀÁØ-ûí Ìèññóðè øòàòûíûí
Ñåíò-Ëóèñ øÿùÿðèíäÿ ïîëèñ 18 éàøëû Àíòîíèî Ìàðòèíè ýöëëÿëÿéèá. Áóíäàí áàøãà, éàíâàðûí 4-äÿ Ñàí-Ôðàíñèñêî ïîëèñèíèí àòÿø à÷ìàñû íÿòèúÿñèíäÿ àüûð éàðàëàð àëàí øÿõñ þëöá.
ÀÁØ äöíéàéà ñûðûìàüà
÷àëûøäûüû “äåìîêðàòèéà
äÿðñëÿðè”íäÿí íèéÿ
þçö éàðàðëàíìûð?
Íÿòèúÿ åòèáàðèëÿ, þçöíö äöíéàéà
“äåìîêðàòèéàíûí áåøèéè” êèìè òÿãäèì
åäÿí ÀÁØ-ûí þç âÿòÿíäàøëàðûíûí ùöãóã
âÿ àçàäëûãëàðûíà ìöíàñèáÿòè àéäûí ýþðöíöð. Áèðëÿøìèø Øòàòëàð ñîñèàë-èãòèñàäè
âÿ ùöãóãè ìÿñÿëÿëÿðëÿ åòèðàçà ãàëõàí
âÿòÿíäàøëàðà ìöíàñèáÿòäÿ ðåïðåññèâ
ìåòîäëàðäàí éàðàðëàíìàãäà âÿ åòèðàç
àêñèéàëàðûíû àðàäàí ãàëäûðìàã ö÷öí
âÿòÿíäàøëàðà ãàðøû ÿí ìöõòÿëèô òÿçéèã
öñóëëàðûíà èñòèíàä åòìÿêäÿäèð.
Þçëÿðèíèí ñîñèàë ùàãëàðûíû èôàäÿ âÿ
òÿëÿá åòìÿê ö÷öí äèíú íöìàéèøëÿð òÿøêèë åäÿí øÿõñëÿðÿ õÿñàðÿò éåòèðèëìÿñè,
êöòëÿâè ùÿáñëÿðèí ùÿéàòà
êå÷èðèëìÿñè âÿ äèýÿð áó êèìè çîðàêû âàñèòÿëÿðäÿí èñòèôàäÿ îëóíìàñû áèðìÿíàëû
øÿêèëäÿ èíñàí âÿ âÿòÿíäàø
ùöãóã âÿ àçàäëûãëàðûíûí
ïîçóëìàñû
äåìÿêäèð.
ßýÿð ñîñèàë âÿ ùöãóãè
ìÿñÿëÿëÿðäÿí ãàéíàãëàíàí íöìàéèøëÿð èúòèìàè
àñàéèøèí ïîçóëìàñûíû, ñèéàñè òÿõðèáàòëàðûí ìåéäàíà ÷ûõìàñûíû øÿðòëÿíäèðìèðñÿ, áó çàìàí áó úöð
ìåòîäëàðà èñòèíàä åäèëìÿñè ãàíóíëà ìöÿééÿí îëóíìóø ãàéäà
âÿ íîðìàëàðûí, åëÿúÿ äÿ ùöãóã âÿ
àçàäëûãëàðûí ïîçóëìàñûíà äÿëàëÿò åäèð.
Áåëÿ îëàí ùàëäà, äåìîêðàòèê ñèéàñè
ñèñòåìÿ ìàëèê îëäóüóíó áèëäèðÿí, äöíéàéà “äåìîêðàòèéà äÿðñè” êå÷ìÿéÿ ÷àëûøàí ÀÁØ ùàíñû ùàãëà âÿ éà ÿñàñëà
äåìîêðàòèê äÿéÿðëÿðäÿí âÿ èíñàí ùöãóãëàðûíäàí áÿùñ åäèð. Ñóàë îëóíóð:
ìöõòÿëèô þëêÿëÿðäÿ äåìîêðàòèéàíûí âÿçèééÿòè èëÿ áàüëû ÿí ìöõòÿëèô èðàäëàð ñÿñëÿíäèðÿí ÀÁØ-ûí þçöíäÿ áàø âåðÿíëÿð
èêèëè ñòàíäàðòëàðà, ñîñèàë ÿäàëÿòñèçëèéÿ
äÿëàëÿò åòìèðìè? Âÿ éàõóä ÀÁØ äöíéàéà ñûðûìàüà ÷àëûøäûüû “äåìîêðàòèéà
äÿðñëÿðè”íäÿí þçö íèéÿ éàðàðëàíìûð?
ÀÁØ-äà âÿòÿíäàøëàð
äþâëÿòÿ åòèáàð åòìèðëÿð
Áåëÿëèêëÿ, áöòöí áóíëàðûí ãàíóíàóéüóí íÿòèúÿñè êèìè, ÀÁØ-äà âÿòÿíäàøëàð ùàêèìèééÿòÿ åòèáàð åòìèðëÿð.
Àïàðûëàí ñîñèîëîæè ñîðüóëàðûí íÿòèúÿñè
áóíó ýþñòÿðèð êè, èðãè äèñêðèìèíàñèéà
çÿìèíèíäÿ áàø âåðÿí ñîíóíúó ùàäèñÿëÿð - èíñàí ùöãóãëàðûíûí êöòëÿâè øÿêèëäÿ
ïîçóëìàñû ùàëëàðû âÿòÿíäàøëàðûí äþâëÿòÿ åòèìàäûíû õåéëè äÿðÿúÿäÿ àçàëäûá âÿ
ôàêòèêè îëàðàã ñûðàâè èíñàíëàðëà ñèéàñè
õàäèìëÿð àðàñûíäà äÿðèí ó÷óðóì ìåéäàíà ýÿëèá. Áÿçè åêñïåðòëÿð áóíó ãåéðè-ðÿñìè èúòèìàè-ñèéàñè áþùðàí êèìè õàðàêòåðèçÿ åäèðëÿð. Ìÿùç Áèðëÿøìèø Øòàòëàð ìÿòáóàòû äà áó âÿçèééÿòè îëäóãúà
òÿùëöêÿëè òåíäåíñèéà êèìè äÿéÿðëÿíäèðèð. Õöñóñèëÿ äÿ, èíñàíëàð þëêÿëÿðèíèí
äàõèëè âÿ õàðèúè ñèéàñÿòèíè êÿñêèí òÿíãèä âÿ ãûíàã îáéåêòèíÿ ÷åâèðèðëÿð. Ùÿòòà èø î éåðÿ ÷àòûá êè, âÿòÿíäàø èòàÿòñèçëèéè éàðàíûá, èíñàíëàð ùöãóã-ìöùàôèçÿ
îðãàíëàðû èëÿ, ïîëèñëÿ à÷ûã ãàðøûäóðìàéà ýåòìÿêäÿí äÿ ÷ÿêèíìèðëÿð. Áèð
ìöääÿò þíúÿ ÀÁØ-äà 2 ïîëèñ íÿôÿðèíèí
ãÿòëÿ éåòèðèëìÿñè åêñïåðòëÿð òÿðÿôèíäÿí
âÿòÿíäàø èòàÿòñèçëèéè âÿ äþâëÿòñèçëèê
ñèíäðîìó êèìè ñÿúèééÿëÿíäèðèëèð.
Áåëÿëèêëÿ, èêèëè ñòàíäàðòëàð, èðãè äèñêðèìèíàñèéà, ïîëèñ çîðàêûëûüû, âÿòÿíäàøìÿìóð çèääèééÿòëÿðè êèìè íåãàòèâ ùàëëàð ÀÁØ-äà ùÿéÿúàí òÿáèëèíè àêòóàëëàøäûðûá. Áó þëêÿ äàõèëè ñàáèòëèê áàõûìûíäàí ãåéðè-ìöÿééÿí ýÿëÿúÿéÿ äîüðó
èðÿëèëÿéèð.
Íóðëàí ÃßËßÍÄßÐËÈ
“Òîòàë” øèðêÿòèíèí Àçÿðáàéúàí öçðÿ èúðà÷û äèðåêòîðó
Äåíèñ Ëåìàðøàë Áàêû Àëè Íåôò Ìÿêòÿáèíäÿ îëóá
Ôðàíñàíûí “Òîòàë” øèðêÿòèíèí Àçÿðáàéúàí öçðÿ éåíè
òÿéèí îëóíìóø èúðà÷û äèðåêòîðó âÿ Àçÿðáàéúàí öçðÿ
òÿìñèë÷èñè Äåíèñ Ëåìàðøàë
Áàêû Àëè Íåôò Ìÿêòÿáèíäÿ
(ÁÀÍÌ) îëóá. Áàêû Àëè Íåôò
Ìÿêòÿáèíèí ðåêòîðó Åëìàð
Ãàñûìîâ ãîíàüû ñàëàìëàéàðàã, ðÿùáÿðëèê åòäèéè àëè
òÿùñèë îúàüû ùàãäà ìÿëóìàò
âåðèá. Î, àëè ìÿêòÿáèí éàðàíìà òàðèõèíäÿí äàíûøàðàã, ÁÀÍÌ-èí Àçÿðáàéúàí
Ðåñïóáëèêàñûíûí Ïðåçèäåíòè Èëùàì
ßëèéåâèí Ñÿðÿíúàìû èëÿ 2011-úè èëäÿ
éàðàäûëäûüûíû áèëäèðèá.
Ðåêòîð Å.Ãàñûìîâ Àçÿðáàéúàí
Ðåñïóáëèêàñû Äþâëÿò Íåôò Øèðêÿòèíèí
(ÀÐÄÍØ) íÿçäèíäÿ à÷ûëàí áó àëè
ìÿêòÿáèí éàðàíäûüû ãûñà çàìàí ÿðçèíäÿ äöíéà øþùðÿòëè, áèð ÷îõ òàíûíìûø íåôò-ãàç øèðêÿòëÿðè èëÿ ÿìÿêäàøëûüà èìçà àòäûüûíû ãîíàüûí äèããÿòèíÿ
÷àòäûðûá. Å.Ãàñûìîâ äåéèá êè, áó èë
àëè ìÿêòÿáÿ ãÿáóë îëàí àáèòóðèéåíòëÿðäÿí 17 íÿôÿðè Ïðåçèäåíò òÿãàöä÷öñö àäûíû ãàçàíûáëàð. ÁÀÍÌ-èí
Àçÿðáàéúàíäà ôÿàëèééÿò ýþñòÿðÿí
õàðèúè íåôò-ãàç øèðêÿòëÿðè, ùÿì÷èíèí,
ÀÐÄÍØ ö÷öí êàäð ùàçûðëûüû ùÿéàòà
êå÷èðäèéèíè âÿ òÿëÿáÿëÿðèí áó øèðêÿòëÿðäÿ ìöòÿìàäè îëàðàã òÿúðöáÿ êå÷-
äèêëÿðèíè áèëäèðèá, “Òîòàë” øèðêÿòèíèí
Áàêû Àëè Íåôò Ìÿêòÿáèíèí èëê ÿìÿêäàøëûã åòäèéè øèðêÿòëÿðäÿí áèðèíúèñè îëäóüóíó äåéèá. Ðåêòîð ãàðøûëûãëû-ôàéäàëû ÿìÿêäàøëûüûí äàâàì åòäèðèëìÿñèíäÿ ìàðàãëû îëäóüóíó âóðüóëàéûá.
Î, Äåíèñ Ëåìàðøàëû âÿ øèðêÿòèí
ÿìÿêäàøëàðûíû ÁÀÍÌ òÿëÿáÿëÿðè
ö÷öí ìöùàçèðÿ-ñåìèíàðëàð êå÷èðìÿéÿ äÿâÿò åäèá âÿ áóíóí òÿëÿáÿëÿð
ö÷öí ôàéäàëû îëàúàüûíû áèëäèðèá.
Þç íþâáÿñèíäÿ, “Òîòàë” øèðêÿòèíèí
Àçÿðáàéúàí öçðÿ èúðà÷û äèðåêòîðó
Äåíèñ Ëåìàðøàë ÁÀÍÌ-äÿ îëìàñûíäàí ìÿìíóíëóã èôàäÿ åäèá. Î, Ôðàíñà èëÿ Àçÿðáàéúàí àðàñûíäà ÿëàãÿëÿðäÿí ñþç à÷àðàã èêèòÿðÿôëè ÿëàãÿëÿðèí ÿñàñûíûí Öìóììèëëè ëèäåð Ùåéäÿð
ßëèéåâ òÿðÿôèíäÿí ãîéóëäóüóíó âÿ
Àçÿðáéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí
Ïðåçèäåíòè Èëùàì ßëèéåâ òÿðÿôèíäÿí áó ýöí óüóðëà äàâàì åòäèðèëäèéèíè äåéûá.
ßìÿêäàøëûüûí äàâàì âÿ èíêèøàô åòäèðèëìÿñèíèí âàúèáëèéèíäÿí ñþç à÷àí Äåíèñ Ëåìàðøàë ÁÀÍÌ òÿëÿáÿëÿðè
ö÷öí òÿìñèë åòäèéè øèðêÿòèí
èõòèñàñëû êàäðëàðû òÿðÿôèíäÿí
ìöùàçèðÿëÿðèí
òÿøêèëèíèí
ìöìêöíëöéöíö áèëäèðèá âÿ
ðàçûëûüûíû èôàäÿ åäèá.
Õàòûðëàäàã êè, ÁÀÍÌ âÿ
Ôðàíñàíûí “Òîòàë” øèðêÿòè àðàñûíäà
10 àïðåë 2013-úö èëäÿ ßìÿêäàøëûã
Ïðîòîêîëó èìçàëàíûá. Ñÿíÿääÿ
ÁÀÍÌ âÿ Ôðàíñàíûí íåôò-ãàç âÿ
êèìéàéþíöìëö àëè òÿùñèë ìöÿññèñÿëÿðè àðàñûíäà ÿìÿêäàøëûüûí ãóðóëìàñû,
Ôðàíñàäà äîêòîðàíòóðà òÿùñèëèíèí
òÿøêèëè, òÿëÿáÿëÿðèí áèð ãèñìèíèí “Òîòàë” øèðêÿòèíèí áàø îôèñèíäÿ òÿúðöáÿ
êå÷ìÿëÿðèíèí òÿìèí åäèëìÿñè, “Ïðîôåññèîíàëëàð Àññîñèàñèéàñû”íûí öçâëÿðèíèí Áàêû Àëè Íåôò Ìÿêòÿáèíèí òÿëÿáÿëÿðè ö÷öí ìöùàçèðÿëÿð îõóìàñûíûí
òÿìèí îëóíìàñû âÿ ÁÀÍÌ-èí òÿëÿáÿëÿðèíèí Ôðàíñàíûí åëì âÿ òÿäðèñ ìöÿññèñÿëÿðèíèí êèòàáõàíà-èíôîðìàñèéà
ðåñóðñëàðûíäàí èñòèôàäÿ åòìÿñè íÿçÿðäÿ òóòóëóð.
Í.ÁÀÉÐÀÌËÛ
7
www.yeniazerbaycan.com
08 éàíâàð 2015-úè èë, úöìÿ àõøàìû / ¹ 003 (4402)
Äåâèä Êðàìåð íÿ ö÷öí òåððîð÷ó
Åðìÿíèñòàíà ãàðøû ñàíêñèéà ÷àüûðûøû åòìèð?
Âÿ éà Àçÿðáàéúàí ÿëåéùèíÿ èêèëè ñòàíäàðòëàðà ñþéêÿíÿí ãÿðÿçëè áÿéàíàòëàð âåðÿí áó øÿõñ èíñàí ùöãóãëàðûíû ÿñàñ
òóòäóüóíó èääèà åäèðñÿ, Àçÿðáàéúàí ÿðàçèñèíèí 20 ôàèçèíèí Åðìÿíèñòàí òÿðÿôèíäÿí èøüàë åäèëäèéèíè, 1 ìèëéîíäàí ÷îõ
ñîéäàøûìûçûí ãà÷ãûí âÿ ìÿúáóðè êþ÷êöí âÿçèééÿòèíÿ äöøìÿñèíè, 250 ìèíäÿí ÷îõ ñîéäàøûìûçûí þç òàðèõè òîðïàãëàðûíäàí
ãîâóëìàñûíû, ìèíëÿðëÿ èíñàíûí õöñóñè ãÿääàðëûã âÿ âÿùøèëèêëÿðÿ ìÿðóç ãàëìàñûíû íèéÿ äèããÿòÿ ÷àòäûðìûð?
äÿ ìþùêÿìëÿíìÿñèíäÿí íàðàùàòëûã êå÷èðÿí áÿçè äàèðÿëÿð “äåìîêðàòèéà”, “èíñàí ùöãóãëàðû” êèìè èíñòèòóñèîíàë ìÿôùóìëàðäàí
èñòèôàäÿ åäÿðÿê þëêÿìèçÿ ãàðøû
òÿçéèã ìåõàíèçìè ôîðìàëàøäûðìàüà ÷àëûøûðëàð. Áó èñòèãàìÿòäÿ
Ìöñòÿãèë èíêèøàô ñòðàòåýèéàñûíà ìàëèê îëàí Àçÿðáàéúàí áó
ýöí áåéíÿëõàëã ìèãéàñäà
ìöàñèð äåìîêðàòèê þëêÿ êèìè
òàíûíûð. Öìóìèééÿòëÿ, þëêÿìèçèí äàõèëè ñèéàñÿò êóðñóíóí
ìöùöì èñòèãàìÿòëÿðèíäÿí áèðèíè
äåìîêðàòèê òÿñèñàòëàðûí òÿêìèëëÿøäèðèëìÿñè, èíñàí âÿ âÿòÿíäàø ùöãóã âÿ àçàäëûãëàðûíûí òÿìèí âÿ ìöäàôèÿ åäèëìÿñè òÿøêèë åäèð.
Áó êîíòåêñòäÿ ãåéä åòìÿê ëàçûìäûð êè, Àçÿðáàéúàí äåìîêðàòèê äÿéÿðëÿð âÿ òÿñèñàòëàðûí òÿøÿêêöë òàïäûüû ìöàñèð ùöãóãè äþâëÿòäèð. Þëêÿìèçäÿ äåìîêðàòèéà âÿ îíóí áàøëûúà àòðèáóòëàðû îëàí âÿòÿíäàø úÿìèééÿòè âÿ
ùöãóãè äþâëÿòèí ìöòëÿã êîìïîíåíòëÿðèíèí òÿøÿêêöë òàïìàñûíû, ùÿì÷èíèí, èíêèøàôûíû òÿìèí åäÿí ÿñàñ àìèëëÿðäÿí áèðè ìÿùç äàâàìëû ùöãóãè èñëàùàòëàðûí ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñèäèð.
Äèýÿð òÿðÿôäÿí, ÷îõèñòèãàìÿòëè èñëàùàòëàð ñèéàñè ñèñòåìèí òÿêìèëëÿøìÿñèíÿ ìöùöì òþùôÿëÿð âåðèð. Ùÿéàòà
êå÷èðèëÿí èíêèøàô ñòðàòåýèéàñûíûí ôîíóíäà ðåàëëàøäûðûëàí äåìîêðàòèê èñëàùàòëàð ìöòÿìàäè õàðàêòåð äàøûéûð.
Àçÿðáàéúàí ñèéàñè, ùöãóãè, èãòèñàäè
èñëàùàòëàðû äàâàì åòäèðìÿê ÿçìèíäÿäèð âÿ ùÿéàòà êå÷èðèëÿí áöòöí òÿäáèðëÿð þëêÿìèçèí äàâàìëû èíêèøàôûíà
õèäìÿò åäèð. Õöñóñèëÿ äÿ ìöõòÿëèô ñàùÿëÿðäÿ èñëàùàòëàðûí ïàðàëåë àïàðûëìàñû ðåàëëàøäûðûëàí ñèéàñè êóðñóí ñÿìÿðÿëèëèéèíè òÿìèí åäèð. Áöòöí áóíëàð,
åéíè çàìàíäà, âÿòÿíäàø úÿìèééÿòèíèí èíêèøàôûíà ôóíäàìåíòàë ñòðàòåæè
òþùôÿëÿð âåðèð.
Áóíóíëà éàíàøû, Àçÿðáàéúàíäà
èíñàí âÿ âÿòÿíäàø ùöãóãëàðû ìèëëè
äþâëÿòèìèçèí Êîíñòèòóñèéà òÿëÿáëÿðèíÿ
ýþðÿ ãîðóíóð âÿ þëêÿìèçäÿ ùÿð áèð
âÿòÿíäàø ãàíóíëà ìöÿééÿí îëóíìóø ãàéäàäà þç ùöãóã âÿ àçàäëûãëàðûíäàí ñÿðáÿñò ñóðÿòäÿ èñòèôàäÿ
åäÿ áèëèð.
Ëàêèí Àçÿðáàéúàíûí äèíàìèê èíêèøàôûíäàí, ìöàñèð äöíéà ñèéàñÿòè
âÿ áåéíÿëõàëã ìöíàñèáÿòëÿð ñèñòåìèíäÿêè ìþâãåéèíèí äàâàìëû ñóðÿò-
àéðû-àéðû þëêÿëÿðäÿ äåìîêðàòèê èíêèøàô ñÿâèééÿñèíè, èíñàí ùöãóãëàðûíûí
âÿçèééÿòèíè àðàøäûðäûüû èääèà åäèëÿí,
ëàêèí ñþçöí ÿñë ìÿíàñûíäà, òÿçéèã
ãðóïó êèìè ÷ûõûø åäÿí òÿøêèëàòëàðûí, î
úöìëÿäÿí, àéðû-àéðû øÿõñëÿðèí õèäìÿòëÿðèíäÿí èñòèôàäÿ åäèëèð. Áóíëàðäàí áèðè äÿ “Ôðååäîì Ùîóñå” òÿøêèëàòûíûí ñàáèã ïðåçèäåíòè, ÀÁØ Ìÿðêÿçè Êÿøôèééàò Èäàðÿñèíèí àýåíòè êèìè
òàíûíàí, ùàçûðäà Âàøèíãòîíäàêû
Ìàêêåéí Èíñòèòóòóíóí áàø äèðåêòîðó
Äåâèä Êðàìåðäèð. Áó ýöíëÿðäÿ ÀÁØ
ìÿòáóàòûíäàêû ìÿãàëÿñèíäÿ î, íþâáÿòè äÿôÿ Àçÿðáàéúàíû ùÿäÿô àëûá.
Ä.Êðàìåð Àçÿðáàéúàíäà ìöÿééÿí
øÿõñëÿðèí ãàíóí ïîçóíòóñóíà ýþðÿ
ìÿñóëèééÿòÿ úÿëá îëóíìàñûíû ñèéàñèëÿøäèðÿðÿê áóíó äåìîêðàòèéà âÿ èíñàí ùàãëàðû ïðîáëåìè êèìè òÿãäèì åòìÿéÿ úÿùä ýþñòÿðèð. Áåëÿëèêëÿ, î, þëêÿìèçäÿ ùöãóãóí àëèëèéè ïðèíñèïèíè
ùå÷ÿ ñàéàðàã ãàíóí ïîçóíòóëàðûíà
éîë âåðìèø øÿõñëÿðè ìöäàôèÿ åäèá, áèð
íþâ, îíëàðûí úèíàéÿòêàð ôÿàëèééÿòèíÿ
ùàãã ãàçàíäûðûá.
Áó øÿõñèí ïàðàäîêñàë ìÿíòèãèíè
- çèääèééÿòëè òÿôÿêêöðöíö ýþñòÿðÿí
íþâáÿòè áèð íöàíñà äèããÿò éåòèðÿê.
Î, ìÿãàëÿñèíäÿ ãåéä åäèð êè, ÀÁØ
ýöúöíö ýþñòÿðìÿëè âÿ Àçÿðáàéúàíà
ãàðøû ñàíêñèéàëàð òÿòáèã åòìÿëèäèð.
Áèëäèðèð êè, Àçÿðáàéúàíûí áÿçè ðÿñìè
øÿõñëÿðèíÿ âèçà âåðèëìÿìÿëè, ùÿì÷èíèí áó èë Àçÿðáàéúàíäà êå÷èðèëÿúÿê
èëê Àâðîïà Îëèìïèéà Îéóíëàðû áîéêîò åäèëìÿëèäèð. Ýþðöíÿí îäóð êè,
Äåâèä Êðàìåð àëäûüû äèðåêòèâëÿðÿ
ÿñàñÿí ùöãóãè ìÿñÿëÿëÿðè ñèéàñè-
ëÿøäèðÿðÿê “ãàðà ïèàð” êàìïàíèéàñûíû äàâàì åòäèðèð. ßëáÿòòÿ, áó øÿõñèí
ñàíêñèéàëàð ìÿñÿëÿñèíè ýöíäÿìÿ
ýÿòèðìÿñè ñèéàñè ìàíèïóëéàñèéàäàí
áàøãà áèð øåé äåéèë. ×öíêè ìþâúóä
ãàíóíëàðà ìöâàôèã îëàðàã - ùöãóãóí àëèëèéè ïðèíñèïè ÿñàñûíäà èúòèìàè
àñàéèøè âÿ ìèëëè òÿùëöêÿñèçëèéè òÿìèí
åäÿí áèð äþâëÿòèí ñàíêñèéàëàðà ìÿðóç ãîéóëìàñû ÷àüûðûøû úÿôÿíýèéàòäûð. ßýÿð Êðàìåð ìÿñÿëÿëÿðÿ ñàüëàì òÿôÿêêöðÿ ÿñàñëàíàí ÿäàëÿò
ùèññè èëÿ éàíàøûðñà, áó ñàíêñèéà
÷àüûðûøëàðûíû òåððîð÷ó - êðèìèíàë
Åðìÿíèñòàíà ãàðøû ñÿñëÿíäèðñèí. Âÿ éà Àçÿðáàéúàí ÿëåéùèíÿ èêèëè ñòàíäàðòëàðà ñþéêÿíÿí
ãÿðÿçëè áÿéàíàòëàð âåðÿí áó
øÿõñ èíñàí ùöãóãëàðûíû ÿñàñ òóòäóüóíó èääèà åäèðñÿ, Àçÿðáàéúàí
ÿðàçèñèíèí 20 ôàèçèíèí Åðìÿíèñòàí
òÿðÿôèíäÿí èøüàë åäèëäèéèíè, 1 ìèëéîíäàí ÷îõ ñîéäàøûìûçûí ãà÷ãûí
âÿ ìÿúáóðè êþ÷êöí âÿçèééÿòèíÿ
äöøìÿñèíè, 250 ìèíäÿí ÷îõ ñîéäàøûìûçûí þç òàðèõè òîðïàãëàðûíäàí ãîâóëìàñûíû, ìèíëÿðëÿ èíñàíûí õöñóñè
ãÿääàðëûã âÿ âÿùøèëèêëÿðÿ ìÿðóç
ãàëìàñûíû íèéÿ äèããÿòÿ ÷àòäûðìûð?
Éàõóä Åðìÿíèñòàíûí èøüàë÷ûëûã âÿ
åòíèê òÿìèçëÿìÿ ñèéàñÿòèíèí éåíè áèð
ìÿðùÿëÿñè îëàí, Àçÿðáàéúàí õàëãûíûí áàøûíà ýÿòèðèëìèø ãàíëû ôàúèÿëÿðäÿí áèðè - Õîúàëû ñîéãûðûìû ùàããûíäà ýåð÷ÿêëèêëÿð íÿéÿ ýþðÿ òÿíãèä
îáéåêòèíÿ ÷åâðèëìèð?
ßëáÿòòÿ, “Ôðååäîì Ùîóñå” òÿøêèëàòûíûí ñàáèã ïðåçèäåíòè îëàí áó øÿõñèí áó úöð ãÿðÿçëè ìöíàñèáÿòè òÿÿúúöáëö ýþðöíìöð. Îíóí ðÿùáÿðëèéè äþíÿìèíäÿ äÿ “Ôðååäîì Ùîóñå” òÿøêèëàòû ãÿðÿçëè ùåñàáàò âÿ áÿéàíàòëàð
éàéûá, åëÿúÿ äÿ áó øÿõñèí þçö äÿôÿëÿðëÿ ãåéðè-îáéåêòèâ, ìöÿééÿí èìïåðèàëèñò ìÿðêÿçëÿðèí ìàðàãëàðûíà õèäìÿò åäÿí çèääèééÿòëè, ñóáéåêòèâ ôèêèðëÿð ñÿñëÿíäèðèá. Àììà áöòöí áóíëàðà
ðÿüìÿí, Àçÿðáàéúàí þç èíêèøàô éîëóíäà èðÿëèëÿéèð âÿ èúòèìàè ìàðàãëàðûí, ìèëëè òÿùëöêÿñèçëèéèí òÿìèí îëóíìàñû ÿñàñ ìÿãñÿä êèìè ìöÿééÿíëÿøäèðèëìèøäèð. Äîëàéûñûéëà, áó úöð
ìàíèïóëéàñèéàëàð, íåãàòèâ úÿùäëÿð
ùå÷ áèð íÿòèúÿ âåðìÿéÿúÿê. Ùÿì÷èíèí áåëÿ ìàíèïóëéàñèéàëàðëà þëêÿìèçäÿ èúòèìàè ðÿéÿ òÿñèð åòìÿê
ìöìêöí äåéèë. Áó êèìè àääûìëàð íÿ
Àçÿðáàéúàíûí ïîçèòèâ áåéíÿëõàëã
èìèúèíÿ êþëýÿ ñàëà, íÿ äÿ êè þëêÿìèçäÿêè èúòèìàè-ñèéàñè ñàáèòëèéÿ òÿñèð
ýþñòÿðÿ áèëÿð.
Íóðëàí ÃßËßÍÄßÐËÈ
Àðèô Ùàúûëû íàðàçûëàðû ïàðòèéàäàí óçàãëàøäûðûð
Ñèéàùûéà Âóðüóí ßééóá áàø÷ûëûã åäèð
Ìöñàâàò Ïàðòèéàñûíäà êå÷èðèëÿí
ñîíóíúó ãóðóëòàéäàí ñîíðà ñóëàð
äóðóëìàã áèëìèð. Ãóðóëòàéäà Àðèô Ùàúûëûíûí ñàõòàêàðëûãëà éåíè áàøãàí
“ñå÷èëìÿñè” ÿââÿëúÿäÿí åùòèìàë åäèëäèéè êèìè ïàðòèéàíûí ïàð÷àëàíìàñûíà
ðÿâàú âåðèá.
Ìÿëóìäóð êè, þç ãðóïëàøìàñûíûí
äÿñòÿéè èëÿ ïëàíëàðûíûí ùÿéàòà êå÷äèéèíè äöøöíÿí Àðèô Ùàúûëûíûí éåíè ñòàòóñäà “ôÿàëèééÿòè” ïàðòèéàäàõèëè ìþâãåëÿðèíè éöêñÿëòìÿêäÿí áàøãà áèð
øåé äåéèë. Éåíè áàøãàí áàøëàíüûúäà
“õîøýþðö” ìåñàæëàðû èëÿ ïàðòèéà äàõèëèíäÿ ìþâúóä îëàí “íàðàçûëàð”ûí ýþçöíöí îäóíó àëìàüû ñîíðàéà ñàõëàéûðäûñà, àðòûã áóíà ùå÷ åùòèéàú äà
äóéìóð. Áåëÿ êè, À.Ùàúûëûíûí åêñáàøãàí È.Ãÿìáÿðëÿ áèðýÿ èøëÿéèá ùàçûðëàäûüû “þçöìÿ éåð åäèì, ýþðöí, ñèçÿ íÿ åäèðÿì” ññåíàðèñè ïàðòèéàäà
èøÿ äöøìÿéÿ áàøëàéûá. Èíäèéÿäÿê
éåíè áàøãàíûí äèêòÿñè èëÿ ïàðòèéàíûí
ãàïûëàðû ñàõòà “ñå÷êèëÿðÿ” åòèðàçûíû
áèëäèðÿí îíëàðúà “ìöñàâàò”÷ûíûí öçöíÿ áàüëû åëàí îëóíóá. Áó ìöääÿò ÿðçèíäÿ áèð âàõòëàð “Ìöñàâàò”ûí ôÿàëëàðûíäàí ùåñàá îëóíàí Ìÿùÿááÿò Ìóðàäîâ, Êàìèë Õÿëèëáÿéëè, Ñÿõàâÿò ßëèñîé, ßëþâñÿò Òàëûøõàíëû âÿ äèýÿðëÿðè
áó âÿ éà äèýÿð ôîðìàäà úÿçàëàíäûðûëûá. Éåíè áàøãàí Àðèô Ùàúûëû “äèëèíè
äèíú ãîéìàéàí” ùÿð áèð êÿñÿ ãàðøû
áåëÿ àãðåññèâäèð. Ùÿòòà î, áóíó äèëÿ
ýÿòèðìÿêäÿí áåëÿ ÷ÿêèíìèð.
Íþâáÿòè ãóðáàíëàðäàí áèðè äÿ
“Ìöñàâàò” öçâö, Ãóáàä Èáàäîüëóíóí
ÿñàñ òÿðÿôäàðû îëàí Âóðüóí ßééóáäóð. Îíóí áó ýöíëÿðäÿ Ìÿúëèñ öçâëöéö ìÿñÿëÿñèíÿ áàõûëà áèëÿð. Ãåéä
åäÿê êè, äåêàáðûí 27-äÿ ïàðòèéàíûí
Ìÿúëèñèíèí òîïëàíòûñûíäà Âóðüóí ßééóáóí Ìÿúëèñ öçâëöéöíäÿí ÷ûõàðûëìàñû ìÿñÿëÿñè ýöíäÿìÿ ýÿëèá. “Ìöñàâàò” áàøãàíû Àðèô Ùàúûëû Âóðüóí
ßééóáóí Ìÿúëèñèí èøèíäÿ èøòèðàê åòìÿäèéèíè ÿñàñ ýÿòèðÿðÿê îíóí öçâëöêäÿí óçàãëàøäûðûëìàñû òÿêëèôèíè èðÿëè
ñöðöá: “Âóðüóí ßééóá 3 àé ÿðçèíäÿ ñèñòåìëè îëàðàã þçöíö Ìöñàâàò
Ìÿúëèñèíèí öçâö ñàéìàäûüûíû âóðüóëàéûá. Áèð ýöí ÿââÿë äÿ îíó
Ìÿúëèñèí èúëàñûíà äÿâÿò åòìèøèê.
Àíúàã î, Ìÿúëèñÿ ýÿëìÿéÿúÿéèíè
âÿ þçöíö Ìÿúëèñ öçâö ùåñàá åòìÿäèéèíè äåéèá. Áó áàðÿäÿ àðäûúûë
à÷ûãëàìàëàð âåðèð. Ùåñàá åäèðÿì
êè, Ìÿúëèñ öçâö îëìàäûüûíû áÿéàí
åòìÿñèíè íÿçÿðÿ àëàðàã, îíóí
Ìÿúëèñ öçâëöéöíäÿí ÷ûõàðûëìàñû
ùàããûíäà ãÿðàð âåðìÿëèéèê”.
Ùÿìèí òîïëàíòûäà À.Ùàúûëû áàéðàìëàðû íÿçÿðÿ àëàðàã òÿêëèôèí ñÿñÿ
ãîéóëìàñûíû òÿõèðÿ ñàëìûø âÿ áóíóíëà äà ýóéà ùóìàíèçì íöìàéèø
åòäèðìèøäè. Èíäè ùÿìèí ìÿñÿëÿ éåíèäÿí ýöíäÿìÿ ýÿëèá. À.Ùàúûëûíûí ôèêèðëÿðèíè “Ìöñàâàò” Ìÿúëèñèíèí ñÿäðè
Íöøàáÿ Ñàäûãëû äà ìÿòáóàòà à÷ûãëàìàñûíäà òÿñäèãëÿéèá: “Âóðüóí ßééóá “Ìöñàâàò” Ìÿúëèñèíèí öçâö
îëìàäûüûíû áÿéàí åäèð, ùÿì÷èíèí,
èúëàñëàðäà èøòèðàê åòìèð. Ìÿúëèñèí
íþâáÿòè òîïëàíòûñû ìàðò àéûíäà êå-
÷èðèëÿúÿê. Îíà ãÿäÿð áó ìÿñÿëÿ
ýöíäÿìäÿ äåéèë. Ëàêèí Ìÿúëèñèí
ðåãëàìåíòè îëà áèëÿð âÿ èøòèðàê åòìÿéÿíëÿðëÿ áàüëû ãÿðàð ãÿáóë îëóíà áèëÿð”.
Äèâàí öçâëÿðè Ðàçèì ßìèðàñëàíëû
âÿ Íåìÿò Êÿðèìëè äÿ Â.ßééóáóí
Ìÿúëèñ öçâëöéöíäÿí ÷ûõàðûëìàñû òÿêëèôèíè äÿñòÿêëÿéèáëÿð: “Î, þçöíö
Ìÿúëèñ öçâö êèìè ýþðìöðñÿ, ãàëìàüûíûí áèð ÿùÿìèééÿòè éîõäóð” áóíó èñÿ “Ìöñàâàò” ôóíêñèîíåðè Ðàçèì ßìèðàñëàíëû ìÿòáóàòà à÷ûãëàìàñûíäà áèëäèðèá.
Áèð ñþçëÿ, åêñïåðòëÿð òÿðÿôèíäÿí
“Ìöñàâàò”äà ãóðóëòàéäàí ñîíðàêû
ïðîñåñëÿðëÿ áàüëû ãàáàãúàäàí âåðèëÿí ïðîãíîçëàð þçöíö äîüðóëäóð.
Ïàðòèéàäàõèëè ãðóïëàøìàëàðûí àðàñûíäà ýåäÿí ãàðøûäóðìàëàð þíúÿäÿí ôèêèð éöðöòìÿéÿ ÿñàñ âåðèðäè. Àðòûã
ïàðòèéà äàõèëèíäÿ éàøàíàí õàîñ âÿ
àíàðõèéà, ãàðøûëûãëû èòòèùàìëàð éàõûí
çàìàíäà ïàð÷àëàíìàíûí ðÿñìèëÿøÿúÿéèíè äåìÿéÿ ÿñàñ âåðèð.
ÎÊÒÀÉ
Ãðàíò éåéÿíëÿðèí éàðïàã òþêöìö äàâàì åäèð
Éàõóä, éàä ÷þðÿéè èëÿ àõûðà ãÿäÿð áàëà ñàõëàìàã îëìàç
Ìÿëóì îëäóüó êèìè, Àçÿðáàéúàí
Ðåñïóáëèêàñû ìöñòÿãèëëèê ãàçàíäûüû
äþâðäÿí èíäèéÿ êèìè èíñàí ùöãóã âÿ
àçàäëûãëàðûíûí òÿìèí îëóíìàñû èñòèãàìÿòèíäÿ ÷îõ áþéöê àääûìëàð àòûá.
Þëêÿìèçäÿ äèíè, èðãè, åòíèê áàõûìäàí
ùå÷ áèð àéðû-ñå÷êèëèê ãîéóëìóð âÿ áöòöí âÿòÿíäàøëàð ãàíóí ãàðøûñûíäà
åéíè ìÿñóëèééÿòè äàøûéûð. Ùÿì÷èíèí,
Àçÿðáàéúàíäà äåìîêðàòèê òÿñèñàòëàðûí, âÿòÿíäàø úÿìèééÿòè èíñòèòóòëàðûíûí, êöòëÿâè èíôîðìàñèéà âàñèòÿëÿðèíèí
àçàä ôÿàëèééÿòèíèí òÿìèí åäèëìÿñè âÿ
áó ñàùÿäÿ ÿñàñëû èíêèøàôà íàèë îëóíìàñû èñòèãàìÿòèíäÿ ÷îõ úèääè èñëàùàòëàð ùÿéàòà êå÷èðèëèá.
Èñòÿð ÊÈÂ-èí èíêèøàôû, ñþç àçàäëûüûíûí ãîðóíìàñû, ìöñòÿãèë ìÿòáóàòûí
äàùà éöêñÿê ñÿâèééÿéÿ ãàëäûðûëìàñû
éþíöíäÿ àòûëàí àääûìëàð, èñòÿð âÿòÿíäàø úÿìèééÿòè ñåêòîðóíäà àêòèâëèéèí àðòûðûëìàñû, øÿôôàôëûüûí òÿìèí
îëóíìàñû, èñòÿðñÿ äÿ ýÿíúëÿðèí þç
ïîòåíñèàëûíäàí ñÿìÿðÿëè èñòèôàäÿñè
èëÿ áàüëû àòûëàí àääûìëàð îëäóãúà òÿãäèðÿëàéèãäèð. Áó ýöí Àçÿðáàéúàí
Ïðåçèäåíòè Èëùàì ßëèéåâèí äèããÿò âÿ
ãàéüûñû íÿòèúÿñèíäÿ äþâëÿò òÿðÿôèíäÿí ÷àï âÿ èíòåðíåò ìåäèàñûíà ìàëèééÿ âÿñàèòëÿðè àéðûëûð, ÊÈÂ-äÿ ÷àëûøàí èíñàíëàðûí ñîñèàë ðèôàùû òÿìèí
åäèëèð. Î úöìëÿäÿí äÿ, äþâëÿò ÃÙÒ
ñåêòîðóíóí õàðèúè ìàëèééÿ ìÿíáÿëÿðèíäÿí àñûëûëûüûíû àðàäàí ãàëäûðìàã
ö÷öí âÿòÿíäàø úÿìèééÿòè èíñòèòóòëàðûíûí ëàéèùÿëÿðèíÿ ìàëèééÿ âÿñàèòëÿðè
àéûðûð.
Ïåøÿñè õÿéàíÿò
îëàíëàð...
Àììà ÷îõ òÿÿññöô êè, “ñàïû þçöìöçäÿí îëàí áàëòàëàð”, õÿéàíÿòè þçö-
íÿ ïåøÿ ñå÷ìèø
áÿçèëÿðè òàïûëûð êè,
õàðèúè ìàëèééÿäÿí
àñûëûëûã “àçàð”ûíäàí
ãóðòóëìàã èñòÿìèðëÿð. Áåëÿëÿðè áàøãàñûíûí “ÿìð”èíè
éåðèíÿ éåòèðìÿéè,
õàëãûíà, äþâëÿòèíÿ
ãàðøû éþíÿëäèëÿí
ñèéàñÿòÿ àëÿò îëìàüû ÷îõ àäè øÿêèëäÿ ãàðøûëàéûðëàð.
Àíëàìûðëàð êè, áó
ýöí îíëàðà ïóë âåðÿðÿê ÃÙÒ òÿñèñ
åòäèðÿí, ÊÈÂ éàðàòäûðàí ùÿìèí åðìÿíèïÿðÿñò ìÿðêÿçëÿð ñàáàù áóíäàí
ñèëàù êèìè Àçÿðáàéúàí õàëãûíà âÿ
äþâëÿòèíÿ ãàðøû èñòèôàäÿ åäÿúÿêëÿð.
Éîõñà ùÿìèí ìÿðêÿçëÿð áó ïóëëàðû î
ÃÙÒ-ëÿðè âÿ éà ÊÈÂ-ëÿðè éàðàäàíëàðûí
ãàðà ãàøûíà-ýþçöíÿ âóðüóíëóüóíäàíìû âåðèð?
Òÿáèè êè, õÿéàíÿò ãàðøûëûüûíäà,
éàäûí, äöøìÿíèí ïóëóíà àëäàíàíëàðûí ÿëëÿðè åëÿ óçàíà ãàëûð. Àçÿðáàéúàí äþâëÿòè áóíóí ðåàëëàøìàñûíà éîë
âåðìèð âÿ õàðèúè ïóëëàðûí ÿñèðèíÿ ÷åâðèëìèø áÿçè ÃÙÒ íöìàéÿíäÿëÿðèíèí,
î úöìëÿäÿí, ÊÈÂ ðÿùáÿðëÿðèíèí áó
÷èðêèí àðçóëàðûíû öðÿêëÿðèíäÿ ãîéóð.
ßñë ìÿãñÿäèíè ýèçëÿäÿðÿê, þçöíö
úÿìèééÿòÿ ôÿðãëè äîíäà òÿãäèì åòìÿéÿ ÷àëûøàí áåëÿëÿðèíèí éàëàíëàðûíûí öñòö èñÿ òåç à÷ûëûð. “Äåìîêðàòèéà”
ñþçöíö äèëëÿðèíäÿ øöàð åäÿí, þçöíö
úÿìèééÿòÿ “æóðíàëèñò”, “âÿòÿíäàø úÿìèééÿòèíèí íöìàéÿíäÿñè” êèìè òàíûòìàüà ÷àëûøàí áåëÿëÿðèíèí, ÿñëèíäÿ,
äþâëÿòÿ âÿ ìèëëÿòÿ ãàðøû èñòèôàäÿ îëóíàí ìèñêèí áèð ìàøà îëìàñû îðòàéà
÷ûõûð...
Õàòûðëàòìàã éåðèíÿ äöøÿð êè, áèð
ìöääÿò þíúÿ þëêÿ ÊÈÂ-ëÿðèíäÿ Àçÿðáàéúàíäà ôÿàëèééÿò ýþñòÿðÿí, áÿçè
õàðèúè àíòè-àçÿðáàéúàí÷û äàèðÿëÿð òÿðÿôèíäÿí ìàëèééÿëÿøäèðèëÿí ÃÙÒ-ëÿðèí
“ìèññèîíåð” ôÿàëèééÿòè èëÿ áàüëû ìöùöì õÿáÿðëÿð éåð àëìûøäû. Ùÿìèí õÿáÿðëÿðäÿ áèëäèðèëèðäè êè, Àçÿðáàéúàíûí
ðàäèêàë ìöõàëèôÿòèíèí íÿçàðÿòèíäÿ
îëàí âÿ õàðèúè àíòèìèëëè äîíîðëàð òÿðÿôèíäÿí ìàëèééÿëÿøäèðèëÿí, ÷îõ ùàëäà
èñÿ âåðýèäÿí éàéûíàí áèð ñûðà ÃÙÒëÿðèí âÿ ÊÈÂ-ëÿðèí ôÿàëèééÿòè áèðìÿíàëû øÿêèëäÿ ñèéàñè õàðàêòåð äàøûéûð. Åðìÿíèïÿðÿñò òÿøêèëàòëàð áó “ÃÙÒ” àäëàíàí õÿéàíÿò éóâàëàðûíûí ÿëè èëÿ þë-
êÿäÿ ñàáèòëèéè ïîçìàã ö÷öí ìèëéîíëàðëà äîëëàð “ãðàíòëàð” àéûðûá. Áó ìèëéîíëàð èñÿ áó âÿ éà áàøãà âàñèòÿëÿðëÿ “ñàïû þçöìöçäÿí îëàí áàëòàëàð”à
þòöðöëöð.
Ìöñòÿãèë äþâëÿòèìèçèí
êþëýÿñèíäÿ ùàìûìûçà éåð
äÿ, ÷þðÿê äÿ òàïûëàð...
Ãåéä îëóíäóüó êèìè, áó ãðàíòëàðû
àëàí ñþçöýåäÿí àíòèìèëëè öíñöðëÿðèí
éåýàíÿ ôÿàëèééÿò èñòèãàìÿòè Àçÿðáàéúàí äþâëÿò÷èëèéèíÿ ãàðøû õÿéàíÿòäèð. Îíëàð åðìÿíèïÿðÿñò äàèðÿëÿðäÿí
àëäûãëàðû ñèôàðèøëÿð âÿ áó ñèôàðèøëÿðèí
éåðèíÿ éåòèðèëìÿñèíèí ãàðøûëûüû îëàðàã
ÿëäÿ åòäèêëÿðè “ìàääè âÿñàèò” - ãðàíòëà ôÿàëëàøäûðûëûðëàð. Àçÿðáàéúàíà ãàðøû îëàí äàèðÿëÿðäÿí “ãðàíò” àäû àëòûíäà ïóë àëàðàã ãàðøûëûüûíäà ìèëëè ìàðàãëàðû ñàòàí áåëÿëÿðè àðòûã åòäèêëÿðèíè
ýèçëÿäÿ áèëìèðëÿð. Úÿìèééÿòäÿ èôøà
îëóíóðëàð, õÿéàíÿòêàð îëìàëàðû öçÿ
÷ûõûð, îíëàðû þçöíÿ ùÿìêàð ñàéàíëàð
áåëÿ îíëàðûí õÿéàíÿòëÿðèíè ÷èðêèíëèê
êèìè äÿéÿðëÿíäèðèðëÿð.
Àõû ùàíñûñà ïóëóí ãàðøûëûüûíäà
áó õÿéàíÿòè åòìÿéÿ äÿéÿðìè? Ãàíû
èëÿ, úàíû èëÿ áó ìèëëÿòÿ, áó äþâëÿòÿ
áàüëû îëàí áèð èíñàí éàä, äöøìÿí ïóëó èëÿ áàëàñûíû ñàõëàéàðìû? Ùàëáóêè
áó ýöí þëêÿìèçäÿ áöòöí âÿòÿíäàøëàðûí ñîñèàë ðèôàùûíûí éöêñÿëäèëìÿñè éþíöíäÿ ìöùöì àääûìëàð àòûëûð. Áó
ýöí áöòöí ñàùÿëÿðèí íöìàéÿíäÿëÿðè,
î úöìëÿäÿí, ÊÈÂ ÿìÿêäàøëàðû äà,
ÃÙÒ ñåêòîðóíäà ÷àëûøàíëàð äà äþâëÿòèí äèããÿò âÿ ãàéüûñû èëÿ ÿùàòÿ îëóíóáëàð. Î úöìëÿäÿí, õÿéàíÿòëÿðè
þçöíÿ ïåøÿ ñå÷ÿíëÿð äÿ áó ÷èðêèí
ÿìÿëëÿðèíäÿí ÿë ÷ÿêèá ìöñòÿãèë äþâëÿòèìèçèí êþëýÿñèíäÿ àçàä øÿêèëäÿ
ôÿàëèééÿò ýþñòÿðÿ áèëÿðëÿð. Áàøãàñûíûí éûðòûüûíà éàìàã îëìàüà ÷àëûøìàã íÿéÿ ëàçûìäûð? ßêñèíÿ, þç äþâëÿòèíÿ, ìèëëÿòèíÿ ñàäèã áèð øÿêèëäÿ
ôÿàëèééÿò ýþñòÿðìÿê äàùà ýþçÿë âÿ
ïðàãìàòèê äåéèëìè?
Áóíóí ö÷öí èñÿ èñòÿê îëìàëûäûð Âÿòÿí, äþâëÿò ñåâýèñè îëìàëûäûð. Éàä
ïóëóíà òàìàù ñàëàíëàð äöøöíìÿëèäèðëÿð êè, áàøãàñûíûí ïóëó èëÿ ïèñëèê
åòìÿéÿ ÷àëûøäûãëàðû þç ìèëëÿòè, þç
äþâëÿòèäèð. Ùàëáóêè ùÿìèí ìÿðêÿçëÿðèí íèééÿòëÿðèíèí íÿ îëäóüóíó ùÿð
êÿñäÿí éàõøû åëÿ î ïóëëàðû éåéÿíëÿð
áèëèðëÿð... Íåúÿ äåéÿðëÿð, äÿéÿðìè???
Ïÿðâèç ÑÀÄÀÉÎÜËÓ
ßëè Êÿðèìëè ãóðóëòàé êå÷èðìÿêäÿí ãîðõóð
ÀÕÚÏ ñÿäðèíÿ ãàðøû îëàí ïàðòèéàäàõèëè ìöõàëèôëÿð èñÿ þç òÿëÿáëÿðèíäÿ èñðàðëûäûðëàð
Ìöñàâàò Ïàðòèéàñûíäà ñîí ãóðóëòàéäàí ñîíðà áàø âåðÿí ïàð÷àëàíìà
áöòöíëöêäÿ ðàäèêàë äöøÿðýÿíèí “êöðêöíÿ áèðÿ ñàëûá”. Áåëÿ êè, äöíÿíÿ ãÿäÿð
ïàðòèéàäàõèëè äåìîêðàòèéàäàí, ãóðóëòàéäàí äàíûøàíëàð, àðòûã “Ìöñàâàò”ûí
äóðóìóíäàí “äÿðñ” ýþòöðöá. Áó ïàðòèéàäà áàø âåðÿíëÿð áèð äàùà ýþñòÿðäè êè,
ðàäèêàë äöøÿðýÿ äàõèëèíäÿ ùàíñûñà áèð
èäåîëîæè òÿøêèëàòëàíìàäàí ñþç ýåäÿ áèëìÿç. Øÿõñè êîîïåðàòèâëÿðÿ ÷åâðèëìèø
òÿøêèëàòëàð âàñèòÿñèëÿ õàðèúè åðìÿíèïÿðÿñò äàèðÿëÿðäÿí àëäûãëàðû ïóëëàðû ÿòðàôûíäàêû ö÷-áåø øÿõñèí àðàñûíäà áþëÿí âÿ
ÿí áþéöê ïàéû þçöíÿ ýþòöðÿí ïàðòèéà
ñÿäðëÿðè ö÷öí ÿñàñ ÿùÿìèééÿò äàøûéàí
àëäûãëàðû ìàëèééÿäèð. Áóíóí ñÿáÿáèäèð
êè, ïàðòèéà íèçàìíàìÿëÿðèíÿ ÿìÿë åäèëìèð âÿ èëëÿðëÿ ãóðóëòàé êå÷èðèëìèð.
Ìÿñÿëÿí, ÀÕÚÏ þòÿí èëèí ñîí àéëàðûíäà ãóðóëòàé êå÷èðÿúÿéèíè áÿéàí åòñÿ äÿ, ñîíðàäàí áó ìþâçóíó ãàïàòäû.
Áóíóí ÿñàñ ñÿáÿáëÿðèíäÿí áèðè äÿ
2000-úè èëëÿðäÿí ñîíðàêû äþâðëÿðäÿ äÿôÿëÿðëÿ ïàð÷àëàíìûø ÀÕÚÏ-íèí éåíèäÿí àíàëîæè ùàëëà ãàðøû-ãàðøûéà ãàëìàñû “òÿùëöêÿñèäèð”.
Àììà àðòûã áóðàäà äà íàðàçûëàðûí
ñÿñè äàùà “óúàäàí” ýÿëìÿéÿ áàøëàéûá. Çàìàí-çàìàí ÀÕÚÏ-íèí êå÷ìèø
öçâö Àêèô Èñëàìçàäÿíèí, ïàðòèéà ñÿäðèíèí ìöàâèíè Àñÿô Ãóëèéåâèí, êå÷ìèø
ñÿäð ìöøàâèðè Øàêèð Àááàñîâóí âÿ
áàøãàëàðûíûí àðä-àðäà èñòåôà âåðìÿñè,
ùÿòòà èíäè äÿ ÀÕÚÏ-íèí öçâö îëàí Õàëèã Áàùàäûðûí ß.Êÿðèìëèíè ÀÕÚÏ-íè àâòîðèòàð öñóëëà èäàðÿ åòìÿêäÿ ýöíàùëàíäûðìàñû ùå÷ êèìèí éàäûíäàí ÷ûõìàéûá. Áóíäàí áàøãà, “Àçàäëûã” ãÿçåòèíèí êå÷ìèø ÿìÿêäàøû Ñàêèò Çàùèäîâóí ß.Êÿðèìëèíè îíà ÷àòàúàã ïóëëàðû ìÿíèìñÿäèéèíè ñþéëÿäèéè éàääàøëàðäàí ñèëèíìÿéèá. Áó ôàêòëàð áèð äàùà
ýþñòÿðèðäè êè, ÀÕÚÏ-äÿ äÿ âÿçèééÿò
ùå÷ “Ìöñàâàò”äàêûíäàí ýåðè ãàëìûð.
Ñàäÿúÿ, ïàðòèéàäàõèëè ãðóïëàøìàëàð þç
åòèðàç ñÿñëÿðèíè óúàëäà áèëìèðäèëÿð.
Àììà Ìöñàâàò Ïàðòèéàñûíäàêû
“íàðàçûëàð” ãðóïëàøìàñûíûí ôÿàëëûüû
ÀÕÚÏ äàõèëèíäÿêè “ìöõàëèôëÿðè” äÿ
öðÿêëÿíäèðèá. ÀÕÚÏ-íèí äàõèëèíäÿ
ß.Êÿðèìëè âÿ îíóí “øÿõñè äÿñòÿéÿ” ÷åâèðäèéè êîìàíäàñûíà ãàðøû îëàí ìöõàëèôÿò ãðóïëàøìàñû ôÿàëëàøìàãäàäûð. Áó
ãðóï ß.Êÿðèìëèíèí âÿ îíà éàõûí îëàíëàðûí ÀÕÚÏ-íè êîîïåðàòèâÿ ÷åâèðÿðÿê
ïóë ãàçàíìàñûíà âÿ ïóëó ùÿìèí ãðóïëàøìà èëÿ ïàéëàøìàìàñûíà åòèðàç
åäèðëÿð. Áåëÿ êè, þòÿí èëèí ñîíóíäà ãóðóëòàé êå÷èðèëìÿñè ö÷öí èìçà òîïëàìàüà ÷àëûøàí, àììà ñîíðàäàí áóíó
2015-úè èëÿ ñàõëàéàí ïàðòèéàäàõèëè ìöõàëèôëÿð éåíèäÿí ãóðóëòàé ìÿñÿëÿñèíè
ýöíäÿìÿ ýÿòèðìÿéÿ úÿùä ýþñòÿðèðëÿð.
Äèýÿð òÿðÿôäÿí, ìöõàëèô ãðóïëàøìà
ß.Êÿðèìëèäÿí þòÿí èë êå÷èðèëÿí èúàçÿëè
ìèòèíãëÿðäÿí ÿëäÿ îëóíàí “ýÿëèð” ùàããûíäà ùåñàáàò òÿëÿá åäèð. ß.Êÿðèìëèéÿ
ãàðøû åòèðàç ÿëàìÿòè îëàðàã ïàðòèéàíû
òÿðê åäÿí ôóíêñèîíåðëÿðÿ éàõûíëûüû èëÿ
ñå÷èëÿí öçâëÿð ãóðóëòàéûí êå÷èðèëìÿéÿúÿéè âÿ ùåñàáàòûí âåðèëìÿéÿúÿéè òÿãäèðäÿ áÿéàíàò âåðÿðÿê ÀÕÚÏ-äÿí àéðûëàúàãëàðûíû, ß.Êÿðèìëèíèí åòäèéè ìàëèééÿ
ìàõèíàñèéàëàðûíû à÷àúàãëàðûíû áèëäèðèáëÿð. Áó áàðÿäÿ éàéûëàí ìÿëóìàòëàðäà
ãåéä åäèëèð êè, àðòûã ÀÕÚÏ ðÿùáÿðëèéè
íàðàçû ãðóïëàøìàíûí öçâëÿðè èëÿ ýþðöøìÿê íèééÿòèíäÿäèð. ß.Êÿðèìëè ìöÿééÿí
ìàíåâðëÿðëÿ ãóðóëòàéûí âàõòûíû óçàòìàüà ÷àëûøûð. Èëèí ñîíóíäà êå÷èðèëìÿñè íÿçÿðäÿ òóòóëàí ãóðóëòàéû ïàðëàìåíò
ñå÷êëÿðèíè áÿùàíÿ åäèá, éóáàäàðàã
èøèí è÷èíäÿí ÷ûõìàüà ÷àëûøàí ß.Êÿðèìëè, ÿñëèíäÿ áóíóíëà âàõò óäìàã íèééÿòèíäÿäèð. Ñÿáÿá èñÿ Ìöñàâàò Ïàðòèéàñûíûí äöøäöéö âÿçèééÿòäÿí ìàêñèìóì
èñòèôàäÿ åòìÿêäèð. ß.Êÿðèìëè “Ìöñàâàò”ûí áèð íå÷ÿ ùèññÿéÿ ïàð÷àëàíìàñûíäàí èñòèôàäÿ åäÿðÿê õàðèúè åðìÿíèïÿðÿñò äàèðÿëÿðäÿí àëûíàí ãðàíòëàðà áöòþâëöêäÿ éèéÿëÿíìÿê èñòÿéèíäÿäèð.
ß.Êÿðèìëè þòÿí èë êå÷èðäèéè ìèòèíãëÿðäÿ
ÿñë “äÿðñ” àëûá. Áöòöí ñèéàñè ìÿãñÿäëè
îéóíëàðû êèìè ß.Êÿðèìëèíèí óúóç ìèòèíã
îéóíëàðû äà ôèàñêî èëÿ íÿòèúÿëÿíìèøäè
âÿ ùÿòòà ïàðòèéàíûí þç öçâëÿðè áåëÿ ìèòèíã àäëàíäûðûëàí áó úöð óúóç òàìàøàëàðäà èøòèðàê åòìÿìèøäèëÿð. Áó èñÿ îíó
äåìÿéÿ ÿñàñ âåðèð êè, áó ãðóïëàøìà
ß.Êÿðèìëèíèí èñòåôàñû èñòèãàìÿòèíäÿ àðòûã ðåàë àääûìëàð àòìàã íèééÿòèíäÿäèð.
Ùÿòòà áèð ìöääÿò þíúÿ ïàðòèéàäàí èñòåôà âåðÿí ñÿäðèí ìöøàâèðè Øàêèð Àááàñîâ äà áèëäèðìèøäè êè, ÀÕÚÏ-äÿ ß.Êÿðèìëèéÿ ãàðøû îëàíëàðûí éàõûí çàìàíäà
àéàüà ãàëõàúàüûíûí øàùèäè îëàúàüûã.
Áÿëè, þëêÿäÿ ñèéàñè äàéàüûíû òàì
èòèðÿí, èëëÿðäèð Àçÿðáàéúàí ñèéàñÿòèíäÿ
ùå÷ áèð óüóðó èëÿ éàääà ãàëìàéàí âÿ
ôÿàëèééÿòëÿðèíè êîðïîðàòèâ ìàðàãëàðûíû
òÿìèí åòìÿéÿ, õàðèúäÿí ïóë àëûá þëêÿäÿ ãàðøûäóðìà éàðàòìàüà úÿùä ýþñòÿðìÿéÿ ñÿðô åäÿí, þç êè÷èê äàèðÿëÿðèíäÿ àäëàðûíû “ñèéàñè ëèäåð” ãîéàí, àììà
“ëèäåðëèéè” éàëíûç êàáèíåòè èëÿ ìÿùäóäëàøàí ßëè Êÿðèìëè êèìèëÿð þç êðåñëîëàðûíû èòèðìÿìÿê óüðóíà äèëëÿðèíäÿ ÿçáÿð
åòäèêëÿðè “äåìîêðàòèéàíû” äà àéàãëàìàüà ùàçûð îëäóãëàðûíû íöìàéèø åòäèðèðëÿð. Àäûíû äåìîêðàò ãîéàíëàðûí áó
úöð äåìîêðàòèéà àíëàéûøû èñÿ èíñàíäà
éàëíûç ýöëöø äîüóðóð...
Ïÿðâèç ÑÀÄÀÉÎÜËÓ
http://www.yeniazerbaycan.com
Àçÿðáàéúàíûí äþâëÿò ìöñòÿãèëëèéè Àçÿðáàéúàí õàëãûíûí ìèëëè ñÿðâÿòèäèð
Ìÿãàëÿ ÊÈÂÄÔ-íèí ìàëèééÿ äÿñòÿéè èëÿ “Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí äöíéà áèðëèéèíÿ èíòåãðàñèéàñû, ðåýèîí þëêÿëÿðè âÿ äèýÿð äþâëÿòëÿðëÿ,
áåéíÿëõàëã òÿøêèëàòëàðëà ÿìÿêäàøëûüûí èíêèøàô åòäèðèëìÿñè” èñòèãàìÿòè öçðÿ ùÿéàòà êå÷èðèëÿí ëàéèùÿ ÷ÿð÷èâÿñèíäÿ ùàçûðëàíìûøäûð
Àçÿðáàéúàíëà ÌÄÁ àðàñûíäàêû ÿìÿêäàøëûã óüóðëà èíêèøàô åäèð
Ìÿëóì îëäóüó êèìè, éàíâàðûí 21äÿ Ìîñêâàäà Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéèíèí (ÌÄÁ) Èãòèñàäè Øóðàñû éàíûíäà
Èãòèñàäè Ìÿñÿëÿëÿð Êîìèññèéàñûíûí èúëàñû êå÷èðèëÿúÿê. ÀçÿðÒÀú ÌÄÁ Èúðàèééÿ Êîìèòÿñèíÿ èñòèíàäÿí õÿáÿð âåðèð
êè, èúëàñûí ýöíäÿëèéèíÿ áåø ìÿñÿëÿ äàõèë åäèëèá. Êîìèññèéàíûí öçâëÿðè ÌÄÁíèí èøòèðàê÷ûñû îëàí þëêÿëÿðèí Äþâëÿòëÿðàðàñû Èííîâàñèéà ßìÿêäàøëûüû Ïðîãðàìûíûí âÿ Äþâëÿòëÿðàðàñû Èííîâàñèéà
ßìÿêäàøëûüû Ïðîãðàìûíûí 2012-2014úö èëëÿðäÿ ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñèíÿ äàèð
êîìïëåêñ òÿäáèðëÿðèí 2014-úö èëäÿ èúðàñûíûí ýåäèøàòûíû; Äþâëÿòëÿðàðàñû Èííîâàñèéà ßìÿêäàøëûüû Ïðîãðàìûíûí
2020-úè èëÿäÿê äþâð ÿðçèíäÿ ùÿéàòà
êå÷èðèëìÿñè öçðÿ 2015-2016-úû èëëÿð
ö÷öí òÿäáèðëÿð êîìïëåêñèíè, ÌÄÁ þëêÿëÿðèíèí 2015-úè èëäÿ ÿí ÿùÿìèééÿòëè
ìÿùñóë íþâëÿðèíèí èñòåùñàëû, èñòåùëàêû,
èäõàëû âÿ èõðàúû ïðîãíîçóíó; ÌÄÁ Èãòèñàäè Øóðàñûíûí 65-úè èúëàñûíûí òàðèõèíè
âÿ ýöíäÿëèéèíèí ëàéèùÿñèíè ìöçàêèðÿ
åäÿúÿêëÿð.
Áó ìÿãàìäà ãåéä åòìÿê éåðèíÿ
äöøÿð êè, Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéèíèí
ÿñàñû 1991-úè èë äåêàáðûí 8-äÿ Ðóñèéà, Óêðàéíà âÿ Áåëàðóñ ðÿùáÿðëÿðèíèí
Ìèíñê ýþðöøöíäÿ ÑÑÐÈ-íèí áóðàõûëìàñû âÿ Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéèíèí
éàðàäûëìàñû ùàããûíäà ÿëäÿ åòäèêëÿðè
ðàçûëàøìà èëÿ ãîéóëóá. Äàùà ñîíðà,
éÿíè, ùÿìèí èë äåêàáðûí 21-äÿ Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéèíèí éàðàäûëìàñû
ùàããûíäà ðàçûëàøìàéà ÿñàñÿí, ãóðóìà Àçÿðáàéúàí, Ãàçàõûñòàí, Ãûðüûçûñòàí, Òöðêìÿíèñòàí, Þçáÿêèñòàí,
Òàúèêèñòàí, Ìîëäîâà âÿ Åðìÿíèñòàí
äàõèë îëìàãëà äàùà 8 þëêÿ ãàòûëûá.
Òÿøêèëàòûí éàðàäûëìàñû Ñîâåòëÿð Áèðëèéèíèí äàüûëìàñûíäàí ñîíðà êå÷ìèø èòòèôàãà äàõèë îëàí ðåñïóáëèêàëàðûí áèðáèðè èëÿ áàüëû îëàí èãòèñàäèééàòûíûí áÿðïàñû éþíöíäÿ àòûëìûø áèð àääûì èäè.
Ìÿëóì îëäóüó êèìè, Ñîâåò èìïåðèéàñûíûí ïàð÷àëàíìàñû ÿðÿôÿñèíäÿ èòòèôàã
ðåñïóáëèêàëàðû àðàñûíäà óçóí èëëÿð áîéó ìþâúóä îëàí ìÿäÿíè, ìÿíÿâè, èãòèñàäè ÿëàãÿëÿð õåéëè çÿèôëÿìèøäè. 1991úè èëÿäÿê ìþâúóä îëàí ÷îõøàõÿëè ÿëàãÿëÿðèí áèðäÿí-áèðÿ êÿñèëìÿñè èñÿ ùÿ-
ìèí þëêÿëÿðäÿêè ñîñèàë-èãòèñàäè âÿçèééÿòÿ ìÿíôè òÿñèð ýþñòÿðìèøäè. Áó ñÿáÿáäÿí, áåëÿ áèð ãóðóìóí éàðàäûëìàñû êå÷ìèø èòòèôàã ðåñïóáëèêàëàðû àðàñûíäà ãàðøûëûãëû ìöíàñèáÿòëÿðèí áèð-áèðèíÿ
ùþðìÿò âÿ ìèëëè äþâëÿò ìàðàãëàðû ÷ÿð÷èâÿñèíäÿ äàâàì åòäèðèëìÿñèíÿ øÿðàèò
éàðàòäû. Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéèíèí
ñòðóêòóðóíà Äþâëÿò Áàø÷ûëàðû Øóðàñû,
Ùþêóìÿò Áàø÷ûëàðû Øóðàñû, Ïàðëàìåíòëÿðàðàñû Àññàìáëåéà, 1993-úö èëäÿí Ìèíñêäÿ ôÿàëèééÿò ýþñòÿðÿí Èúðàåäèúè Êàòèáëèê äàõèëäèð. Òÿøêèëàòûí äèýÿð
îðãàíëàðû è÷ÿðèñèíäÿ Õàðèúè Èøëÿð Íàçèðëÿðè Øóðàñûíû, ÌÄÁ þëêÿëÿðèíèí Ìöäàôèÿ Íàçèðëÿðè Øóðàñûíû, Ñàùÿâè ÿìÿêäàøëûã îðãàíûíû, Õàðèúè Èãòèñàäèééàò
Òÿñèñàòëàðûí Ðÿùáÿðëÿðèíèí Øóðàñûíû,
Íåôò âÿ Ãàç öçðÿ Ùþêóìÿòëÿðàðàñû
Øóðàíû âÿ Èãòèñàäèééàòûí äèýÿð ñàùÿëÿðè öçðÿ ðÿùáÿðëÿðèí ùþêóìÿòëÿðàðàñû
øóðàñûíû ýþñòÿðìÿê îëàð. Âóðüóëàìàã
ýÿðÿêäèð êè, Àçÿðáàéúàíûí Ìöñòÿãèë
Äþâëÿòëÿð Áèðëèéè èëÿ ÿìÿêäàøëûüûíäà
èãòèñàäè ìàðàãëàðûí òÿìèíè ìöùöì
ÿùÿìèééÿò êÿñá åäèð. Êå÷ìèø ÑÑÐÈ
þëêÿëÿðè àðàñûíäà äþâëÿòëÿðàðàñû ñèéàñè
âÿ èãòèñàäè ìöíàñèáÿòëÿðèí èíêèøàôû
ìÿãñÿäèíè äàøûéàí áó ÿìÿêäàøëûã
ùàçûðäà äàùà ÷îõ öçâ þëêÿëÿð àðàñûíäà èãòèñàäè èíòåãðàñèéàíûí êîíêðåò
÷ÿð÷èâÿëÿðèíèí ìöÿééÿíëÿøäèðèëìÿñèíÿ
âÿ ðåàëëàøäûðûëìàñûíà õèäìÿò åäèð. Áó
ÿëàãÿëÿðèí èíêèøàôûíà þíÿì âåðÿí
Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéèíÿ äàõèë îëìàñû èëÿ
ÿëàãÿäàð 1993-úö èë íîéàáðûí 5-äÿ
Íàçèðëÿð Êàáèíåòèíèí éàíûíäà Äþâëÿòëÿðàðàñû òèúàðÿò-èãòèñàäè ìöíàñèáÿòëÿðèí ÿëàãÿëÿíäèðèëìÿñè Êîìèññèéàñûíûí
éàðàäûëìàñû ùàããûíäà ãÿðàð ãÿáóë
îëóíóá. Ãÿðàðà ÿñàñÿí, ãóðóìóí
ÿñàñ âÿçèôÿëÿðè ñûðàñûíäà ðåñïóáëèêàëàðàðàñû òèúàðÿò-èãòèñàäè ñàçèøëÿðèí
áàüëàíìàñûíà äàèð áöòöí ùàçûðëûã èøëÿðèíèí éåðèíÿ éåòèðèëìÿñè, áàüëàíìûø ñàçèøëÿðèí ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñèíÿ íÿçàðÿò
åäèëìÿñè, áó çàìàí ìåéäàíà ÷ûõàí
ìÿñÿëÿëÿðèí ùÿëëè ö÷öí ìöâàôèã ñÿíÿäëÿðèí ùàçûðëàíìàñû âÿ îíëàðûí ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñè, þç èúëàñëàðûíäà ðåñïóáëèêàëàðàðàñû òèúàðÿò-èãòèñàäè ÿëàãÿ-
Ìîñêâàäà ÌÄÁ Èãòèñàäè Øóðàñû éàíûíäà Èãòèñàäè
Ìÿñÿëÿëÿð Êîìèññèéàñûíûí èúëàñû êå÷èðèëÿúÿê
ëÿð ñàùÿñèíäÿ èøèí òÿøêèëè âÿ éåðèíÿ éåòèðèëìÿñè öçðÿ íàçèðëèêëÿðèí, áàø èäàðÿëÿðèí, ìöÿññèñÿ âÿ òÿøêèëàòëàðûí ðÿùáÿðëÿðèíèí ùåñàáàò âÿ ìÿëóìàòëàðûíûí
äèíëÿíèëìÿñè ìöÿééÿíëÿøäèðèëèá.
Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñû áèð ñûðà
Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéè þëêÿëÿðè èëÿ
àçàä òèúàðÿò ðåæèìèíè éàðàäûá, ñÿðáÿñò
ñÿðìàéÿ ö÷öí ùöãóãè áàçà òÿðòèá îëóíóá. Åéíè çàìàíäà, Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéè ÷ÿð÷èâÿñèíäÿ áèð ñûðà ìöùöì
ñÿíÿäëÿð ãÿáóë îëóíóá. Áóíëàðûí è÷ÿðèñèíäÿ Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéèíèí
2020-úè èëÿ ãÿäÿðêè äþâð ö÷öí èãòèñàäè
èíêèøàô ñòðàòåýèéàñûíû, ÌÄÁ-íèí 2020úè èëÿ ãÿäÿðêè äþâð ö÷öí èãòèñàäè èíêèøàô ñòðàòåýèéàñûíûí áèðèíúè ìÿðùÿëÿñèíèí (2009-2011-úè èëëÿð) ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñè öçðÿ Òÿäáèðëÿð Ïëàíûíû, 20032010-úó èëëÿðäÿ èãòèñàäè ñàùÿäÿ Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéèíÿ öçâ äþâëÿòëÿð
àðàñûíäà ÿìÿêäàøëûüûí ñÿìÿðÿëèëèéèíèí
àðòûðûëìàñû âÿ èíêèøàôûíà éþíÿëìèø òÿäáèðëÿðèí Èúðà Ïëàíûíû, ÌÄÁ-éÿ öçâ äþâëÿòëÿð àðàñûíäà òèúàðÿò-èãòèñàäè ÿëàãÿëÿð, ñîñèàë-èãòèñàäè âÿçèééÿòè ÿêñ åòäèðÿí, åéíè çàìàíäà, èíêèøàô ïåðñïåêòèâëÿðè ùàããûíäà èëëèê ìÿúìóÿëÿðè íö-
Ãàíóíñóç ñèëàùëû áèðëÿøìÿëÿð âÿ éà ãðóïëàð éàðàòìàãäà,
äèýÿð ùöãóãàçèää ÿìÿëëÿðäÿ øöáùÿëè áèëèíÿí øÿõñëÿð òóòóëóá
Ìèëëè Òÿùëöêÿñèçëèê Íàçèðëèéè òÿðÿôèíäÿí ùÿéàòà êå÷èðèëìèø ÿìÿëèééàò-àõòàðûø
òÿäáèðëÿðè íÿòèúÿñèíäÿ Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí ãàíóíâåðèúèëèéè èëÿ íÿçÿðäÿ
òóòóëìàéàí ñèëàùëû áèðëÿøìÿëÿð âÿ éà
ãðóïëàð éàðàòìà, åëÿúÿ äÿ îíëàðûí éàðàäûëìàñûíäà âÿ ôÿàëèééÿòèíäÿ èøòèðàê åòìÿ,
îíëàðû ñèëàùëà, äþéöø ñóðñàòû èëÿ, ïàðòëàéûúû
ìàääÿëÿðëÿ, ùÿðáè òåõíèêà èëÿ, éàõóä ÿñýÿðè ëÿâàçèìàòëà òÿúùèç åòìÿ âÿ äèýÿð ùöãóãàçèää ÿìÿëëÿðèí òþðÿäèëìÿñèíäÿ øöáùÿëè áèëèíÿí Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí
âÿòÿíäàøëàðû - Ìóñòàôàéåâ Åëõàí Èñà îüëó, Ðÿñóëîâ Áÿùðóç Àéäûí îüëó, ßçèçîâ
Êàìðàí Èëòèôàò îüëó, ßëèõàíîâ Íàäèð Ìàùèð
îüëó, Øàùáàçè Áÿõòèéàð Èìðèç îüëó, Øàùáàçè Áÿùðóç Áÿõòèéàð îüëó, Ìÿùÿììÿäçàäÿ Ñàäèã Éàäèýàð îüëó, Ùàúûéåâ Ðàùèì Ñÿäè îüëó, Ñóëòàíè Âèäàäè Ñàëåù îüëó
âÿ Àñëàíîâ Ðàìèë Óðôàí îüëó òóòóëóáëàð.
Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñû Ìèëëè Òÿùëöêÿñèçëèê Íàçèðëèéèíèí èúòèìàè ÿëàãÿëÿð
èäàðÿñèíäÿí ÀçÿðÒÀú-à áèëäèðèáëÿð êè,
ôàêòëàðëà áàüëû íàçèðëèéèí Èñòèíòàã Áàø Èäàðÿñè òÿðÿôèíäÿí Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí Úèíàéÿò Ìÿúÿëëÿñèíèí 12.1, 279.1úè (Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí ãàíóíâåðèúèëèéè èëÿ íÿçÿðäÿ òóòóëìàéàí ñèëàùëû
áèðëÿøìÿëÿð âÿ éà ãðóïëàð éàðàòìà, åëÿúÿ
äÿ îíëàðûí éàðàäûëìàñûíäà âÿ ôÿàëèééÿòèíäÿ èøòèðàê åòìÿ, îíëàðû ñèëàùëà, äþéöø
ñóðñàòû èëÿ, ïàðòëàéûúû ìàääÿëÿðëÿ, ùÿðáè
òåõíèêà èëÿ, éàõóä ÿñýÿðè ëÿâàçèìàòëà
òÿúùèç åòìÿ), 28, 283-1.3-úö âÿ 283-1.3úö (Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñû âÿòÿíäàøëàðûíû âÿ éà Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíäà äàèìè éàøàéàí âÿòÿíäàøëûüû îëìàéàí
øÿõñëÿðè äèíè ìÿçùÿáëÿðè éàéìàã, äèíè
àéèíëÿðèí èúðàñû àäû àëòûíäà, éàõóä äèíè
äöøìÿí÷èëèê çÿìèíèíäÿ Àçÿðáàéúàí
Ðåñïóáëèêàñûíûí ùöäóäëàðûíäàí êÿíàðäà
àïàðûëàí ñèëàùëû ìöíàãèøÿëÿðÿ úÿëá åòìÿ,
éàõóä áó ìÿãñÿäëÿ äþéöø òÿëèìëÿðè êå÷ìÿ, éàõóä ùÿìèí ìÿãñÿäëÿ ôÿàëèééÿò
ýþñòÿðÿí ñàáèò ãðóï éàðàòìà âÿ éà áåëÿ
ãðóïà ðÿùáÿðëèê åòìÿ, åëÿúÿ äÿ ùÿìèí
ãðóïëàðäà, òÿëèìëÿðäÿ âÿ éà ñèëàùëû ìöíàãèøÿëÿðäÿ èøòèðàê åòìÿ, éàõóä áó àüûð úè-
íàéÿòëÿðÿ ùàçûðëûã) ìàääÿëÿðè èëÿ úèíàéÿò
èøëÿðè áàøëàíûëûá. Àäëàðû ãåéä åäèëÿíëÿð
òÿãñèðëÿíäèðèëÿí øÿõñ ãèñìèíäÿ úÿëá îëóíàðàã ìÿùêÿìÿíèí ãÿðàðëàðû èëÿ áàðÿëÿðèíäÿ ùÿáñ ãÿòèìêàí òÿäáèðè ñå÷èëèá.
Ìöÿééÿí åäèëèá êè, Åëõàí Ìóñòàôàéåâ,
Áÿùðóç Ðÿñóëîâ, Êàìðàí ßçèçîâ, Íàäèð
ßëèõàíîâ, Áÿõòèéàð Øàùáàçè âÿ îíóí
1985-úè èë òÿâÿëëöäëö îüëó Áÿùðóç Øàùáàçè, ùÿì÷èíèí Ñàäèã Ìÿùÿììÿäçàäÿ, Âèäàäè Ñóëòàíè âÿ Ðàìèë Àñëàíîâ 2014-úö
èëäÿ ãåéðè-ãàíóíè éîëëà Ñóðèéà ßðÿá Ðåñïóáëèêàñûíûí ÿðàçèñèíÿ ýåäÿðÿê, îðàäà
ùÿìèí þëêÿíèí âÿ Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí ãàíóíâåðèúèëèêëÿðè èëÿ íÿçÿðäÿ òóòóëìàéàí ãàíóíñóç ñèëàùëû áèðëÿøìÿëÿðèí
òÿðêèáèíäÿ ðàäèêàë äèíè âÿ ùÿðáè òÿëèìëÿð
êå÷èá, ìöõòÿëèô íþâ îäëó ñèëàùäàí èñòèôàäÿ
ãàéäàëàðûíû þéðÿíèáëÿð. Òÿëèìëÿðäÿí ñîíðà îíëàð Ñóðèéà ßðÿá Ðåñïóáëèêàñûíûí
ÿðàçèñèíäÿ ùÿìèí äþâëÿòèí âÿ Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí ãàíóíâåðèúèëèéè èëÿ
íÿçÿðäÿ òóòóëìàéàí ñèëàùëû áèðëÿøìÿëÿðèí
ôÿàëèééÿòèíäÿ èøòèðàê åäèáëÿð.
Úèíàéÿò èøëÿðè öçðÿ áöòöí ùàëëàðûí
àðàøäûðûëìàñû, áó ùöãóãàçèää ÿìÿëëÿðèí
äèýÿð èøòèðàê÷ûëàðûíûí ìöÿééÿíëÿøäèðèëìÿñè èñòèãàìÿòèíäÿ èñòèíòàã-ÿìÿëèééàò òÿäáèðëÿðè äàâàì åòäèðèëèð.
ÁÁÚ Àçÿðáàéúàí âÿ Åðìÿíèñòàí ãîøóíëàðûíûí òÿìàñ
õÿòòèíäÿ âÿçèééÿò ùàããûíäà ðåïîðòàæ éàéûìëàéûá
ÁÁÚ òåëåêàíàëû Àçÿðáàéúàí âÿ Åðìÿíèñòàí ãîøóíëàðûíûí òÿìàñ õÿòòèíäÿêè ýÿðýèí âÿçèééÿò ùàããûíäà ðåïîðòàæ éàéûìëàéûá. Ðåïîðòàæà áåëÿ áèð àä âåðèëèá: “Äàüëûã
Ãàðàáàüäà ñÿðùÿääÿ àòûøìà ùàëëàðû ÷îõàëûð. Åðìÿíèñòàí âÿ Àçÿðáàéúàí éåíè
ìöùàðèáÿéÿ áàøëàìàüà ùàçûðëàøûðëàðìû?”.
Ðåïîðòàæäà òÿìàñ õÿòòèíäÿ éåðëÿøÿí
Òÿðòÿð ðàéîíóíóí Ãàçéàí êÿíäèíèí ñàêèíëÿðèíèí àüûð âÿçèééÿòèíäÿí áÿùñ åäèëèð.
Áåéíÿëõàëã Ãûðìûçû Õà÷ Êîìèòÿñè êÿíä
ñàêèíëÿðèíäÿí áèðèíèí åâèíèí ýöëëÿëÿðäÿí
ãîðóíìàñû ö÷öí îíóí äþâðÿñèíÿ ùàñàð
÷ÿêèá. Ùÿìèí ñàêèí äåéèð êè, àòûøìà çàìàíû áó, êèôàéÿò åòìèð.
Ðåïîðòàæäà 20 èëäÿí àðòûã äàâàì åäÿí,
Äàüëûã Ãàðàáàüûí âÿ ÿòðàôäàêû éåääè ðàéîíóí Åðìÿíèñòàí òÿðÿôèíäÿí èøüàë åäèëìÿñèíÿ ýÿòèðèá ÷ûõàðìûø Åðìÿíèñòàí-Àçÿðáàéúàí, Äàüëûã Ãàðàáàü ìöíàãèøÿñèíèí òàðèõè
ùàããûíäà èíôîðìàñèéà âåðèëèð. Ìöõáèð ãîøóíëàðûí òÿìàñ õÿòòèíäÿ èíäèêè âÿçèééÿò
áàðÿäÿ ñþùáÿò à÷àðàã ãåéä åäèð êè, êå÷ÿí
èë íîéàáð àéûíäà Àçÿðáàéúàí Ñèëàùëû Ãöââÿëÿðè Åðìÿíèñòàíûí äþéöø ùåëèêîïòåðèíè
âóðàíäàí ñîíðà ýÿðýèíëèê äàùà äà àðòûá.
Àçÿðáàéúàí Õàðèúè Èøëÿð Íàçèðëèéèíèí ìÿòáóàò õèäìÿòèíèí ðÿùáÿðè Ùèêìÿò Ùàúûéåâ
ùÿìèí ùåëèêîïòåðèí ó÷óøóíóí ýóéà òÿëèì
õàðàêòåðëè îëìàñû áàðÿäÿ åðìÿíè òÿðÿôèíèí
Òÿñèñ÷è
Éåíè Àçÿðáàéúàí Ïàðòèéàñû
Áàø ðåäàêòîð:
Ùèêìÿò ÁÀÁÀÎÜËÓ
áÿéàíàòëàðûíû ãÿòèééÿòëÿ òÿêçèá åäèð. Àçÿðáàéúàí õàðèúè ñèéàñÿò èäàðÿñèíèí íöìàéÿíäÿñè äåéèð: “Åðìÿíèñòàí ùåëèêîïòåðè
Àçÿðáàéúàíûí ùàâà ìÿêàíûíû ïîçäóüóíà
ýþðÿ âóðóëóá. Åðìÿíèëÿð ùÿð äÿôÿ áó úöð
òÿõðèáàòëàð òþðÿäÿíäÿ äàíûøûãëàð ïðîñåñèíè
ïîçìàã ìÿãñÿäè ýöäöðëÿð”.
Áðèòàíèéà òåëåðàäèî éàéûì êîðïîðàñèéàñûíûí áó ðåïîðòàæû ìÿêòÿáëÿðèí áèðèíäÿ
äÿðñ çàìàíû ÷ÿêèëìèø êàäðëàðëà áèòèð. Ìöÿëëèìÿ âÿ îíóí àðäûíúà áàëàúà óøàãëàð
èøüàë åäèëìèø ðàéîíëàðûí àäëàðûíû ÷ÿêèð âÿ
Âÿòÿíè ñåâÿúÿêëÿðèíÿ, çÿáò îëóíìóø òîðïàãëàðûí íÿéèí áàùàñûíà îëóðñà-îëñóí
ãàéòàðûëàúàüûíà àíä è÷èðëÿð.
www.yeniazerbaycan.com
ìàèë@yeniazerbaycan.úîì
Öíâàí: Áàêû - AZ-1000, Öçåéèð Ùàúûáÿéîâ - 66
Òåëåôîíëàð:
498-78-03, 498-82-21
498-81-24, 498-19-84
ìóíÿ ýþñòÿðÿ áèëÿðèê. Áó ãóðóìëà
Àçÿðáàéúàí àðàñûíäà ÿëàãÿëÿðäÿí äàíûøàðêÿí îíó äà âóðüóëàìàã éåðèíÿ
äöøÿð êè, þëêÿìèç ÌÄÁ-íèí òÿäáèðëÿðèíäÿ ôÿàë øÿêèëäÿ èøòèðàê åäèð. Ìÿñÿëÿí,
þòÿí èë ñåíòéàáðûí 26-äà Ìîñêâàäà
Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéè Èãòèñàäèééàò
Øóðàñûíûí 63-úö èúëàñû îëóá. Èúëàñäà þëêÿìèçè Áàø íàçèðèí áèðèíúè ìöàâèíè Éàãóá Åééóáîâóí áàø÷ûëûüû èëÿ íöìàéÿíäÿ ùåéÿòè òÿìñèë åäèá. ßââÿëúÿ íöìàéÿíäÿ ùåéÿòëÿðèíèí ðÿùáÿðëÿðè ýþðöøöá,
ñîíðà ìöçàêèðÿéÿ òÿãäèì îëóíàí
ìþâçóëàð ýåíèø òÿðêèáäÿ ýþçäÿí êå÷èðèëèá. Áó ìÿñÿëÿëÿð ñûðàñûíà àçàä òèúàðÿò çîíàñû ùàããûíäà 18 îêòéàáð 2011úè èë òàðèõëè ìöãàâèëÿíèí ìöääÿàëàðûíûí
ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñè, åíåðýåòèêà ñàùÿñèíäÿ ÿìÿêäàøëûã êîíñåïñèéàëàðû,
áàíê ñàùÿñèíäÿ ÿëàãÿëÿðèí ìþùêÿìëÿíìÿñè, ìàëëàðûí ìÿíøÿ þëêÿëÿðèíèí
ìöÿééÿíëÿøäèðèëìÿñè ãàéäàëàðû ùàããûíäà 20 íîéàáð 2009-úó èë òàðèõëè Ñàçèøäÿ äÿéèøèêëèêëÿð, Áèðëèê îðãàíëàðûíûí
âàùèä áöäúÿñèíèí èúðàñû, Áèðëÿøìèø Ùàâà Ùöúóìóíäàí Ìöäàôèÿ ñèñòåìèíèí
éàðàäûëìàñûíà âÿ èíêèøàôûíà àéðûëàí
âÿñàèòèí èñòèôàäÿñè, áèð ñûðà òÿøêèëàòè
ìÿñÿëÿëÿð, ìàëèééÿ-áöäúÿ ìÿñÿëÿëÿðè
âÿ ñ. äàõèëäèð. ÌÄÁ Èúðàèééÿ Êîìèòÿñèíèí ñÿäðè - Èúðà÷û êàòèá Ñåðýåé Ëåáåäåâ ãåéä åäèá êè, áàõûëìàüà òÿãäèì
îëóíàí ñÿíÿäëÿð èëêèí åêñïåðò íÿçàðÿòèíäÿí êå÷èá âÿ Áèðëèéèí Èãòèñàäèééàò
Øóðàñû éàíûíäà èãòèñàäè ìÿñÿëÿëÿð öçðÿ êîìèññèéà òÿðÿôèíäÿí ùàçûðëàíûá.
Áèðëèéèí Èãòèñàäèééàò Øóðàñûíûí öçâëÿðè
ÌÄÁ-éÿ öçâ äþâëÿòëÿðèí áàçà òÿøêèëàòû
êèìè Áåéíÿëõàëã Íÿãëèééàò Àêàäåìèéàñûíûí ìöñáÿò ôÿàëèééÿòèíè ãåéä åäèáëÿð. Áóíóíëà éàíàøû, áèð ñûðà òÿøêèëàòè
âÿ ìàëèééÿ-áöäúÿ ìÿñÿëÿëÿðèíÿ áàõûëûá. Ìöçàêèðÿ çàìàíû ñþéëÿíÿí òÿêëèô
âÿ èðàäëàð íÿçÿðÿ àëûíìàãëà ñÿíÿäëÿðèí ëàéèùÿëÿðè áàõûëìàã ö÷öí ÌÄÁ Ùþêóìÿò Áàø÷ûëàðû Øóðàñûíà òÿãäèì åäèëèá.
Äèýÿð òÿðÿôäÿí þëêÿìèç íÿèíêè
ÌÄÁ-íèí òÿäáèðëÿðèíäÿ ôÿàë èøòèðàê
åäèð, åéíè çàìàíäà, áèð ñûðà òÿäáèðëÿðÿ
åâ ñàùèáëèéè åòìÿñè èëÿ äÿ ôÿðãëÿíèð.
Àçÿðáàéúàíëà Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð
Áèðëèéè àðàñûíäàêû ÿìÿêäàøëûãäàí äàíûøàðêÿí áèð âàúèá ìÿãàìû äà ãåéä
åòìÿê éåðèíÿ äöøÿð. Ùå÷ êÿñÿ ñèðð äåéèë êè, êå÷ìèø ÑÑÐÈ-íèí äàüûëìàñû ÿðÿôÿñèíäÿ áèð ñûðà ðåýèîíëàðäà àëîâëàíàí
ìöíàãèøÿ îúàãëàðû áó ýöí ùÿëÿ äÿ
ãàëìàãäàäûð. Õöñóñÿí äÿ, Åðìÿíèñòàí-Àçÿðáàéúàí, Äàüëûã Ãàðàáàü ìöíàãèøÿñè ðåýèîíàë òÿùëöêÿ äàøûìàñû
áàõûìûíäàí òåçëèêëÿ ÿäàëÿòëÿ ùÿëë åäèëìÿñè âàúèá îëàí ïðîáëåìäèð. Ìÿëóì
îëäóüó êèìè, 1980-úè èëëÿðèí ñîíó
1990-úû èëëÿðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ Åðìÿíèñòàíûí ùÿðáè òÿúàâöçö íÿòèúÿñèíäÿ
ìåéäàíà ÷ûõàí áó ìöíàãèøÿäÿ Àçÿðáàéúàíûí Äàüëûã Ãàðàáàü âÿ éåääè
ÿòðàô ðàéîíó èøüàë îëóíóá, áèð ìèëéîíäàí àðòûã èíñàí ãà÷ãûí âÿ ìÿúáóðè
êþ÷êöí âÿçèééÿòèíÿ äöøöá, þëêÿìèçÿ
ìèëéàðäëàðëà äîëëàð ìÿáëÿüèíäÿ ìàääè
çÿðÿð äÿéèá.
Ùàçûðäà Åðìÿíèñòàíûí èøüàë àëòûíäàêû ÿðàçèëÿðäÿ ùÿéàòà êå÷èðäèéè òàëàí
ñèéàñÿòè äÿéÿí çÿðÿðèí ìèãäàðûíû âÿ
ìèãéàñûíû ýåíèøëÿíäèðèð. Íÿòèúÿäÿ, Åðìÿíèñòàíûí àãðåññèâ ñèéàñÿòè áó ýöí
áöòöí Àâðàñèéàäà îëäóüó êèìè, Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéè ìÿêàíûíäà äà ÿí
þíÿìëè ðåýèîíëàðäàí îëàí Úÿíóáè Ãàôãàçäà òÿùëöêÿñèçëèê âÿ ÿìÿêäàøëûã
ìöùèòèíÿ çÿðáÿ âóðóá. Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéèíèí öçâö êèìè, Àçÿðáàéúàíëà Åðìÿíèñòàí àðàñûíäà áåëÿ áèð
êîíôëèêòèí ìþâúóäëóüó òÿøêèëàò äàõèëèíäÿêè áèðëèê, ÿìÿêäàøëûã ìöùèòèíÿ, åëÿúÿ äÿ, áó ÷ÿð÷èâÿäÿ èíòåãðàñèéà ïðîñåñëÿðèíÿ ìÿíôè òÿñèð ýþñòÿðèð. Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéèíÿ öçâ þëêÿëÿðèí
Äàüëûã Ãàðàáàü ìöíàãèøÿñèíÿ ìöíàñèáÿòèíÿ ýÿëèíúÿ, Åðìÿíèñòàí èñòèñíà
îëìàãëà, äèýÿð þëêÿëÿð Àçÿðáàéúàíûí
ñóâåðåíëèéèíè, ÿðàçè áöòþâëöéöíö òàíûéûð. Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéèíÿ öçâ þëêÿëÿðèí àéðû-àéðûëûãäà êîíôëèêòëÿ áàüëû
ìþâãåéè ìöíàãèøÿíèí ñöëù éîëó èëÿ
ÿðàçè áöòþâëöéö ÷ÿð÷èâÿñèíäÿ òåçëèêëÿ
ùÿëëèíèí âàúèáëèéèíäÿí èáàðÿòäèð. Òÿøêèëàòà öçâ þëêÿëÿðèí áèð ÷îõó ÁÌÒ-íèí,
ÀÒßÒ-èí, Àâðîïà Øóðàñûíûí, Èñëàì
ßìÿêäàøëûã Òÿøêèëàòûíûí Åðìÿíèñòàíûí Àçÿðáàéúàíà ùÿðáè òÿúàâöçöíöí
íÿòèúÿëÿðèíèí àðàäàí ãàëäûðûëìàñûíû òÿëÿá åäÿí ãÿðàð âÿ ãÿòíàìÿëÿðèíèí ãÿáóëóíäà èøòèðàê åäèá. Áó ôàêò äà öçâ þëêÿëÿðèí Åðìÿíèñòàíûí èøüàë÷û ñèéàñÿòèíÿ ìþâãåéèíè èôàäÿ åäèð. Òÿøêèëàòûí
ôÿàëèééÿòèíäÿ ÿí àïàðûúû ðîë îéíàéàí
þëêÿ îëàí Ðóñèéàíûí, åéíè çàìàíäà,
ìöíàãèøÿíèí ùÿëëè èëÿ ìÿøüóë îëàí
ÀÒßÒ-èí Ìèíñê ãðóïóíóí ùÿìñÿäð þëêÿëÿðèíäÿí áèðè îëäóüóíó íÿçÿðÿ àëñàã, Àçÿðáàéúàí èúòèìàèééÿòè Ìöñòÿãèë
Äþâëÿòëÿð Áèðëèéèíäÿí ìÿñÿëÿ èëÿ áàüëû
äàùà ãÿòèééÿòëè ìþâãå ýþçëÿìÿêäÿ
ùàãëûäûð.
Âÿ ñîí îëàðàã éóõàðûäà ñàäàëàíàíëàðûí ôîíóíäà ãåéä åòìÿê éåðèíÿ äöøÿð êè, Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéè äàõèëèíäÿ ÷îõøàõÿëè ÿìÿêäàøëûã ìþâúóääóð. Àçÿðáàéúàí èñÿ ôÿàë àêòîð êèìè
ÌÄÁ ÷ÿð÷èâÿñèíäÿ ÿëàãÿëÿðäÿ èøòèðàêû
èëÿ ÿëàãÿëÿðèí äàùà äà ìþùêÿìëÿíäèðèëìÿñèíÿ âÿ ñÿìÿðÿëèëèéèíèí àðòûðûëìàñûíà þç òþùôÿñèíè âåðèð. Íÿòèúÿ åòèáàðèëÿ, þëêÿìèçèí Ìöñòÿãèë Äþâëÿòëÿð Áèðëèéè
÷ÿð÷èâÿñèíäÿ ÿìÿêäàøëûã ÿëàãÿëÿðè ñèéàñè, èãòèñàäè òÿùëöêÿñèçëèê ìÿñÿëÿëÿðè
áàõûìûíäàí õöñóñè ÿùÿìèééÿò êÿñá
åäèð.
Íàäèð ÀÇßÐÈ
Åðìÿíèñòàíûí ñîñèàë-èãòèñàäè òÿíÿççöëö ñöðÿòëÿíèð
Ùÿì õàðèúäÿí éàðäûìëàðûí êÿñèëìÿñè, ùÿì äÿ êðèìèíàë ùàêèìèééÿòèí
éåðèòäèéè ñèéàñÿò ÿùàëèíèí íàðàçûëûüûíû äàùà äà àðòûðûá
Èøüàë÷û Åðìÿíèñòàíäà áöòöí
ñàùÿëÿðè ÿùàòÿ åäÿí áþùðàí ùÿð
ýöí äàùà äà äÿðèíëÿøìÿêäÿäèð.
Áó äà ñÿáÿáñèç äåéèë. Áåëÿ êè, èøüàë÷û ñèéàñÿò éåðèòìÿñè íÿòèúÿñèíäÿ áó þëêÿ áþëýÿäÿêè áöòöí
òðàíñìèëëè ëàéèùÿëÿðäÿí êÿíàðäà
ãàëûá. Èøüàë÷û þëêÿäÿ ìöøàùèäÿ
åäèëÿí èãòèñàäè áþùðàí, þç íþâáÿñèíäÿ, áöòöí ñàùÿëÿðäÿ õàîòèê
âÿçèééÿò éàðàäûá. Ñàðêèñéàí ùàêèìèééÿòè ìþâúóä ïðîáëåìëÿðè íÿ
ãÿäÿð ýèçëÿòìÿéÿ ÷àëûøñà äà, Åðìÿíèñòàíäà áöòöí ñàùÿëÿðäÿ
àúûíàúàãëû âÿçèééÿòèí ùþêì ñöðìÿñè àðòûã, åðìÿíè ëîááèñèíèí íÿçàðÿòèíäÿ îëàí ÊÈÂ òÿðÿôèíäÿí äÿ
åòèðàô åäèëèð.
Áåëÿ êè, Ôðàíñàíûí ïàéòàõòû Ïàðèñäÿ
åðìÿíè ëîááèñèíèí âÿñàèòè ùåñàáûíà íÿøð
îëóíàí “Åðìÿíèñòàí õÿáÿðëÿðè” æóðíàëûíäàêû ìÿãàëÿäÿ äÿ Åðìÿíèñòàí èãòèñàäèééàòûíûí àüûð âÿçèééÿòäÿ îëäóüó, êîððóïñèéàíûí òöüéàí åòäèéè, èøñèçëÿðèí ñàéûíûí
äóðìàäàí àðòäûüû åòèðàô åäèëèá. Æóðíàëûí
Åðìÿíèñòàíäà èøñèçëèê ïðîáëåìèíÿ ùÿñð
îëóíìóø ìÿãàëÿñèíäÿ ãåéä åäèëèð êè, áó
þëêÿíèí ÿìÿê ìÿøüóëëóüó õèäìÿòèíèí
ðÿùáÿðè Àðòàê Ìàíãàñàðéàí ñþçöýåäÿí
ñàùÿäÿ âÿçèééÿòèí úèääè íàðàùàòëûã äîüóðäóüóíó âÿ èøñèçëÿðèí ñàéûíûí èëäÿí-èëÿ
àðòäûüûíû áÿéàí åäèá. Ìÿñÿëÿí, 2014-úö
èëèí èéóí àéûíäà 2013-úö èëèí ìöâàôèã
äþâðö èëÿ ìöãàéèñÿäÿ èøüàë÷û þëêÿäÿêè
èøñèçëÿðèí ñàéû 3,7 ôàèç àðòàðàã 62400
íÿôÿðÿ ÷àòûá. Îíëàðäàí 46600 íÿôÿðèíè
ãàäûíëàð, 15800 íÿôÿðèíè èñÿ êèøèëÿð òÿøêèë
åäèá. ßëáÿòòÿ, áó, ðÿñìè ìÿëóìàòäûð.
Ãåéðè-ðÿñìè ìÿëóìàòà ýþðÿ èñÿ, èøñèçëÿðèí ñàéû äàùà ÷îõäóð. Ãÿçåò éàçûð êè, Åðìÿíèñòàíäà èøñèçëÿð àðàñûíäà êèøèëÿðèí
àçëûã òÿøêèë åòìÿñè ùå÷ äÿ òÿÿúúöá äîüóðìàìàëûäûð. ×öíêè êèøèëÿðèí ÿêñÿðèééÿòè þç àèëÿñèíè äîëàíäûðìàã ìÿãñÿäèëÿ Åðìÿíèñòàíû òÿðê åäÿðÿê Ðóñèéàéà âÿ äè-
Èndeks: 67100
Lisenziya: N-B-317
Òèðàæ:
6074
“Êàïèòàë Áàíê”ûí Íÿðèìàíîâ ðàéîí ôèëèàëû
ù/ù - 33080019443900419109
êîä - 200093
ÂÞÅÍ - 1500486601
ýÿð þëêÿëÿðÿ öç òóòóá. Õàðèúè þëêÿëÿðÿ ýåäÿíëÿðèí ñàéû éöç ìèíëÿðëÿäèð. Îíà ýþðÿ
äÿ, éóõàðûäàêû ðÿãÿì ðåàëëûüû äöçýöí
ÿêñ åòäèðìèð.
Ìÿãàëÿäÿ î äà ãåéä îëóíóð êè, Åðìÿíèñòàíäà ùÿêèìëÿð, òèáá áàúûëàðû, ìöùÿíäèñëÿð, ìöÿëëèìëÿð, äèýÿð ïåøÿ âÿ ñÿíÿò
àäàìëàðû àðàñûíäà èøñèçëèê ùàëëàðûíà äàùà
÷îõ ðàñò ýÿëèíèð. Áåëÿëèêëÿ, éàçûëàíëàðäàí
äà áåëÿ áÿëëè îëóð êè, Åðìÿíèñòàí áöòöí
ñàùÿëÿðäÿ áþùðàíëà öçëÿøèá. Èøüàë÷û þëêÿíèí ðÿùáÿðëèéè èñÿ íÿ ãÿäÿð ÷àëûøñà äà,
âÿçèééÿòäÿí ÷ûõûø éîëó òàïà áèëìèð. Åéíè
çàìàíäà, Ñàðêèñéàí ùàêèìèééÿòè Àâðàñèéà Èãòèñàäè Áèðëèéèíÿ îëàí öìèäèíè äÿ èòèðìÿêäÿäèð. ×öíêè ùàêèìèééÿò áó òÿøêèëàòà
ãîøóëìàãëà èãòèñàäè äèâèäåíäëÿð ÿëäÿ åòìÿéè äöøöíöðäö. Áó àðàäà èñÿ Àâðàñèéà
èãòèñàäè êîìèññèéàñûíäà Åðìÿíèñòàíû
òÿìñèë åäÿúÿê êîëëåýèéà öçâëÿðè òÿéèí îëóíóá. Êîëëåýèéàíûí öçâëÿðè åêñ-äåïóòàò
Àðà Íðàíéàí, ïðåçèäåíòèí åêñ-ìÿñëÿùÿò÷èñè Êàðèíå Ìèíîñéàí âÿ åðìÿíè èíêèøàô
àýåíòëèéèíèí åêñ-ðÿùáÿðè Ðîáåðò Àðóòóíéàí ñå÷èëèá. Íÿçÿðè áàõûìäàí, áó ìÿñÿëÿ íîðìàë ýþðöíñÿ äÿ, Ñåðæ Ñàðêèñéàíûí
“åêñ”ëÿðè áèð àðàéà ýÿòèðèá þëêÿäÿí ÷ûõàðÈíôîðìàñèéà ìÿíáÿëÿðèìèç:
“ÀçÿðÒÀú”, “ÀÏÀ”,
“Àçàäèíôîðì”, “ÀññÀ-Èðàäÿ”, “ÑÈÀ”
Ãÿçåò “Éåíè Àçÿðáàécàí”ûí áèëýèñàéàð ìÿðêÿçèíäÿ éûüûëûá,
ñÿùèôÿëÿíèá âÿ “Àçÿðáàéúàí” íÿøðèééàòûíäà îôñåò öñóëó èëÿ ÷àï åäèëèá.
ìàñû íÿçÿðÿ ÷àðïûð. Áó ñèéàñÿò÷èëÿð èãòèäàðéþíëö îëñàëàð äà,
“åêñ” îëìàëàðû îíëàðûí éà ùàçûðêè
ùàêèìèééÿòäÿí êöñêöíëöéöíÿ âÿ
éà ëàçûìñûçëûüûíà äÿëàëÿò åäèð.
Áó ìÿãàìäà ãåéä åäÿê êè,
Åðìÿíèñòàí Ðóñèéàäàí äà éåòÿðëè äÿñòÿê àëà áèëìèð. Áó àçìûø êèìè, èøüàë÷û äþâëÿò Ðóñèéàäàí äàùà áèð çÿðáÿ àëûá. Áåëÿ êè, åðìÿíè ìèëéîí÷ó Ëåâîí Àéðàïåòéàíûí
Ðóñèéàäà ùÿáñ åäèëìÿñè Åðìÿíèñòàí ìÿòáóàòûíäà Ðóñèéà ÿëåéùèíÿ òÿíãèäè éàçûëàðûí àðòìàñûíà
ñÿáÿá îëóá. Ìÿëóìàò ö÷öí áèëäèðÿê êè, àäû ÷ÿêèëÿí ìèëéîí÷ó Åðìÿíèñòàíà õåéëè ìàëèééÿ éàðäûìû
åòìÿñè èëÿ òàíûíûðäû. Åðìÿíè ìÿòáóàòûíäà ìÿñÿëÿ èëÿ áàüëû ìÿãàëÿëÿðäÿí
áèðè “Ðóñèéà åðìÿíèëÿðÿ õèäìÿòèíÿ ýþðÿ
áåëÿ “òÿøÿêêöð” åäèð” áàøëûüû àëòûíäà éåðëÿøäèðèëèá. Ìÿãàëÿäÿ åðìÿíè ìèëéîí÷ó
Ëåâîí Àéðàïåòéàíûí Ðóñèéà ãàðøûñûíäàêû õèäìÿòëÿðèíäÿí ñîíðà ùÿáñ åäèëìÿñè
èëÿ áàüëû íàðàçûëûã ÿêñèíè òàïûá.
Áöòöí áóíëàðûí ôîíóíäà èñÿ, èøüàë÷û
Åðìÿíèñòàíäà ýÿðýèíëèê àðòìàãäà äàâàì åäèð. Ùÿì õàðèúäÿí éàðäûìëàðûí êÿñèëìÿñè, ùÿì äÿ êðèìèíàë ùàêèìèééÿòèí
éåðèòäèéè ñèéàñÿò ÿùàëèíèí íàðàçûëûüûíû äàùà äà àðòûðûá.
Íàðäàð ÁÀÉÐÀÌËÛ
Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí!
Éåíè Àçÿðáàéúàí Ïàðòèéàñû Èäàðÿ Ùåéÿòè âÿ Èúðà Êàòèáëèéè Éåíè
Àçÿðáàéúàí Ïàðòèéàñû Èäàðÿ Ùåéÿòèíèí öçâö, ïàðòèéàíûí Ñÿáàèë ðàéîí
òÿøêèëàòûíûí ñÿäðè, ïðîôåññîð
Çàùèä Ãàðàëîâóí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè áèëäèðèð
âÿ ìÿðùóìóí àèëÿñèíÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Ãÿçåò 1993-úö èëèí àïðåë àéûíäàí
íÿøð îëóíóð
Áóðàõûëûøà ìÿñóë:
Çàùèä ÈËÙÀÌÎÜËÓ
Download

08-01-2015