OBEZİTE
Obezite nedir?
•Obezite, vücuda besinler
ile alınan enerjinin,
harcanan enerjiden fazla
olmasından kaynaklanan
ve vücut yağ kitlesinin,
yağsız vücut kitlesine
oranla artması ile
karakterize olan kronik
bir hastalıktır. Diğer bir
deyişle vücutta aşırı
miktarda yağ
toplanmasıdır.
• Obezite sadece obez kişiyi değil,çevresindekileri
yani toplumuda etkileyen, fizyolojik ,organik,
sistemik, hormonal, metabolik, estetik, psikolojik
ve sosyal sorunlara yol açabilen bir hastalıktır.
• Obezite prevalansı, hem gelişmiş hem de gelişmekte
olan ülkelerde tehlikeli bir hızla artmaktadır.
• Afrika ve Asya ülkelerinde görülme oranı daha azdır.
Kırsal bölgelere göre kentlerde daha yaygındır.
• Batı toplumlarında erişkinlerin yarısının kilo fazlalığı
olduğu ve özellikle kadınlarda daha yaygın olduğu
bilinmektedir.
• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre,
dünyada 400 milyonun üzerinde obez ve 1,6
milyar civarında da hafif obez birey
bulunmaktadır. 2015 yılında bu oranın
sırasıyla 700 milyon ve 2,3 milyara ulaşacağı
düşünülmektedir.
• TURDEP’ in yaptığı
araştırmaya göre;
Bölgesel dağılımlar göz
önüne alındığında;
obezite, Doğu
Anadolu’da en düşük
(%17,2) ve İç Anadolu’da
en yüksek (%25,0)
olmak üzere, güneyde
%24, kuzeyde %23.5 ve
batıda %21,6
bulunmuştur.
Obeziteye neden olan
faktörler nelerdir?
• Obezitenin nedenlerine
bakıldığında genetik,
metabolik, hormonal,
hipotalamik (beyindeki
hipotalamus
bölgesinden kaynaklı),
psikolojik, sosyoekonomik, beslenme ve
fiziksel aktivite düzeyi
gibi birçok etmen bir
arada düşünülmektedir.
Genel olarak obeziteye neden olan
etmenler:
1.
•
•
İyatrojenik nedenler:
İlaçlar ve hormonlar
Hipotalamus cerrahisi
2.
•
•
•
•
Diyete bağlı obezite:
İnfant dönemde yeme bozukluğu
Sık yemek yeme
Yüksek yağ içeren yemekler
Aşırı yemek yeme
3.Nöroendokrin obezite:
• Hipotalamik sendrom
• Cushing sendromu
• Hipotiroidizm
• Polikistik over sendromu
• Hipogonadizm
• GH (Büyüme hormonu) yetmezliği
• Psödohipoparatiroidizm
• Gece yeme sendromu
• Kromozomal anormallikler
4.Sosyal ve davranışlara bağlı:
• Sosyo-ekonomik faktörler
• Etnisite
• Psikolojik faktörler
• Mevsimsel affektif bozukluklar
5.Genetik obezite:
• Otozomal resesif
• Otozomal dominant trait
• X-linked trait
• Kromozom anormallikleri
6.Sedanter yaşam:
7.Post operatif
inaktivite:
8.Yaşlılık:
Obezitenin riskleri nelerdir?
• Psikolojik bozukluklara ve
toplumsal uyumsuzluklara
neden olur.
• İskelet ve kaslar üzerinde
olumsuz etkileri vardır.
• Obez kişilerde varisler ve
varis yaraları kolay oluşur.
• Karın içinde ve duvarında
yağ toplanması sonucu karın
kasları zayıflar ve kolaylıkla
fıtık oluşabilir.
• Endokrin ve Metabolik
bozukluklara neden olur.
Obezite ne kadar ileri derecede
ve uzun süreli olursa diyabetin
ortaya çıkış oranı o derece
artar.
• Obezitede ürik asit düzeyi de
artarak gut hastalığına zemin
hazırlar.
• Obez kişilerde hipertansiyon sık
görülür. Ayrıca Angina pektoris,
myokard infaktüsü ve kalp
yetmezliği obezlerde daha sıktır.
Hastanın zayıflaması ile bu
hastalıklarda olumlu iyileşmeler
görülür.
• Obezlerde kolelitlere(safra taşı) ve
bunların komplikasyonlarına daha
sık rastlanır.
• Obezitede ameliyat sonu yara infeksiyonu, dikiş
atma gibi komplikasyonlar daha sıktır.
• Obezlerde doğum da güç ve risklidir.
• Deri altı yağ dokusunun fazla oluşu deri
infeksiyonlarını artırır. Kaslarda ve ayaklarda
fungal(mantar) infeksiyonları sıktır.
• Obez kişiler ev, iş kazası ve trafik kazalarına daha
çok maruz kalırlar.
Obezitenin Tanı Yöntemleri
1.Beden kitle indeksi (BMI):Günümüzde en sık
kullanılan yöntemdir. Boy ve ağırlık ölçümlerinden
yararlanılarak hesaplanan bir parametredir.
Beden Kitle İndeksi (BKİ)= Vücut Ağırlığı (kg)/ Boy (m2)
Yaş________BKİ__________Sınıflandırma
19-24_____ 20.0-24.9______Erkek-kadın alt-üst sınır
19-24_____25.0-29.9 ______Hafif obez
19-24_____30.0-34.9_______Obez
19-24_____35.0-44.9_______Sağlık açısından önemli
19-24_____ 45.0-49.9 ______Aşırı obez
19-24_____ 50 ve üstü _____Süper obez
2.Bel çevresi, Kalça çevresi, Bel-kalça oranı:
Obezitenin komplikasyonları en iyi abdominal obezite
ile ilişkilidir. Santral obezite android, sıklıkla
kadınlarda görülen alt beden tipi obezite de, jinoid
obezite olarak adlandırılır.
• Bel/kalça oranı bu iki tip obeziteyi ayırmak için
kullanılır. 0.72’nin üstündeki değerler anormaldir.
Bu yöntem aşırı kilo derecesini belirlemekten çok
kiloya bağlı sağlık sorunu hastalığın gelişme
olasılığını belirlemek için kullanılır.
Bel - Kalça Oranı
Kadınlarda > 0.85
Erkeklerde > 1.0
• Umblikus seviyesinde ölçülen bel çevresi kadınlarda
ideal olarak 80 santimetre, erkeklerde ise 94
santimetre ve altında olmalıdır.
• Erkeklerde bu çevrenin 102 santimetreden,
kadınlarda ise 88 santimetreden fazla olması
durumunda kiloya bağlı sağlık sorunları gelişme
olasılığı belirgin bir şekilde artmaktadır.
• Vücut Yağ Oranı: Sadece ağırlığımızı bilip, boyumuz ile
orantı kurmamız obezitelik (vücut yağı) ve sağlığımız
hakkında bize yeterli bilgi vermeyecektir, önemli olan yağ
- kas oranımız arasındaki uyumdur.
VYO HESAPLAMASI
1.2 (BKİ) + 0.23(Yaş) –10.8(Kadın 0/Erkek 1) –
5.4
VYO değerleri
Erkek
% 2-4
Kadın
% 10-12
Oranlar
Minimum oran
% 14-17 arası
% 21-24 arası
Normal sağlıklı
beden
% 18-25 arası
% 25-31 arası
Kabul edilebilir
sınır
Obezite tipleri
• 1-Vücut yağ dağılımına göre
sınıflama:
Yağ dokunun vücudun değişik
bölgelerine dağılımı genetik kontrol
altında olup, kadın ve erkeklerde
farklıdır. Yağın daha çok vücudun alt
bölümünde (kalça,uyluk ve
bacaklarda) toplanmasıyla ortaya
çıkan tip “jinoid tip”(armut biçimi)
olarak bilinir ve daha çok kadınlara
özgüdür.
Yağın vücudun üst bölümünde (bel,üst karın ve göğüs)
toplanması da “android tip”i (elma biçimi) tanımlar.
Bu da erkeklerde sık görülen obezite türüdür.
4 tip obezite tanımlanmıştır:
a-Tip 1: Bu tiple vücut yağı belli bir bölgede birikim
yapmamakta tüm vücuda benzer oranlarda
dağılmaktadır.
b-Tip 2: Deri altı yağın gövdede aşırı miktarda
yoğunlaşmasıdır. Android (elma tipi) de denilen bu tip
bu gruba girmektedir.
c-Tip 3: Uyluk ve kalçada aşırı miktarda yağ
depolanmasıdır. Jinoid (armut tip) obezite de denir.
d-Tip 3: Yağın karın çevresinde yoğunlaşmasıdır. Tip
2’den farklı olarak deri altı değil karın boşluğundaki
organları çevreleyen yağ daha fazladır. Erkeklerde
kadınlardan daha fazla görülmekte ve yaş ilerledikçe
bu bölgedeki yağ birikimi artmaktadır.
2. Yağ Hücresine Göre Sınıflama: Yetişkinlikte
görülen obezite yağ hücrelerinin hacminin normal
ağırlıktaki insanlara oranla daha büyük olması
(hipertrofi), çocuklukta başlayan obezite ise yağ hücre
sayısının artışı (hiperplazi) ile karakterizedir.
3. Beden Kitle İndeksi’ne (BKİ) Göre Sınıflama:
Beden Kitle İndeksi Değeri
Durumunuz
18.5-24.9 kg/m2 arasında ise
zayıf
18.5-24.9 kg/m2 arasında ise
normal kilolu
25-29.9 kg/m2 arasında ise
hafif obez (fazla kilolu)
30-34.9 kg/m2 arasında ise
orta derecede obez
(I.Derece)
35-39.9 kg/m2 arasında ise
ağır derecede obez
(II.Derece)
40 kg/m2 üzerinde ise
çok ağır derecede obez
(III.Derece)
Obezite Tedavisi
• Öncelikle metabolik açıdan obezitenin nedeni
saptanmalıdır.Daha sonra nedene yönelik olarak
tedavi planlanması yapılması ve buna göre uygun
diyet tedavisi, egzersiz tedavisi, ilaç tedavisi,
psikolojik destek ve diğer tedavi yöntemleri organize
edilebilmelidir.Bazen ancak bir ekip çalışması ile ve
nedene yönelik etkenlerin kaldırılması ile olur.
• Diyet Tedavisi:Kilo
kaybı için enerji açığı
yaratacak şekilde bir
diyet planlanması
tedavinin temelini
oluşturur. Diyetteki yağ
miktarının azaltılması
herkes tarafından
benimsense de total
enerji alımının
azalmaması durumunda
kilo azalması olmaz.
• Bu diyet içerisinde yaklaşık %50 oranı
karbonhidratlar, %30 oranı proteinler ve geriye kalan
%20 oranı ise yağlar oluşturur.
• Davranış tedavisi:Klinik dışı kilo
verme programlarının çoğunun
temeli davranış tedavisidir.
Değiştirilecek davranış, öncüllerini
ve sonuçlarını değerlendiren
davranış analizine dayanır.
Değiştirilecek ilk davranış,
yemedir. Yeme hızını düşürmek
için çaba harcanır.
• Bundan sonra, göreceli uzak
olanlardan, daha yakın olanlara
kadar yemenin öncüllerini
değiştirmek için çaba harcanır.
Üçüncü adım, bu davranışların
pekiştirilmesidir. Hangi
davranışların değiştirilmesi ve
pekiştirilmesi gerektiğini belirlerken
ayrıntılı kayıt tutmayla kendi
kendini izleme kullanılır. Bu
programlarda beslenme eğitimi ile
fiziksel aktiviteyi artırma önlemleri
giderek daha fazla önem
taşımaktadır.
• Obez kişilerde sık
rastlanan kilo vermeye
karşı kendi kendine
yenilme, yanlış uyum
davranışlarının
üstesinden gelme ve
bütün kilo koruma
programlarında
rastlanan olağan
duraklamalarda geri
dönüşlerin önlenmesi
için eğitim sağlama
amacıyla kognitif tedavi
kullanılmaktadır.
• Egzersiz:Yetişkinlerde
düzenli fiziksel aktivite,
yağsız vücut ağırlığında
artış yağlı dokuda azalmaya
neden olur. Egzersiz
programlarının ilk
döneminde vücut
ağırlığında fazla bir
değişiklik olmamasının
nedeni budur. Üç ay gibi bir
süre sonra yağsız vücut
ağırlığı sabitleşir ve kilo
kaybı hızlanır.
• Obezlerde yağ oksidasyonunu
artırmak için egzersiz şiddetinin
süre ve sıklığının belirlenmesine
yönelik çalışmalara göre; 30
dakikadan fazla süren, maksimal
%65 oksijen harcama kapasitesini
sağlayan ve haftada en az beş gün
sıklığında yapılan egzersizler
optimal verimlidir.
• Egzersizle sağlanan
performans kalıcı
değildir. En fazla iki
hafta içinde kazanç
düzeyi düşmeye
başlar.Bu durum
egzersizlerin yaşam
boyu sürdürülmesi
gerekliliğini açıklar.
•
İlaç tedavisi:obezite tedavisinde
kullanılan ilaçlar 3 ana guruba
ayrılmaktadır:
o Gıda alımını azaltan ilaçlar
o Metabolizmayı değiştiren ilaçlar
o Termogenezisi artıran ilaçlar
• Hafif veya orta derecede kilo fazlalığı olanlarda ilaç
tedavisi uygun değildir. BMI >30 kg/m2 olan
hastalarda ilaç tedavisi düşünülebilir.
• Cerrahi tedavi: Cerrahi yöntemlere başvurmadan önce
hasta detaylı analizlerden geçirilmeli ve obezitenin
herhangi bir genetik, endokrin, nörolojik (hipotalamik
fonksiyon bozukluğu gibi) patolojiden veya ilaç
kullanımından kaynaklanmadığı ortaya konmalıdır. Aksi
halde nedene yönelik tedavi tercih edilmelidir.
• Cerrahi tedaviye şu durumlarda başvurulur:
o Vücut kitle indeksi 40'ın üzerinde olan veya 30-40
arasında olup eşlik eden hastalık durumlarında
(hipertansiyon, diabetes mellitus, uyku apne send.,
artrit).
o 18-60 yaş arası bireylerde
o Obezitenin en az 3 yıldır var olması
durumunda
o Hormonal hastalıkların
bulunmaması halinde
o İlaç ve diyet tedavisine rağmen, en
az 1 yıldır kilo veremeyenlerde
o Alkol ve ilaç bağımlısı
olmayanlarda
o Hastanın uygulanacak
yöntemi anlaması ve
ameliyattan sonra uyum
sağlayabilecek durumda
olması durumunda
o Kabul edilebilir
ameliyat riski
bulunanlarda.
• Cerrahi Tedavi Yöntemleri:
o Implantable Gastrik Stimulasyon (Mide
uyarıcı yerleştirilmesi)
o Ayarlanabilir Silikon Mide Bandı
o Vertikal Gastroplasti
o İntragastrik Balon (Mide içine Balon
Yerleştirilmesi)
o Gastrik Bypass
o Bilio-pankreatik Diversiyon
o Bağırsakla ilgili girişimler
ÖNERİLER
 Boyunuza uygun ağırlığı
hedefleyin.Sağlıklı
ağırlığa sahip iseniz,
kilo almaktan kaçının.
 Kilolu ve obez iseniz
önce ağırlık artışını
önleyin daha sonra
sağlığınızı korumak için
ağırlık kaybetmeyi
hedefleyin.
 Az yağ eklenmiş sebze,
yağsız beyaz et,
kurubaklagiller, yağı
azaltılmış süt-yoğurt,
meyve ve tam tahılları
tüketerek sağlıklı
beslenme alışkanlığı
kazanın.
 Porsiyon büyüklüğünde
sağlıklı beslenme için
diyetisyeniniz tarafından
önerilen miktarlara uyun.
 Düzenli
fiziksel
aktivite
yapın.(BKİ 20-25 olmalıdır)
 Aldığınız enerji ile
tükettiğiniz enerji
miktarını dengeleyin.
 Günlük tuz alımınızı
azaltınız.(ortalama1 çay
kaşığı)
 Bol su için.
 Vücut ağırlığınızı
korumada
davranışlarınızın önemli
olduğunu unutmayın.
Gerektiğinde
uzmanlardan davranış
değiştirme tedavisi
desteği sağlayın.
 Her gün birkaç kez çeşitli
taze sebze ve meyve yiyiniz
(günde 5-7 porsiyon).
 Günlük yediğiniz besinlerin çok çeşitli olmasına özen
gösterin ve bu besinlerin çoğunluğunu hayvansal
gıdalar yerine bitkisel gıdalardan seçiniz.
 Yağsız veya az yağlı süt ve ürünlerini(yoğurt, peynir,
kefir vb.) yiyiniz.
 Mümkünse alkol kullanmayınız. Eğer kullanıyorsanız
en aza indiriniz.
 Az şekerli besinleri
tercih edin, çay şekeri
gibi rafine şekerleri
mümkün olduğunca
tüketmeyin, tatlılar ve
şekerli içeceklerin
tüketimini
sınırlandırınız.
 Besinlerinizi güvenli ve
hijyenik şekilde
hazırlayınız.
Yiyeceklerinizi pişirirken
haşlama, ızgara, fırında ve
buharda pişirme
yöntemlerini tercih ediniz.
Kızartmalardan kaçınınız.
Böylece yemeklerinizde
ekleyeceğiniz yağ, tuz ve
şeker miktarlarını
azaltmış olursunuz.
TEŞEKKÜRLER
Download

Obezite