ÝÇÝNDEKÝLER
1. TEMA
Her Ýnsan Deðerlidir
BÖLÜM 1 : BEN ÝNSANIM.................................................................................................. 9
BÖLÜM 2 : HER BÝREY ÖZELDÝR .................................................................................... 11
BÖLÜM 3 : FARKLILIKLARIMIZLA ÖZELÝZ ...................................................................... 13
BÖLÜM 4 : ÝNSAN DEÐERLÝDÝR ...................................................................................... 14
BÖLÜM 5 : ÝNSANÝ DEÐERLERÝ YAÞAMAK, YAÞATMAK .................................................. 16
BÖLÜM 6 : ZAMAN ÝÇÝNDE ÝNSAN HAKLARI .................................................................. 19
Ölçme ve Deðerlendirme .............................................................................. 23
Ünite Deðerlendirme Testi ............................................................................ 25
2. TEMA
Demokrasi Kültürü
BÖLÜM 1 : DEMOKRASÝYÝ TANIMLIYORUZ .................................................................... 29
BÖLÜM 2 : CUMHURÝYET FAZÝLETTÝR ............................................................................ 33
BÖLÜM 3 : DEMOKRATÝK TUTUM .................................................................................. 38
BÖLÜM 4 : FARKLILIKLARIMIZ ZENGÝNLÝÐÝMÝZDÝR........................................................ 41
BÖLÜM 5 : AYRIMCILIÐA KARÞI .................................................................................... 43
BÖLÜM 6 : EÞÝTLÝK GÜÇLENDÝRÝR.................................................................................. 45
BÖLÜM 7 : ÇÖZÜMÜN BÝR PARÇASIYIM ........................................................................ 50
BÖLÜM 8 : BÝRLÝKTE YAÞAM ÝÇÝN DÝYALOG .................................................................. 51
BÖLÜM 9 : EL ELE BERABERCE ...................................................................................... 53
Ölçme ve Deðerlendirme .............................................................................. 56
Ünite Deðerlendirme Testi - 1 ...................................................................... 58
Ünite Deðerlendirme Testi - 2 ...................................................................... 60
3. TEMA
Hak ve Özgürlüklerimiz
BÖLÜM 1 : HAKLARIM, ÖZGÜRLÜKLERÝM VE SORUMLULUKLARIM .............................. 65
BÖLÜM 2 : HAK VE ÖZGÜRLÜKLER ................................................................................ 68
BÖLÜM 3 : DEMOKRATÝK ÇÖZÜMLER ............................................................................ 75
BÖLÜM 4 : ÖZGÜRLÜKLERÝN OLDUÐU YERDE ÖZGÜRSÜN............................................ 81
BÖLÜM 5 : SÝVÝL TOPLUM .............................................................................................. 82
BÖLÜM 6 : ÝNSAN HAKLARI ÝLE ÝLGÝLÝ GELÝÞMELER .................................................... 85
BÖLÜM 7 : HUKUK DEVLETÝ............................................................................................ 88
Ölçme ve Deðerlendirme .............................................................................. 90
Ünite Deðerlendirme Testi ............................................................................ 92
4. TEMA
Görev ve Sorumluluklarýmýz
BÖLÜM 1 : TOPLUMSAL SORUMLULUK........................................................................ 97
BÖLÜM 2 : YARDIMLAÞIYORUZ .................................................................................. 100
BÖLÜM 3 : TOPLUMSAL KURALLAR .......................................................................... 103
BÖLÜM 4 : KATILIM VE KARAR VERME ...................................................................... 106
BÖLÜM 5 : DEVLETÝN GÖREV VE SORUMLULUKLARI ................................................ 109
BÖLÜM 6 : TOPLUMA VE ÜLKEME KARÞI SORUMLULUKLARIM ................................ 111
BÖLÜM 7 : DEÐERLERÝMÝZÝ TANIYALIM VE ZENGÝNLEÞTÝRELÝM................................ 113
BÖLÜM 8 : KAMU MALLARI ........................................................................................ 116
BÖLÜM 9 : ENGELSÝZ YAÞAM .................................................................................... 118
BÖLÜM 10 : TOPLUMSAL SORUNLAR VE SOSYAL SORUMLULUK .............................. 121
Ölçme ve Deðerlendirme ............................................................................ 124
Ünite Deðerlendirme Testi - 1 .................................................................... 127
Ünite Deðerlendirme Testi - 2 .................................................................... 129
BÖLÜM 1
BEN ÝNSANIM
Kazanýmlar
Bu bölümü bitirdiðimde;
 Her insanýn deðerli ve onurlu olduðunu
kabul ederim.
Çünkü, hepimiz insan olarak doðuþtan bütün haklara sahip olarak dünyaya geliriz.
Her Ýnsan Deðerlidir
Biri bize sorsa:
“Sen nesin?”
Ýnsan Onuru
Müslüman, Hýrýstiyan, Musevi...
“Ýnsan onuru” hukuk biliminin ve felsefenin konusu
olmuþ bir kavramdýr. Bazý düþünürler “Ýnsanýn deðeri” ile “onurunu” eþ anlamlý kullanmýþlardýr.
“Sonra?”
Türk, Yunanlý, Çinli, Amerikalý, Ýngiliz, Fransýz, Alman...
“Baþka nesin?”
Öðrenci, öðretmen, doktor, avukat, gazeteci, doktor, kasap, sanayici, hemþire, polis, ...
Kadýn, erkek.
“Ama önce nesin?” deseler. Önce ne?
Ýlk sýraya dinler konulduðu zamandan beri din savaþlarý baþladý ve iþte bitmek bilmiyor.
“Önce Türküm”, “Önce Yunaným”, “Önce Almaným” ya da “Önce Ýngilizim” yanýtý milletler ve milliyetler arasýndaki kavganýn baþladýðý yerdi, tarih boyu dinmedi.
‘‘Önce erkeðim’’ ev terörünü, ‘‘Önce kadýným’’ feminizmi yaþamýmýzýn birer parçasý yaptý.
‘‘Önce nesin?’’ sorusunun yanýtý farklý olduðu zaman, farklar birbirlerini yok etmeye kalktýlar.
Oysa tüm insanlar arasýndaki farký kaldýracak bir ortak kimlik var;
“Önce insan olmak”
Sonuçta hepimiz insanýz. Hepimizin görevi de insanlar arasýnda hiçbir zaman ayrýmcýlýk yapmamak
ve insanlarýn mutluluðu için çaba sarfetmektir.
© Coþku Yayýnlarý
“Baþka?”
Ýnsanýn deðeri derken bundan insanýn diðer canlýlar arasýndaki özel yeri anlaþýlabilir. Ýnsana bu özel
yeri saðlayan, onun özelliklerinin bütünüdür; onu
diðer canlýlardan ayýran olanaklarýdýr. Bu olanaklar,
insana özgü etkinlikler ve ürünler olarak görünür.
Bu özellikler ise, insanýn diðer canlýlarla ortaklaþa
taþýdýðý özelliklere ek olanlarýdýr. Bu özellikler ya da
olanaklar “insanýn deðerini” ve “onurunu” oluþturur.
Ýnsan, sahip olduðu özellik ve nitelikleriyle diðer
canlýlar, hatta tüm varlýklar içerisinde kendine ayrý bir
konum, saygýnlýk ve özel bir yer edinmiþtir. Bu durumda “Ýnsan onuru” insanýn, “insan” olmayla elde
ettiði saygýnlýk, þeref ve haysiyeti þeklinde tanýmlanabilir.
Günümüzde “insan onuru” insan haklarýnýn en temel
unsurlarýndan biri olmuþtur. Evrensel Ýnsan Haklarý
Bildirisi’nin “Baþlangýç” bölümünün ilk cümlesinde
yer alan “Ýnsanlýk ailesinin bütün üyelerinde bulunan onurun ve bunlarýn eþit ve devredilmez haklarýnýn tanýnmasýnýn, dünyada özgürlüðün, adaletin
ve barýþýn temeli olduðuna,” cümlesi yer almaktadýr. Yine bu bildirinin 1. maddesi olan,“Bütün insanlar özgür, onur ve haklar bakýmýndan eþit doðarlar.
Akýl ve vicdana sahiptirler, birbirlerine karþý kardeþlik anlayýþýyla davranmalýdýrlar.” ifadesi insan onuruna ve insana verilen deðeri göstermektedir.
9
Ben Ýnsaným
Ýnsan düþünüp, konuþabilen tek canlýdýr. Ýnsan düþünme yeteneði sayesinde konuþma dilini geliþtirmiþtir. Geliþen konuþma dilini zamanla yazýyý icat
ederek de kullanmayý baþarmýþtýr. Yazý ile de düþüncelerini ve bilgilerini kalýcý hale getirmiþ ve bunlarý diðer insanlarla paylaþarak geliþtirebilmiþtir.
Anahtar Bilgi
Avrupa Birliði Temel Haklar Bildirgesi’ni oluþturan yedi ana bölümden birincisi “Onur” olmuþtur. Bu bölümü oluþturan 5 madde “insan
onuru” ile nelerin anlaþýlmasý gerektiði noktasýnda bizlere yardýmcý olur. Bunlar sýrasýyla 1.
madde Ýnsanlýk onuru; 2. madde yaþama hakký;
3. madde kiþinin bedensel ve ruhsal dokunulmazlýk hakký; 4. madde iþkence veya insanlýk
dýþý veya alçaltýcý muamele veya ceza yasaðý ve
5. madde, kölelik ve zorla çalýþtýrýlma yasaðý
baþlýklarý altýnda toplanmýþtýr.
Toplumsal yönden insan; Doðumdan itibaren
insanlarýn birbirlerine gereksinimi vardýr. Çocuðun
annesine, gencin ailesine ve arkadaþlarýna, ailenin
topluma, uluslarýn dayanýþmaya gereksinimi vardýr.
Ýnsan kültür ve uygarlýk oluþturabilen canlýdýr. Ýnsanlar elde ettikleri bu bilgi ve deneyimleri gelecek
nesillere aktararak kültür ve uygarlýk birikimi oluþturmuþtur. Yeni nesiller de bu birikimden yararlanarak geliþmeyi sürekli kýlabilmiþlerdir.
Madde 1’deki insanlýk onuru kýsmýnda; “Ýnsanlýk
onuru, ihlal edilemez. Saygý gösterilmeli ve korunmalýdýr.” ifadesi yer alýr.
Bu ve daha çoðaltabileceðimiz pekçok özelliði insanýn çok boyutlu bir varlýk olduðunu göstermektedir.
Ýnsan Çok Boyutlu Bir Varlýktýr
Yukarýdaki tanýmdan da anlaþýlabileceði gibi insan,
yiyip içen, yürüyen, nefes alýp veren, çoðalabilen
basit bir canlý deðildir. Bitkileri ve hayvanlarý böyle
belli bir takým ölçütlerle veya sýnýflamalarla açýklayabilmek mümkündür. Fakat insaný biyolojik, yani
bedensel, davranýþ ve sosyal yönleriyle çok boyutlu bir varlýk olarak düþünmek ve açýklamak en doðrusudur.
Yalnýz Deðiliz
© Coþku Yayýnlarý
Türk Dil Kurumu, insaný; “Toplum hâlinde bir kültür
çevresinde yaþayan, düþünme ve konuþma yeteneði olan, evreni bütün olarak kavrayabilen, bulgularý sonucunda deðiþtirebilen ve biçimlendirebilen
canlý.” olarak tanýmlar.
Ýnsan sahip olduðu bir çok özelliðiyle canlý veya
cansýz diðer varlýklardan ayrýlsada dünyada onlarla
bir arada bulunmakta, bazýlarýyla ayný ortamý paylaþmaktadýr. Ýnsanoðlu da doðadaki binlerce canlý
türünden birisidir. Çoðu zaman yaþamýný devam ettirebilmek için bu varlýklara gereksinim duymaktadýr.
Bitkilerin ve hayvanlarýn olmadýðý bir dünyada yaþamýný sürdürmesi mümkün deðildir. Ýnsan, yaþamýný
sürdürmek için gýdaya, suya ve oksijene ihtiyaç duyar. Soluduðumuz havadan, aldýðýmýz besinlere kadar hep bu canlýlara gereksinim duyarýz. Dolayýsýyla
insan çevresindeki hiçbir varlýða duyarsýz kalamaz.
Bedensel yönden insan; iki ayaðý üzerinde
durabilen ellerini kullanabilen, diðer canlýlar gibi
büyüyüp geliþen bir varlýktýr.
Davranýþ yönünden insan; düþünme yeteneði olan, duygularý ile davranabilen, yeteneklerini
kullanarak alet yapabilen, yaptýklarý bu aletleri kullanarak ve geliþtirerek yaþamýný daha kolay hale
getirebilen ve bunlarla doðaya egemen olabilen bir
canlýdýr.
Ýnsan akýl sahibi tek canlýdýr. Ýnsanýn konuþabilmesinin, bilgi üretebilmesinin, bilimsel çalýþmalarda
bulunabilmesinin, toplumsal iliþkiler kurabilmesinin
vb. temelinde akýl sahibi olmasý ve düþünebilmesi
bulunmaktadýr.
10
Doðadaki tüm canlýlar belli bir ekolojik denge içinde yerini almýþtýr. Her canlýnýn doðada kendine özgü bir yaþam biçimi ve doðada yapmasý gereken
bir görevi vardýr. Bu denge içinde bir canlý türünü
yok ettiðiniz zaman, yaþamýný birbirlerine baðlý olarak sürdürmek zorunda olan pek çok canlý türü de
(buna insan da dahil olmak üzere) bu durumdan
olumsuz olarak etkilenmektedir.
BÖLÜM 2
HER BÝREY ÖZELDÝR
Kazanýmlar
Bu bölümü bitirdiðimde;
 Her bireyin kendine has özelliklerinin olduðunu
© Coþku Yayýnlarý
kabul edebilirim.
Onlarý farklý kýlan nedir? Adlarý mý? Cinsiyetleri veya yaþlarý mý? Saç veya göz renkleri mi?
Duygu ve düþünceleri, hayata bakýþlarý mý? Ya da meslekleri, kültürel durumlarý, ekonomik seviyeleri mi?
Yoksa hepsi mi? Peki bizleri ve onlarý ortak kýlan nedir?
11
Her Birey Özeldir
Her insan doðuþtan farklý özelliklerle farklý aile ve
kültür ortamýnda dünyaya gelmektedir. Farklý ülkelerde, farklý þehirlerde, farklý farklý kasaba ve
köylerde doðar; hiçkimsenin
doðduðu ülkeyi, þehri veya aileyi seçme þansý yoktur. Doðduðu anda o sadece bir bebektir. Fakat doðduðu andan
itibaren o artýk bir Türk, Alman, Afrikalý veya Çinli;
beyaz, siyah veya çekik gözlüdür. Eðer gözleri görmüyorsa görme engelli, iþitmiyorsa iþitme engelli,
ayaklarýnda özür varsa yürüme engellidir.
Sahip olduðu kiþilik özellikleri ve
duygularla insan
Bir insaný diðerlerinden ayýran farklýlýklardan biri de
kiþilik özellikleri ve duygulardýr.
Duygularý anlatmak için günlük dilde bir çok sözcük kullanýrýz; bunlarýn hangisinin temel duygu olduðunu, hangilerinin hangi temel duygularýn karýþýmýndan oluþtuðunu söylemek pek kolay deðildir.
Duygu yaþamak, duygulanmak insanýn sahip olduðu en önemli özelliklerinden birisidir. Duygular yaþamýn rengi, tadý tuzudur; duygunun yaþanmadýðý
bir yaþam düþünülemez.
Ýnsanlarýn hiçbiri sahip olduðu özellikleriyle neredeyse hiç benzemez. Ortak gibi görünen birkaç özellik dýþýnda her insan artýk baþlý baþýna bir bireydir.
Ýnsanlar sahip olduklarý bu özelliklerle, yani onlarý
“O” yapan niteliklerle bir bireydir, insandýr. Sahip olduðu tüm farklýlýklar nedeniyle her bir birey özeldir
ve saygý duyulmasý gerekir.
© Coþku Yayýnlarý
Büyüdükçe insanýn bazý özellikleri belirginleþmeye
baþlar. Bazý özellikleri de zamanla kazanýr. Kiþilik
özellikleri, ilgileri, korkularý, duygularý þekillenir. Aldýðý eðitime, edindiði tecrübelere göre bir meslek
sahibi olur.
Ýnsanýn her türlü yaþantýsýna olup bitenleri bilme, deðerlendirme ve düþünce yanýnda duygu ya da duygular eþlik eder. Örneðin beklenmedik bir anda bir
trafik kazasý tehlikesi geçiren kiþi þaþkýnlýk, korku,
endiþe, sevinç gibi duygular yaþayabilir. Olayýn özelliðine göre yaþanan duygunun þiddeti ve niteliði deðiþir; insanoðlu kimi zaman kontrol edilemez derecede yoðun, kimi zaman da belli belirsiz duygulanýr.
Ýnsanlarýn daha çok hangi duygularý yaþayacaðýný
belirleyen en önemli etmen kiþilik özellikleridir. Örneðin özgüveni düþük ve kendine güvenmeyen bir
kiþi, otorite olarak gördüðü bir insanla basit bir þey
konuþmasý gerektiðinde bile çok heyecanlanabilir.
Kiþiliðin bir bileþeni olarak duygusal yapý, insanlarýn kendine özgü bir kiþilik yapýsýna sahip olmasýnda önemli bir belirleyicidir. Bu nedenle bir çok kiþiyi neþeli, sakin, heyecanlý, sinirli, kederli, kýrýlgan,
alýngan, sýkýntýlý, ürkek gibi sýfatlarla betimleriz.
Hiçbir Parmak Ýzi Birbirine Benzemez
Dünya nüfusunun 6 milyar olduðunu, þimdiye dek
bunlardan yaklaþýk 70 milyonunun parmak izlerinin
alýndýðýný düþünürsek, “Hiçbir Parmak Ýzi Birbirine
Benzemez” yargýsýný matematiksel olarak doðrulayacak sayýda örnek bulunduðu söylenebilir.
Kendini tanýmak isteyen bir kiþi için yaþadýðý duygular çok önemli yol göstericilerdir. Kendini tanýmak isteyen kiþi yaþadýðý duyguyu ve anlamýný, bu
duyguyu yaþamaya yatkýn yapan kiþilik özelliklerinin neler olduðunu anlamaya çaba göstermelidir.
Siz kendinizi nasýl tanýmlarsýnýz. Kendinizi ve size en çok benzediðini düþündüðünüz bir arkadaþýnýzýn
özeliklerini aþaðýda iþaretleyerek karþýlaþtýrýn. Bakalým her yönüyle ayný özelliklere mi sahipsiniz? Sizi veya arkadaþýnýzý anlatabilecek farklý kiþilik veya duygusal özellikleri en alta ekleyebilirsiniz.
Siz
Arkadaþýnýz
Siz
Arkadaþýnýz
Siz
Esprili
Þakacý
Giriþken
Duygusal
Özgüveni yüksek
Fedakar
Yardýmsever
Sakin
Ýnatçý
Ýdealist
Ciddi
Dost canlýsý
Otoriter
Sabýrlý
Alýngan
Hýrslý
Canayakýn
Hoþgörülü
Heyecanlý
Üþengeç
Karamsar
.......
12
.......
.......
Arkadaþýnýz
BÖLÜM 3
FARKLILIKLARIMIZLA
ÖZELÝZ
Kazanýmlar
Bu bölümü bitirdiðimde;
 kendi bireysel farklýlýklarýmýn topluma neler katabileceðine iliþkin çýkarýmlarda
bulunabilirim.
madan eksiktir. Toplum bir bütündür ve bu bütün
içerisinde her birey sahip olduðu farklý özellikleriyle
bir diðerini ve toplumdaki bütünlüðü tamamlar.
BEN VARSAM
Ýnsanlar toplum içinde yaþar ve yaþadýðý sürece
toplumdan etkilenir. Ýnsanýn yaþamý için zorunlu ihtiyaçlarý o kadar çok ve çeþitlidir ki, bireysel olarak
bu ihtiyaçlarýn tamamýný giderebilmesi olanaksýzdýr.
Dolayýsýyla bu doðrultuda insanlar birbirleriyle yardýmlaþmak, birbirlerinin güç ve bilgi birikiminden
yararlanmak zorundadýr.
Toplumda belli bir konumu olan her insan; yani berber, terzi, manav, lokantacý, çiftçi, mühendis, doktor, asker, hatta bir anne ve baba bulunduklarý konumdan ve yaptýklarý iþlerden dolayý özeldir. Bir
doktor “Ben varsam insanlar saðlýklý yaþayabilir.”
Bir çiftçi veya lokantacý “Ben varsam insanlar doyar.” Bir mühendis; “Ben varsam yollar köprüler vs.
yapýlabilir.” diyebilir. Fakat bu insanlar bir diðeri ol-
© Coþku Yayýnlarý
Düþünün ki her yönüyle düzenli bir þekilde çalýþan bir þirkette sadece patronlar mý çalýþýr? Bu þirketin uyumlu bir þekilde çalýþmasýnda
patron kadar diðer
yöneticilerin, iþçilerin, muhasebecinin
hatta çaycýnýn da katkýsý vardýr. Bunlarýn
hiçbiri tek baþýna bu þirketin eksiksiz bir þekilde çalýþabilmesini saðlayamaz. Bunlardan birinin olmamasý veya görevini yerine getirmemesi iþlerin aksamasýna neden olabilir. Öyleyse bu þirkette çalýþan
her birey “ben varsam” bu iþyerinin bir düzeni var
diyebilir; ancak bu sistem veya düzen “yalnýz benim
sayemde var.” diyemez.
Kimilerinde yöneticilik ve liderlik özelliði vardýr, kimilerinin el becerileri geliþmiþtir, kimilerinin mekaniðe
karþý ilgisi ve yeteneði vardýr. Kimileri yüksekten korkar ama yüksekte çalýþan ve yüksekten korkmayan
insanlar da vardýr. Kimileri karanlýktan korkar, bir
maðaraya veya madene giremez ama karanlýktan
korkmayan insanlar o eksikliði tamamlar. Kimileri
kan görmeye dayanamaz, bu kiþilerden doktor olmasý beklenemez ama bu kiþiler sabýrlý olabilir, hayatta sabýr gerektiren pekçok iþin üstesinden gelebilir.
Puzzle’ýn yani bir yapbozun parçalarý birbirinden
farklýdýr ve bu farklý parçalardan bir bütün oluþturarak yeni bir þekil elde ederiz. Ýnsanlar da öyledir hepimiz farklýyýz yani farklý bir parçayýz. Her birimiz diðerimizin eksiðini tamamlayacak özellikler taþýyor
olabiliriz. Ayný þekilde bizim eksik olan tarafýmýz diðer bir kiþi tarafýndan tamamlanýr. Bizler eksiklerimizi birbirimizden tamamlarýz.
Hiçkimse bir diðerine benzemez. Her
insaný diðerinden
farklý kýlan özellikleri bulunur.
Herkesin ayný özellikleri, ayný mesleði
ayný duygu ve düþünceyi paylaþtýðý
bir dünyada kimsenin bir diðerine ihtiyacý olmayacak, kimsenin kimseden bir beklentisi ve arzusu da
olmayacaktýr. Kimse kendini ayrý bir “birey” olarak
göremeyecek, kendini farklý bir insan olarak düþünemeyecektir.
13
BÖLÜM 4
ÝNSAN DEÐERLÝDÝR
Kazanýmlar
Bu bölümü bitirdiðimde;
 kendime ve çevremdekilere deðer
veririm.
Önyargý, dýþlama, aþaðýlama küçümseme gibi
olumsuz tavýr ve davranýþlar arkadaþlarýmýzýn olumlu özelliklerini farketmemizi engeller. Bu nedenle bu
tip olumsuz tutum, tavýr ve davranýþlardan olabildiðinde kaçýnmak gerekir.
ÝNSAN DEÐERLÝDÝR
3
Anahtar Bilgi
Mahalle veya sýnýf arkadaþlarýmýzdan, aile çevremizden bazýlarýyla çok iyi iliþkiler kurarýz. Bazýlarýyla
da iliþkilerimiz ayný düzeyde geliþmez, bu kiþilerle
çeþitli nedenlerden dolayý ayný derecede yakýnlýk
kuramayýz. Yalnýzca kendimize göre eksik gördüðümüz davranýþ ve özelliklere göre deðerlendirdiðimiz bu kiþilerle olumlu iliþkiler kurmamýz da pek
mümkün olmaz. Hatta bazý durumlarda çeþitli haksýzlýklarýn yaþanmasýna da neden olabilir.
Ýnsanlarla olumlu iliþkiler kuramasak da bu onlarýn
deðersiz olduðu anlamýna gelmez. Toplumda tanýdýðýmýz ya da tanýmadýðýmýz tüm insanlar çeþitli hatalarýna raðmen deðerlidirler. Onlarý olduklarý gibi
kabul etmemiz ve deðer vermemiz gerekir.
Ýnsanlarý tanýmadan, olaylarý tam anlamýyla anlamadan ve kavramadan bir takým genellemelerle ve
önyargýlarla hareket etmemiz insanlarla olumlu iliþkiler kurmamýzý engelleyecektir.
14
© Coþku Yayýnlarý
Yukarýdaki görsel sizde neyi çaðrýþtýrmaktadýr? Diðerlerinden ayrý kalan bireyin yaþadýðý durumu en
iyi hangi kavram açýklar; dýþlanma, hor görme, yoksa ayrýmcýlýk mý? Bir insan niçin dýþlanýr ya da hor
görülür? Nedeni o insanýn bizler gibi olmamasý yani farklý olmasý mý? Peki dýþlanan kiþinin diðerlerine
benzeyen hiç bir yönü veya olumlu yönü yok mu?
Herkesin olumlu özellikleri vardýr. Bu özelliklerin
keþfedilmesi gerekir. Bu özellikler insanýn deðerinin anlaþýlmasý için son derece önemlidir.
Engeller
Arkadaþlarýmýzla ve diðer insanlarla olumlu iliþkiler
kurmamýza engel olan etkenler vardýr.
 Önyargýlar çevremizle
olan iliþkilerimize zarar
veren en önemli etkenlerden biridir. Tanýmadan, biri hakkýnda karar
vermeye önyargý denir.
Örneðin; daha tam anlamýyla tanýmadan bir kiþi
hakkýnda “Bu adamý hiç
gözüm tutmadý.”, “Bu in- “Ýnsanlarýn ön yargýlasana güvenilmez.” deriz. rýný parçalamak, bir
Bu bir önyargýdýr. Çevre- atomu parçalamaktan
daha zordur.”
mizdeki insanlar hakkýnEÝNSTEÝN
da ilk izlenimlerimiz negatif olabilir; ama bu, iliþkilerimizi belirleyici olmamalýdýr. Bir kiþi ya da bir
olay hakkýnda kesin bir bilgi sahibi olmadan
acele karar vermemeliyiz.
Ýnsan Deðerlidir
Karar vermede acelecilik ve analiz yapmadan
varýlmýþ bir sonuç insanlarýn birbirlerini anlamalarýný imkansýz hale getirir. Doðru teþhis için tanýmak þarttýr.
Aþaðýda yer alan olay aþaðýlama ve küçümsemenin
hangi sonuçlara yol açabileceðinin güzel ama trajik
bir örneðidir.
 Genellemeler de yapýlan en büyük hatalardandýr. Kiþileri fiziksel görünüþüne, cinsiyetine,
mesleðine, kurumuna veya memleketine göre
deðerlendirme ve bir genellemeye ulaþma da
insanlar arasý iliþkilere zarar verdiði gibi çeþitli
önyargýlara ve haksýzlýklara kapý aralar.
'Kekeme' diye dalga geçilen
öðrenci üçüncü kattan atladý
Þanlýurfa’da okulun üçüncü katýndan atlayan
15 yaþýndaki öðrenci hastanede hayatýný
kaybetti. Öðrencinin eline bantladýðý notta
“Benim için hayat çok zordu. Bu benim için en
kolayý, hatalarýmý affedin, hakkýnýzý helal edin.
Ben sizi öbür tarafta izleyeceðim.” yazdýðý
öðrenildi. Öðrencinin arkadaþlarýndan bir kýsmý,
gazetecilere yaptýðý açýklamada, M.Ç’nin ‘kekeme olduðunu ve kendisiyle dalga geçildiðini,
bu nedenle bunalýma girmiþ olabileceðini’
iddia etti. Ýl Milli Eðitim Müdürlüðü yetkilileri
ise olayýn intihar olmadýðýný, çocuðun kazara
düþtüðünü belirtti.E. G. Ýlköðretim 8. sýnýf
Yukarýdaki internet haberinde yaþanan durumun temel nedeni önyargýlar olabilir mi? Siz de çevrenizde adýndan, cinsiyetinden etnik kökeninden veya
baþka bir nedenden dolayý benzer önyargý ve ayrýmcýlýklarýn yaþandýðýna þahit oldunuz mu?
© Coþku Yayýnlarý
öðrencisi M.Ç.arkadaþlarýnýn çaðrýsý üzerine
okula gönderilen ambulansla Harran Üniversitesi Týp Fakültesi Araþtýrma ve Uygulama
Hastanesi'ne kaldýrýldý. Ancak yapýlan
müdahaleye raðmen kurtarýlamadý.
Gazete Haberi
 Aþaðýlama, küçümseme, hor bakma (görme)
deðersiz sayma, deðer vermeme; bir insanýn,
bir durumu veya bir kimseyi, kendinden daha
deðersiz, kendinden daha küçük görmesidir.
Bu kavramlar çoðu zaman kibir ile ayný anlamda kullanýlmaktadýr. Bir kimseyi aþaðýlayan,
küçük gören insanlar için çoðu zaman “kibirli”
sýfatý kullanýlmaktadýr.
Halk ozanýmýz Aþýk Veysel her insanýn deðerli olduðunu, kimsenin kimseyi hor görmemesi gerektiðini
yukarýdaki dizeleriyle vurgulamak istemiþtir.
15
BÖLÜM 5
ÝNSANÝ DEÐERLERÝ
YAÞAMAK, YAÞATMAK
Kazanýmlar
Bu bölümü bitirdiðimde;
 Ýnsanlýðýn / toplumun insanî deðerler ve insanýn çabalarý ile korunup geliþtirileceðini
kabul ederim.
Ýnsanlarýn söz konusu deðerleri benimsemesi, ken-
HANGÝSÝ ÖNEMLÝ?
dine rehber edinmesi, eþitsizliklerin, hoþgörüsüzlük-
ÝNSAN HAKLARI EVRENSEL
BEYANNAMESÝ
Madde 1: Bütün insanlar özgür,
onur ve haklar bakýmýndan eþit doðarlar. Akýl ve vicdana sahiptirler,
birbirlerine karþý kardeþlik anlayýþýyla davranmalýdýrlar.
lerin, adaletsizliklerin, temel hak ve hürriyetlerin çið-
Ýnsanlarýn toplum hayatýnda iyi iliþkiler içinde olma-
Baþta, katýlýmcý demokrasi, insanýn temel hak ve
Toplum hayatýnda, insan haklarýna saygýlý olmak
çok önemlidir. Ýnsan haklarýna saygý söz konusu
deðerlerin benimsenmesi, içselleþtirilmesiyle müm-
Ülkemizde “Ýnsani Deðerler Derneði” adý verilen
bir kuruluþ amacýný;
© Coþku Yayýnlarý
sý insan haklarýna saygýlý olmasýyla gerçekleþebilir.
nenmesinin önüne geçmektedir.
özgürlükleri ile evrensel hukuk kurallarý olmak
üzere; sevgi, saygý, yardýmlaþma, hoþgörü, ahlak,
adalet, vefa, þefkat, merhamet, inanç, din, düþünce, sanat, bilim, kültür gibi insani deðerlerin yeni-
kün olabilir.
den tespitini yapýp, bunlarýn toplum hayatýnda et-
Ýnsaný yaþatmak ve onu mutlu kýlmak en üstün
kin bir þekilde yaþanmasýný,
amaç olmalýdýr. Özgürlük, eþitlik, adalet, saygý, hoþ-
Ýnsaný insan yapan insani deðerlerin, fert ve top-
görü, dostluk ve dayanýþma gibi deðerlerin herbiri
insanlýk ve içinde yaþadýðýmýz toplum için vazgeçilmezdir. Ýnsanlýk bu deðerlerle varolmaktadýr, bu de-
lum hayatýnda etkin bir þekilde vücut bulmasýný vb.
saðlamak þeklinde belirlemiþtir.
ðerleri koruyup geliþtirmek insanlýðý korumak anla-
Dernek söz konusu deðerleri; Sevgi, saygý, yar-
mýna gelmektedir.
dýmlaþma, hoþgörü, adalet, ahlak, bilgi, bilim, de-
Söz konusu deðerlerin yaþanmasý Türkiye ve dün-
mokrasi, din, düþünce, emek, evrensel hukuk,
yada olduðu kadar aile, arkadaþ, sýnýf, okul grupla-
inanç, insan haklarý, kültür, merhamet, özgürlük,
rýndaki iliþkiler için de önemli ve gereklidir.
sanat, þefkat ve vefa olarak sýralar.
16
Ýnsani Deðerleri Yaþamak, Yaþatmak
Bu deðerlerin bazýlarýný þu þekilde açýklayabiliriz.
Hoþgörünün eksik olduðu toplumlarda, yaþamýn
sürekli çatýþma ve kargaþa içinde sürdüðü görülür.
Hoþgörüsüzlük, insan haklarýnýn korunmasýnda engel oluþturur. Ýnsanlar arasýnda renklerinden,
inançlarýndan dolayý ayrým yapýlmasý insan haklarý
ihlallerine neden olmaktadýr. Oysa bu farklýlýklarý kabullenmek, hoþgörü ile yaklaþmak gereklidir.
Ýnsani Deðerler
1. Sevgi ve saygý: Sevgi sözlükte “Ýnsaný bir þeye
veya bir kimseye karþý yakýn ilgi ve baðlýlýk göstermeye yönelten duygu” þeklinde tanýmlanmaktadýr.
Saygý ise “Deðeri, üstünlüðü, yaþlýlýðý, yararlýlýðý, kutsallýðý dolayýsýyla bir kimseye, bir þeye karþý dikkatli,
özenli, ölçülü davranmaya sebep olan sevgi duygusu, hürmet” veya “Baþkalarýný rahatsýz etmekten çekinme duygusu” þeklinde tanýmlanýr.
Anahtar Bilgi
Hoþgörü kavramýný ‘görmezlikten gelme’ olarak algýlamak da yanlýþ olur. Hoþgörü derken,
görmezlikten gelme deðil, anlayýþla karþýlama
amaçlanmaktadýr.
Yardýmlaþmanýn, dayanýþmanýn, hoþgörünün temelinde de sevgi ve saygý vardýr. Yunus Emre, yüzyýllarca önce bu gerçeði evrensel bir dille anlatmýþtýr.
Ýnsanlar farklý düþünebilirler. Bu farklýlýklarýn hoþgörü ile karþýlanmasý gerekir. Demokratik yönetimlerde kiþilerin özgür düþünmesi esastýr. Sorunlarýn çözümü de hoþgörü ortamýnda, insanlarýn düþüncelerini serbestçe açýklamasý ile saðlanabilir. Ancak bu
þekilde, barýþ ve huzur içinde yaþanabilir.
• Gelin tanýþ olalým,
• Ýþi kolay kýlalým
• Sevelim, sevilelim
Gerçekten de insanlar yaþamlarý boyunca, sevdikleri oranda sevilmektedirler. Ýnsanlarýn oluþturduklarý birlikteliklerin sürekli olabilmesi için, karþýlýklý
sevgi ve saygýnýn olmasý gerekmektedir.
Sevgi ve saygý deðerleri diðer tüm deðerlerin temelinde ve önünde gelir. Bu deðerleri içselleþtiremeyen bireylerin diðer bireylerin haklarýný korumasý da
pek mümkün olmaz.
2. Hoþgörü; insanlarýn birbirlerinin düþünce ve davranýþlarýna gereken saygýyý göstermeleri anlamýna
gelir. Baþka bir ifadeyle hoþgörü, diðer insanlarýn
kiþilik ve kimliklerine saygý gösterilmesi demektir.
Hoþgörünün temelinde sevgi ve saygý vardýr. Kalbi
insan sevgisiyle dolu insanlar ancak hoþgörülü olabilirler. Sevgisizlik her zaman beraberinde þiddet ve
baþkalarýna karþý saygýsýzlýk getirir.
Hikaye odur ki; günün birinde, doðuþtan kambur
birisi, bir ermiþle karþýlaþýr. Kamburun haline acýyan ermiþ ona þöyle der; Ýstediðin sadece bir tek
þeyi yerine getireceðim. Ýyi düþün ve dile benden
ne dilersin. Kambur hiç düþünmeden, þöyle yanýt
verir. HERKESE KAMBUR.”
Bu kiþinin kamburdan kurtulma ya da servet sahibi olmak varken, herkese kambur isteðinin nedeni yýllarca sevgi ve saygýdan mahrum olma, alaya
alýnma, horlanma ve hoþgörüsüzlükler olabilir mi?
© Coþku Yayýnlarý
• Dünya kimseye kalmaz.
Dünya Hoþgörü Baþkenti Hatay
Yeryüzünde her þehrin bir özeliði vardýr. Kimi
tarihi, kimi doðasý, kimisi kültürel mirasý ile öne
çýkar. Türkiye’nin en güneyindeki Hatay ise
hoþgörü merkezi olarak karþýmýza çýkýyor.
Farklý kimlikler, farklý inançlar mozaik taþlarý
gibi birbirinden faklý renkte görünseler de
birbirinin tamamlayýcýsý konumundalar.
3. Özgürlük:
 Herhangi bir kýsýtlamaya, zorlamaya baðlý olmaksýzýn düþünme veya davranma, herhangi
bir þarta baðlý olmama durumu,
 Her türlü dýþ etkiden baðýmsýz olarak insanýn
kendi iradesine, kendi düþüncesine dayanarak
karar vermesi durumu,
þeklinde tanýmlanabilir.
17
Download

İÇİNDEKİLER