PRZEDSZKOLAK
BADACZEM I
ODKRYWCĄ
Program autorski
Joalnta Lesiuk
Joanna Kulesza
1
WSTĘP……………………………………………………………………………………….3.
I ZABAWY BADAWCZE – ROZWAŻANIA TEORETYCZNE………………………..3.
„Powiedz mi, a zapomnę,
pokaż - a zapamiętam,
pozwól mi działać, a zrozumiem!"
Konfucjusz
Powszechnie wiadomo, iż dzieci charakteryzuje naturalna ciekawość tego, co je
otacza.Powstanie tego programu wymusiło samo życie. Każdy rodzic i nauczyciel zna z
autopsji dziecięce serie
pytań ,,dlaczego?”. W grupie przedszkolnej zazwyczaj kilkoro
najaktywniejszych dzieci zadaje 90 % pytań. Pozostałe przedszkolaki są bierne. Najczęściej
postawy te są wynikiem dotychczasowych
doświadczeń. Dzieci, którym cierpliwie
odpowiadano na pytania – aktywnie zdobywają wiedzę, natomiast dzieci, których
dociekliwość zbywano zdawkowymi odpowiedziami - mają przytłumione potrzeby
poznawcze.
Najlepszym sposobem zaspokojenia tej ciekawości dziecka są zabawy badawcze i
eksperymenty o charakterze badawczym. Zabawy te stanowią podstawę wielokierunkowego
rozwoju dziecka. Rozwijającumiejętność krytycznego myślenia, myślenia przyczynowoskutkowego, porównywania i uogólnianiaprzyczyniają się do rozszerzenia horyzontów
myślowych..dziecka.
Pomysł
programu
,,Odkrywamy
świat”
jest
wynikiem
rozważań
,
jak
w
nieskomplikowany sposób opisać proste , zdawałoby się oczywiste fakty , np. deszcz. Nawet
najmądrzejszy dorosły , jeśli nie potrafi swej wiedzy dostosować do możliwości
percepcyjnych dziecka, okazuje się bezużyteczny. Pokonanie
bariery między wiedzą
nauczyciela , a pojmowaniem dziecka otwiera drogę pytaniom, ukazuje wiedzę w
atrakcyjnym..świetle.
Fizyka, chemia na poziomie edukacji przedszkolnej są piękne, fascynujące, mają w sobie coś
z bajki iczarów. Swoimi działaniami chcemy zbudować pomost między skomplikowanymi
formułami
z
podręczników
a
,,tęczą
na
niebie”.
Doświadczenia przeprowadzone w grupie przedszkolnej aktywizują wszystkie analizatory,
2
sprzyjają pełniejszemu przyswojeniu materiału wynikającego
pozwalają dzieciom na
z podstawy programowej,
samodzielne odkrywanie odpowiedzi, formułowanie wniosków.
Naturalną potrzebą każdego człowieka jest dążność do poznawania i zrozumienia otaczającej
go rzeczywistości.Dzieci w czasie cyklu zajęć poznają zależności między ziemią,
wodą..i..powietrzem.
I ZABAWY BADAWCZE – ROZWAŻANIA TEORETYCZNE
1.1. Istota , cechy i funkcje zabawy badawczej.
Zabawa
wg W. Okonia jest: „działaniem swobodnym, wykonywanym dla własnej
przyjemności, a opartym na udziale wyobraźni, tworzącej nowa rzeczywistość”.
Dziecko z własnej woli podejmuje działalność, aby zaspokoić potrzebę poznawania
otoczenia. W trakcie zabawy badawczej dziecko odkrywa nie znane mu dotychczas
właściwości przedmiotów i zjawisk.
Zabawa badawcza jak każda inna zabawa jest działalnością bezinteresowną, nie jest ważny
dla dziecka rezultat ani materialny efekt, lecz samo działanie, które do niego doprowadziło.
Zabawy badawcze dostarczają dziecku niezliczonej ilości nowych przeżyć związanych z
odkrywaniemwłaściwości
rzeczy
i
zjawisk.
„Jako zasadnicze rysy poznawczego postępowania dziecka najczęściej obserwuje się
powolne, jakby ostrożne zbliżanie się do przedmiotu i zależnie od możliwości, próby
manipulowania nim, badanie”. Ma to doprowadzić do nowych doznań, zebrania nowych
doświadczeń i tym samym poznania nie znanych jeszcze właściwości przedmiotu.
/ S.Grestmann/.
W zabawach badawczych czas uwarunkowany jest zjawiskiem, które w danej chwili bada,
/odkrywa/ dziecko. Gdy poznaje ono jakieś nowe zjawisko i gdy odkryje zasadę tego
zjawiska, natychmiast powtarza zabawę w sposób identyczny, aby upewnić się o dokonanym
odkryciu.
Zabawa badawcza sama określa teren, w którym się odbywa , zawiera pewien ład i porządek.
Cechują go trzy podstawowe elementy: dostrzeżenie problemu, poszukiwanie sposobu jego
3
rozwiązania,.dostrzeżenie..efektu..działań--rezultatu.
W zabawie badawczej dziecko odkrywa otaczający świat, mechanizmy, które w nim rządzą,
przyjmuje postawę badacza.
Szuman.pisał:
„Dziecko podejmuje i realizuje czynności zabawowe po prostu, dlatego, że do podstawowych
jego potrzeb należy być czynnym, poznawać wszystko, co je otacza, wchodzić w kontakt z
rzeczami i osobami będącymi w jego zasięgu działać. Dziecko nie poznaje rzeczy i zjawisk
przyglądając się im z daleka, lecz wykonuje najrozmaitsze działania na nich lub za ich
pomocą”.
Zabawa badawcza jest sposobem rozwijania aktywności własnej dziecka. Dziecko w sposób
czynny i samodzielny zdobywa doświadczenie umysłowe. Działając myśli, poznaje
funkcjonowanie przedmiotów, zjawisk, ich cech, właściwości, a także różnego rodzaju
zależności przyczynowo – skutkowe między badanymi przedmiotami i zjawiskami.
Dziecko uczy się chętnie tego, co je zaciekawia a najlepiej wówczas, gdy czynnie
eksperymentuje i samo ustala tematy badań chcąc iść w poznawaniu własną drogą, dochodzić
do własnych rozwiązań.
Zabawa badawcza jest jednym z rodzajów spontanicznej działalności ludycznej związanej z
operowaniem przedmiotami, której treścią są czynności poznawcze polegające na odkrywaniu
nie znanych dotychczas dziecku przedmiotów i zjawisk między nimi. Podmiotem działania w
zabawie jest dziecko wraz ze swymi potrzebami poznawczymi, z potrzeba zdobywania
orientacji w świecie. Najczęściej spotykanymi przedmiotami w zabawie badawczej są
materiały dostępne dla dziecka w środowisku naturalnym, / piasek, śnieg, woda, patyki,
kamyki, rośliny, narzędzia do zajęć plastycznych i technicznych, a także wytwory techniki
dostępne w środowisku przedszkolnym- lupa, magnes, baterie, wiatrak, sznurki, szpulki.
W zabawie badawczej ważne jest dla dziecka gromadzenie doświadczeń, wiadomości i
odkrywanie wiedzy o świecie, oraz doskonalenie umiejętności korzystania i posługiwania się
nowymi przedmiotami oraz doznawanie przyjemnych przeżyć intelektualnych i estetycznych.
Najistotniejszym momentem przebiegu działania w zabawie badawczej są skutki, czyli
4
zmiany następujące w strukturze i właściwościach przedmiotu oraz zmiany w strukturze i
właściwościach organizmu a szczególnie w mózgu.
Wg Topińskiej istotą zabaw badawczych jest dominująca w nich chęć poznawania,
doświadczania, doznawania różnorodnych przeżyć intelektualnych i estetycznych bez zamiaru
wykonania czegokolwiek. W zabawie badawczej pełne zadowolenie daje możliwość działania
prowadzącego do odkrycia nieznanego, przyjemnością jest sam proces odkrywania.
W zabawach badawczych dziecko dostrzega coś, czego wcześniej nie widziało, szuka
przyczyn dostrzeżonych zjawisk, odpowiedzi na pytanie: dlaczego tak się dzieje.
Zabawa badawcza związana jest ze wzrostem sprawności psychomotorycznych. W zabawie
badawczej dziecko zaczyna dostrzegać związki, relacje między przedmiotami, zjawiskami /
myślenie przyczynowo- skutkowe/. Dzięki zabawom badawczym dziecko doskonali swą
orientację w świecie, rozwija myślenie przyczynowo – skutkowe, odbiera nowe wrażenia
estetyczne, przeżywa uczucia intelektualne, doznaje satysfakcji, zaspokaja podstawowe
uczucia związane z realizacją potrzeby działania.
Źródłem zabaw badawczych jest otaczająca dziecko rzeczywistość, która w naturalny sposób
oddziałuje i rozwija potrzebę poznawania świata. Zabawy badawcze to zabawy, w których
dzieci dążą do poznania właściwości rzeczy lub do zrozumienia sensu zjawiska w wyniku
obserwacji oraz przeprowadzenia prostych eksperymentów. Motorem działania jest ciekawość
świata,.dociekliwość.
1.2. Rola nauczyciela w rozwijaniu postawy badawczej dziecka.
Rolą nauczyciela jest zapewnienie dziecku możliwości poznawania otaczającego je świata
poprzez aktywny i bezpośredni kontakt z nim i
zjawiskami w nim występującymi.
Dziecko ma szansę poznawania otaczającej go rzeczywistości poprzez oglądanie,
poszukiwanie,
porównywanie,
obserwowanie,
badanie,
eksperymentowanie.
Tylko dzięki tym działaniom, przy wykorzystaniu wszystkich zmysłów,
poznaje świat.
Obserwując, badacz dokonuje szeregu operacji umysłowych, takich jak: analiza, synteza,
5
porównywanie, poszukiwanie cech wspólnych i różnych, aż wreszcie dochodzi do uogólnień.
Uogólnienia
są
podstawą
tworzenia
pojęć
o
charakterze
ogólniejszym.
Zadaniem nauczyciela jest:nauczeniedziecka dokładnego obserwowania za pomocą zmysłów,
stworzenie warunków do dokładnej obserwacji,kształtowanie uwagi dzieci (koncentracji,
zainteresowania, właściwego zachowania), wspomaganie w dokonywaniu właściwych
spostrzeżeń oraz dostosowanie posiadanej wiedzy do możliwości percepcyjnych dziecka.
Nauczyciel odpowiada za stwarzanie warunków stymulujących aktywność badawczą i
twórczą oraz umożliwia swobodny wybór decyzji związany z samodzielnym rozwiązywaniem
problemów.
Zadaniem nauczyciela jest rozbudzanieciekawości dziecka otoczeniem. Nauczyciel pobudza
dziecko do aktywności, uczy, jak obserwować wybrany obiekt, zwraca uwagę na szczegóły,
motywuje do myślenia.
II. ZAGADNIENIA DOTYCZĄCE PROGRAMU
2.1.Założenia programu :
1. Program jest zgodny z nową Podstawą Programową Wychowania Przedszkolnego
2. Program skierowany jest do dzieci w wieku 5-6 lat.
3. Program realizowany będzie w ramach koła badawczego poza godzinami pracy
dydaktycznej w wymiarze 45 – 60 min jeden raz w miesiącu w roku szkolnym 2013/2014.
4. Udział w zajęciach będzie dobrowolny i ogólnie dostępny. Wezmą w nich udział dzieci ,nie
tylko szczególnie uzdolnione ale te, które wykazują zainteresowania.
5. Program zakłada rozwijanie aktywności poznawczej dziecka przez organizowanie
warunków do prowadzenia działań badawczych, rozwijania zainteresowań poznawczych,
do czerpania radości w odkrywaniu nowego.
6. Zabawy powinny być tak organizowane, aby były ciekawe, pobudzały dziecko do
myślenia, poszukiwania, a przede wszystkim do działania.
7. Realizacja programu umożliwia każdemu dziecku poszerzenie i pogłębienie wiadomości
zgodnie z indywidualnymi możliwościami, przy wykorzystaniu różnorodnych środków,
form i metod pracy.
6
2.2. CELE PROGRAMU:
Cel główny:
Rozbudzanie u dzieci ciekawości otaczającym światem przyrody, oraz nauczenie ich
prowadzenia obserwacji, wyciągania trafnych wniosków z przeprowadzonych doświadczeń,
eksperymentów i zjawisk przyrodniczych.
Cele ogólne :
• Budzenie i aktywizowanie ciekawości oraz aktywności poznawczej dziecka.
• Rozwijanie zainteresowań technicznych i przyrodniczych.
• Stawianie i rozwiązywanie problemów, dostrzeganie związków między przyczyną, a
skutkiem.
• Poznanie prostych zjawisk przyrodniczo-fizycznych poprzez przeprowadzanie prostych
doświadczeń.
• Odkrywanie piękna i złożoności środowiska przyrodniczego.
• Inicjowanie samodzielnych działań dzieci w naturalnym środowisku.
• Wzbogacenie słownika dziecięcego o nowe pojęcia.
• Budowanie więzi społecznych na płaszczyźnie grupy, przedszkola, przedszkola i rodziny.
• Przestrzeganie zasad współdziałania przy pracy.
• Kształtowanie postaw proekologicznych w różnych sytuacjach.
Cele szczegółowe:
Dziecko:
• Aktywnie uczestniczyć w zabawach badawczych (ogląda, szuka, obserwuje, porównuje,
bada,eksperymentuje).
• Cierpliwie czeka na swój udział w badaniach.
• Przestrzega ustalonych zasad w zabawach.
• Formułuje spostrzeżenia i wnioski.
• Posługuje się prostymi narzędziami.
7
• Poprawnie nazywa badane przedmioty i zjawiska.
• Poprawnie nazywa urządzenia techniczne.
• Rozumie rzeczywistość w sposób uważny i otwarty.
• Dba o stan środowiska społeczno - przyrodniczego
2. 3. OBSZARY EDUKACYJNE I WYMAGANIA PROGRAMOWE.
Obszar aktywności
Wymagania programowe
Kształtowanie umiejętności społecznych Dziecko:
dzieci: porozumiewanie się z dorosłymi
i dziećmi, zgodne funkcjonowanie
w zabawie i sytuacjach zadaniowych
- obdarza uwagą dzieci i dorosłych, aby rozumieć
to,
co
mówią
i
czego
oczekują;
- grzecznie zwraca się do innych, przestrzega reguł
obowiązujących w społeczności dziecięcej (stara
się współdziałać w zabawach i w sytuacjach
zadaniowych) oraz w świecie dorosłych; w miarę
samodzielnie radzi sobie w różnych sytuacjach i
próbuje przewidywać skutki swoich zachowań;
Kształtowanie czynności samoobsługowych, Dziecko:
nawyków higienicznych i kulturalnych.
- umie przygotować się do zajęć: poprawnie umyć
i wytrzeć się;
Wdrażanie dzieci do utrzymywaniu ładu
i porządku
- sprząta po sobie;
- utrzymuje porządek w swoim otoczeniu;
8
Wspomaganie rozwoju mowy dzieci
Dziecko:
- zwraca się bezpośrednio do rozmówcy, stara się
mówić
poprawnie
pod
względem
artykulacyjnym,
gramatycznym,
fleksyjnym
i
składniowym;
- mówi płynnie, niezbyt głośno, dostosowując ton
głosu
do
sytuacji;
- uważnie słucha, pyta o niezrozumiałe fakty
i formułuje dłuższe wypowiedzi o ważnych
sprawach;w zrozumiały sposób mówi o swoich
potrzebach i decyzjach;
Wspieranie dzieci w rozwijaniu czynności
Dziecko:
intelektualnych, które stosują w poznawaniu - przewiduje, w miarę swoich możliwości, jakie
i rozumieniu siebie i swojego otoczenia
będą
skutki
czynności
manipulacyjnych
na
przedmiotach (wnioskowanie o wprowadzanych i
obserwowanych zmianach);
-
grupuje
obiekty
w
sensowny
sposób
(klasyfikuje)i formułuje uogólnienia typu: to do
tego pasuje, te obiekty są podobne, a te są inne;
stara się łączyć przyczynę ze skutkiem i próbuje
przewidywać, co się może zdarzyć;
Wdrażanie dzieci do dbałości o
bezpieczeństwo własne oraz innych
Dziecko:
- wie, jak trzeba zachować się w sytuacji zagrożenia
i gdziemożna otrzymać pomoc, umieo nią
poprosić;
- zna zagrożenia płynące ze świata ludzi, roślin
oraz zwierząt i unika ich;
Wychowanie przez sztukę: różne formy
plastyczne
Dziecko:
- umie wypowiadać się w różnych technikach
9
plastycznych
i
przy
użyciu
elementarnych
środków wyrazu (takich jak kształt i barwa) w
postaci
prostych
kompozycji
i
form
i
tworzy
konstrukcyjnych;
Wspomaganie rozwoju umysłowego dzieci
poprzez zabawy konstrukcyjne, budzenie
zainteresowań technicznych
Dziecko:
wznosi
-
konstrukcje z
klocków
kompozycje z różnorodnych materiałów (np.
przyrodniczych);
ma poczucie sprawstwa ("potrafię to zrobić")
i
odczuwa
radość
z
wykonanej
pracy;
-
używa właściwie prostych narzędzi podczas
majsterkowania;
Pomaganie dzieciom w rozumieniu istoty
zjawisk atmosferycznych i w unikaniu
zagrożeń
Dziecko:
- rozpoznaje i nazywa zjawiska atmosferyczne
charakterystyczne dla poszczególnych pór roku;
- wie, o czym mówi osoba zapowiadająca pogodę
w radiu i w telewizji, np. że będzie padał deszcz,
śnieg, wiał wiatr;
Wychowanie dla poszanowania roślin
i zwierząt
Dziecko:
- wymienia rośliny i zwierzęta żyjące w różnych
środowiskach przyrodniczych, np. na łące,
w.ogrodzie
- wie, jakie warunki są potrzebne do rozwoju
zwierząt (przestrzeń życiowa, bezpieczeństwo,
pokarm) i wzrostu roślin (światło, temperatura,
wilgotność);
- potrafi wymienić zmiany zachodzące w życiu
zwierząt i roślin w kolejnych porach roku, wie,
10
w jaki sposób człowiek może je chronić i pomóc
im;
Wspomaganie rozwoju intelektualnego
Dziecko:
dzieci wraz z edukacją matematyczną
- liczy obiekty i rozróżnia błędne liczenieod
poprawnego;
- ustala równoliczność dwóch zbiorów, a także
posługuje
się
liczebnikami
porządkowymi;
- wie, na czym polega pomiar długości i zna proste
sposoby.mierzenia;
- zna stałe następstwo dni i nocy, pór roku, dni
tygodnia
Kształtowanie gotowości do nauki czytania
i pisania
Dziecko:
-
potrafi
uważnie
patrzeć
(organizuje
pole
spostrzeżeniowe), aby rozpoznać i zapamiętać to,
co
jest
przedstawione
na
obrazkach;
- dysponuje sprawnością rąk oraz współpracą ręki
i oka potrzebną do rysowania, wycinania i nauki
pisania;
- słucha np. opowiadań, baśni i rozmawia o nich;
- interesuje się książkami; układa krótkie zdania.
11
2.4. Formy i metody:
Metody:
 słowne: rozmowa, instrukcja, objaśnienia, społecznego porozumiewania się;
 czynne: samodzielnych doświadczeń; kierowana własna działalnością, zadań stawianych
dziecku, ćwiczeń,
 oglądowe : obserwacja, pokaz, demonstracja, uprzystępniania sztuki,
Formy:




praca indywidualna – dziecko samodzielne wykonuje czynność;
praca zbiorowa, wszystkie dzieci pracują wspólnie;
praca zespołowa, dzieci pracują w stałych zespołach;
praca grupowa, dzieci pracują w jednorazowych grupach.
III PRZYKŁADOWE ZABAWY I EKSPERYMENTY BADAWCZE DO
WYKORZYSTANIA W PRACY Z DZIEĆMI:
3.1. POWIETRZE:
„Gdzie jest powietrze?”
Cele:szukanie odpowiedzi na pytanie, gdzie jest powietrze.
Pomoce:przeźroczysty słoik, piłeczka pingpongowa, kawałek papieru, napełnione wodą
przeźroczyste naczynie wyższe od słoika
Miejsce:sala przedszkolna.
Wykonanie doświadczenia:umieszczam papier na dnie słoika i mocujemy taśmą klejącą.
Piłeczkę kładziemy na powierzchni wody. Odwracamy słoik do góry dnem i, zamykając w nim
piłeczkę, zanurzamy go w wodzie, aż dotknie dna (woda nie wchodzi do słoika, a piłeczka leży
na dnie naczynia pokrytego cienką warstwą wody).
Ponownie zanurzamy słoik w wodzie, a kiedy dotknie dna przechylamy go (ze słoika wydobywają
się pęcherzyki powietrza, które poruszają się ku górze i napowierzchni wody pękają. Woda
12
wchodzi do słoika unosząc piłeczkę coraz wyżej i zwilżając papier).
Wniosek: powietrze jest wszędzie i zajmuje każdą wolną przestrzeń. Znajduje się w wodzie, w
przedmiotach i roślinach, w ciele człowieka i zwierzęcia. Jest lekkie i niewidoczne, a jednak
można znaleźć sposób na to, żeby je „zobaczyć”.
„Wiatromierz”
Cele:prowadzenie obserwacji ruchu powietrza; poznawanie sposobów wprowadzania w ruch
lekkich przedmiotów; poprawne wykonywanie ćwiczeń oddechowych - naśladowanie siły wiatru;
kształtowanie umiejętności mądrego i odpowiedzialnego współżycia człowieka z przyrodą
(elektrownie wiatrowe).
Pomoce:wentylator, liście, kawałki papieru, wełna, słoma, piórko, wata, kij, papierowa serwetka,
folia
aluminiowa,
arkusz
cienkiego
papieru,
gruba
tektura,
dziurkacz
Miejsce:.sala.przedszkolna,ogród.
Wykonanie wiatromierza, obserwacja ruchu powietrza: arkusza papieru, serwetki, tektury oraz
folii odcinamy pasek. Na jednym końcu każdego materiału robimy dziurkę. Przywiązujemy paski
do kija – najlżejszy na czubku, najcięższy u dołu. Wychodzimy z wiatromierzem do ogrodu i
obserwujemy jego działanie (niektóre materiały poruszają się na wietrze, inne nie).
Wniosek: powietrze zajmuje każdą wolną przestrzeń i „rusza się”. Jest lekkie i niewidoczne, a
jednak można znaleźć sposób na to, żeby je „zobaczyć” i „poczuć”. Dowodem na istnienie
powietrza jest jego ruch. W wyniku ruchu powietrza powstaje wiatr.
,,Czy powietrze ma ciężar?-waga do ważenia powietrza”
Cele:szukanie odpowiedzi na pytanie: ,,Czy powietrze waży?„wdrażanie do działania zgodnie
z instrukcją w czasie przygotowywania przyrządu pomiarowego; usprawnianie mięśni rąk;
określanie położenia przedmiotów, używanie pojęć poziomo, ukośnie
Pomoce:dwie plastikowe pałeczki o długości 15cm i 30cm, dwa jednakowe baloniki, dwie
jednakowe puszki, taśma klejąca, ołówek
Miejsce:sala przedszkolna.
13
Wykonanie doświadczenia:zaznaczamy ołówkiem połowę dłuższej pałeczki. Na jej końcach
mocujemy taśmą baloniki. Opieramy środek dłuższej pałeczki na środku krótszej pałeczki opartej
końcami na dwóch puszkach (nie zauważamy zmian w pozycji pałeczki i baloników).
Odczepiamy jeden z baloników i dmuchamy go, a następnie ponownie umieszczamy na końcu
pałeczki (zauważamy, że koniec pałeczki z nadmuchanym balonikiem opada).
Wniosek:w pierwszym doświadczeniu pałeczka zbalonikami pozostała w pozycji poziomej, gdyż
oba baloniki ważyły tyle samo. W drugim przypadku, zamknięte w nadmuchanym baloniku
powietrze sprawiło, że stał się cięższy od balonika nie nadmuchanego.
,,Rakieta balonowa”
Cele:.badanie.siły.powietrza.
Pomoce:
długi
kawałek
cienkiej
linki,
balon,
taśma
klejąca,
słomka.
Miejsce:sala.przedszkolna.
Wykonanie doświadczenia : linkę przeciągamy przez słomkę, jeden koniec linki mocujemy do
klamki przy drzwiach, a drugi do oparcia krzesła. Linka powinna być bardzo mocno naprężona.
Nadmuchujemy balon i mocno zaciskamy ustnik. Szczelnie
zatykając
otwór
balonu
przymocowujemy go do słomki taśmą klejącą. Trzymając wylot, umieszczamy balon na jednym
końcu linki, następnie odtykamy ustnik i puszczamy balon, balon poleci wzdłuż linki.
Wniosek: kiedy powietrze wylatuje, balon pędzi w przeciwnym kierunku, tzn. jest pchany na
drugi koniec linki.
,, Siła powietrza”
Cele: szukanie odpowiedzi na pytanie ,,czy powietrze ma siłę?”
Pomoce: plastikowa reklamówka, książka.
Miejsce:sala przedszkolna.
14
Wykonanie doświadczenia: połóż plastikową reklamówkę na stole (bez dziur). Na tej torbie
połóż średniej wielkości książkę i zacznij dmuchać do torby. Kiedy torba zacznie się napełniać
powietrzem, książka zacznie unosić się do góry.
Wniosek:ciśnienie powietrza podniosło książkę do góry. Czasem, gdy jest wystarczająco duże,
ciśnienie powietrza może unieść nawet ciężarówkę.
,,Zaczarowany balon”
Cele: badanie sprężystości powietrza
Pomoce: zimna butelka, balon, miska z ciepłą wodą.
Miejsce:sala przedszkolna.
Wykonanie doświadczenia: pustą butelkę wkładamy do lodówki na około godzinę. Po godzinie
wyjmujemy butelkę i nakładamy na jej szyjkę balon. Na około dwie minuty wkładamy butelkę do
ciepłej wody. balon nadmuchuje się jak po dotknięciu czarodziejską różdżką.
Wniosek:w wyniku ocieplenia powietrze znajdujące się w butelce rozpręża się i potrzebuje więcej
miejsca, wpływa więc do balonu i go nadmuchuje.
3.2. WODA:
„Woda wędrowniczka”
Cele:
przybliżenie dzieciom zagadnienia obiegu wody w przyrodzie; zapamiętanie nazw
zbiorników
wodnych
(ocean,
morze,
jezioro,
staw).
Pomoce: szklanka, grzałka, spodek, ilustracje przedstawiające obieg wody w przyrodzie,
Miejsce:sala.przedszkolna.
Wykonanie doświadczenia:nauczycielka ogrzewa wodę w szklance za pomocą grzałki
(dzieci przyglądają się wrzeniu wody). Nauczycielka nakrywa szklankę spodkiem (dzieci
obserwują osiadanie kropel na spodku, skraplanie się ich w miarę ochładzania spodka i opadanie
kropel.po.jego.ostygnięciu).
Wniosek: woda tworzy cykl hydrologiczny. Cykl ten opisuje istnienie i ruch wody na, w i ponad
15
powierzchnią ziemi. Woda na ziemi jest w ciągłym ruchu i zmienia swoje formy, od stanu
ciekłego, poprzez gazowy do stałego i na odwrót. Obieg wody trwa od miliardów lat i całe życie
na Ziemi jest od niego zależne.
,,Hodowla kryształów”
Cele: poznanie właściwości parowania wody i powstawania kryształów.
Pomoce: słoiki z wodą dla każdego dziecka, sól, patyczki, wełniane nici.
Miejsce:sala przedszkolna.
Wykonanie doświadczenia: dzieci samodzielnie przygotowują roztwór nasycony soli, w celu jej
krystalizacji. Na słoikach opierają patyczki, zanurzają wełniane nitki w wodzie.
Wniosek: po kilku dniach na nitkach utworzą się kryształki pod wpływemparowania wody.
Wskazówki: dodanie kilku kropli farby plakatowej albo atramentu do wody spowoduje zmianę
koloru kryształków.
,,Znikająca woda”
Cele:badanie ciśnienia wody.
Pomoce: dwie podstawki, szklanka, świeczka, woda, zapałka.
Miejsce:sala przedszkolna.
Wykonanie doświadczenia: zapaloną świeczkę stawiamy na podstawce, na której znajduje się
woda, i przykrywamy szklanką. W trakcie eksperymentu świeczka zgaśnie, a woda zostanie
wessana ze spodka do szklanki.
Wniosek:tlen z powietrza podtrzymuje płomień świecy, kiedy tlenu pod szklanką zabraknie,
płomień zgaśnie. Powietrze, które zostanie w szklance, oziębi się i skurczy. W ten sposób zrobi
miejsce dla wody, która wciśnie się do szklanki.
16
3.3. AKUSTYKA:
„Skacząca sól”
Cele:budzenie zainteresowania tematem ,,Jak powstaje dźwięk?”; słuchanie i rozpoznawanie
odległości dźwięków, używaniepojęć ,,bliżej, dalej”; słuchanie i różnicowanie dźwięków w
rejestrach (niski – średni - wysoki) skali instrumentu muzycznego
Pomoce:folia plastikowa, np. pęknięty balon, gumka recepturka, mała plastikowa miska, garnek,
warząchew, sól gruboziarnista lub ziarnka ryżu; instrumenty muzyczne
Miejsce:sala przedszkolna.
Wykonanie doświadczenia:folię plastikową rozciągamy na misce i przymocowujemy gumką. Na
naciągniętej folii kładziemy ziarnka soli lub ryżu. Garnek umieszczamy w pobliżu miski
i drewnianą łyżką mocno uderzamy w ściankę garnka (ziarna podskakują do góry).
Wniosek: pod wpływem uderzenia powietrze wibruje, tworzą się fale dźwiękowe i słychać
dźwięk. Fale dźwiękowe natrafiają na miskę i wprawiają folię w wibracje. Drgania powodują
ruch ziareni zaczynają one wirować w powietrzu.
3.4. MAGNES:
„Czarodziejska flota”
Cele: zapoznanie dzieci z właściwością przyciągania przez magnes metalu; nabywanie
przeświadczenia,
że
siła
magnetyczna
działa
przez
niektóre
materiały.
Pomoce: duży magnes, przedmioty metalowe (spinacze, agrafki, druciki, blaszki) i niemetalowe
(papier, karton, gumka, klocki drewniane i plastikowe), kartki A4, łódki papierowe, miska z wodą
Miejsce:sala.przedszkolna.
Wykonanie doświadczenia:przygotowujemy papierowe łódki. W kilku z nich umieszczamy
drobne przedmioty z metalu. Nauczycielka wydaje polecenie przeprowadzenia łodzi przez
„jezioro”. Dzieci metodą prób i błędów próbują wykonać polecenie (udaje się to dzięki
właściwościom.przyciągającym.magnesu).
Wniosek: Magnes ma właściwości przyciągania niektórych matali. Siła magnetyczna działa
też przez niektóre materiały.
17
,,Siła magnetyczna a grawitacja- latający dywan”
Cele:budzenie zainteresowania właściwościami siły magnetycznej; wyjaśnianie pojęć
,,siła grawitacji, siła magnetyczna”.
Pomoce:magnes zawieszony na sznurku, spinacz, kolorowy papier, nożyczki, taśma klejąca,
nitka, ołówek, stół
Miejsce:sala przedszkolna
Wykonanie doświadczenia:rysujemy na kolorowym papierze mały prostokąt, wycinamy go.
Taśmą klejącą przymocowujemy na nim spinacz. Przygotowujemy nitkę długości 30cm
i przywiązujemy jeden koniec do spinacza, a drugi przymocowujemy taśmą klejącą na stole.
Zbliżamy od góry magnes do leżącego na stole dywanu (latający dywan unosi się i podąża
za magnesem).
Wniosek: siła magnetyczna magnesu jest silniejsza od siły grawitacji przyciskającej latający
dywan do stołu.
„Zgubiony przedmiot”. Jak wyjąć igłę ze szklanki z wodą bez dotykania igły i wody?
Cele: badanie właściwości magnesu.
Pomoce: magnes, szklanka, metalowy przedmiot.
Miejsce:sala przedszkolna.
Wykonanie doświadczenia: przykładamy magnes do ścianki szklanki i wyciągamy zgubiony
przedmiot bez dotykania go dzięki przyciąganiu magnesu.
Wniosek: magnes przyciąga metalowe przedmioty, które razem z nim się poruszają wychodząc
nawet ponad powierzchnię wody. Siła przyciągania magnesu działa także przez szkło i wodę.
18
3.5.OPTYKA:
„Tęcza”
Cele: zaznajomienie dzieci ze zjawiskiem rozszczepienia światła (tęcza)
Pomoce: kryształ, światło słoneczne lub lampa stołowa
Miejsce: sala przedszkolna.
Wykonanie doświadczenia:kryształ
wystawiamy na działanie światła (naturalnego lub
sztucznego) i obserwujemy go (obserwujemy różne barwy światła).
Wniosek:białe światło słoneczne będące mieszaniną fal o różnej długości (kolorze) wchodząc
do pryzmatu ulega załamaniu. Kąt załamania zależy od długości fali świetlnej w wyniku czego
dochodzi do rozszczepienia światłana barwne spektrum. Zkoleitęcza tworzy się wówczas,
gdy światło słoneczne przechodzi przez krople deszczu. Pomimo faktu, iż w tęczy występuje
niemal ciągłe widmokolorów, tradycyjnie uznaje się, że kolorami tęczy są: czerwony (na zewnątrz
łuku),pomarańczowy,żółty, zielony, niebieski, indygo i fioletowy (wewnątrz łuku).
„Światło i cień”
Cele: rozróżnianie naturalnych i sztucznych źródeł energii; rozumienie mechanizmu powstawania
cienia; kształtowanie odpowiedzialności za własne bezpieczeństwo podczas używania
przedmiotów.emitujących.ciepło.
Pomoce: latarka, książka, filiżanka, szklanka z wodą, tafla cienkiego szkła, kalka kreślarska,
chusteczka,.bibułka,.ciemne.pomieszczenie.
Miejsce:sala.przedszkolna.Wykonanie doświadczenia:po kolei oświetlamy latarką wszystkie
zgromadzone przedmioty, trzymając je przed pustą ścianą (Filiżanka i książka rzucają na ścianę
cień. Za szklanką i szybą ściana jest oświetlona, za bibułką, kalką kreślarską i chusteczką tworzy
się rozmyty półcień. Wniosek:filiżanka i książka są ciałami nieprzeźroczystymi, czyli stanowią
przeszkodę dla promieni światła. Cienkie szkło i woda są przeźroczyste, to znaczy, że
przepuszczają promienie świetlne. Materiały półprzeźroczyste, np. bibułka zatrzymują tylko część
promieni światła i rozpraszają pozostałe, które słabo oświetla ścianę.
,,Uzyskiwanie barw”
19
Cele:poznanie rozszczepienia barw.
Pomoce: mazak (kolor obojętny, ja użyłam koloru brązowego), zlewka lub szklanka,
kilkucentymetrowy pasek bibuły filtracyjnej bądź zwykłego papieru, ocet lub mieszanina
denaturatu z wodą.
Miejsce:sala przedszkolna.
Wykonanie doświadczenia: do szklanki nalewamy 1 cm octu (1cm od dna). 2 cm od końca paska
zaznaczamy kreskę naszym mazakiem. Następnie pasek wkładamy do szklanki z octem i
obserwujemy rozszczepianie się barw na pasku.
Wniosek:barwy rozszczepiają się pod wpływem denaturatu lub octu.
3.6. OGIEŃ:
„Spalanie a tlen”
Cele:badanie ,co potrzebne jest by palił się ogień; poznawanie zasad bezpiecznego postępowania
z.ogniem
Pomoce:trzy
świeczki
–
podgrzewacze,
mały
słoik,
duży
słoik.
Miejsce:.sala.przedszkolna.
Wykonanie doświadczenia: zapalamy świeczki, dwie z nich stawiamy na pokrywce, nakrywamy
je słoikami i w tej pozycji zakręcamy. Trzecia świeczka stoi zapalona obok słoików (Najpierw
wszystkie 3 świeczki palą się jednakowo mocno, po chwili płomień w małym słoiku gaśnie. Jako
druga
gaśnie
świeczka
w
dużym
słoiku,
a
trzecia
pali
się
cały
czas).
Wniosek:podczas palenia płomień zużywa „powietrze do oddychania”, a dokładniej mówiąc –
tlen. Kiedy go zabraknie, płomień gaśnie. Aby świeczka się paliła , trzeba zapewnić jej dostęp do
tlenu.
,,Właściwości ognia – ciepło”
20
Cele: badanie czy ogień daje ciepło.
Pomoce: paląca się świeczka, słoik.
Wykonanie doświadczenia: zapaloną świeczkę przykrywamy słoikiem. Po kilku minutach
delikatnie dotykamy słoik. słoik jest ciepły.
Wniosek:ogień daje nam ciepło.
3.7. GAZY:
,,Drożdże”
Cele:
właściwości
badanie
drożdży
–
wytwarzanie
gazów.
Pomoce: drożdże np. Suszone w ilości dwóch łyżeczek, ciepła woda, 3 łyżeczki cukru, balon,
butelka.po.soczku.
Miejsce:sala.przedszkolna
Wykonanie doświadczenia: do butelki wsypujemy drożdże i zalewamy 50ml. ciepłej wody,
następnie dodajemy cukier i całość mieszamy. Na otwór butelki naciągamy balonik.
Wniosek: Obserwujemy wzrost drożdży, podczas którego wydziela się dwutlenek węgla. Gaz
będzie dostawał się do balonika powodując jego powiększanie się.
,,Pienisty.potwór”
Cele:
Badanie
Pomoce:
wytwarzanie
plastikowa
gazów
butelka,
ocet,
podczas
mieszania
płyn
do
mycia
określonych
naczyń,
substancji.
soda,
miska.
Miejsce:.sala.przedszkolna.
Wykonanie doświadczenia: butelkę napełniamy do połowy octem i dolewamy trochę płynu do
mycia naczyń ( można zabarwic farbką ), ostrożnie mieszamy składniki, butelkę ustawiamy na
środku miski, bierzemy 3 łyżeczki sody oczyszczonej i wsypujemy na środek papierowej
chusteczki do nosa. Zwijamy ją i skręcamy końce i wrzucamy zawiniętą chusteczkę do butelki. Po
kilku minutach z butelki zacznie wydobywać się piana. Można ozdobić butelkę kolorowym
papierem
wtedy
piana
będzie
wychodziła
z
paszczy
np.
potwora
-
smoka.
Wniosek: Gdy mieszamy ocet z sodą oczyszczoną powstaje gaz zwany dwutlenkiem węgla.
21
Tworzy on w occie bąbelki gazu, który reaguje z płynem do mycia naczyń.Powstaje przy tym tak
dużo
piany,
że
wydostaje
się
ona
z
paszczy
potwora
–butelki.
IV EWALUACJA:
Ewaluacja to systematyczne badanie wartości programu. Będzie ona prowadzona na bieżąco,
przy wykorzystaniu następujących narzędzi: kwestionariusza wywiadu z dzieckiem, ankiety dla
rodziców.
Ewaluacja pomożeocenić stopień realizacji zaplanowanych działań, skuteczność form i metod
pracy,
przyrost
wiedzy
i
umiejętności
dzieci.
Uzyskane dane będziemy mogły wykorzystać do wprowadzania zmian w realizacji programu.
Zdobyte doświadczenie pomoże nam
wyposażenia,
udoskonalać organizację pracy w zakresie przestrzeni,
posiadanych
pomocy,
materiałów
i
Efektem ewaluacji będzie planowanie działań wspomagających rozwój dziecka.
Bibliografia:
1.Al.Khamisy D. - Rozwijanie pojęć przyrody nieożywionej u dzieci sześcioletnich
2. Elbanowska S. – Przyroda nieożywiona w wychowaniu przedszkolnym
3.Elkonin D. B.- Psychologia zabawy
4. Gutowska H - U nas środowisko społeczno – przyrodnicze
5.Kielar - Turska M. - Jak pomagać dziecku w poznawaniu świata
6. Kielar - Turska M. Muchacka B.- Stymulująca i terapeutyczna funkcja zabawy
7. Kostic Z - Między zabawą a fizyką
8.Muchacka B. -Zabawy badawcze dzieci w przedszkolu
9.Muchacka B. -Zabawy badawcze w edukacji przedszkolnej
10. Lelonek M. - Kształtowanie pojęć z przyrody nieożywionej w nauczaniu początkowym
11.Okoń W. - Zabawa a rzeczywistość
12. Van Cleve J. – Astronomia dla każdego; Biologia dla każdego; Chemia dla każdego;
Matematyka dla każdego. 101 doświadczeń.
13. Taylor B. – Powietrze i latanie; Bateria i magnesy; Kolor i światło; Co pływa, a co tonie.
22
czasu.
14. Kwiatowska, Maria. - Podstawy pedagogiki przedszkolnej.
15.Meiani A.- Wielka Księga Eksperymentów.
16. Muchacka, Bożena.- Zabawy badawcze w edukacji przedszkolnej.
23
Download

PRZEDSZKOLAK BADACZEM I ODKRYWCĄ