Kaynaştırma Ortamında
Beceri Öğretimi ve
Öğretimsel Uyarlamalar
Ayşegül GÜNGÖR
Özel Eğitim Formatörü
• Beceri, bireyin sahip olduğu
yeterliliklerine dayalı olarak
yapabileceği tahmin edilen veya
yaptığı etkinliklerdir.
Davranışlar tek basamaklı ve zincirleme olarak
ikiye ayrılır.
• Tek basamaklı davranışlar, başlangıcı ve bitişi
kısa süren, kolayca ayırt edilebilen davranışlardır.
• Zincirleme davranışlar, birkaç davranışın bir
araya gelerek daha karmaşık davranışı
oluşturmasıdır
BECERİ SEÇİLİRKEN
• Öğretilmesi planlanan becerinin, günlük
yaşamda ona gerekli olan;
• Sık kullanabileceği
• Sosyal kabulünü ve uyumunu arttıracak
beceriler olmasına dikkat edilmeli.
• Öğrencinin yeterliliklerinin doğru
olarak tespit edilmesi gerekir.
BECERİ ÖĞRETİMİ İÇİN
YAPILMASI GEREKENLER
YER- ZAMAN-MATERYAL SEÇİMİ
Becerinin öğretileceği yere karar
verilmesi
Becerinin özelliğine ve
öğrencinin özelliklerine göre
uygun öğretim ortamının seçilmesi
ve düzenlenmesi öğretimi kolaylaştırır.
BECERİ ÖĞRETİMİ İÇİN
YAPILMASI GEREKENLER
• Beceri öğretiminin yapılacağı zamanın
belirlenmesi
• Beceri günlük yaşantı içerisinde doğal
süreç içerisinde de öğretilebilir.
• Öğretmen ve öğrenci için uygun, özel bir
zaman ayrılarak ta öğretilebilir.
• Bazı becerilerin öğretimi için haftada bir
gün ayrılması yeterli olabilirken bazı
beceriler için her gün öğretim yapılması
gerekir.
BECERİ ÖĞRETİMİ İÇİN
YAPILMASI GEREKENLER
• Hangi materyallere ihtiyaç olduğunun
belirlenmesi
Materyal seçiminde öğrencinin
kullanımına uygun olup olmadığına
doğru karar vermek gerektiğinde
materyal üzerinde, öğrenciye uygun
değişikliklere gitmek öğretimi
kolaylaştırır.
Örnek:Küçük boncuk/top yerine
büyük boncuk/top kullanmak
BECERİ ANALİZİ
• Beceri analizi, bir amacı (beceriyi)
gerçekleştirebilmek için gerekli her bir
davranışın ayrıntılı ve mantıklı olarak
sıralanması ya da davranış zincirinin
betimlenmesidir.
BECERİ ANALİZİ
• Analizin ne kadar detaylı
hazırlanacağı öğrencinin düzeyine
göre farklılık gösterebilir.
• Bir tane ayrıntılı beceri analizi
hazırlayıp aynı beceriyi öğreteceğimiz
tüm çocuklara bunu kullanmak ta
pratik bir yoldur.
BECERİ ANALİZİ
HAZIRLAMANIN YARARLARI
• Beceri analizi ile öğrencinin
bulunduğu düzeyi kolayca ve doğru
olarak belirleyebiliriz.
• Beceri analizi, öğretime nereden
başlamamız gerektiğini belirlememizi
sağlar.
• Öğretim basamaklarını oluşturmamıza
hizmet eder.
• İlerlemeleri ölçmemizi kolaylaştırır.
Beceri Analizi
• Hafızadan
• Yapan birisini izleyerek
• Bizzat yaparak.
*Aşina olduğumuz bir beceri söz konusuysa,
bellekten beceri analizi yapabiliriz ancak,
bazı beceri basamaklarını unutabiliriz.
İleri Zincir yöntemi
• Bir becerinin tamamlanabilmesi için
önce yapılması gereken beceriden
başlanarak sonraki basamakların
yapılış sırasına göre yazılmasıdır.
Kavonaza boncuk koyma
1 Boncuğu alma
a) boncuğu elinin baş ve işaret parmakları
arasında kalacak şekilde tutma,
b) boncuğu biraz havaya kaldırma.
2 Kutuya boncuğu koyma
a) boncuğu kutunun üzerine getirme,
b) baş ve işaret parmaklarını açarak boncuğu
kavanoza bırakma.
Geri Zincir Yöntemi
• Bir becerinin yapılması sırasında yer
alan beceri basamaklarının, en son
beceri basamağından başlanarak (en
kolaydan zora doğru sıralanması ) en
önceki basamağa doğru yazılmasıdır.
Çorap Giyme
1- bileğine kadar giydirilmiş çorabı bileğinden
yukarı çekme,
2- topuğuna kadar giydirilmiş çorabı topuğundan
bileğine ve yukarı çekme,
3- ayak ucuna geçirilmiş çorabı topuğuna, bileğine
ve yukarı çekme,
4- elde toplanmış çorabı ayak ucuna geçirme,
topuğuna, bileğine ve yukarı çekme,
5- çorabı elinde toplayarak ayak ucuna geçirme,
topuğuna, bileğine ve yukarı çekme,
Ölçüt Bağımlı Ölçü Aracı (ÖBT)
Hazırlama
• Beceri, analizi yapıldıktan sonra ölçüt bağımlı ölçü
araçları hazırlanmasına başlanabilir. Ölçüt bağımlı ölçü
araçları “bildirimler”, “ölçüt” ve “yönergeler” olmak üzere
üç bölümden oluşur.
• Beceriyle ilgili ölçüt bağımlı ölçü aracı hazırlanırken,
• 1.Analizi yapılan becerinin her basamağı ölçü aracının
“Bildirimler” bölümünü oluşturur.
• 2.Bildirimler ve yönergeler oluşturulduktan sonra, ölçü
aracının “Ölçütü” belirlenir.
• 3.Ölçü aracında öğrencinin ne yapacağının söylendiği
“Yönergeler” bölümüne yer verilir.
• Ölçü aracında becerinin nasıl gerçekleştiğini belirten;
“Bağımsız” “Sözel ipucu” “Model olma” ve “Fiziksel
yardım” ifadeleri yer alır.
• Örneğin Resim İş dersinde “Makas kullanır.” amacının İLERİ
ZİNCİRLEMEYE GÖRE işlem basamakları;
• 1. Makasın kesen kısmını tutar.
• 2. Makası kaldırır.
• 3. Diğer elinin baş parmağını, makasın kendi tarafındaki
gözüne yerleştirir.
• 4. Orta parmağını makasın diğer gözüne yerleştirir.
• 5. Makasın kesen kısmından tutan elini çeker.
• 6.Makası açar kapar.
şeklindedir. Bu işlem basamaklarının her biri, daha küçük
alt basamaklara ayrılarak beceri analizi daha ayrıntılı
hâle getirilebilir
Dersin Adı
Uygulayıcı
Uygulama Tarihi
: Resim İş
:
:
MAKAS KULLANMA BECERİSİ ÖLÇÜT BAĞIMLI ÖLÇÜ ARACI VE
PERFORMANS KAYIT TABLOSU
BİLDİRİMLER
YÖNERGELER
Anayönerge:
Makası Kullan
1. Makasın kesen kısmını
tutar.
a. Başat olmayan elini makasın a. Başat olmayan elini
kesen kısmının üzerine götürür. makasın
kesen
kısmının üzerine götür.
b. Makası baş parmağı ve diğer b. Makası baş parmağı
parmakları arasına alır.
ve diğer parmakları
arasına al.
ölçüt FY MO
Sİ
bğmsz
• Becerinin Ön koşul davranışların öğrenci
tarafından kazanılıp kazanılmadığının
belirlenmesi gerekir.
• Örneğin analizi yapılan “Makas kullanır.”
amacının gerçekleşmesi için öncelikle
öğrencinin önüne konan makas ve kullandığı
elinin baş ve orta parmağını göstermesi istenir.
Öğrenci, bu ön koşul davranışları kazanmışsa
performans alımına geçilir.
• Daha sonra öğrenciye beceriyle ilgili ana
yönerge verilir. Öğrencinin bağımsız olarak
gerçekleştirdiği basamaklar, ölçüt bağımlı ölçü
aracında, ilgili basamağın karşısına,
“bağımsız” olarak kaydedilir.
• Öğrenci bir beceri basamağını bağımsız olarak
yapamaz ya da hatalı yaparsa durdurulur ve
öğrenciye o beceri basamağıyla ilgili sözel ipucu
verilir. Öğrenci sözel ipucu verildiğinde beceri
basamağını gerçekleştirirse, ölçüt bağımlı ölçü
aracında, ilgili basamağın karşısına, “sözel
ipucu” olarak kaydedilir.
• Öğrenci, sözel ipucu verildiğinde de beceri
basamağını gerçekleştiremezse, öğretmen o beceri
basamağını kendi önündeki materyallerle
açıklayarak yapar ve öğrenciden de yapmasını ister.
Öğrenci, öğretmen tarafından beceri basamağı
açıklanarak gösterildiğinde, beceri basamağını
gerçekleştirirse, ölçüt bağımlı ölçü aracında, ilgili
basamağın karşısına, ”model olma” olarak
kaydedilir.
• Öğrenci, öğretmen tarafından model olunduğunda
da beceri basamağını gerçekleştiremezse ölçüt
bağımlı ölçü aracında ilgili basamağın karşısına
“fiziksel yardım” olarak kaydedilir.
ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ
1- Tek fırsat yöntemi
2-Çoklu fırsat yöntemi
1-Tek fırsat yöntemiyle değerlendirme
yapmanın avantaj ve dezavantajları
• Bireyin yanlış yaptığı ilk basamakta değerlendirme sona
erdirilir ve öğretime geçilir böylece öğretime ayrılan süre
artar.Değerlendirme kısa zamanda yapılır.
 Ancak, tek fırsat yönteminde beceri analizinde bireyin
doğru olarak gerçekleştirebileceği basamaklar varken,
bireyin yanlış yaptığı ilk basamakta değerlendirmeye son
verildiği ve geriye kalan tüm basamakların (-) kabul
edilmesi bu basamaklara ilişkin doğru bir değerlendirme
yapılmamasına neden olur.
 ÖBÖA.’ da değerlendirme sütunu
yaptı/ yapmadı olarak hazırlanır ve çek edilir.
2-Çoklu fırsat yöntemiyle
değerlendirme yapmanın avantaj ve
dezavantajları
• Bireye beceri basamaklarını yerine getirmesi için yönerge
verilir
• Birey doğru yaptığı her basamak için Bğz sütunu
işaretlenir..
• Birey basamağı uygun şekilde gerçekleştiremiyorsa s.im.o.-f.yardım verilerek öğrencinin hangi yardımı aldığında
basamağı gerçekleştirdiği belirtilerek ölçmeye devam edilir
böylece öğrencinin diğer basamakları gerçekleştirme
durumu da belirlenmiş olur.
• Bu yöntemle öğrencinin, hangi yardıma gereksinim
duyduğunu bilmemiz ve buna göre öğretim planını
oluşturmamızı mümkün kılmaktadır.
ÖĞRETİM PLANININ
HAZIRLANMASI
• Öğretim için zincirleme davranışların
beceri analizleri geliştirildikten ve
performans düzeyi belirlendikten
sonra uygulamacı bu beceriyi nasıl
öğreteceğine karar vermelidir. Bu
karar doğrultusunda da öğretim
planları hazırlanır.
UZUN ve KISA DÖNEMLİ
AMAÇLARININ BELİRLENMESİ
• Bir becerinin yapılmasındaki uzun dönemli
amaç öğrenciyi o becerinin yapılmasında
bağımsız hale getirmektir.
• Öğrencinin beceri analizine göre (-) aldığı
basamaklar bizim kısa dönemli amaçlarımızı
oluşturmaktadır.
• Kısa dönemli amaçlarımız bir ders için
çalışacağımız basamak ise öğretim amacı
adını almaktadır.
BECERİ ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ
• beceri analizinin üç biçimde
öğretilebildiği görülmektedir
• İleriye zincirleme yöntemi
• Geriye zincirleme yöntemi
• Tüm basamakların birlikte öğretimi
YÖNTEMLER
İLERİYE ZİNCİRLEME
Zincirleme davranışın beceri analizinde yer
alan ilk basamakla öğretime başlanarak
her uygulamada yalnızca bir basamağın
öğretilmesi olarak tanımlanır
Diğer bir deyişle beceri analizinde yer alan
ilk basamak birey tarafından doğru
olarak yapıldıktan sonra,ikinci basamağın
öğretimine geçilir ve bu süreç, beceri
analizinde yer alan tüm basamakların
öğretimi gerçekleştirilinceye kadar
sürdürülür.
YÖNTEMLER
TERSİNE –GERİYE ZİNCİRLEME
Zincirleme davranışın beceri analizinde yer
alan son basamakla öğretime başlanarak
her uygulamada bir basamağın
öğretilmesi olarak tanımlanır.
Son basamakta öğretim
gerçekleştirildikten sonra, sondan ikinci
basamaktan öğretime başlanır.Bu süreç
beceri analizindeki ilk basamağın
öğrenimi gerçekleştirilinceye kadar
sürdürülür.
Özellikle giyinme ve bazı mesleki becerilerin
öğretiminde daha olumlu sonuçlar
vermektedir
YÖNTEMLER
TÜM BASAMAKLARIN BİR ARADA
ÖĞRETİMİ
Her denemede zincirleme davranışın
beceri analizinde yer alan bir
basamağın öğretilmesi yerine
basamakların tümünün birden
öğretilmesi olarak tanımlanır.
ÖĞRETİM SÜRECİNDE
İPUÇLARININ
KULLANILMASI
1-İpucu giderek arttırılabilir
Bekle- sor-söyle-göster-yap
2-İpucu giderek azaltılabilir
Fiziksel yardım
Model olma
Sözel yardım
İşaret ipucu
ÖĞRETİMİN
DEĞERLENDİRİLMESİ
• Önceden hazırlanan beceri analizinin
de bulunduğu ölçü aracı
( değerlendirme tablosu) , öğretim
öncesi, öğretim sırası ve sonrasında
kullanılır
• Bu ölçü araçları seçilen beceri
öğretim yöntemlerinin özellikleri
dikkate alınarak hazırlanır ve
uygulanır.
•
•
•
•
Beceriler 3'e ayrılır.
Özbakım becerileri,
psikomotor beceriler ve
günlük yaşam becerileridir
Özbakım Becerileri
• Bireyin kendi kişisel ve fiziksel
becerilerinin toplandığı becerilerdir
• Tuvalet Yapma
• Yemek Yeme
• Soyunma
• Giyinme
• Temizlik
ÖZBAKIM
BECERİLERİNİN
KAZANDIRILMASI İÇİN
GEREKLİ ÖN BECERİLER
• Küçük kas hareketleri
• Taklit etme
• Uzanma, yakalama,tutma ve el
göz eşgüdümü
• Konuşma öncesi becerilerin
bazıları
• Görsel dikkat
• Basit emirleri alma
Psikomotor Becerileri
• Bireyin elleriyle veya ayaklarıyla yaptığı
becerilerdir
• Kalem Tutma
• Yırtma
• Yapıştırma
• Boncuk Dizme
• Makasla Kesme
• Top Tutma
• Top Zıplatma
Günlük Yaşam Becerileri
• Bireyin toplumda ihtiyaçlarını giderebilmesini
sağlayacak temel becerilerdir.
• Masa Silme
• Sofra Hazırlama
• Sofra Toplama
• Yatak Düzeltme
• Çay Yapma
• Otobüse Binme
ELLERİNİ YIKAMA BECERİ
ANALİZİ
Musluğu açar.
Sabunu alır.
Ellerini suyun altına tutar.
Sabunu elleri arasında köpürtür.
Sabunu uygun yere bırakır.
Ellerini ovalar.
Ellerini durular.
Musluğu kapatır.
Download

kaynaştırmada beceri öğretimi