Selam Ver
Yola çıkınca her sabah,
Bulutlara selam ver.
Taşlara, kuşlara,
Atlara, otlara,
İnsanlara selam ver.
Ne görürsen selam ver.
Sonra çıkarıp cebinden aynanı,
Bir selamda kendine ver.
Hatırın kalmasın el gün yanında.
Bu dünyada sen de varsın!
Üleştir dostluğunu varlığa,
Bir kısmı seni de sarsın...
Üstün Dökmen
Öfke: Bireyin herhangi bir
engellenme, adaletsizlik ya da kendi
benliğine yönelik bir tehdit
hissettiğinde yaşadığı duygudur .
ENGELLENME
ÖFKE
ÖFKE TANIMLARINDA ORTAK
NOKTALAR
• Öfke doğal, insana özgü, belirli bir
düzeyde normal kabul edilir bir
duygudur.
• Öfke bir duygudur, davranış değildir.
• Öfke kontrol edilebilir bir duygudur.
• Öfke yaşanması gereken bir duygudur.
• Öfkenin ifade şekli sağlıklı bir çözüme
yönelik olmalıdır.
ÖFKE – ŞİDDET , SALDIRGANLIK DÜŞMANLIK
Öfke duygusu; şiddet, saldırganlık ve
düşmanlık duygularından farklıdır.
Düşmanlık, öfke duygularını içerse
de öfkeye göre daha uzun süreli negatif
bir duygudur.
Saldırganlık ise, öfke ve şiddetin
dışa yönelik olarak ifade edilme
şekillerinden birisidir.
ÖFKE İLE İLGİLİ YANLIŞ DÜŞÜNCELER
1- Bağırarak, bir yerleri yumruklayarak
öfke ile başa çıkılmış olur.
2- Öfke her zaman anında ifade
edilmelidir.
3- Kadınlar, erkeklerden daha az
öfkelenir.
4- Bazı insanlar hiç öfkelenmez.
5- TV’de izlediğimiz şiddet, spor veya başka
rekabet unsuru içeren durumlar aracılığı ile
“öfke” boşaltılır.
6- Saldırganlık insanın içgüdüsel davranışıdır.
7- Öfke her zaman yıkıcı, istenmeyen bir
duygudur.
8- Öfkenin sözel ifade edilmesi her zaman
arzu edilir bir şeydir.
ÇATIŞMA ŞEMASI
VE ÖFKE
Çatışma Kaynağı
Sınırlı kaynaklar
Farklı değerler
(inançlar, tutumlar)
(zaman, para, mal)
Karşılanmamış temel gereksinimler
-Ait olma
-Güç
-Özgürlük
-Eğlenme
ÇATIŞMA
Çatışmaya gösterilen tepkiler
Kaçma
-Çekilme
-İnkar
-Görmezden gelme
Kaybet-Kaybet
Kaybet-Kazan
Kavga
-Tehdit
-Saldırı
-Öfke
Kaybet-Kaybet
Kazan-Kaybet
Problem
Çözme
-Anlayış
-Saygı
-Çözüm
Kazan-Kazan
ÖFKENİN ABC’ Sİ
A.
Harekete
geçirici olay
Yolda Telaşla
Giderken Seni
Görmeyen ya da
Görmezden Gelen
Arkadaşının Sana
Selam Vermemesi
B.
A”Hakkındaki
İnançlar-İçsel
Konuşmalar
C.
“A” Hakkındaki
İnançların duygusal ve
davranışsal sonuçları
Mantıksız / Akla aykırı
inançlar;
-Bana böyle
davranmamalıydı.
-Buna tahammül edemem,
-Kimse beni sevmiyor.
-Arkadaşım bana yüz çevirdi
-Benim hakkımda olumsuz
düşüncelere sahip
-Ben değersizim
İstenmedik duygusal sonuçlar /
Uygun olmayan duygular;
-Çökkünlük-Öfke-Kaygı-ÜzüntüYalnızlık-Değersizlik
İstenmedik davranışsal sonuçlar;
-Onunla bir daha hiç
konuşmamak
-Onu gördüğünde aşağılayıcı,
sözlü çatışmalara girmek
Mantıklı/ Akılcı inançlar;
“Bana selam vermemesinden
dolayı hayal kırıklığı yaşadım
ama bununla baş edebilirim.
Bu durum beni sevmediği,
değer vermediği anlamına
gelmez. Bana karşı her
zaman böyle değil, onunla bu
sorunu çözebilirim”
İstendik duygusal sonuçlar /
Uygun kötü duygular;
-Hayal kırıklığı
-Gerginlik
- Üzüntü
İstendik davranışsal sonuçlar;
- Uygun bir zaman diliminde
onunla konuşmak
Sağlıksız ve
Sağlıklı ve
İstenmeyen Duygular İstenmeyen Duygular
1-Bunaltı ve Korku
2-Öfke ve Hiddet
3-Umutsuzluk ve Depresyon
4-Aşırı Engellenme
5-Şiddetli Suçluluk
6-Ağır Derecede İncitilmişlik
7-Utanç
8-Aşırı Kıskançlık
9-Küçük Düşmüşlük
10-Kendinden Nefret
1-Kaygı
2-Can sıkıntısı
3-Üzgün olmak
4-Düş Kırıklığı
5-Pişmanlık
6-Hafif Kıskançlık
7-Eziklik
A- Öfkenin İçe Yönelmesi:
Bazı kişiler öfkelerini ifade
etmekte zorlanırlar. Kendilerine ait
kuralları ve ölçüleri olması nedeniyle,
böyle kişiler öfkelerini ifade etmeye
engel koyarlar. Bu kişilerin öfke
tepkileri genellikle somurtma, küsme,
surat asma gibi edilgen tepkilerdir.
B- Öfkenin Dışa Yönelmesi:
Öfkenin dışa yönelmesi, öfke
duygusunun sözel olarak ifade
edilmesidir. Ancak bu ifade bir
volkanın patlamasına benzer ve
kontrolsüzdür. Öfkelerini bu biçimde
ifade eden kişiler için ilişkilerinde
sorun yaşamaları, herhangi bir
topluluktan ya da toplumdan
dışlanmaları kaçınılmazdır.
C- Öfkenin Kontrol Edilmesi:
Öfkenin kontrollü biçimde ifade
edilmesidir. “Öfkemi amacıma ulaşmayı
engellemeyecek bir tarzda nasıl ifade
edebilirim?” sorusunun yanıtı üzerinde
düşünmek, kişinin öfke duygusunu kontrol
etmesine yardımcı olur.
Öfkenin ifade edilme şekli ve kontrolü
kültürel özelliklere ve beklentilere,
öğrenilmiş davranışlara, ailenin davranış
şekillerine, eğitim durumuna, yaşa ve
cinsiyete göre değişmektedir
ÖFKE
Yıkıcı,
Zarar verici
BİR BİÇİMDE DEĞİL,
Geliştirici,
Girişimde bulunmaya yönlendirici,
Yaratıcılığı kullanmaya zorlayıcı
OLARAK ORTAYA KONABİLMELİDİR.
A. Öfke ve Fizyolojik Tepkiler:
•
•
•
•
•
•
Kan şekerinin yükselmesi
Nabzın ve kan basıncının artması
Sık sık ve zor nefes alma
Baş ağrısı
Kas ağrıları, sırt, boyun ağrıları
Psikosomatik rahatsızlıklar
B. Öfke ve Zihinsel
Tepkiler:
• Konsantrasyon
bozukluğu
• Düşük performans
• Unutkanlık
• Uykusuzluk
• Dikkatsizlik
C. Öfke ve
Duygusal Tepkiler
Bunaltı
• Depresyon
• Kaygı
•
D. Öfke ve Davranışsal Tepkiler:
•
•
•
•
•
•
•
•
Yeme bozuklukları
Saldırganlık
Şiddet
Zorbalık
Davranış bozuklukları
Huzursuzluk
Acelecilik
Madde bağımlılığı (sigara, alkol,
uyuşturucu bağımlılığı)
Öfkeyi doğru ifade etme becerisini
kazanmaya “öfke kontrolü” denir.
Öfke yönetimi programlarının ya da
çalışmalarının amacı; kişilere, öfkenin
neden olduğu duygusal ve fiziksel
uyarılmayı nasıl azaltacağı konusunda
yardımcı olmaktır. Bu tür çalışmaların
amacı; -gerçekleşmesi imkansız olanöfke duygusunun tamamen ortadan
kaldırılması değildir. Bunun yerine
öfkenin kişilere ve çevrelerine ilişkin
etkilerini nasıl kontrol edeceğini
öğretmektir.
ÖFKEYE EĞİLİMLİ BİREYLERIN YAPTIKLARI
BİLİŞSEL HATALAR
1- Olasılıkların sağlıksız
değerlendirilmesi: Olumsuz sonuçların
olma olasılığının abartılması buna karşılık
olumlu sonuçların gerçekleşme olasılığını
daha düşük değerlendirilmesi.
2- Yükleme Hataları: Olumsuz
davranışların bilinçli yapıldığına inanma.
Öfkeye meyilli bireyler başkalarının
düşüncelerini okuma yeteneğine sahip
olduklarına inanırlar.
ÖFKE KONTROL YÖNTEMLERİ
•
•
•
•
•
Bilişsel yöntemler
Duyuşsal yöntemler
İletişim yöntemleri
Duygusal yöntemler
Davranışsal yöntemler
A. Bilişsel Yöntemler
Kışkırtmanın tanımlanması: Kışkırtıcı
durumlarla yüzleşme ve bunlardan kaçınma
verisi sağlar.
Alternatif açıklamalar: Kışkırtıcı olaylara
değişik açıklama getirmek ve farklı bakış açıları
ile düşünmek, kişiyi daha doğru tepkiler
vermeye yönlendirebilir.
Öfkenin çarpıtmalarıyla savaşma: Öfke,
düşünme biçiminin yeniden gözden geçirilmesi
için bir uyarı olarak kullanabilir.
B. Duyuşsal Yöntemler
Biofeedback- Öfke durumunda
vücudunun nasıl tepki verdiğini
keşfetmek.
Alternatif uyarılma oluşturma- Öfke
ve fiziksel uyarılmaya alternatif bir
uyarılma (gevşeme ve espri)
oluşturmak.
Uyarılmanın yönünü değiştirmeÖfke durumunda fiziksel uyarılmanın
yarattığı enerjiyi, üretime dönüştürmek
C. İletişim
•
•
•
•
•
•
Atılganlık (kendini ifade etme)- Kişinin
gereksinimlerini ve meşru haklarını kabul
edilir yollarla ifade etme becerisini öğretir.
Dinleme- Kişinin iletişim kaynaklarını
açık tutmasını sağlar.
Tartışma- Kişiler arasındaki çatışmayı
fikir birliğine vararak çözme sürecidir.
Eleştirme- Yapıcı eleştiri yapabilme ve
alabilme becerisidir.
Yansıtma- Kişinin, davranışının kabul
edilemez olduğunu algılama sorumluluğunu
alma becerisidir.
Övme- Diğer kişinin savunmacı
davranma ihtimalini azaltır.
D. Duygusal Yöntemler
•
Duyguların farkında olma- Duyguları
doğru ifade etmek için öncelikle
tanınmaları gerekir.
•
Duyguları ifade etme- Duyguları
olumlu yollar ile ifade etme becerisidir.
E. Davranışsal Boyut
•
Kendi öfke davranışını öğrenme- Kişinin öfkeli
olduğunda sergilediği davranışları belirleme.
•
Verimli (üretken) öfke davranışı oluşturmaKişinin kendini kışkırtıcı ve yıkıcı davranışlardan
uzak tutarak, öfkelenmekten koruması
•
Davranış değiştirme- Kişinin öfkelendiğinde
gösterdiği olumsuz davranışları daha olumlu
olanlarla yer değiştirmesi.
•
Öfkenin ABC’ sini öğrenme- Bu yöntem,
öfkelenmeye yol açan sebepleri, davranışları ve
davranışların sonuçlarını gözden geçirme ve
yeniden değerlendirme fırsatı tanır.
◊Öfke Günlüğü
• Öfkeyle baş etme yöntemlerinden bir
diğeri de “öfke günlüğü” tutmaktır. Öfke
günlüğü tutmak, kişinin ne zaman
öfkelendiğini, duygularını ve
davranışlarını, düşüncelerini ve gösterdiği
tepkileri anlamasına yardımcı olur.
• YAŞANAN OLAY
• DÜŞÜNCELER (SEBEP)
• DUYGULAR- DAVRANIŞLAR (SONUÇ)
20 yılı aşkın bir süredir araştırmacılar şiddet
içeren davranışların erken göstergelerini
ayrıntılı bir biçimde tanımlamıştır. Bunlar;
empati , dürtü kontrolü, sorun çözme ve öfke
yönetimi becerilerinin yetersizliği ve
eksikliğidir.
Öfke kontrolünün yetersiz olması ve sık sık
öfke patlamaları yaşamanın, şiddet davranışı
için risk faktörü olduğu belirtilmektedir.
Çocuklara ve gençlere öfke kontrolünün
öğretilebilmesi için, bu yaş gruplarında
öfkenin nasıl ortaya çıktığını, okullarda
öfkenin nelerden kaynaklandığını bilmek
önemlidir.
Çocuklar ve Ergenler
Öfkelerini Nasıl İfade
Ederler?
Yetişkinlerde olduğu gibi,
çocuklarda da öfke içe ya
da dışa yönelebilir.
B. Öğretmenlere Kendi Öfkelerini
İfade Etmede Öneriler
•
Öfkelendiğinizin farkına varın:
Sizi ne öfkelendirir ve bedeniniz öfkelendiğinizde
size nasıl işaretler verir? Öfke duygunuzun; korku,
utanma, stres gibi asıl duygularınızın yerine geçtiği
zamanların farkına varın.
•
Diğer insanların duygularına empati gösterin:
Empati kurup, diğer insanların bakış açısından
olaylara bakabilir misiniz? Diğer insanların sizin
nasıl hissettiğinizi anlamalarına yardımcı olun. “Ben”
dilini kullanın.
•
Durumu farklı düşünün: Öfkelendiğinizde
ne düşündüğünüzü biliyor musunuz?
Unutmayın ki, öfke öfkelendiğimiz şeye ilişkin
nasıl düşündüğümüzle ilişkilidir.
Karşınızdaki kişinin ne söylediğini duyun:
Karşınızdaki kişi/kişilerin sizi öfkelendiren
şeyleri neden yaptığını ya da sizi öfkelendirecek
ne yaptığı biliyor musunuz? Karşınızdaki
kişinin gözlerinden bakmayı ve hareketlerinin
size gerçekten ne söylemeye çalıştığını
duymayı deneyin.
•
Söylediklerinizi saygı ve sevgi ile bütünleştirin:
Nasıl hissetiğinizi konuşmak öfkenizin
azalmasına, ortamın da olumlu hale gelmesine
ve ilişkinizin kaldığı yerden devam etmesine
yardımcı olur.
•
Öfkelendiğinizde bedensel tepkilerinize
dikkat edin: Öfkelendiğinizde bedensel
tepkilerinizin- artan kalp ritmi, hızlı ve kesik
kesik nefes almak, baş ağrısı, mide ağrısı,
kaslarda gerginlik- farkına varır mısınız?
•
Dikkatinizi geçmişteki sorunlara değil, içinde
bulunduğunuz zamana odaklayın.
Öğretmenler bir rol modeli olarak
öğrencilere sakin kalmayı ve öfke
duygularına saldırgan olmayan tepkiler
vermeyi göstermelidir.
Bunun anlamı, öncelikli olarak
öğretmenlerin öfke duygularını uygun
yollarla göstermeyi öğrenmek zorunda
olduklarıdır.
D. ÖFKE ANINDA İLKYARDIM TEPKİLERİ
1- Eğer Öfke durumundaki kişi sizseniz; öfke
anında ne tür tepkiler gösterdiğinizi araştırın..
2- Normal bir duygu olduğunu kabul edin..
3- Gereksinmeleri karşılanmamış kişiler
saldırmaya hazırdır..
4- Öfke yaşayan birinin konuşmasına izin verin..
5- Öfkeli olan bireye “öfkemi kontrol edebilirim!...
duygusunu aşılayın.
6- Çatışma ortamından birkaç dakika uzak kalın.
7- Öfke anında öfkeli bireyin dikkatini
başka yerlere çekin.
8- Kızgın ve öfkeli birey uygun
davranamaz.Yanlış anlar, iletişimi güçtür.
Böyle durumlarda;
a. Dinleme becerisini kullanın.
b. Israrcı olmayın, sakin davranın.
c. Sakin olun, “uygunsan dinlemeye
hazırım” mesajını verin.
d. Az ve öz konuşun.
Herhangi bir kimse öfkelenebilir. Bu kolaydır.
Ne var ki;
Doğru insana
Doğru derecede
Doğru zamanda
Doğru maksatla
ve
Doğru biçimde öfkelenmek,
İşte bu zordur.
ARİSTO
Tuğba KARAKUŞ
Psikolojik Danışman
Şanlıurfa R.A.M. PDR Bölüm Başkanı
Download

ofke_yonetimi