YERFISTIĞI
•
•
•
•
•
•
Tak: Rosales
Fam: Fabaceae (Leguminosae)
Cins: Arachis
Tür: Arachis hypogaea L. n=20
İng: Groundnut
Alm: Erdnus
• Kökeni kesin olarak bilinmemektedir.
Son
yıllarda
yapılan
çalışmalar
sonucunda, gen merkezi olarak Güney
Amerika kıtası kabul edilmiştir.
• Ülkemize 80-90 yıl önce Trakya ve
Selanik’
e
getirilerek
ekildiği
sanılmaktadır.
KULLANIM ALANLARI
• İyi bir ekim nöbeti bitkisidir.
• Meyve kabukları suni tahta yapımında
kullanılır.
• Yağı sıvı ve margarin yemeklik yağ olarak
kullanılır.
• Düşük kalite yağları sabun sanayinde
değerlendirilir.
• Fıstık ezmesi yapımında kullanılır.
• Kavrularak veya kavurmadan çerez olarak
tüketilir.
• Küspesi besleyici bir hayvan yemidir.
BİTKİSEL ÖZELLİKLERİ
• Tek yıllık, yazlık ve otsu yapıda bir yağ
bitkisidir.
• Vejetasyon süresi 150-180 gündür.
• Meyve
kabuğundaki
işlemelerden
dolayı arachis, meyvelerini toprak
altında oluşturduğu için hypogaea
ismini almıştır.
KÖK
• Kazık köklüdür ve kuvvetli yan kökleri
vardır.
• 90-100cm derine, 60-100cm yanlara
gelişebilir.
• Köklerinde farklı büyüklükte Rhizobium
(R. trifolii) bakterilerinin oluşturduğu
nodoziteler bulunur.
SAP
• Dik bir gövdesi vardır.
• Bir anasap ve bu ana sapın yaprak
koltuklarından çıkan yan dallar bulunur.
• Saplar genç devrede köşeli ve içi boştur,
olgunlaştıkça yuvarlaklaşır.
• Bitki boyu 30-60cm arasında değişir.
• Ekimden 1 ay sonra yan dallar ana
ekseni geçerek daha uzun boylu olur.
• Ana sapın üzeri tüylü veya tüysüz
olabilir.
• Sap ve dalların durumuna göre 3 formu
bulunur.
• Yatık Form: Sap, dal, yaprak ve çiçekler
toprak yüzeyine çok yakın veya toprağa
sürünerek gelişirler.
• Yarı Yatık Form: Yatık ve dik formlar
arasında geçiş özelliği gösterirler.
• Dik Form: Sap ve yan dallar dikine bir
büyüme gösterir.
YAPRAK
• Yaprakları
bileşik
yapıdadır.
4
yaprakçıktan oluşur.
• Her iki yaprak karşılıklı dizilmişlerdir.
• Her bir yaprakçığın kısa bir sapı vardır.
• Rengi açık veya koyu yeşil olabilir.
• Yaprakçık şekli oval, uzun oval, ters
yumurtamsı veya ince uzun olup üzeri
hafif tüylüdür.
• Yaprakçıklar gündüz açık, gece ise
karşılıklı kapanırlar.
ÇİÇEK
• Çiçekler yaprak koltuklarında oluşur.
• 2-4 çiçek bir arada bulunur.
• Genellikle ekimden 50-60 gün sonra
çiçeklenme başlar.
• Çiçekler bitkinin alt kısmında oluşup,
tipik bir baklagil çiçeği yapısındadır.
• Çiçekte en dış kısımda 5 tane ucu sivri
çanak yaprak bulunur.
• Taç yapraklar portakal sarısı renkte olup
5 tanedir.
• Bir çiçekte 1 bayrak yaprağı, 2 kanatçık,
2 tane de kayıkçık bulunur.
• 10 adet erkek organı olup, 8 tanesi
fertildir.
• Dişi organ bir tanedir ve stigma
anterlerin seviyesini geçebilir.
• Kendine döllenir.
• Çiçek açıp döllendikten 10-12 gün
sonra yumurtalığın altındaki meristem
doku gelişerek bir uzantı oluşur. Bu
uzantıya GİNOFOR (Gynophor) denir.
• Ginoforlar geotropik yapıda olup
yumurtalığın havadan toprak içerisine
girmesini sağlar.
• Ginoforların uç kısmındaki kallus
denilen sert tabaka yardımıyla toprağın
durumuna göre 4-8cm derine inebilir.
• Toprağın içerisine giren ginoforların uç
kısmında 8-10 gün sonra kapsüller
oluşmaya başlar.
• Toprak seviyesinden 15cm veya daha
yukarıda oluşan ginoforlar toprağa
giremezler.
• Ginoforların toprağa girebilmesi için
toprağın önceden kabartılması gerekir.
• Açan çiçeklerin %60-75’i ginofor
oluşturur.
• Çiçeklenme aşağıdan yukarıya ve
ortadan yanlara doğru olmaktadır.
MEYVE
•
•
•
•
Meyvesine kapsül denir.
İlk oluşan kapsüller daha iridir.
Kapsüller olgunlaşmayla açmazlar.
Kapsül boyu 2-4.5 cm, eni 1-1.5 cm
arasındadır.
• Her kapsül 1-4 bölmeden, her bölmede
de 1 tohum oluşur.
• Meyve
ağırlığının
%20’sini
kabuk
oluşturur.
TOHUM
• Tohum rengi beyaz, pembe ve kahverengi
olabilir.
• Tohumun üzeri tohum zarı ile örtülmüştür.
• Tohumun et rengi beyazdır.
• Et rengi koyu olanların protein oranı
yüksek, açık olanların ise yağı yüksektir.
• Tohum şekli silindirik yumurtamsı veya
ovaldir. Bin tane ağrılığı 300-700g dır.
• Tohumun bileşiminde %55-60 yağ, %25-30
protein, %6-21 karbonhidrat bulunur.
Download

YERFISTIĞI