SARIMSAK
Allium sativum L.
Ekonomik önemi, anavatanı ve yayılma alanları
Çok yağışlı Kara Deniz bölgesi hariç ülkemizin her yerinde
üretilebilen bir sebzedir. Kastamonu, Amasya, tokat gibi geçit
bölgelerinde yoğun yetiştirilmektedir.
Sarımsak
Üretim (ton)
Yıl
Piramitlerde sarımsak kalıntıları
bulunmuştur.
Dünya
Cin
Hindistan
Avrupa’ya 15.16. yy yayılmıştır.
Türkiye
14,071,355
10,578,000
500,000
125,000
(26.500 taze)
236,960
Anavatanı: Orta Aya, Akdeniz
ülkeleri, İran ve Afganistan
M.Ö. I II. Yy ilaç olarak
ABD
2004
BESİN İÇERİĞİ
Sarımsağın;
Antiseptik
Tansiyon düşürücü
Kan dolaşımını
düzenleyici
Kalp damar
tıkanıklığı, damar
sertliği giderici
Etkileri vardır
Parametreler
/100g
Su
62.0 g
Protein
6.3 g
Yağ
0.1 g
Mineral
1.0 g
Lif
0.8 g
Karbonhidrat
29.8 g
Enerji
145.0 K cal
Kalsiyum
30.0mg
Fosfor
310.0 mg
Demir
1.2 mg
Vitamin
Thiamine
0.06 mg
Riboflavin
0.23 mg
Niacin
0.40 mg
Vitamin C
13.0 mg
Mineral ve iz elementler
Mg
71.0 mg
Cu
0.63 mg
Mn
0.86 mg
Zn
1.93 mg
Cr
0.02 mg
Morfolojik özellikleri
KÖKLER:
Yüzlek saçak köklere
sahiptir. Köklerin %75’i
20-25 cm derinlikte
bulunur. Nadiren 50 cm
inebilir. Dallanmamış basit
köklerden oluşur
GÖVDE:
Soğan ve pırasaya benzer.Kökler
ile yaprakların çıktığı yer
arasında küçük bir yapıdır.
Yaprakların iç içe sarması ile kın
gövde ve sonra çiçek sapı oluşur.
Kın gövde uzunluğu taze
üretimde önemli.
YAPRAKLAR:
Yapraklar gövde üzerinde
rozet şeklinde dizilmiştir.
Basit yapraklardır. Pırasa
yapraklarına benzer.
Yapraklar iç içe sararak
aksı meydana getirir. Aksın
uzunluğu çeşide bağlı olarak
20-60 cm arasında olabilir.
Aks ile yapraklar 30-60
derece açı yaparlar.
Yapraklar boyuna çizgilidir
ve ortada belirgin bir
şekilde yaprak ekseni
bulunur.
ÇİÇEK:
Sarımsak iki yıllık bir bitkidir.
Ancak geç dikimlerde çiçeklenme
olmayabilir. Bazı köy çeşitleri
çiçeklenmeye eğilimlidir. Özellikle
tek yada 2 diş bulunduran
çeşitlerde çiçeklenmeye eğilim
görülür.
İkinci yılda bitkiler 80-160 cm
boyunda çiçek demeti sapı ve
ucunda çiçeklerin bulunduğu
yapıyı oluşturur. Çiçekler yapısal
olarak soğan ve pırasaya benzer.
Çiçeklerde mayoz bölünme
gerçekleşmesine karşın çekirdek
bölünmesi gerçekleşmez ve bu
aşamada apomitik olarak tohum
oluşur.
BAŞ (SOĞAN):
Bitkiler belli sayıda yaprak
oluşturduktan sonra, büyüme
durur ve her yaprağın
koltuğundaki tomurcuklar
besin depolayarak diş halini
alırlar. Dişi saran zar dişi
koruyan kabuğu oluşturur.
Yaprak kalıntıları kuruyarak
dişler arasında kalır. Dişler
dıştan içe doğru küçülür. Bu
dişler başları oluşturur.
Dıştaki 5-6 yaprağın kınları
bütün dişleri sararak başın
bütünlüğünü sağlar.
Diş sayısı X Diş büyüklüğü
İdeal bir çeşitte:
Çap 3-4 cm,
Ağırlık: 15-20 g
Diş sayısı: 10-15 adet
Diş ağırlığı: 1.5-2.5 g
Gerçek
gövde
YETİŞTİRME İSTEKLERİ
İKLİM İSTEĞİ:
Büyük miktarlarda ve ekonomik anlamda geçit
bölgelerimizde yetiştirilmektedir.
Opt gelişme sıcaklığı: 15-25 oC
25 oC’nin üzerinde sorunlar başlar
Dişler -10 oC’ye kadar dayanabilir.
Yeşil aksam -3,-4 oC‘de zararlanır.
Baş oluşuşumu üzerine gün uzunluğunun etkisi yoktur.
Çiçeklenmeye gün uzunluğu ve sıcaklık etki etmektedir.
Yeşil aksamı gelişirken %60-80 nem, baş oluşturma ve
olgunlaşa anında daha düşük nem ve sıcak hava ister.
Toprak İsteği
Toprak istekleri yönünden çok seçici değildir
BBM ve OM zengin toprakları sever
Kumlu tınlı %5 civarında OM bulunan, havadar topraklar
idealdir.
Ağır, killi, su tutan topraklarda baş oluşumunda sorunlar
vardır.
Derin olmayan topraklarda da yetiştirilebilir
Aynı yıl ÇG sevmez (önceki bitkiye verilmeli)
Toprak pH’sı 6.5-7 olmalıdır
Toprak derin bir şekilde dikimden 2-3 ay önce dekara 3-4 ton ÇG
ile karıştırılarak sürülür. Toprak tavında işlenmeli ve yeterince
inceltilmelidir. Taban gübresi de bu aşamada verilir. N ve K’un bir
kısmı bitkiler 30-40 cm boylanınca üst gübre olarak verilir.
Yabancı ot sorunu az olan tarlalar tercih edilmelidir.
Yetiştirme Şekli
Üretim dişlerle yapılır. Tohumluk yapılacak başlar özenle seçilmeli
ve nematod bulaşığı olan tohumluklardan kaçınılmalıdır. Dişler
büyüklüklerine göre ayrılmalı ve parsellere büyüklüklerine göre
ekilmelidir. Kabukları zarar görmüş dişler tohumluk olarak
kullanılmamalıdır.
Dişler sivri yeri yukarı gelecek ve ucu toprak seviyesinde olacak şekilde
dikilmelidir.
Bitki sıklığı taze yada kuru sarımsak üretimine göre değişmektedir.
Kuru sarımsak üretimi: 80-100 bitki /m2
Taze satımsak üretimi: 140-160 bitki /m2
Tek sıra, düze yada tahta usulü yetiştiricilik yapılabilir
Dekara 60-100 kg diş gerekir.
Dikim zamanları:
Ilık geçen yerler: Ekim Kasım ayları---Şubat (taze), Haziran (kuru)
Soğuk bölgeler: Mart --------- Haziran (taze), Ağustos Eylül (Kuru)
Çapalama:
Kültürel İşlemler
Bitkiler 15-20 cm olduğunda yabancı ot gelişimini önlemek ve
toprağı gevşetmek amacı ile 3-4 cm derinliğinde bir çapa
yapılabilir. Yabancı ot sorunu olmayan ve hafif bünyeli olan
topraklarda çapalamaya gerek yoktur.
Sulama:
Sulamanın gerekli olduğu dönemde yağmurlama sulama
yapılabilir. Tahtalara dikim yapılmış ise karık sulama yöntemi ile
de sulanabilir. Toprakta az suyu da çok suyu da sevmez.
Gübreleme:
Dekara 3-4 ton ÇG (derin sürümde)
20 kg N, 20 kg P ve 20-25 kg K verilmelidir.
N ve K ikiye bölünerek ikinci kısım bitkiler 30-40 cm boylanınca
verilmelidir. (KNO3 tercih edilmelidir)
Çeşitler
Kastamonu Sarımsağı: Pembe beyaz kabuklu, acı, kışa dayanıklı olan sarımsak
ihracata da elverişlidir. Dişler orta irilikte ve muntazam sıralanmıştır. Saklamaya
ve depolamaya dayanıklı bir çeşittir. Baş çapı 3-5 cm., baş ağırlığı 10-25 gr.
arasındadır. İç ve dış piyasada en fazla aranan türdür.
Edirne Sarımsağı: Beyaz bej kabuklu, orta irilikte (25 gr.) sıkı başlı bir sarımsaktır.
Kuru madde oranı %37,5’tur.
Balıkesir Sarımsağı: Beyaz, kirli siyah kabuklu, gevşek yapılı, taze tüketime
uygun bir türdür. Depolamaya fazla dayanıklı değildir.
Erzincan sarımsağı Diş sayısı az dişler büyük, beyaz kabuklu, acısı ve kokusu az
olan bir sarımsaktır.
Kara Sarımsak: Taze sarımsak elde etmek üzere yetiştirilen iri dişli bir türdür.
Tadı acı olan bir sarımsak çeşididir.
İspanyol Sarımsağı: Avrupa’da yetiştirilen makbul bir sarımsaktır. Beyaz
sarımsaktan seçilerek geliştirilmiş bir çeşit olma olasılığı yüksektir. Özellikle
Kastamonu’da üretilir.
California Early, Creople, Botan Islands gibi yabancı çeşitleri de vardır
Tarımsal Savaşım
Pas ve mildiyö nemli yerlerde sorun oluşturur. Fungisitlerle mücadele
yapılmalıdır.
Kök ur nematodu en önemli zararlısıdır.Bulaşık tarlalardan ve bulaşık
tohumluk kullanmaktan kaçınılmalıdır.
Hasat ve Depolama
Taze sarımsak için kın gövde çapı 1-2 cm olduğunda hasat
Pazar durumuna göre yapılabilir.
Kuru sarımsak üretiminde bitkiler kurumaya başladığında
hasat yapılır. Muhafaza hevenk halinde yapılacak ise kın gövde
tamamen kurumadan hasat edilir.
Sahil kuşağında Haziran –Temmuz
Diğer bölgelerde Eylül ayına kadar sarkar
Makinalı veya çapa yada bel ile söküm yapılır.
Birkaç gün tarlada kurutulur, yaprakları ve gövdesi temizlenen
sarımsaklar depolanır veya pazarlanır.
Basit depolarda (kayıp fazla) veya kontrollü depolarda saklanır
0 oC civarında % 7-75 nemde 6-8 ay depolanabilir (%5-10
kayıp).
800-1400 kg/da varim. Diş büyüklüğü verimi etkiler.
Download

Sarımsak