Vücudumuzda Çinko Eser Elemen4nin Rolü ve Önemi Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı Çinko nedir? •  Çinko (Zn), geçiş metalleri grubundan önemli bir elemenNr Atom numarası Kütle numarası 2+ Zn
•  İyon haline geldiğinde aldığı tek değerlik +2’ dir •  Canlı sistemlerde iyon halinde bulunur (Zn2+) hVp://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zinc.svg Çinkonun Periyodik Tablodaki Yeri hVp://sciencenotes.org/wp-­‐content/uploads/2013/06/PeriodicTable-­‐NoBackground2.png Çinko •  Çinko vücudumuzda bulunması elzem olan önemli bir mineraldir •  Vücudun fonksiyonlarının sağlıklı bir şekilde devam etmesi için çinko gereklidir •  Vücudumuzda demirden sonra miktarı en fazla olan eser elemenNr (1.3-­‐2.5 g) •  Çinko, neredeyse bütün organ ve dokularda bulunmaktadır •  Genelde serbest halde değil, ligandlara bağlı halde bulunur (%95’lik miktarı) – his4din, sistein gibi hVp://ods.od.nih.gov/images/content/Zinc-­‐Pills.jpg Çinkonun Vücudumuzdaki Fonksiyonları 1) Enzim ve proteinlerin yapısında bulunur 2) Programlı hücre ölümlerinin (Apopte4k) düzenlenmesi Çinkonun en önemli işlevi vücudumuzda enzimlerin yapısında kofaktör olarak bulunmasıdır Enzim ve Protein Yapısının Bileşeni Olarak Çinko •  Çinko 300’den fazla enzimin ak4vitesi için gereklidir •  Bilinen her enzim grubu içerisinde mutlaka çinko bağlayan enzimler bulunur Çinko Bağlayan Proteinler Çinkonun Reaksiyon katalizine direk etki yapjğı enzimler (genelde Lewis asidi olarak) Yapısal rol oynayan çinko proteinleri Çinko Bağlayan Önemli Bazı Enzimler Süperoksit Dismutaz • 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
Karbonik anhidraz Laktat dehidrojenaz Süperoksit Dismutaz Alkol dehidrojenaz Alkalin fosfataz Karboksipep4daz Çinko-­‐parmak (Zinc-­‐Finger) Proteinleri Bakır-­‐Çinko süperoksit dismutaz (An4oksidan rolü gören bir enzim) Çinko direk kataliz kajlmaz ama yapısal bir rol üstlenir hVp://en.wikipedia.org/wiki/Superoxide_dismutase#mediaviewer/File:1sdy_CuZnSOD_dimer_ribbon.png Çinko Bağlayan Önemli Bazı Enzimler Karbonik anhidraz: Kanda ve dokularda asit-­‐baz dengesini sağlar; CO2’nin hücrelerden dışarı taşınmasını sağlar Ak4f merkezde bulunan çinko atomu (3 his4din ve bir suya bağlı) hVp://oregonstate.edu/instruct/bb450/fall14/stryer7/9/figure_09_25.jpg www.wikipedia.org Çinko-­‐Parmak (Zinc-­‐Finger) Proteinleri •  Bu proteinlerde çinko yapısal bir rol oynar •  Bu proteinlerin önemli yapısal mo4fi olan “çinko-­‐parmak mo@finin” oluşmasını ve kararlı bir şekilde durmasını çinko sağlar •  Bu mo4f sayesinde bu proteinler DNA, RNA ve proteinlere bağlanır •  DNAtanımlanması, RNA paketlenmesi, transkripsiyonun ak4ve edilmesi, apopte4k regülasyon, protein katlanması gibi fonksiyonlara sahip4rler hVp://en.wikipedia.org/wiki/Zinc_finger#mediaviewer/File:Zinc_finger_DNA_complex.png 2 his4din ve iki sistein Taravndan bağlı çinko Günlük Alınması Tavsiye Edilen Çinko Miktarları RDA Değerleri (Recommended Dietary Allowance) •  Bebeklerde: (0-­‐6 ay) – günlük 2 mg (7-­‐12 ay) – günlük 3 mg •  Çocuklarda: 1-­‐3 yaş -­‐günlük 3 mg 4-­‐8 yaş – günlük 5 mg 9-­‐13 yaş – günlük 8 mg •  Ye4şkinlerde: Günlük 8-­‐11 mg (12-­‐15 mg) hVp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/ar4cle/002416.htm Çinko Yetersizliğinde (Hypozincemia) Görülen Bozukluklar • 
• 
• 
• 
Çinko eksikliğinde çinko-­‐bağlayan enzimlerin [email protected] etkilenir; bu durum birçok bozukluğa yol açar Güçlü bir bağışıklık sistemi için de çinkonun yeterli miktarda alınması önemlidir (immun hücrelerinin sentezinde önemli) Eğer çinko eksikliği kronik, ileri derecede ve de tedavi edilmiyorsa öldürücü olabilir Eksikliğin sınırlı olduğu durumlarda; 1) Enfeksiyonlar 2) Hipogonodizm (büyümede gecikme, cücelik) 3) Kilo kaybı 4) Depresyon 5) Derma44s (Deri il4habı, ekzama) 6) Gece körlüğü 7) İştahsızlık 8) Yara iyileşmesinde gecikme 9) Koku ve tat almada değişim 10) Saç dökülmesi, jrnaklarda bozukluk 11) Kandaki amonyak seviyesinin yükselmesi 12) Duygusal düzensizlikler 13) Eklem yerlerinde ağrılar gibi bozukluklar görülür hVp://www.pyroenergen.com/ar4cles13/zinc-­‐deficiency.htm hVp://nailsjournal.com/zinc-­‐deficiency-­‐symptoms/ Doğuştan çinko eksikliği Çinko eksikliğinde jrnaklarda görülen bozulmalar Çinko Yetersizliğinin Sebepleri •  Çinko yetersizliğinin en önemli sebebi besin yetersizliğidir (özellikle gelişen ülkelerde önemli bir risk faktörüdür) •  Ayrıca çinko sindirim ve emilimini etkileyen hastalıklar (malabsorpsiyon sendromları) •  Bunun yanında aşırı alkol tüke4mi, karaciğer hastalıkları, sulzidril içeren ilaçların kullanımı, orak hücreli anemi, böbrek yetmezliği ve A, D vitaminlerindeki eksiklik Çinko Yetersizliğinin Tedavisi •  Çinko eksikliğinin giderilmesi için çinko miktarı yüksek besinler alınmalıdır •  Ayrıca, çinko sülfat (ZnSO4) tabletleri alınarak da tedavi edilebilir (genelde 25-­‐50 mg ‘lık tabletler) hVp://pics1.ds-­‐sta4c.com/prodimg/17690/300.JPG hVp://www.naturesbrands.com/vsv/zinc-­‐supplement.html Çinko Miktarı Bakımından Zengin Olan Besinler •  Genel olarak hayvansal gıdalar bitkisel gıdalara göre çinko açısından daha zengindir En Zengin Besinler: •  1) İs4ridye: Çinkoca en zengin besindir, 100 g miktarda günlük alınması gereken çinkonun yaklaşık 5 kaj bulunur •  2) Buğday tohumu (Wheat germ): 100 g ‘da yaklaşık 17 mg çinko bulunur Çinko Miktarı Bakımından Zengin Olan Besinler •  3) Kırmızı et ve ciğer •  4) Ispanak, mantar, susam •  Bunların yanında; karides, peynir, siyah çikolata, kakao tozu, badem, tavuk e4, kabak, yumurta, bezelye, yulaf, fasulye, muz, enginar, domates gibi yiyecekler de çinko açısından zengindir Aşırı Çinko Alımında Görülen Hastalıklar ve Çinko Toksisitesi (Hyperzincemia) •  Çinkonun toksik etkisi akut veya kronik olabilir •  Günlük 200 mg’dan fazla çinko alımı (Akut); karın ağrısı, kusma, mide bulanjsı, baş ağrısı gibi semptomları ne4ce verebilir •  Uzun süreli olarak aşırı çinko alımı (Kronik -­‐50-­‐150 mg/gün) ise; -­‐ Bakır metabolizmasında bozukluk (emiliminde azalma), demir fonksiyonunda düşüklük, alyuvarlarda mikrositozis, bağışıklık sisteminde düşüklük, HDLP’lerin düzeyinde düşüklük, pankreas enzimleri amilaz ve lipazın işlevinde bozukluk gibi durumlara yol açabilir hVp://www.pa4ent.co.uk/doctor/zinc-­‐deficiency-­‐excess-­‐and-­‐supplementa4on Kaynakça •  hVp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/ar4cle/
002416.htm •  McCall, K. A., Huang, C. C., & Fierke, C. A. (2000). Func4on and mechanism of zinc metalloenzymes. The Journal of nutri>on, 130(5), 1437S-­‐1446S. •  Evans, G. W. (1985). Zinc and its deficiency diseases. Clinical physiology and biochemistry, 4(1), 94-­‐98. •  hVp://www.pyroenergen.com/ar4cles13/zinc-­‐
deficiency.htm •  Beslenme Biyokimyası, Prof.Dr. Meral aksoy, Ha4boğlu Yayınevi, Ankara, 2011 
Download

Vücudumuzda Çinko Eser Elemen!nin Rolü ve