Monitoring problemu narkotyków i narkomanii w Polsce
Marta Struzik
Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii
Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii
Spotkanie z przedstawicielami gmin z terenu województwa lubuskiego
Zielona Góra, 24 maja 2013 r.
Informacje na temat problemu narkotykowego w Europie –
Sprawozdanie Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA)
• Przegląd zjawiska narkomanii w krajach Europy
• Sprawozdanie roczne sporządzono na podstawie informacji udostępnionych EMCDDA w postaci sprawozdań
krajowych przez państwa członkowskie UE, państwa kandydujące – Chorwację i Turcję – oraz Norwegię
• Najnowsze tendencje i reakcje
• Wybrane zagadnienia (tylko angielska wersja językowa):
1. problem narkotyków w więzieniach, 2. ciąża, rodzina i opieka nad dziećmi a narkotyki,
EMCDDA 2012
Polityka narkotykowa oparta na dowodach
• Polityka oparta na dowodach naukowych to podejście, które „pomaga podejmować świadome decyzje w zakresie kreowanej polityki, programu czy projektu poprzez umieszczenie najlepszych dostępnych dowodów naukowych u podstaw tychże działań”
versus
• Polityka oparta na opinii to podejście, które „polega w dużej mierze na selektywnym traktowaniu dowodów bądź
niezweryfikowanych poglądach osób lub grup, które często inspirowane są treściami o charakterze ideologicznym, uprzedzeniami czy domysłami”. Źródło: EMCDDA (2010) “Building a national drugs observatory: a joint handbook.”. Polska wersja językowa: Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii (2012) Tworzenie Krajowego Centrum Monitorowania
Narkotyków i Narkomanii. za Davies, P. (2004) „Is evidence‐based government possible? 4th Annual
CampbellCollaboration Colloquium, Washington D.C. Model monitorowania problemu narkotyków i narkomanii
• Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA)
• Sytuacja narkotykowa ‐ pięć podstawowych wskaźników monitorowania EMCDDA:
1. Rozpowszechnienie używania narkotyków w populacji generalnej i w wybranych grupach (np. młodzież)
2. Oszacowanie liczby problemowych użytkowników narkotyków
3. Zgłaszalność do leczenia z powodu problemu narkotyków
4. Zgony w związku z narkotykami
5. Choroby zakaźne związane z narkotykami (HIV, HBV, HCV, itp.)
Model monitorowania problemu narkotyków i narkomanii
• Wdrażane działania ‐ ewidencja najlepszych praktyk, zbieranie danych dotyczących profilaktyki narkomanii, redukcji szkód związanych z używaniem narkotyków, leczenia uzależnień od narkotyków i reintegracji społecznej, analiza interwencji w ramach wymiaru sprawiedliwości oraz realizowanych strategii narkotykowych i legislacji. • System Wczesnego Ostrzegania o Nowych Narkotykach
• Inne wskaźniki np. przestępczość narkotykowa, dostępność nielegalnych narkotyków oraz działania wobec nowych substancji psychoaktywnych
Monitoring w Polsce ‐ Raport Krajowy KBPN
• Spełnianie obowiązku sprawozdawczego krajowego i międzynarodowego
Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii (Reitox Focal Point)
• instytucja odpowiedzialna za prowadzenie krajowego systemu informacji o narkotykach oraz monitorowanie działań podejmowanych na rzecz przeciwdziałania narkomanii,
• powołane w 2001 r. na mocy ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, • funkcjonuje w ramach Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii,
• bliska współpraca z EMCDDA w ramach krajowych centrów monitorowania sieci Reitox
Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii (Reitox Focal Point)
• współpraca z instytucjami centralnymi, naukowcami oraz samorządem wojewódzkim i lokalnym
• ważną rolę w krajowym systemie monitorowania pełnią Eksperci Wojewódzcy ds. Informacji o Narkotykach i Narkomanii
Rola samorządu lokalnego i wojewódzkiego w Polsce
• na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii i Krajowego Programu Przeciwdziałania Narkomanii opracowanie oraz wdrażanie gminnych i wojewódzkich strategii narkotykowych w oparciu o przeprowadzoną diagnozę zjawiska
• Krajowy Program wyznacza kierunki działań dla samorządów
Wybrane wyniki monitorowania
krajowego
Rozpowszechnienie używania narkotyków wśród młodzieży BADANIA ESPAD
• Europejski Program Badań Ankietowych w Szkołach ESPAD • Badania ankietowe w szkołach dostarczają informacji o rozpowszechnieniu eksperymentalnego i okazjonalnego używania substancji psychoaktywnych
• ESPAD ‐ ogólnopolskie badanie ankietowe zrealizowane w maju‐czerwcu 1995 r., 1999 r., 2003 r., 2007 r. oraz 2011 r.,
• wiek: 15‐16 lat (III klasy gimnazjum) i 17‐18 lat (II klasy szkół
ponadgimnazjalnych)
Odsetki uczniów w wieku 15‐16 lat, którzy używali poszczególnych środków chociaż raz w swoim życiu (ESPAD)
30
1995
2003
2007
2011
24
25
20
1999
19 18
19
17
1616
15
15
16
10
10
10
9 9
89
5
7
6
4
3
5
6
4
2
3 2
3
1
2 2 2
3
1
21 1
1
3 33 3
3
3
3 3
2
Sterydy
anabol.
Ecstasy
Heroina
Kokaina
LSD
Amfetamina
Wziewne
Konopie
Leki usp.
lub nasenne
0
Odsetki uczniów w wieku17‐18 lat, którzy używali poszczególnych środków chociaż raz w swoim życiu (ESPAD)
40
36,737,3
1995
35
30
22,4
20,820,8
20,1
19
16,817,1
2007
2011
15,4
10
7,9
6,8
5,46,35,6
5
8,3
7,8
6,8
4,2 3,9
2,7 3,5 2,7
2,8
LSD
Amfetamina
Wziewne
Konopie
Leki usp.
lub nasenne
0
3,9
1,82,42,5
0,8
0,6
2,2
1,7
1,2
5,8 5
4,2 4,0 2,63,5 3,2
2,7
3,5
0,6
Sterydy
anabol.
10,5
Ecstasy
15
Heroina
20
2003
27,9
Kokaina
25
1999
„Dopalacze” (wyniki ESPAD 2011)
15‐16 lat
Słyszało o „dopalaczach”
93,7%
Było w sklepie z „dopalaczami”
15,3%
Zakupiło „dopalacze”
17‐18 lat
8,0%
Słyszało o „dopalaczach”
94,9%
Było w sklepie z „dopalaczami”
21,6%
Zakupiło „dopalacze”
11,6%
„Dopalacze” – używanie (wyniki ESPAD 2011)
15‐16 lat
17‐18 lat
Kiedykolwiek w życiu
10,5%
W ciągu ostatnich 12 miesięcy
7,1%
W ciągu ostatnich 30 dni
2,5%
Kiedykolwiek w życiu
15,8%
W ciągu ostatnich 12 miesięcy
9,0%
W ciągu ostatnich 30 dni
2,2%
Rozpowszechnienie używania narkotyków wśród dorosłych
Badania w populacji generalnej (General Population Surveys GPS)
W 2006 r. i 2010 r. Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii przeprowadziło badania obejmujące reprezentatywną grupę mieszkańców naszego kraju w wieku 15‐64 lata. Badania tego typu są realizowane co 4 lata i są zgodne z założeniami Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii. Używanie substancji psychoaktywnych kiedykolwiek w życiu (%) (15‐64 lata)
18
17,6
16
2006
2010
14
12
9,1
10
8
4
0,9 2
2
1
1,2
LS
A
D
m
fe
y
ha
ta
m
lu
in
cy
no a
ge
nn
e
Ec
st
as
y
G
rz
yb
M
ar
ih
ua
na
lu
b
ha
sz
ys
z
0
0,2
0,2
1,2
0,8
1,7
0,2 0,6 0,4
0,1 0,2
1,6
C
ra
ck
2
3,4
2,7
4
K
ok
ai
na
H
er
oi
na
St
"K
er
om
yd
y
po
an
Su
t"
ab
bs
ol
ta
ic
nc
zn
je
e
w
zi
ew
ne
6
Źródło: General Population Survey, CINN KBPN. Używanie substancji psychoaktywnych w czasie ostatnich 12 miesięcy (%) (15‐64 lata)
10
9,6
9
8
2006
2010
7
6
5
4 2,7
3
1,9
2
0,7 0,7
0,1
1
0,6
0,7
0,1
0 0,10,2
0,1
0,7
0,2 0,1
0,5
rz
yb
y
A
m
LS
D
fe
ta
ha
m
lu
in
cy
a
no
ge
nn
e
Ec
st
as
y
C
ra
ck
K
ok
ai
na
H
er
oi
St
na
"K
er
yd
om
y
po
Su
an
t"
ab
bs
ol
ta
ic
nc
zn
je
e
w
zi
ew
ne
0,1
0,3
G
M
ar
ih
ua
na
lu
b
ha
sz
ys
z
0
1,5
Źródło: General Population Survey, CINN KBPN. Używanie substancji psychoaktywnych w czasie ostatnich 30 dni (%) (15‐64 lata)
6
5,4
2006
2010
5
4
3
2
0,9
0,4
1
0
0,6
0,1
0,5
0
0,1
0,1
0
0,5
0,1
0,3
0
LS
D
m
fe
ha
ta
m
lu
in
cy
a
no
ge
nn
e
Ec
st
as
y
C
ra
ck
K
ok
ai
na
H
er
oi
St
na
"K
er
yd
om
y
po
an
Su
t"
ab
bs
o
ta
l ic
nc
zn
je
e
w
zi
ew
ne
0,4
A
rz
yb
y
G
M
ar
ih
ua
na
lu
b
ha
sz
ys
z
0
0,2
1
Źródło: General Population Survey, CINN KBPN. Używanie substancji psychoaktywnych kiedykolwiek w życiu według płci badanych (15‐64 lata)
Substancja
Mężczyźni
Kobiety
Jakikolwiek narkotyk
24,5
14,1
Marihuana lub haszysz
22,0
13,0
LSD
3,1
0,8
Amfetamina
6,5
1,8
Ecstasy
5,1
1,7
Kokaina/Crack
2,1
0,6
Heroina
0,3
0,2
Substancje wziewne 2,7
0,9
Sterydy anaboliczne
3,1
0,3
Leki uspokajające i nasenne
3,7
6,2
Źródło: General Population Survey, CINN KBPN 2010. 2010
Ocena dostępności substancji psychoaktywnych – jak trudne byłoby zdobycie każdej z wymienionych substancji (odsetki respondentów – suma odpowiedzi „dosyć łatwe” i „bardzo łatwe”) w 2010 (%) (15‐64 lata)
40
35
30
37,3
31,9
32,5
24,4
25
20
15
10
8,1
7,2
8,5
9,7
3,8 4,9 4,2
2010
8,3
4,2 5,2
5
Le
ki
u
sp
o
M kaj
ar aj
ih ąc
ua e
na i n
G
lu a s
rz
b en
yb
ha n
y
sz e
ha
ys
lu
z
cy
no L S
ge D
n
Am Ec ne
fe st a
ta sy
m
in
Cr a
St
er
Ko a c
yd
ka k
y
a n He ina
ab ro
ol ina
ic
zn
e
"K G
om H B
p
"D B ot
op i m "
a l be
ac r
ze
"
0
Źródło: General Population Survey, CINN KBPN 2010. Zgłaszalność do leczenia z powodu problemu narkotyków
Przyjęci do lecznictwa stacjonarnego w latach 1990‐2011 z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych (liczba pacjentów).
16000
14444
12982
14150
13320
13198
12627
12836
12582
11778
11915
14000
12000
10000
8690
8000
6000
4000
3614 3710
2803
47725336
4223
37834107
9096
6827
6100
2000
0
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
Źródło: IPiN (2013)
Odsetki pacjentów przyjętych do leczenia z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych w latach 1997 ‐ 2010, w podziale na grupy wiekowe.
100%
80%
60%
7
7
7
8
8
10 11 13 14
16 17 18 20 19
11
10 11
17 15 14 12
11 11
11 12
14 13 14
22
23 24
24 22
29
26 29
33
30
33
36 37 37
40%
20%
4
4
3
3
3
2
3
2
2
2
2
2
2
19
97
19
98
19
99
20
00
20
01
20
02
20
03
20
04
20
05
20
06
20
07
20
08
20
09
20
10
0%
55 57 55 51
46 52
48 45
40
41 36
31 28 28
Źródło: IPiN (2012)
2
45 +
35-44
25-34
16-24
-15
Przyjęci do lecznictwa stacjonarnego w latach 1997‐2010 z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych (ICD‐10: F11‐F16, F18, F19), liczby osób wg typu substancji.
16000
14000
Mieszane i inne
12000
Substancje wziewne
Halucynogeny
10000
Inne stymulanty
8000
Kokaina
6000
Leki uspokajające i
nasenne
Konopie
4000
Opiaty
2000
19
97
19
98
19
99
20
00
20
01
20
02
20
03
20
04
20
05
20
06
20
07
20
08
20
09
20
10
0
Źródło: IPiN (2012)
Przyjęci do lecznictwa stacjonarnego w 2011 roku z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych (ICD‐10: F11‐F16, F18, F19), odsetki osób wg typu substancji.
konopie
3,0%
opiaty
7,8%
leki
uspokajające i
nasenne
13,0%
kokaina
0,3%
inne stymulanty
3,5%
halucynogeny
0,3%
wziewne
0,4%
mieszane i
nieokreślone
71,8%
Źródło: IPiN (2013)
Przyjęci do lecznictwa stacjonarnego w 2010 r. z powodu zaburzeń
psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych wg miejsca zamieszkania pacjenta (współczynniki na 100 000 mieszkańców)
0
10
20
30
40
50
60
47,0
DOLNOSLASKIE
32,6
KUJAWSKO-POMORSKIE
23,7
LUBELSKIE
53,3
LUBUSKIE
47,7
LÓDZKIE
17,4
MALOPOLSKIE
51,2
MAZOWIECKIE
23,8
OPOLSKIE
PODKARPACKIE
11,9
35,2 37,8
31,0
27,6
PODLASKIE
POMORSKIE
SLASKIE
SWIETOKRZYSKIE
Polska
16,8
WARMINSKO-MAZURSKIE
WIELKOPOLSKIE
ZACHODNIOPOMORSKIE
Źródło: Sierosławski, J., Instytut Psychiatrii i Neurologii (2012)
38,7
47,5
53,4
Pacjenci z podwójną diagnozą przyjęci do lecznictwa stacjonarnego
Pacjenci z podwójną diagnozą wśród wszystkich przyjętych do stacjonarnego lecznictwa psychiatrycznego w latach 1997‐2010 (odsetki pacjentów).
9
7,6
8
7,4
7
7,4
7,4
6,3
6
5,9
5,6
5
4
3
7,3
7,7
3,7
4
4
4,1
3,2
2
1
0
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
Źródło: Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie (2012)
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Liczba pacjentów z podwójną diagnozą przyjętych do lecznictwa stacjonarnego w latach 1997‐2010.
1200
1010
1000
1073
974
915 936
1001
809
800
645
693
600
400
200
171
229
271
343
378
0
1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
Źródło: Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie (2012)
Odsetki pacjentów z problemem narkotykowym przyjętych do stacjonarnego lecznictwa psychiatrycznego w latach 1997‐2010, według diagnozy ICD‐10.
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
Zaburzenia osobowości
Depresja
Inne zaburzenia afektywne
Zaburzenia lękowe
Inne zaburzenia psychiczne
Źródło: Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie (2012)
Zakażenia HIV i zachorowania na AIDS
Nowe zakażenia HIV w latach 1999‐2011
1200
1095
1000
956 954
809 807 840
800
284
200
335 298
192
263
wszyscy
211
158 125
95
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
54
53
0
58
39
Rok rozpoznania
Źródło: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego ‐ Państwowy Zakład Higieny (Zakład Epidemiologii).
2011
400
579 546
2010
543
iniekcyjne
używ anie
narkotyków (IDU)
2009
634
600
702 670 702
Liczba nowych zachorowań na AIDS w latach 1999‐2011
200
180
178
176
160
140
127
120
133
127
91
79
60
iniekcyjne
używanie
narkotyków
(IDU)
wszyscy
89
84
78
73
72
68
139
125
100
80
152
146
138
173 170
166
76
73
70
56
53
40
20
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
0
Rok rozpoznania
Źródło: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego ‐ Państwowy Zakład Higieny (Zakład Epidemiologii).
Liczba nowych zakażeń HIV wśród iniekcyjnych użytkowników narkotyków w 2011 roku (wskaźniki na 100 tyś. mieszk.)
zachodniopom
wielkopolskie
warm-maz
świętokrzyskie 0
śląskie
pomorskie
podlaskie
podkarpackie
opolskie
mazowieckie
małopolskie
łódzkie
lubuskie
lubelskie 0
kuj-pom
dolnośląskie
0,06
0,03
0,21
0,28
0,22
0,09
0,03
0,33
0,2
0,17
0,12
0,49
0,19
0,21
woj. lubuskie – 5 przypadków, woj. mazowieckie – 9, woj. śląskie – 13,
woj. dolnośląskie - 6
Źródło: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego ‐ Państwowy Zakład Higieny (Zakład Epidemiologii).
Zgony związane z narkotykami
Zgony z powodu narkotyków w latach 1997‐2010
(dane GUS)
324
261
241
244 247
10
20
09
20
08
20
06
214
20
05
20
04
20
03
20
02
20
01
20
00
231
20
99
19
290
277
07
294
235
98
253
310
20
292
19
19
97
340
320
300
280
260
240
220
200
180
160
140
120
100
80
60
40
20
0
Liczby zgonów z powodu narkotyków według płci w latach 1990‐2010 (dane GUS)
Kobiety
Mężczyźni
88
72
56
73 78 61
64 56
138
113129110
90
96
118
88
96
77
102
73 101
179181184186187
172
174160
165
145
143
142
141126133124
139
137
111123
99
19
90
19
91
19
92
19
93
19
94
19
95
19
96
19
97
19
98
19
99
20
00
20
01
20
02
20
03
20
04
20
05
20
06
20
07
20
08
20
09
20
10
360
340
320
300
280
260
240
220
200
180
160
140
120
100
80
60
40
20
0
Wskaźnik zgonów z powodu narkotyków w 2009 r. – wg województw, dla Polski – 0,64.
Zachodniopom
Wielkopolskie
War-mazurskie
Świętokrzyskie
Śląskie
Pomorskie
Podlaskie
Podkarpackie
Opolskie
Mazowieckie
Małopolskie
Łódzkie
Lubuskie
Lubelskie
Kuj-pomorskie
Dolnośląskie
1,00
0,44
0,84
0,08
0,10
0,69
0,29
0,50
1,40
0,09
0,87
0,10
0,14
0,45
0,00
0,20
Na podstawie danych GUS.
1,30
0,40
0,63
0,60
0,80
1,00
1,20
1,40
1,60
Liczba problemowych użytkowników narkotyków
Liczba problemowych użytkowników narkotyków * :
56 000 – 103 000 * Problemowe używanie narkotyków definiuje się jako regularne używanie nielegalnych substancji psychoaktywnych powodujące poważne problemy, przy czym bierze się tu pod uwagę wszystkie nielegalne substancje
The EMCDDA defines problem drug use as intravenous drug use (IDU) or long duration/regular drug use of opiates, cocaine and/or amphetamines. Ecstasy and cannabis are not included in this category.
Źródło danych: Oszacowanie przeprowadzone w 2010 r. dla 2009 roku. Szacowana liczba problemowych użytkowników opiatów w 2009 roku (IPiN)
WOJEWÓDZTWO
ŚRODKOWY PUNKT PRZEDZIAŁU
Liczba
Wskaźnik na 100 000
mieszkańców
Mazowieckie
4760
91,1
Dolnośląskie
1888
65,6
Lubuskie
634
62,8
Zachodniopomorskie
760
44,9
Pomorskie
847
38,0
Łódzkie
804
31,6
Kujawsko – pomorskie
635
30,7
Warmińsko –
mazurskie
Podlaskie
436
30,6
347
29,2
Śląskie
1181
25,4
Lubelskie
536
24,8
Wielkopolskie
739
21,7
Małopolskie
668
20,3
Opolskie
168
16,3
Świętokrzyskie
185
14,6
Podkarpackie
254
12,1
Polska:
10 400 –19 800
Sierosławski, J. 2012
Monitoring problemu narkotykowego
 Monitorowanie jako wsparcie informacyjne dla prowadzonych działań,
 Wyniki monitorowania kluczowym elementem przy ewaluacji strategii narkotykowych na każdym szczeblu,
 Diagnoza i monitorowanie jako podstawa do wdrażania potrzebnych działań
 Monitoring realizowany na różnych poziomach: krajowym, regionalnym, lokalnym
 Dziękuję za uwagę!
[email protected]
Download

Prezentacja_Monitoring problemu narkotyków i narkomanii