Araflt›rma | Research Article
Türk Aile Hek Derg 2009; 13(4): 181-186
doi:10.2399/tahd.09.181
www.turkailehekderg.org
Van ilinde çocukluk ça¤› afl›lar›na devams›zl›k
nedenleri: Tan›mlay›c› bir çal›flma
Reasons of incomplete vaccination in children of Van: a descriptive study
Seçil Günher Ar›ca1, Tamer Edirne2, Hazal Hande Uluç3, Sebahat Gücük1, Vefik Ar›ca4
Summary
Amaç: Çocuklar›n afl›lanmalar›n› engelleyen nedenleri araflt›rmakt›r.
Objective: To investigate barriers to vaccination in children.
Yöntem: 1 Mart – 30 Haziran 2009 tarihleri aras›nda Van Ana
Çocuk Sa¤l›¤› ve Aile Planlamas› Merkezine baflvuran 24 – 78 ayl›k 400 çocuk ve anneleri çal›flmaya al›nd›. Afl›lanma durumlar› afl›
kartlar›na ve afl› skar izlerine bak›larak de¤erlendirilirken, annelerine de yüz yüze bir anket uyguland›. Sonuçlar ki-kare ve lojistik
regresyon analizi ile %95 güven aral›¤› (%95 GA) ile de¤erlendirildi.
Methods: A total of 400 children, aged 24 to 78 months seen at
Van Mother-Child Health and Family Planning Center between
November 1st and March 31st 2009 were included in the study.
Data were obtained from the children's official vaccination records
and vaccination scars. A face-to-face interview with the mothers
was conducted. Chi square and logistic regression tests were used
in statistical analysis with 95% confidence interval (%95 CI);
p<0.05 was considered significant.
Bulgular: Çocuklar›n %28.7’sinin yafl›na göre afl›lar› eksikti. Eksik
afl›lama riski, baban›n okur-yazar olmamas› ile 2.68 kat (%95 GA
1.64–4.36), k›rsal bölgede yaflama ile 5.66 kat (%95 GA
2.86–11.19 ) ve annenin afl› hakk›nda bilgilendirilmemifl olmas› ile
2.41 kat (%95 GA 1.44–4.02) art›yordu. Bafll›ca afl›ya devams›zl›k
nedenleri, annenin afl›n›n yan-etkilerinden korkmas›; %42.6, ve
anababan›n meflgul olmas›; %25.2 idi.
Results: The rate of inadequately immunized children was 28.7%.
Analysis revealed that children of illiterate fathers, who live in rural
areas and of mothers not informed about vaccination were at
higher risk for inadequate immunization at 2.68 (95% CI
1.64–4.36), 5.66 (95% CI 2.86–11.19), 2.4 (95% CI 1.44–4.02)
folds, respectively. Mothers stated the reasons for incomplete
immunization as fear of side effects in 42.6% and parents being
busy in 25.2%.
Sonuç: Anne ve babalar, afl›n›n yarar›, yan-etkileri ve afl›lanmaya
engel durumlar hakk›nda e¤itilmelidir. Afl›lamaya engel olan nedenler saptanmal› ve giderilmelidir.
Conclusions: Mothers and fathers need to be educated about the
benefits, side effects and barriers to vaccination. In addition, further studies are necessary for determining the reasons and solutions of barriers to vaccination.
Anahtar sözcükler: Afl›lanma durumu, afl›ya devams›zl›k, çocukluk ça¤›, afl›lama engelleri.
Key words: Vaccination status, inadequate immunization, childhood, barriers to vaccination.
ocuk yafl grubuna sunulan sa¤l›k hizmetlerinin
runa göre; dünyada herhangi bir bölgede afl›lama oran-
kalitesinin en önemli ölçütü afl›lama oranlar›d›r.
lar› %90 seviyesine ulaflamam›flt›r.1 Ayn› rapora göre;
Afl› takvimi, çocuklar› önlenebilir hastal›klardan
Türkiye’nin afl›lama oranlar› geliflmifl ülkelere benze-
korumak için düzenlenmifl, genifl kabul görmüfl standart
mekte, ancak ülke içinde bölgesel farkl›l›klar göze çarp-
sa¤l›k uygulamalar›d›r. Buna ra¤men, UNICEF’in rapo-
maktad›r.
Ç
Araflt›rma
Özet
1)
Ana Çocuk Sa¤l›¤› ve Aile Planlamas› Merkezi, Aile Hekimli¤i Uzman›, Van
Yüzüncü Y›l Üniversitesi T›p Fakültesi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›, Aile Hekimli¤i Uzman›, Yard. Doç. Dr., Van
3) ‹l Sa¤l›k Müdürlü¤ü, Halk Sa¤l›¤› Uzman›, Van
4) Özel Akademi T›p Merkezi, Çocuk Hastal›klar› Uzman›, Van
2)
2009 © Yay›n haklar› Türkiye Aile Hekimli¤i Uzmanl›k Derne¤i (TAHUD)'a aittir. Her hakk› sakl›d›r. Deomed Medikal Yay›nc›l›k taraf›ndan yay›mlanmaktad›r.
Copyright © 2009 Turkish Society of Family Practice. All rights reserved. Published by Deomed Medical Publishing, Istanbul.
181
Çocukluk ça¤›nda s›k görülen hastal›klar›n ço¤u, pek
‹kili karfl›laflt›rmalar sonucunda afl›lar›n eksik olmas›
çok ülkede afl› uygulamalar›n›n etkin bir flekilde yap›lma-
üzerine etkisi olabilecek de¤iflkenler lojistik regresyon
s› ile önemli ölçüde azalm›flt›r. Ancak, geliflmekte olan
analizi ile de¤erlendirildi.
ülkelerde halen, ölüme ve sakatl›¤a neden olabilmektedirler. Dünya Sa¤l›k Örgütü’nün (DSÖ) milenyum sa¤l›k hedeflerinden biri çocuk ölümlerini azaltmak için 1
yafl›nda k›zam›k afl›s› eksik olan çocuklar› 2/3 oran›nda
azaltmakt›r. Afl›lanma oranlar›n›n yükseltebilmek için
afl›lanmay› engelleyen faktörlerin bilinmesi ve ortadan
kald›r›lmas› gerekir.
Araflt›rma
Ülkemizde son y›llarda aile hekimli¤i pilot uygulamas›na geçilen illerin say›s› artm›fl, koruyucu sa¤l›k hizmetlerinin sorumlulu¤u aile hekimlerine devredilmifltir.
Bu çal›flmada, Van flehir merkezinde Ana Çocuk Sa¤l›¤› ve Aile Planlamas› Merkezine baflvuran çocuklardaki
afl›lanma oranlar›n› ve bunu etkileyen faktörleri araflt›rmay› amaçlad›k.
Bulgular
Çal›flmaya; belirlenen ölçütlere uygun 226’s› (%56.5)
k›z, 174’ü (%43.5) erkek toplam 400 çocuk al›nd›. Çocuklar›n medyan yafl› 4 y›l (24–78 ay aras›), anne ve babalar›n medyan yafl› s›ras›yla 30 y›l (21–48 y›l aras›) ve 36
y›ld› (24–51 y›l aras›). 115 (%28.8) çocu¤un afl›s› eksikti
(Tablo 1).
Cinsiyet, anne yafl›, baba yafl›, anne e¤itim durumu,
kardefl say›s›, aile geliri ve son bir y›l içindeki adres de¤iflikli¤inin afl›lar›n eksik veya tam olmas› üzerine anlaml›
bir etkisinin olmad›¤› saptand› (p>0.05).
Baban›n e¤itim düzeyinin, yaflan›lan yerin ve annenin
afl› hakk›nda hiç bilgilendirilmemifl olmas›n›n afl›lar›n eksik veya tam olmas› üzerine anlaml› bir etkisinin oldu¤u
Gereç ve Yöntem
belirlendi (p<0.05).
Bu çal›flmaya 1 Nisan – 30 Haziran 2009 tarihleri ara-
Eksik afl›lanma nedenleri Tablo 2’de yer almaktad›r:
s›nda Van Ana Çocuk Sa¤l›¤› ve Aile Planlamas› Merke-
En s›k görülen nedenler afl›n›n yan-etkisinden korkma ve
zine (AÇSAP) ard›fl›k olarak baflvuran 400 çocuk ve an-
ana-baban›n meflgul olmas› idi.
neleri al›nd›. Çal›flmaya 24 ay ile 78 ay aras›ndaki, afl› kart› olan, Van do¤umlu, Van’da oturan, afl›lar›n› Van ilin-
Lojistik Regresyon Analizi
de yapt›rm›fl ve anneleri çal›flmaya kat›lmay› kabul eden-
‹leriye do¤ru ad›m ad›m yöntemiyle lojistik regres-
ler al›nd›. Bilgiler anababaya sorularak, kimlik, afl› kartla-
yon analizinin üçüncü ad›m›nda baban›n e¤itim durumu,
r› incelenerek ve her iki kolda BCG skar› aranarak elde
yaflan›lan yer ve afl› hakk›nda bilgilendirilmifl olma de¤ifl-
edildi. Sa¤l›k Bakanl›¤›n›n afl› takvimi esas al›nd›. Ulusal
kenlerinin modele anlaml› katk› sa¤lad›klar› ve afl›n›n ek-
Afl› Takvimi’ne göre üç doz hepatit, bir doz BCG, üç doz
sik olmas› üzerine bir risk faktörü oluflturduklar› gözlen-
DBT, üç doz polio (OP) ve bir doz k›zam›k afl›s› olanlar
di (Tablo 3).
“tam afl›l›”, bu afl›lara ek olarak, DBT ve OP afl›s›n›n pe-
Baban›n okur-yazar olmamas›n›n afl›lar›n eksik olma
kifltirme dozlar› dahil toplam 13 afl›n›n hiç birisini yapt›r-
ihtimalini 2.68 kat (%95 GA 1.65–4.36), k›rsal bölgede
mayan “afl›s›z” (hiç afl›s› olmayan) ve yafla (aya) uygun
yaflaman›n 5.66 kat (%95 GA 2.86–11.19), annenin afl›
olarak bu afl›lardan en az birini yapt›rmam›fl olanlar “ek-
hakk›nda dan›flmanl›k almamas›n›n 2.41 kat (%95 GA
sik afl›l›” olarak tan›mland›. Birinci, ikinci ve üçüncü
1.44–4.02) artt›rd›¤› saptand›. Di¤er ba¤›ms›z de¤iflken-
DBT ve polio ile k›zam›k afl›lar› için bir aya; rapel afl›lar
lerin modele (dolay›s› ile afl›lar›n eksik olmas› üzerine)
için iki aya kadar gecikmeli afl›lanm›fl çocuklar “yafl›na
anlaml› katk› yapmad›klar› görüldü.
uygun afl›l›” olarak de¤erlendirildi.
182
‹statistiksel Analizler
Tart›flma
Karfl›laflt›rmalarda ki-kare analizi yap›ld›. Eksik afl›l›l›¤›
Araflt›rmam›zda saptanan eksik afl›l› çocuk oran› is-
etkiledi¤i düflünülen faktörler için tahmini rölatif riskler ve
tenmeyecek düzeyde yüksektir. Sorun, ülkemizin Do¤u
bu risklere ait %95 güven aral›¤› (%95 GA) hesapland›.
Anadolu bölgesinde daha belirgindir.2-4 Bunun nedenleri-
Ar›ca SG ve ark. | Van ilinde çocukluk ça¤› afl›lar›na devams›zl›k nedenleri: Tan›mlay›c› bir çal›flma
Tablo 2. Afl›lar› eksik olan çocuklar›n annelerine göre afl›lar›n
eksik kalma nedenleri
Tablo 1. Çocuklar›n afl›lanma durumu ile ebeveynlerinin ve
çocuklar›n özelliklerinin karfl›laflt›r›lmas›
Afl›lanma durumu
Nedenler
n (%)
n (%)
Afl›n›n yan etkilerinden korkma
49 (42.6)
Ebeveynin meflgul olmas›
29 (25.2)
Eksik
Tam
Çocu¤un afl› dönemlerinde ateflli hastal›k geçirmesi
20 (17.4)
Afl› yapt›rman›n önemini bilmemesi
17 (14.8)
K›z
71 (31.4)
155 (68.6)
Toplam
115 (100)
O¤lan
44 (25.3)
130 (74.7)
Toplam
115 (28.7)
285 (71.3)
20–30 yafl
69 (31.7)
149 (68.3)
31+ yafl
46 (25.3)
136 (74.7)
Toplam
115 (28.8)
285 (71.3)
p
OR
(%95 GA)
Cinsiyet
1.56
(0.86–2.10)
0.179
Anne yafl›
Tablo 3. Lojistik regresyona göre afl›lanma durumunu etkileyen faktörler
90 (30.0)
210 (70.0)
41+ Yafl
25 (25.0)
75 (75.0)
Toplam
115 (28.8)
285 (71.3)
p
OR
%95 GA
Baba okuryazar de¤il
0.001
2.68
1.64–4.36
K›rsal alanda yaflamak
0.001
5.66
2.86–11.19
Afl› hakk›nda hiç bilgilendirilmemek
0.001
2.41
1.44–4.02
Nedenler
0.161
1.23
(0.77–2.15)
Araflt›rma
1.37
(0.88–2.12)
Baba yafl›
20–40 Yafl
n (%)
OR: Odds ratio, GA: Güven aral›¤›
0.339
Anne e¤itim düzeyi
Okuryazar de¤il
64 (32.5)
133 (67.5)
E¤itim alm›fl
51 (25.1)
152 (74.9)
115 (28.8)
285 (71.3)
Okuryazar de¤il
65 (43.0)
86 (57.0)
E¤itim alm›fl
50 (20.1)
199 (79.9)
115 (28.8)
285 (71.3)
1–4 Kardefl
75 (32.5)
156 (67.5)
4+ Kardefl
40 (23.7)
129 (76.3)
115 (28.8)
285 (71.3)
Sabit geliri yok
46 (25.1)
137 (74.9)
Sabit geliri var
69 (31.8)
148 (68.2)
115 (28.8)
285 (71.3)
Toplam
1.43
(0.93–2.22)
0.104
çocuk oran› s›ras›yla %2.9 ve %6.0,5,6 buna karfl›l›k Ma3.00
(1.92–4.70)
0.001
1.55
(0.99–2.43)
0.054
Göç olmad›
Toplam
52 (26.3)
d›r. Sa¤l›k kay›tlar›n›n eksiksiz ve etkili bir flekilde tutul0.72
(0.46–1.12)
0.142
139 (68.8)
115 (28.8)
285 (71.3)
annenin özellikleri, sosyo-ekonomik durum, afl› hakk›nkontrendikasyonlar› ve nüfus hareketleri eksik afl›lanma-
0.78
(0.51–1.21)
0.276
y› etkileyen faktörler aras›nda say›lm›flt›r.2-10
Araflt›rmam›z›n sonuçlar›na göre annenin e¤itim dü-
Yaflan›lan yer
zeyinin çocu¤un afl›lanma durumu üzerinde anlaml› bir
K›rsal
27 (56.2)
21 (43.8)
Kentsel
88 (25.0)
264 (75.0)
Toplam
115 (28.8)
285 (71.3)
3.86
(2.07–7.16)
0.001
Hay›r
77 (37.6)
128 (62.4)
Evet
38 (19.5)
157 (80.5)
115 (28.8)
285 (71.3)
OR: Odds ratio, GA: Güven aral›¤›
etkisi yokken, baban›n okur-yazar olmamas›n›n eksik afl›l› olma riskini art›rmaktad›r. Benzer flekilde Malatya’da
yap›lan bir araflt›rmada anne e¤itim düzeyi ile eksik afl›l›
Anne afl› hakk›nda hiç bilgilendirildi mi?
Toplam
mas› ile afl› programlar›n›n baflar›l› oldu¤u bildirilmifl,8
da bilgilendirme, sa¤l›k hizmetlerine eriflim, kay›tlar, afl›
146 (73.7)
63 (31.2)
Aile Sa¤l›¤› Merkezlerinde sa¤l›k kay›tlar›n›n elektronik ortamda eksiksiz olarak tutulduklar› varsay›lmakta-
Son bir y›lda adres de¤iflikli¤i oldu mu?
Göç oldu
mufltur.
%23’e ulaflmaktad›r.2
Gelir durumu
Toplam
latya ve fianl›urfa’da7,2 s›ras›yla %11.5 ve %54.2 bulunBaz› bölgelerde hiç afl›lanmam›fl çocuklar›n oran›
Kardefl Say›s›
Toplam
nedenler incelenmifl ve çeflitli etkenlerin rol oynad›klar›
ileri sürülmüfltür. Örne¤in, ‹zmir ve Bolu’da eksik afl›l›
Baba e¤itim düzeyi
Toplam
ni araflt›ran çal›flmalarda çocu¤a, anababaya, çevreye ait
olma aras›nda iliflki bulunamam›flt›r.7
2.48
(2.58–3.91)
0.001
Buna karfl›l›k, Diyarbak›r’da3 ve Urfa’da2,4 yap›lan çal›flmalarda okuryazar olmayan annelerin çocuklar›n›n eksik afl›l› olma riski daha yüksek bulunmufltur. Her iki ebe-
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 13 | Say› 4 | 2009
183
veynin e¤itim düzeyi ile eksik afl›l› olma aras›nda anlam-
n›n önemini bilmedikleri için afl›lar› tamamlamad›klar›
l› iliflki saptayan baflka çal›flmalar da bulunmaktad›r.5,10
bildirilmifltir.2-4,6,10
Çal›flmam›zda gelir düzeyi ile afl›lanma durumu ara-
‹ngilizce t›p literatüründe ise ebeveynlerin bilgi ek-
s›nda bir iliflki saptayamad›k. Literatürde sosyo-ekono-
sikli¤i ve çocuklar›n afl›lanma durumlar› aras›ndaki iliflki-
mik düzey olarak tan›mlanan ve genellikle baban›n ifl sa-
yi inceleyen makale say›s› oldukça fazlad›r.
hibi olup olmamas› fleklinde ölçülen gelir durumu konu-
Afl›lar hakk›nda yeterince bilgi sahibi olmayan ebe-
sunda farkl› sonuçlar bildirilmifltir. ‹ki çal›flmada3,7 baba-
veynlerin çocuklar›n› afl›latmad›klar›,18,19 ebeveynlerin
n›n iflsiz olmas›n›n eksik afl›lanmay› etkilemedi¤i bulun-
afl›dan korkmalar›n›n afl›lar›n tamamlanmas›na bir engel
mufl, buna karfl›l›k gelir düzeyinin etkili oldu¤u belirle-
oldu¤u20 ve ebeveynlerin sadece %67’sinin çocuklar›na
Araflt›rma
5
nen bir çal›flma da yay›mlanm›flt›r. Bu konuda araflt›rma
afl› yapt›rmaya karar vermek için yeterince bilgi sahibi ol-
yapan baflka ulusal kaynaklara ulaflamad›k.
duklar›na inand›klar› bildirilmifltir.21 ‹sviçreli ebeveynler
Afl›lara devams›zl›k sorunu geliflmifl ülkelerde de görülmektedir. Okul öncesi çocuklarda K›zam›k-K›zam›kç›k-Kabakulak (KKK) afl› oranlar› ‹sviçre ve Avustralya’da istenilen düzeye ulaflamam›flt›r.
ifade etmifllerdir.22
Afl›n›n önemi hakk›nda ebeveynlerin bilgilendirilmeleri gereklidir. Örne¤in ‹talya’da, afl›lar hakk›nda yeterli
11,12
Dünyan›n geliflmifl toplumlar›nda yoksul annelerin
bilgi alabildi¤ini söyleyen annelerin çocuklar›n›n bo¤ma-
çocuklar›n›n eksik afl›l› olma riskinin iki kat yüksek oldu-
ca ve KKK afl›s›n› daha çok yapt›rd›klar› ortaya konmufl-
¤u,13 varofllarda oturan çocuklar›n yafla göre uygun afl›lanma oranlar›n›n vars›l mahallelerde oturan yafl›tlar›ndan %20 daha düflük oldu¤u saptanm›flt›r.14
Eksik afl›lanman›n nedenlerini araflt›ran uluslararas›
bir derlemede incelenen 15 çal›flman›n sadece üçünde
gelir durumunun analiz edildi¤i ve afl›lanma durumu ile
iliflki bulunamad›¤› bildirilmifltir.15-17
tur.23 Ebeveynler afl›lar›n güvenli olduklar›, minör hastal›klar›n afl›lanmaya engel olmad›klar› ve koruma süreleri
ile rapelin gereklili¤i hakk›nda temel bilgileri almaya ihtiyaç duymaktad›rlar.24,25 Avustralya’da afl›lar›n eksik olmas›n›n temel nedenleri ebeveynlerin rapel dozunun gerekli oldu¤unu bilmemeleri ve ilgisizlik olarak bildirilmifltir.12 Genifl bir araflt›rmada çocuklar›n› afl›ya götüren
ebeveynlerin 2/3’ünün afl› hakk›nda bilgilendirilmifl ol-
Çal›flmam›zda yaflan›lan yerin k›rsal bölge olmas› ek-
du¤u saptanm›flt›r.26
sik afl›l› olmay› etkileyen di¤er bir faktördü. Benzer flekil-
Baz› ebeveynler kombine afl›lar›n çocuk ba¤›fl›kl›k sis-
de; k›rsal bölgede yaflamak, afl› yap›lan merkeze uzakta
temi üzerinde olumsuz etki gösterece¤inden ve yan etki
veya varofllarda oturmak, afl›lar›n zaman›nda yap›lmas›n›
olas›l›¤›n› art›raca¤›ndan kayg› duymaktad›rlar.27,28
2,5,7
engelleyen faktörler olarak bildirilmifltir.
Benzer kayg›lar Avustralyal› ebeveynler taraf›ndan da
Çal›flmam›zda annenin afl› hakk›nda hiç bilgilendiril-
dile getirilmifltir.29 ‹talya’da ise daha çok araya giren has-
memifl olmas›n›n afl›lar›n eksik veya tam olmas› üzerine
tal›klar afl›lar›n eksik olmas›na yol açm›flt›r.19 Ayn› sorun
anlaml› bir etkisinin oldu¤u belirlenmifltir. Buna ek ola-
Avustralya’dan da bildirilmifltir.29 Amerika Birleflik Dev-
rak, annelere neden çocuklar›n›n afl›lar›n› tamamlama-
letlerinde en önemli iki sorun; ebeveynlerin afl› randevu-
d›klar›n› sordu¤umuzda, en çok afl› yan etkisinden kork-
sunu hat›rlamamalar› ve çocu¤un hastalanmas› olarak
ma, ebeveynin meflgul olmas›, afl› yapt›rman›n öneminin
saptanm›flt›r.30
bilinmemesi ve araya ateflli hastal›k girmesi gibi nedenleri sayd›klar›n› saptad›k.
184
afl› güvenli¤i hakk›nda daha çok bilgi almak istediklerini
Bizim çal›flmam›zda da afl›lar› eksik çocuklar›n anneleri taraf›ndan bildirilen en önemli sorun, bilgi eksikli¤i
Ulusal çal›flmalarda ebeveynlerin afl›lar hakk›nda ye-
olarak görünmektedir. Anneler ya afl› yan etkilerinden
terince bilgi sahibi olmamalar› ile afl›lar›n eksik kalmas›
korktuklar› için ya da afl›n›n önemini bilmedikleri veya
aras›nda anlaml› iliflkiler gösterilmifltir. Ebeveynlerin afl›
ateflli hastal›¤›n afl›lanmaya engel oldu¤una inand›klar›
yan etkilerinden korktuklar›, hastalanan çocu¤u afl›ya gö-
için afl›ya devams›zl›k yapt›klar›n› bildirmifllerdir. Buna
türmedikleri, afl› hakk›nda bilgi sahibi olmad›klar› ve afl›-
karfl›l›k, yap›lan çal›flmalarda görüldü¤ü gibi; afl›ya ba¤l›
Ar›ca SG ve ark. | Van ilinde çocukluk ça¤› afl›lar›na devams›zl›k nedenleri: Tan›mlay›c› bir çal›flma
istenmeyen etkilerin ço¤u yaflam› tehdit etmeyen, hafif
31,32
Nedenler aras›nda yer alan ebeveynin meflgul olmas›, yine afl›n›n önemi konusundaki bilgisizli¤i yans›tan bir un-
yan etkilerdir.
Yeni do¤um yapm›fl ve sa¤l›k personeli ile daha s›k
sur olarak düflünebilir.
görüflen annelerin önerilen afl›lar› kabul etmeleri daha
kolayd›r. Bu durum yafl› daha büyük çocuklar›n anneleri
Sonuç
için geçerli olmayabilir ve afl› randevusunu hat›rlatan bir
sistem olmadan afl›n›n zaman› gelip gelmedi¤ini bilemeyebilirler.12,24
Sonuç olarak; afl›n›n faydalar›, yan etkileri ve afl›lanmaya engel durumlar hakk›nda hem anneler, hem de babalar e¤itilmelidir. Buna ek olarak, afl›lanmaya engel olan
Birçok ülkeyi kapsayan bir çal›flmada ebeveynlere afl›
zaman›n›n birden fazla yöntemle (kartpostal, mektup, te-
nedenleri saptamaya ve çözüm üretmeye yönelik daha
fazla çal›flmaya ihtiyaç vard›r.
lefon, otomatik telefon) hat›rlat›lmas› veya daha ucuz ve
ebeveynine doktor veya hemflire taraf›ndan bir sonraki
randevunun bildirilmesi afl›lar› tam olan çocuk say›s›nda
bir art›fla yol açm›flt›r.33,34 Ayr›ca, k›rsal bir bölgede yap›lan bir çal›flmada ulusal afl› hat›rlatma sistemine kay›tl›
çocuklar›n afl›lara devams›zl›k oranlar› daha düflük bulunmufltur.35
Kaynaklar
1.
UNICEF. Dünya Çocuklar›n›n Durumu 2009. http://www.unicef.org/
sowc09/ adresinden 08.07.2009 tarihinde eriflilmifltir.
2.
Ayçiçek, A. fianl›urfa k›rsal alan›nda 2–23 ayl›k çocuklar›n afl›lanma h›zlar›. Çocuk Sa¤l›¤› ve Hastal›klar› Dergisi 2004; 47: 183-8.
3.
Gülhan YG, Ertem E. Diyarbak›r ‹linde 0–12 Ayl›k çocuklar›n afl›ya devams›zl›k nedenleri. TAF Prev Med Bull 2008; 7: 277-84.
4.
Kurçer MA, fiimflek Z, Solmaz A, Dedeo¤lu Y, Gülel R. fianl›urfa Harrankap› Sa¤l›k Oca¤› bölgesinde 0–2 yafl çocuk ve gebelerde afl›lanma
oranlar› ve afl›lanmada sorunlar. Harran Üniversitesi T›p Fakültesi Dergisi
2005; 2: 10-5.
5.
Yaprak I, Hal›c›o¤lu O, Kurun Ü, Okçu S, Akduman ‹. ‹ki-alt› yafl çocuklarda afl›lanma durumu ve etkileyen risk faktörleri. ‹zmir Tepecik E¤itim
Hastanesi Dergisi 2005; 15: 13-21.
6.
Özkan Ö, Çat›ker A. Bolu il merkezindeki çocuklar›n afl›l›l›k durumlar› ve
engelleri. STED 2006; 15: 171-8.
7.
Ok fi, Pehlivan E, Geçkil E. Malatya il merkezindeki 12 ayl›k bebeklerin
ba¤›fl›klanma durumu. Atatürk Üniversitesi Hemflirelik Yüksekokulu Dergisi
2004; 7: 50-60.
8.
Kemple A, Beaty BL, Steiner JF ve ark. The regional immunization registry as a public health tool for improving clinical practice and guiding
immunization delivery policy. American Journal of Public Health 2004, 94:
967-72.
9.
Evliyao¤lu N, Uzun MP, Y›ld›zdafl D, Mungan NÖ. Hastaneye baflvuran
befl yafl alt›ndaki çocuklar›n afl›lama durumlar›. Medical Network Klinik Bilimler ve Doktor 2000; 6: 228-30.
Afl›lar› eksik çocuklar›n say›s› konusunda ülkemizin
bat›s› ile do¤usu aras›ndaki fark›n büyük olmas› düflündürücüdür. Bu konuda yap›lan çok kapsaml› bir çal›flmada k›rsal alanda ve ülkemizin do¤usunda yaflayanlar ile
anneleri hiç e¤itim almam›fl çocuklarda afl›lara devams›zl›k oran›n›n daha yüksek oldu¤u saptanm›flt›r.36
Çal›flmam›zda çocuk cinsiyetinin, anne ve baba yafl›n›n, anne e¤itim durumunun, kardefl say›s›n›n, aile gelir
durumunun ve son bir y›l içindeki adres de¤iflikli¤inin
afl›lar›n eksik veya tam olmas› üzerine anlaml› bir etkisinin olmad›¤› saptanm›flt›r. Di¤er ulusal çal›flmalarda bu
konuda farkl› sonuçlar elde edilmifltir ama bu çal›flmalarda incelenen gruplar›n sosyolojik özellikleri ve yaflad›klar› bölgeler de farkl›l›k göstermektedir. Baz› çal›flmalarda
12–24 ayl›k çocuklar araflt›r›lm›fl, baz›lar›nda hastaneye
baflvuran çocuklarda afl›lanma durumlar› incelenmifltir ve
çal›flmalar Ege ile Do¤u Anadolu aras›nda de¤iflik bölgelerde gerçeklefltirilmifltir. Bu çal›flmaya 24 ile 78 ay yafl›ndaki çocuklar› dahil etmemiz sonuçlar›n farkl› ç›kmas›na
yol açm›fl olabilir. Afl›lanma durumlar›n› inceleyen ulusal
ve uluslararas› çal›flmalarda, çocuklarda afl› devams›zl›¤›na yol açan en önemli nedenlerin, afl›lar hakk›nda bilgi
sahibi olmama bafll›¤› alt›nda topland›¤› görülmektedir.
Bizim çal›flmam›zda da anneler en çok bilgisizlik nedeniyle çocuklar›n› afl›ya getirmediklerini ifade etmifllerdir.
Araflt›rma
ayn› flekilde etkili bir yöntem olarak afl›ya gelen çocu¤un
10. Babada¤l› F, Gökçay G, Ertem HV, Bulut A. Yalova Devlet Hastanesine
baflvuran 12-36 ay aras› çocuklarda afl› eksiklikleri ve bunu etkileyen faktörler. Çocuk Dergisi 2007; 7: 233-9.
11. Heininger U, Zuberbuhler M. Immunization rates and timely administration in pre-school and school-aged children. Eur J Pediatr 2006; 165: 1249.
12. Ferson MJ, Fitzsimmons G, Christie D,Woollett H. School health nurse
interventions to increase immunisation uptake in school entrants. Public
Health 1995; 109: 25-9.
13. Bates AS, Wolinsky FD. Personal, financial, and structural barriers to
immunization in socioeconomically disadvantaged urban children.
Pediatrics 1998; 101: 591-6.
14. Szilagyi PG, Schaffer S, Shone L ve ark. Reducing geographic, racial, and
ethnic disparities in childhood immunization rates by using reminder/
recall interventions in urban primary care practices. Pediatrics 2002; 110:
58. www.pediatrics.org/cgi/content/full/110/5/e58 adresinden 08.07.2009
tarihinde eriflilmifltir.
15. Houseman C, Butterfoss FD, Morrow AL, Rosenthal J. Focus groups
among public, military, and private sector mothers: insights to improve
the immunization process. Public Health Nurs 1997; 14: 235-43.
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 13 | Say› 4 | 2009
185
16. Lannon C, Brack V, Stuart J ve ark. What mothers say about why poor
children fall behind on immunizations: a summary of focus groups in
North Carolina. Arch Pediatr Adolesc Med 1995; 149: 1070-5.
26. Yarwood J, Noakes K, Kennedy D, Campbell H, Salisbury D.Tracking
mothers attitudes to childhood immunisation 1991-2001. Vaccine 2005;
23: 5670-87.
17. McCormick LK, Bartholomew LK, Lewis MJ, Brown MW, Hanson IC.
Parental perceptions of barriers to childhood immunization: results of
focus groups conducted in an urban population. Health Educ Res 1997; 12:
355-62.
27. Elliman D, Bedford H. Safety and efficacy of combination vaccines. BMJ
2003; 326: 995-6.
18. Marshall H, Ryan P, Roberton D. Uptake of varicella vaccine-a cross sectional survey of parental attitudes to nationally recommended but
unfunded varicella immunization. Vaccine 2005; 23: 5389-97.
Araflt›rma
19. Ciofi degli Atti ML, Rota MC, Bella A, Salmaso S. Do changes in policy
affect vaccine coverage levels? Results of a national study to evaluate
childhood vaccination coverage and reasons for missed vaccination in
Italy. Vaccine 2004; 22: 4351-7.
20. Petousis-Harris H, Goodyear-Smith F, Turner N, Soe B. Family practice
nurse views on barriers to immunising children. Vaccine 2005; 23: 272530.
21. Gust DA, Kennedy A, Shui I, Smith PJ, Nowak G, Pickering LK. Parent
attitudes toward immunizations and healthcare providers. The role of
information. Am J Prev Med 2005; 29: 105-12.
22. Alfredsson R, Svensson E, Trollfors B, Borres MP. Why do parents hesitate to vaccinate their children against measles, mumps and rubella? Acta
Paediatr 2004; 93:1232-7.
23. Impicciatore P, Bosetti C, Schiavio S, Pandolfini C, Bonati M. Mothers
as active partners in the prevention of childhood diseases: maternal factors
related to immunization status of preschool children in Italy. Prev Med
2000; 31: 49-55.
24. Mills E, Jadad AR, Ross C,Wilson K. Systematic review of qualitative
studies exploring parental beliefs and attitudes toward childhood vaccination identifies common barriers to vaccination. J Clin Epidemiol 2005; 58:
1081-8.
25. Evans M, Stoddart H, Condon L, Freeman E, Grizzell M, Mullen R.
Parents’ perspectives on the MMR immunisation: a focus group study. Br
J Gen Pract 2001; 51:904.
28. Hilton S, Petticrew M, Hunt K. ‘Combined vaccines are like a sudden
onslaught to the body’s immune system’: parental concerns about vaccine
‘overload’ and ‘immune-vulnerability’. Vaccine 2006; 24: 4321-7.
29. Bond L, Nolan T, Pattison P, Carlin J. Vaccine preventable diseases and
immunizations: a qualitative study of mothers’ perceptions of severity,
susceptibility, benefits and barriers. Aust NZ J Public Health 1998; 22:
441-6.
30. Prislin R, Sawyer MH, Nader PR, Goerlitz M, De Guire M, Ho S.
Provider-staff discrepancies in reported immunization knowledge and
practices. Prev Med 2002; 34: 554-61.
31. Piflkin ‹E, H›rfano¤lu ‹M, Kany›lmaz D, Aksakal F, Karakaya K, fiahin S.
K›zam›k okul afl› günleri s›ras›nda erken dönemde görülen afl› sonras› istenmeyen etkilerin de¤erlendirilmesi. Medical Network Klinik Bilimler ve
Doktor 2005; 11: 52-7.
32. Soysal DD, Gökçay G, Bulut A. Sütçocuklar›nda DTB ve OPV afl›lanmas› sonras› ortaya ç›kan reaksiyonlar. Çocuk Dergisi 2006; 6: 114-7.
33. Jacobson Vann JC, Szilagyi P. Patient reminder and patient recall systems
to improve immunization rates, Cochrane Database Syst Rev; 2005, Issue
3, Art. No: CD003941, doi:10.1002/14651858.CD003941.pub2.
34. ShawKM, Barker LE. How do caregivers know when to take their child
for immunisations? BMC Pediatr 2005; 5: 44.
35. Henderson R, Oates K, Macdonald H, Smith WCS, Selvaraj S. Factors
influencing the uptake of childhood immunisation in rural areas. Br J Gen
Pract 2004; 54: 114-8.
36. Tezcan S, Yi¤it EK. Afl›lama ve Çocuk Sa¤l›¤›. Hacettepe Üniversitesi
Nüfus Etütleri Enstitüsü, Türkiye Nüfus ve Sa¤l›k Araflt›rmas› 2003. Ankara, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, Sa¤l›k Bakanl›¤›
Ana Çocuk Sa¤l›¤› ve Aile Planlamas› Genel Müdürlü¤ü, Devlet Planlama Teflkilat› ve Avrupa Birli¤i Yay›n› 2004; 134-5.
Gelifl tarihi: 12.08.2009
Kabul tarihi: 02.09.2009
Çıkar çakıflması:
Çıkar çakıflması bildirilmemifltir.
‹letiflim adresi:
Yard. Doç. Dr. Tamer Edirne
Yüzüncü Y›l Üniversitesi T›p Fakültesi
Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›
65100, Van
Tel: (0533) 727 64 06
e-posta: [email protected]
186
Ar›ca SG ve ark. | Van ilinde çocukluk ça¤› afl›lar›na devams›zl›k nedenleri: Tan›mlay›c› bir çal›flma
Download

tc manġsa ġlġ halk sağlığı klġnġk laboratuarı test rehberġ