BİRLEŞİK FİİL
DİL VE ANLATIM
SELAMİ İPEK
Birleşik fiiller üçe ayrılır.
1- Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller:
İsim soylu bir kelime ile bir fiilin birleşmesinden
kurulur. Bu birleşik fiili oluşturan kelimelerden
biri ya da tamamı gerçek anlamını kaybeder,
mecaz anlamlı olur.
Bu birleşik fiiller aynı zamanda deyimleşmiştir.
Ör: gönül vermek
(Biz bu işe gönül verdik.)
canından olmak
(Zavallı adam canından oldu.)
tabanları yağlamak
(Polisleri görünce tabanları yağladı)
gözleri kamaştırmak
(Yeni elbisesi gözlerimi kamaştırdı)
deveye hendek atlatmak (Bu iş adeta deveye hendek atlatmaktır)
iğneyle kuyu kazmak (Senin yaptığın iş iğneyle kuyu kazmaktır)
tası tarağı toplamak
(Tası tarağı topladı, gitti.)
önayak olmak
(Bu işin yapılmasına önayak oldu.)
2- Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiiller:
İsim ya da isim soylu bir kelime ile ‘‘etmek, olmak,
eylemek, kılmak, buyurmak’’ yardımcı fiillerinin
birleşmesiyle oluşan fiillerdir.
İsim + yardımcı fiilden oluşan birleşik fiillerde ses
düşmesi veya ses türemesi varsa birleşik fiil bitişik
yazılır. Aksi takdirde ayrı yazılır.
Ör:
rica etmek
memnun olmak
pişman olmak
namaz kılmak
teşekkür etmek
rahmet eylemek
af buyurmak
zannetmek
hallolmaak
reddetmek
hissetmek
zikretmek
kahrolmak
kaybolmak
3. Kurallı Birleşik Fiiller
Fiilin Adı
Fiilin Yapılışı
Fiil
Fiilin Olumsuzu
Yetelilik
(Eylemi yapmaya gücü
yettiğini belirtir.)
fiil kökü + e/a + bil-mek
gel-e-bil-ir
gel-me-y-e-bil-ir
gel-e-mez
Tezlik
(Fiilin çabucak yapıldığını
gösterir.)
fiil kökü + ı/i + ver-mek
gel-i-ver-di
gel-me-y-i-ver-di
gel-i-ver-me-di
Süreklilik
(Fiilin belli bir süre devam
ettiğini belirtir.)
fiil kökü + e – kal-mak
e – gel-mek
e – dur-mak
kal-a-kal-dı
sür-e-gel-ir
bak-a-dur-sun
Yaklaşma
(Fiilin yapılmadığını ama
yapılmaya çok yaklaştığını
belirtir.)
fiil kökü + e/a + yaz-mak düş-e-yaz-dı
Olumsuzu yok
Olumsuzu yok
Download

fiil çatısı