ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ BAHÇE BİTKİLERİ BÖLÜMÜ
ÖZEL BAĞCILIK DERSİ
ASMALARDA ÇİÇEK ve ÇİÇEKLENME
MORFOLOJİSİ
Dersin sorumluları:
Prof. Dr.Birhan Kunter
Araş.Gör. Hande Tahmaz
Hazırlayanlar:
Hande Kurşun
Murat Morsünbül
Caner VatanseverOrhan Yılmazer
Onur Özdemir
ASMALARDA ÇİÇEK ve ÇİÇEKLENMENİN MORFOLOJİSİ
Çiçek asmanın eşey (üreme) organıdır. Asma çiçeği
küçük ve yeşil renkli çiçeklerden oluşmuş bir salkım
şeklindedir.
Asma çiçeği gözle kolay fark edilemeyecek kadar
küçüktür. Boyları 2-7 mm arasında değişmekle beraber,
genel olarak 4-5 mm dir.
ASMALARDA ÇİÇEK ve ÇİÇEKLENMENİN MORFOLOJİSİ
Asmalarda çiçekler bir araya gelerek salkımları oluştururlar
ve çiçek salkımı (infloresens) adını alırlar. Tane tutumundan
sonra bunlara üzüm salkımı adı verilir.
Çiçek salkımları, sülükler gibi yaprakların karşısında ve
boğumların üzerinde bulunmaktadır. Salkımın dala
bağlanmasını sağlayan ve salkım ekseni üzerinde ilk
dallanmanın olduğu yere kadar olan kısma salkım sapı denir.
Çiçek salkımları;
Çiçek salkımları yaz sürgünü üzerinde bulundukları yer ve kökenleri bakımından sülüklere homologdurlar.
Salkımın ana ekseni salkım ana dalı olarak isimlendirilmektedir. Salkım ana dalının yaz sürgününe bağlandığı
noktadan, bir brakte ile ilk dallandığı kısma kadar olan bölümüne çiçek sapı= hipoklad adı verilmektedir.
Braktenin bulunduğu noktadan ayrılan iç ve dış eksen (kol) olarak
önce 2 dalcığa ayrılmakta; daha sonra bunlar da daha küçük
dalcıklara (yan dallar=çitlimler) ayrılmaktadır. Dalcıklar, tek tek
çiçekleri oluşturan çiçek sapları( pedisel) ile sonuçlanmaktadır.
ÇİÇEK MORFOLOJİSİ
Asma çiçeği çeşitlere ve türlere göre değişmekle beraber çok
küçüktür. Ortalama çapı 2 mm ve uzunluğu 3-5 mm’dir. Ancak, V.
berlandieri’nin uzunluğu 2mm iken, V. labrusca türünde bu değer 6-7
mm’ye kadar çıkabilmektedir.
Çiçek rengi yeşil olup tür ve çeşitlere göre parlak veya mat
olabilmektedir. Çiçek, çiçek sapı ile birlikte çiçek salkımına
tutunmaktadır.
Vitis labrusca
Vitis riparia
ÇİÇEK MORFOLOJİSİ
Asma çiçeği tipik olarak beşli yapıdadır. Ancak az olmakla beraber İnflorenses’in bazı çiçekleri altılı, çok nadir
olarak da yedili ya da dörtlü olabilmektedir.
Kusursuz bir asma çiçeği periant ve bunun içindeki çanak
yaprakları, taç yaprakları, erkek organları, dişi organ ve
nektar bezlerinden oluşmaktadır.
1. Çiçek sapı (pedisel)
2. Çanak (kaliks)
3. Balözü (nektar)
4. Yumurtalık (ovaryum)
5. Boyuncuk (stilus)
6.Tepecik (stigma)
7. İpçik (filament)
8. Başçık (Anter)
9. Taç yapraklar (korolla)
Kusursuz bir asma çiçeğinin görünüşü
Periant (Çiçek Örtüsü)
Çiçek örtüsü olarak tanımlanan periant, içinde bulunan generatif organları korumak amacı ile metamorfoza
uğramış yapraklardır.
Periant, genellikle iki tip yapraktan oluşmuş iç içe iki halka halindedir.
Dış halkadaki yapraklar yeşil renkli olup kaliks=çanak adını almaktadır.
Kaliks’in her bir yaprağına sepal= çanak yaprak denilmektedir. Asmada her bir sepal birleşmek suretiyle çanak
halkasını oluşturmaktadır. Salkımlarını görünmesinden hemen sonra sepallerin büyümesi durmaktadır.
İç halkadaki yapraklara korolla=taç adı verilmektedir. Korola’nın her bir yaprağına petal=taç yaprak
denilmektedir. Kaliptra adı da verilen korolla genellikle beş (bazı anormal hallerde 3-9) adet petalden meydana
gelmiştir. Petaller tepe kısımlarından sıkıca birleşmişlerdir; bu nedenle çiçeklerin çoğunlukla kural olmasına
rağmen, asma çiçekleri tepe kısmından açmazlar.
Asmanın taç yaprakları da çanak yapraklar gibi yeşil renklidir.
Çiçek Tipleri
Vitis cinsi içerisinde birçok tür dioik (iki evcikli) yapıda olup erkek ve dişi çiçekler ayrı ayrı bitkiler üzerinde
bulunmaktadır.
Ancak, geniş çapta ticari yetiştiriciliği olan Vitis vinifera L. türü üzüm çeşitlerinde genel olarak hermafrodit
çiçeklere rastlanmaktadır. Bunlarda, aynı çiçek üzerinde iyi gelişmiş erkek ve dişi organların bulunduğu kusursuz
çiçeklere sahip çeşitlerin oranı %95’in üzerindedir. Nadiren de olsa erkek veya dişi organlı çiçeklere
rastlanmaktadır.
Erdişi çiçek
Açmamış çiçek
Açmakta olan çiçek
Açmış çiçek
Çiçeğin boyuna kesiti
Çiçek Tipleri
Amerikan kökenli asmalarda kusurlu çiçekler yaygındır ve bu nedenle de ıslah çalışmalarında Amerikan asmaları
büyük öneme sahiptirler.
Ekonomik önemi olan asma çeşitlerinden Rotundifolia türüne girenler iki evciklidir. Böyle çeşitlerin
yetiştirilmesinde erkek ve dişi asmaların birlikte dikilmesi zorunludur. Bununla beraber bu türde ıslah yoluyla
hemen hemen kusursuz çiçeklere sahip çeşitler geliştirilmiştir.
Çiçek Tipleri
Agnel ve Galet, asma çiçeklerini morfolojik olarak dört grup altında toplamaktadır.
1.Erkek çiçekler: Daima kısırdır. ÖR:Rupestris
2.Görünüşüte erdişi, fizyolojik erkek çiçek: Çok küçük ve körelmiş bir dişi organa sahip çiçek tipidir. Çok
nadiren meyve vermektedir. ÖR:3309 C, 99R, 110R
3. Hermafrodit çiçek: Daima verimli, erkek ve dişi organları tam ve kusursuz olan çiçek tipidir. ÖR:V.vinifera,
1202C 93-5C
4.Fonksiyonel dişi çiçek: Erkek organlar kıvrık olarak aşağıya doğru sarkan ve çiçek tozları kesinlikle çimlenme
yeteneğinde olmayan çiçek tipidir. ÖR: Çavuş, Karagevrek, Tahannebi, Hönüsü, Arifpaşa, Fesleğen, Beyazerolan,
Kocaboğan
Çiçek Tipleri
Erkek çiçek
Görünüşte erdişi fizyolojik erkek çiçek
Hermafrodit çiçek
Asmalarda rastlanılan dört temel çiçek tipinin morfolojik olarak görünüşleri.
Fonksiyonel dişi çiçek
Çiçek Tipleri
a-b: Erkek çiçek
c: Görünüşte erdişi, fizyolojik erkek çiçek
d: Hermafrodit çiçek
e: Fonksiyonel dişi çiçek
Asmalarda rastlanılan 4 temel çiçek tipinin morfolojik olarak görünüşleri
Levadoux, bu dört grubu üç ana grup altında toplamakta ve bunlar arasında da geçit
formlara rastlandığını belirtmektedir.
2. Dişi Çiçekler
Teorik olarak dişi çiçekler aşağıda verilen şekillere göre tanımlanmaktadır.
Fonksiyonel dişi çiçek
3. Hermafrodit Çiçekler
Hermafrodit çiçeklerin hem erkek organları , hem de dişi organı fonksiyoneldir.
Vitis vinifera türüne giren çeşitlerin çok büyük bir bölümü hermafrodit karakterli çiçek tipine sahiptirler.
Polen Morfolojisi
Hermafrodit çiçekler ile erkek ve morfolojik erdişi fizyolojik erkek çiçeklerin polenleri çimlenme ve dölleme
yeteneği yeterlidir. Polen dişicik tepesine ulaştığı zaman ortamdaki sıvıyı bünyesine adsorbe ederek çimlenme
yeteneğini harekete geçirmekte; kısa bir süre sonra bu porlardan birisinden çim borusu oluşmaya başlamaktadır.
Fonksiyonel dişi karakterli çiçeklerin polenleri çimlenme ve döllenme yeteneğine sahip değildirler. Üzerlerinde
hiçbir por bulunmamaktadır.
Polen Morfolojisi
Çimlenme yeteneğindeki asma poleninin
görünüşü
Çimlenme yeteneğinde olmayan asma
poleninin görünüşü
Çiçeklerin Açılması (Çiçeklenme)
Doğal koşullarda gözlerin sürmesi ile çiçeklenme arasında geçen süre genellikle 8 hafta olarak kabul
edilmektedir. Bu süre hava koşullarına, özellikle sıcaklığa bağlı olarak 6-9 hafta, bazen daha fazla olabilmektedir.
Asmada çiçekler açılmak için uygun bir devreye geldikten sonra açılma zamanını kontrol eden tek faktör sıcaklık
olmaktadır. Pratikte 15 °C çiçek açmanın minimum sınırı olarak kabul edilmektedir.
Normal koşullarda çiçeklenme 8-10 gün sürmektedir.
İlk olarak salkımın dip kısmındaki çiçekler açmaya başlamakta; tek bir salkımın çiçeklerinin açımı 1-2 günde
tamamlanmaktadır. Bir omcanın salkımlarının tümü aynı zamanda çiçeklenme için uygun gelişme dönemine
ulaşamazlar.
Download

ASMALARDA ÇİÇEK ve ÇİÇEKLENME - Ankara Üniversitesi Ziraat