DİKKAT EKSİKLİĞİ VE
HİPERAKTİVİTE
BOZUKLUĞU
BELİRTİLER
•
•
•
•
•
•
•
•
Dalgınlık, Hayal kurma
Dağınıklık
Tutarsızlık
Koordinasyon güçlükleri, sakarlık
Bellek sorunları
Sosyal ilişkilerde sorunlar
Saldırgan davranışlar
Düşük benlik saygısı
DALGINLIK – HAYAL
KURMA
• Dikkat eksikliği olan bireyler sıklıkla
dalgın kişiler olarak tanımlanırlar.
Özellikle kendilerine sıkıcı gelen
ortamlarda yada fazla ilgilerini
çekmeyen bir işi yaparken dalgın, yarı
uykuda gibi olabilirler...
Aile ve öğretmenler dalgınlığı şu
cümlelerle tanımlarlar...
– Kendisi sınıfta ama aklı nerede bilmiyorum.
– Derste neredeyse uyuyacakmış gibi oluyor.
– Atari oynadığı zamanlar dışında sanki yarı
uykuda gibi.
– Bazen saatlerce ödev başında hiç bir şey
yapmadan duruyor.
DAĞINIKLIK
• Dikkat eksikliği olan bireylerde
dağınıklık en sık görülen belirtilerdendir.
• Kılık, kıyafetten eşyalarına kadar her
şey dağınıktır.
Aile ve öğretmenler dağınıklığı şu
cümlelerle ifade ederler
•
•
•
•
•
Odası darmadağınık
Sürekli bir şeylerini kaybeder
Evde devamlı bir şeyler ararız
Üstü başı sürekli dağınıktır.
Bir kalem çıkarır, kağıt ararken kalemi
kaybeder yeni bir kalem arar... bir türlü
başlayamaz.
• Defterleri çok düzensiz
• Sırasının üstü karmakarışık, yanına kimseyi
oturtamıyorum.
Çocuk mutfağa giderken elinde
kalemi de vardır, kalemi mutfakta
bırakır, bardağı alır onu da odada
bırakır...
Tüm bunları yaparken başka şeyle
düşündüğünden daha sonra hatırlamaz.
Diğer bir nedende düzenli olmamaktır, bu
kişiler planlı ve düzenli olmadıkları için bu
dağınıklık hayatının tüm aşamalarına
yansır.
TUTARSIZLIK
• DEHB olan bireyler o kadar
değişkendirler ki anne babalar sanki iki
kişiliği var diye tanımlarlar, bir gün
ödevlerinin tümünü isteyerek yapabilir
diğer gün isteyerek yapamaz
Aile ve öğretmenler tutarsızlığı şu
cümlelerle ifade ederler
• Bir anı bir anına uymuyor.
• Çok keyifliyken birden öfkelenebiliyor.
• Başarısı çok değişken aynı dersin
sınavlarında bile bir iyi bir kötü not alabiliyor
• Bir gün ödevlerini tam getirir, bir gün hiçbirini
yapmadan gelebilir.
• Ondan ne bekleyeceğimi bilemiyorum.
• Ne zaman ne yapacağı belli olmaz.
KOORDİNASYON
SORUNLARI
• DEHB olan bireylerin bazılarında motor
becerilerde sorunlar olabilir, en sık
görülen ince motor beceri sorunu el
yazısına ilişkin olandır, el yazıları
çirkindir, yazı yazmayı sevmezler yavaş
yazarlar.
Aile ve öğretmenler koordinasyon
sorunlarını şu cümlelerle ifade
ederler
•
•
•
•
Çok sakar
Yürürken kapılara, eşyalara çarpar
Koşarken ayakları birbirine dolanır
Yemek yerken o kadar döküp saçıyor ki,
birlikte yemek yiyemez olduk
• O kadar çok düşer ve yaralanır oldu ki yara izi
olmayan yeri kalmadı
• Ayakkabı bağı, kravat bağlamayı
öğrenemiyor
BELLEK SORUNLARI
• Dikkat eksikliği bellek bozukluğuna
neden olmaz, ancak aile ve öğretmenler
sıklıkla dikkat eksikliği olan çocuğun
unutkanlığından yakınır burada asıl
sorun söylenen şeyin o sırada dikkat
alanına girmediği için
öğrenilememesidir.
Aile ve öğretmenler bellek
sorunlarını şu cümlelerle ifade
ederler
• Belleği iyimi kötümü anlayamadık, bazı
şeyleri iyi hatırlıyor ama bir dakika önce
söyleneni hatırlamıyor
• Bir şey yapmasını söylüyorum başka bir şey
söylüyor
• Mutfağa gittiğinde ne alacağını unutmuş
oluyor
• Okula getirmesini istediğim şeyleri mutlaka
yazılı olarak vermem gerekiyor
• Akşam öğrettiklerimi sabah unutuyor
• Eşyalarını nereye koyduğunu hatırlamıyor,
mutfaktan oyuncak topluyoruz
SOSYAL İLİŞKİ
SORUNLARI
• DEHB olan çocuklar çok duyarlı
olmalarına ve başkaları tarafından kabul
görmeyi çok istemelerine rağmen sosyal
ilişki sorunu yaşar, bunun nedeni
ilişkilerdeki ip uçlarını yanlış
değerlendirmelerindendir
Aile ve öğretmenler sosyal ilişki
sorunlarını şu cümlelerle ifade
ederler
• Arkadaşlarıyla ilişkisi çok dengesiz
• Arkadaş partilerine çağırılmıyor
• Kimse onu grup etkinliklerine katmak
istemiyor
• Sınıfta kimse onun yanında oturmak istemiyor
• Kurallı oyunlarda sorun çıkartıyor
• Yaşına uygun davranışlar göstermiyor
• Nerede nasıl davranacağını bilmiyor
SALDIRGAN
DAVRANIŞLAR
• Saldırganlık DEHB’nun temel
belirtilerinden biri değildir. Bununla
birlikte bu kişiler akıllarına geleni
sonucunu düşünmeden yaptıklarından,
zaman zaman çevrelerine zarar verici
davranışlarda bulunabilirler, ancak
olaydan hemen sonra pişman olurlar.
Aile ve öğretmenler saldırgan
davranışlar şu cümlelerle ifade
ederler
• Sinirlendiğinde gözü bir şey görmez
çevresine zarar verebilir
• O kadar çok disiplin cezası aldı ki
bundan hoşlandığını düşünmeye
başladım
• Sık sık arkadaşlarıyla kavga ediyor
• Eşyalara zarar veriyor
• Her fırsatta kardeşine vuruyor
DÜŞÜK BENLİK SAYGISI
• Bir çok nedenden dolayı çevrelerinden
olumsuz geri bildirim alan birey sonunda
olumsuz bir benlik imajı geliştirir,
kendine güveni azalır, kendini
beğenmez yada kendini kötü biri olarak
kabul eder
Aile ve öğretmenler düşük benlik
saygısını şu cümlelerle ifade ederler
• Kendine güvenmiyor
• Kendinden küçüklerle oynamayı tercih ediyor
• Kimsenin onunla arkadaş olmak istemediğini
düşünüyor
• Başarısız olduğunda hemen vazgeçiyor,
uğraşmıyor
• Nasıl olsa yapamam diyor, denemeden
vazgeçiyor
• Kötü çocuk olduğunu söylüyor
• Bizim onu sevmediğimizi düşünüyor
ANNE BABALARA
ÖNERİLER
• Bu rahatsızlığın kesinlikle nedeni
bilinmemektedir, sadece bazı görüşler ileri
sürülür
• Tedavi edilebilir bir rahatsızlıktır
• Eğer tedavi edilmezse yetişkinliğe taşınabilir
• Erken tanı tedavi sürecini kolaylaştırır.
• Ailede tüm bireylerin tedaviye katılımı
önemlidir.
Ev yaşamı ...
• Günlük programı hazırlayıp çocuğun
görebileceği yere asın (T.V, bilgisayar, ev
ödevi, kalkış-yatış, yemek v.b.)
• Eğer çocuk henüz okuma yazma bilmiyorsa
günlük etkinlikler sembollerle anlatılmalıdır.
• Ailede davranış kurallarını açıkça ve kısaca
belirleyin çocuğun kurallara uymadığı zaman
neyle karşılaşacağını yazılı ve kesin hale
dönüştürün
• Çocuğa ne yapmamasından çok ne yapması
gerektiği söylenip gösterilmelidir.
• Nasıl davranmaları gerektiği konusunda
model olunmalıdır.
• Kendi başına düzgün giyinmek, kapıyı yavaş
örtmek gibi küçük davranışlarda bile ödül
kullanılmalıdır (ödüllendirme; sözlerle
gülümseyerek, sırtını sıvazlayarak olabilir)
• DEHB olan çocuklar dikkatlerini yöneltip
dikkatlerini yöneltip dinlemedikleri için
anlamayabilirler talimattan önce çocuğun
dikkati çekilmelidir. Gözlerinin içine bakın
sonra ne istediğinizi net ve sakin söyleyin
• Sözleriniz ile buna bağlı davranışlarınız
mutlaka tutarlı olsun, aksi durumda size karşı
güvenini kaybedebilir.
• Kendine ve başkalarına zarar vermemesi için
denetimsiz bırakmamak gerekir.
• DEHB olan çocuk, sosyal rolleri öğrenmekte
zorluk yaşar bu yüzden, arkadaşları ile olumlu
ilişkiler kurduğunda ödüllendirin
• DEHB olan çocuklar boş zamanlarını
değerlendirmekte zorluk çekerler, kitap
oku, dersine çalış, faydalı bir iş yap
talimatlarından hoşlanmazlar ancak;
anne baba ile oynamayı en sevdikleri
oyuna bile tercih ederler.
• Sarılarak, dokunarak, okşayarak onu
sevin, sevginizi fiziksel olarak gösterin
• Uygun zamanlarda uygun ev işleri yapma
sorumluluğu verin, kıyamam, yazık gibi
ifadeler kullanmayın, bu durum sorumluluk
almasını engeller.
• DEHB olan öğrenci için erken kalkmak
zordur, bu yüzden gerekli hazırlıkları akşam
yapın, zaman zaman okuluna giderek
eğitimine önem verdiğinizi ona gösterin.
• Sadece çocuğunuzu iyi not aldığında
değil, dersini yapmada çaba gösterdiği
zamanlarlarda da ödüllendirin.
DEHB OLAN ÇOCUKLARIN
ÖĞRETMENLERİNE ÖNERİLER
• DEHB ile ilgili öğretmenin bazı temel
bilgilere sahip olması gerekmektedir,
çünkü bazı durumlarda tanı sürecinin ilk
basamağını öğretmen oluşturabilir
• Bu tarz çocuklarla fiziksel olarak yakın
olmak, kurulacak diyalog açısından
önemlidir.
• DEHB olan çocuklar öğretmenin
söylediğini dinlerken başını sallar ve
gözüne bakar, ama zihni başka yerde
olabilir, bu yüzden göz temasını
sürdürerek söylenenleri anlayıp
anlamadığını onu kırmadan sınamak
gereklidir.
• Çok fazla daldıklarında gerçeğe
dönmesini sağlamak için yanına gidin,
sakin ve alçak bir sesle geri gelmesini
isteyin
• Yapılan çalışmalarda yeterli süre
vermeye özen gösterin ki kendini
yetersiz hissetmesin
• DEHB olan çocuğu, ders sırasında en
çok bulunduğunuz bir yere oturtmanız
dikkatini toplamasına daha çok yardımcı
olmanızı sağlar
• DEHB olan çocukları sınıfta
hoşlandıkları biri ile eşleştirin, dost
olmasını sağlayın bunu pekiştirin
• Dalgın oldukları için haberleşme defteri
kullanmayı deneyin, bu öğretmen ve
velinin günü gününe iletişim kurmasına
yardımcı olur.
• Sık sık velilerle iletişim halinde olmak
öğrencinin takibi açısından olumlu
olacaktır.
TEDAVİ
• Tedavini ilk şartı, aile, okul, ve hekim
arasında ki sıkı bir işbirliği olmasıdır.
Çünkü DEHB evde olduğu kadar, okulda da
sorun yaşanmasına neden olur. Öğrenme ile ilgili
sorunlar yanında arkadaş ilişkilerinde yaşana
sorunlar ve kurallara uyma güçlüğü, aile ve
okulun ortak ve sağlıklı yaklaşımları ile aşılabilir.
• DEHB olan çocuklar cezadan pek
anlamazlar, aile ile iletişim kurularak
çocuğa karşı olan tutumları gözden
geçirilip yanlışlar ayıklanmalıdır.
• DEHB’nun tedavisinde ilaçlar önemli yer
tutar. Dikkat arttırmaya ve davranışların
kontrol edilmesine yönelik ilaç tedavisi
uzun yıllar sürebilir
DEHB olan çocuklarda özel eğitim
programlarının uygulanması gerekebilir.
kalabalık sınıflarda dikkatlerinin
dağılması nedeni ile öğrenemeyen
çocuklara bireysel eğitim desteği
verilmelidir.
KAYNAKÇA
• DOÇ.DR ZİYA SELÇUK, DİKKAT EKSİKLİĞİ VE
HİPERAKTİF ÇOCUKLAR, PEGEM YAYINEVİ
• DR.YANKI YAZGAN, HİPERAKTİF ÇOCUK
OKULDA, EVRİM YAYINLARI
• PROF.DR.CAHİDE AYDIN, DİKKAT EKSİKLİĞİ VE
HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU, KÜLTÜR
YAYINLARI
• DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE VE ÖZEL
ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ DERNEĞİ, ANKARA
• BİLİM VE AKLIN AYDINLIĞI, EĞİTİM DERGİSİ
• http://www.hiperaktivite.org.tr/dehbeslik.html
• http://yayim.meb.gov.tr/yayimlar/sayi39/karlid
ag.htm
• http://pdrhizmetleri.sitemynet.com/c1.html
• http://www.gata.edu.tr/dahilibilimler/cocukruh/ldt
est.htm
• http://www.tip2000.com/abone/konular/basari.asp
•
http://www.pedam.com/cocuk_psikolojisi/adhd.ht
m
• http://www.psikiyatrist.org/dikkatneden.htm
• http://www.ntvmsnbc.com/news/248621.as
p
• http://www.bebek.com/Content/Detail.asp?
ContID=1873
• http://www.ozida.gov.tr/tr_files/documents/
10/01/10-01-003.htm
Download

DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU