ÇOK PARTİLİ HAYAT
DENEMELERİ
•Çok Partili Demokratik Hayat:
•Demokrasilerin düzgün
işleyebilmesi için birden fazla partiye
gerek vardır.Siyasi partiler
demokratik hayatın vazgeçilmez
unsurlarıdır.
•M.Kemal Türk Milleti için en uygun
yönetim şeklinin çok partili sisteme
dayalı cumhuriyet ve demokrasi
anlayışı olduğunu biliyordu.
•M.Kemal,bu nedenle çok partili
hayat için çalışmaların
başlanmasını istiyordu.
•M.Kemal çok partili hayata geçişe
öncülük etmiş,ilk siyasi partiyi
kurmuşlardır.
ANA SAYFA
ÇOK PARTİLİ HAYAT
DENEMELERİ
•CUMHURİYET HALK FIRKASI
•Sivas Kongresi’nde,Anadolu’da
faaliyet gösteren tüm Yararlı-UlusalMilli Cemiyetler “Anadolu ve Rümeli
Müdafa-i Hukuk Cemiyeti” adı altında
birleştirilmişti.
•Bu cemiyetin üyelerin
çoğunluğu,TBMM açıldıktan sonra
TBMM Çatısı altında toplandılar.
•M.Kemal,çok partili hayata geçmek
için bu cemiyetin adını 09 Eylül
1923’te değiştirerek “Halk Fırkası” na
dönüştürdü.
•29 Ekim 1923 ‘te Cumhuriyetin
İlanından sonra 10 Kasım 1924 ‘te
partinin adı,”Cumhuriyet Halk Fırkası”
olmuştur.
ANA SAYFA
ÇOK PARTİLİ HAYAT
DENEMELERİ
•TERAKKİPERVER CUMHURİYET
FIRKASI
•Cumhuriyet Halk Fırkası’nın 9 maddelik
“Çağdaşlaşma Programı” , Cumhuriyet
Halk Fırkası içinde yer alan bazı
milletvekillerin eleştirisine neden
olmuştu.Farklı görüşteki milletvekilleri
(Kazım Karabekir, Rauf Orbay,Ali Fuat
Cebesoy,Refet Bele,Adnan Adıvar)
kendi aralarında yeni bir oluşuma imza
atarak,17 Kasım 1924 ‘te “Terakkiperver
Cumhuriyet Fırkası” nı kurdular.
•Parti,her şeyin eşitlikle paylaşılması
üzerine kurulu “Liberal Sistemi”
savunuyordu.Dini düşüncelere saygılı
idi.
ANA SAYFA
ÇOK PARTİLİ HAYAT
DENEMELERİ
•TERAKKİPERVER CUMHURİYET
FIRKASI ve ŞEYH SAİT İSYANI
•Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
demokratik hayatı benimsemekle beraber
“Dini İnanışlara Saygılıyız” görüşüne de
ağırlık veriyordu.
•Programında “Parti dini inançlara saygılıdır”
görüşünün yer alması Cumhuriyete karşı
olanların bu partide toplanmasına neden
oldu.Bu da partinin zamanla dini siyasete
alet etmesine neden oldu.
•Kısa zamanda amacından sapan parti, aynı
zamanda inkılap ve yeniliklere karşı olan
kişilerin sığınabileceği bir yer durumuna
geldi.
•Özellikle doğuda dinin siyasete alet
edilmesiyle birlikte Cumhuriyete yönelik
Şeyh Sait İsyanı çıktı.
ANA SAYFA
ÇOK PARTİLİ HAYAT
DENEMELERİ
•TERAKKİPERVER CUMHURİYET
FIRKASI VE ŞEYH SAİT İSYANI
•Cumhuriyete karşı olan gruplarca çıkarılan Şeyh
Sait İsyanı,o sırada Irak-Musul Olayı nedeniyle
Türkiye’ye zorluklar çıkaran İngiltere’nin silah ve
maddi desteği sonucunda kısa sürede Doğu
Anadolu’da yayıldı.
•Şeyh Sait “Din Elden Gidiyor” söylemi ile
“Saltanat”ı tekrar geri getireceğini vaad ederek bir
çok insanı etrafında topladı.
•Bu ayaklanmayı bastırmak için TBMM,
**”Takrir-i Sükun Kanunu” çıkardı.
** Doğuda “Seferberlik” ilan edildi.
** Yargılamaları yapmak için “İstiklal
Mahkemeleri” kuruldu.
** Doğuya güvenliği sağlamak için “Ordu”
gönderildi.
•Bu isyana destek verdiği düşünülen Terakki
Perver Cumhuriyet Fırkası 03 Haziran 1925 ‘te
kapatıldı.
•Tüm bu olaylar,Türkiye’nin Çok Partili Hayat
açısından ortamın uygun olmadığını ortaya
ANA SAYFA
koymuştur.
ÇOK PARTİLİ HAYAT
DENEMELERİ
•ATATÜRK’E SUİKAST OLAYI
•Cumhuriyet’e karşı olanlar,emellerine ulaşmak
için hedef olarak M.Kemal’i seçtiler.M.Kemal’in
ortadan kaldırılmasıyla Cumhuriyet ve ona
bağlı olarak yapılan inkılapların yok olacağını
düşünüyorlardı.
•Bu nedenle,M.Kemal’in İzmir ‘ e yapacağı
gezide saldırı planlarını uygulamaya koymayı
düşündüler.
•Suikastçiler ile ilgilenen Giritli Şevki,suikast
girişimini İzmir Valisi’ne bildirdi.
•Bunun üzerine harekete geçen Güvenlik
Birimleri,15 Haziran 1925’te suikastçileri
silahları ile birlikte ele geçirdiler.
•Bu olaydan sonra M.Kemal,”Benim naçiz
vücudum bir gün elbet toprak
olacaktır.Fakat Türkiye Cumhuriyeti,ilelebet
yaşayacaktır…” sözü ile Cumhuriyete olan
bağlılığını göstermiştir.
ANA SAYFA
ÇOK PARTİLİ HAYAT
DENEMELERİ
•SERBEST CUMHURİYET FIRKASI
•1929 Yılında dünyada “EKONOMİK
BUNALIM” başlamıştı.Türkiye Cumhuriyeti,
bu ekonomik bunalımdan oldukça olumsuz
etkilenmişti.
•O yıllarda devletin uyguladığı ekonomik
politikalardan rahatsız olan Ali Fethi Okyar
başta olmak üzere birkaç milletvekilinin
girişimleri ile 12 Ağustos 1930’da Serbest
Cumhuriyet Fırkası ’nı kurdular.
•Bu partinin de zamanla amacının dışına
çıkmasıyla birlikte,Cumhuriyete karşı olan
bazı çevreler bu partiye sızmaya başladılar.
•Bu durumdan rahatsızlık duyan parti
başkanı Ali Fethi Bey,17 Kasım 1930’da
kendi isteği ile Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı
kapattı.
•M.Kemal,çok istemesine rağmen,Çok Partili
Hayat Denemeleri’nin ikincisi de
başarısızlıkla sonuçlandı.
ANA SAYFA
ÇOK PARTİLİ HAYAT
DENEMELERİ
•MENEMEN OLAYI (Şht.Kubilay)
•Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın parti başkanı
Ali Fethi Bey’in yerinde bir kararla partiyi
kapatması sonrasında bazı çevreler,bu durumu
protesto ettiler.
•23 Aralık 1930 ‘da Derviş Mehmet adlı
kişi,etrafında topladığı bir grup Cumhuriyet
Düşmanları ile “Din Elden Gidiyor” sloganları ile
İzmir’e bağlı,Menemen’de büyük bir isyan
çıkardılar.Bu isyan’da bir kışlada askeri görev
yapan Kubilay şehit edildi.
•Bu üzücü olay üzerine hükümet,olaya el
koydu.Menemen’e askeri birlikler sevk edildi.Ve
olay bir süre sonra bastırılmıştır.
•M.Kemal,Menemen-Kubilay Olayı’nı,
Cumhuriyet ve İnkılaplar’a karşı yapılan bir olay
olarak değerlendirmiştir.Ve “Büyük Ordunun
Kahraman Genç Subayı Kubilay’ın temiz kanı
ile Cumhuriyet,tazelenmiş ve kuvvetlenmiş
olacaktır…” sözü ile M.Kemal,Cumhuriyet’e
olan bağlılığını ortaya koymuştur.
ANA SAYFA
Download

ÇOK PARTİLİ HAYAT DENEMELERİ Çok Partili Demokratik